Sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học phần lịch sử việt nam thế kỉ xvi xviii theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 thpt

Mục đích phục vụ nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về đồ họa trong dạy học Lịch sử, đánh giá thực trạng sử dụng đồ họa của giáo viên trong các bài dạy môn Lịch sử ở trườ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA

SỬ DỤNG CÔNG CỤ THIẾT KẾ ĐỒ HỌA (INFORGRAPHIC) TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM ( THẾ KỈ XVI-XVIII) THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 10 THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH SƯ PHẠM LỊCH SỬ

Hà Nội - 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SỬ DỤNG CÔNG CỤ THIẾT KẾ ĐỒ HỌA (INFORGRAPHIC) TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM ( THẾ KỈ XVI-XVIII) THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 10 THPT

Giảng viên hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Thanh Tú Sinh viên thực hiện khóa luận: Nguyễn Thị Phương Hoa

Hà Nội - 2018

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt

tình từ quý thầy cô và các em học sinh

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và tri ân sâu sắc nhất tới TS Hoàng

Thanh Tú là người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực

hiện đề tài này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Giáo viên chủ nhiệm và

các thầy cô giáo bộ môn, đặc biệt là giáo viên môn Lịch sử Trường Trung học phổ

thông Khoa học Giáo dục – Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo

điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và tiến hành thử nghiệm sư

phạm để hoàn thành nghiên cứu này

Khóa luận tốt nghiệp của tôi mặc dù đã cố gắng hết sức nhưng không thể

tránh khỏi thiếu sót Kính mong các thầy cô giáo và các bạn đóng góp ý kiến để

khóa luận tốt nghiệp của tôi ngày càng được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên

Nguyễn Thị Phương Hoa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa

trong dạy học môn Lịch sử 20

Bảng 1.2 Bảng khảo sát ý kiến của học sinh về tiết học có sử dụng đồ họa 23

Bảng 1.3 Bảng thống kê ý kiến của giáo viên và học sinh về mục đích của việc áp

dụng đồ họa vào giờ học môn Lịch sử tại trường THPT 26

Bảng 2.1 Bảng khảo sát ý kiến của học sinh về điểm mới trong hoạt động giảng

dạy của giáo viên 49

Bảng 2.2 Bảng khảo sát ý kiến của học sinh về bài học thử nghiệm 50

Bảng 2.3 Bảng khảo sát ý kiến của học sinh về tác dụng của áp dụng đồ họa trong

dạy học môn Lịch sử 51

Bảng 2.4 Bảng thông kế kết quả kiểm tra lớp 10A2 53

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Hình 2.1 Giao diện công cụ thiết kế đồ họa Canva 37

Hình 2.2 Giao diện công cụ thiết kế đồ họa Piktochart 38

Hình 2.3 Hình ảnh đồ họa về Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc được thành lập 40

Hình 2.4: Những chính sách của nhà Mạc 40

Hình 2.5 Đất nước bị chia cắt 41

Hình 2.6 Tình hình nông nghiệp ở các thế kỉ XVI-XVIII 42

Hình 2.7 Sự phát triển của thủ công nghiệp 43

Hình 2.8 Phiếu bài tập Sơ đồ tổ chức bộ máy chính quyền Đàng Ngoài và Đàng Trong 43

Hình 2.9 Inforgraphic Phong trào Tây Sơn cuối thế kỉ XVIII 44

Hình 2.10 Inforgraphic Tình hình văn hóa ở các thế kỉ XVI-XVIII 45

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG CÔNG CỤ THIẾT KẾ ĐỒ HỌA TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 10 THPT 8

1.1 Cơ sở lý luận 8

1.1.1 Một số khái niệm 8

1.1.1.1 Khái niệm về đồ họa thông tin (Inforgraphic) 8

1.1.1.2 Các công cụ thiết kế đồ họa (giới thiệu công cụ và ưu điểm, hạn chế) 9

1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch sử ở Trường THPT 14

1.1.3 Một số yêu cầu khi sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong DHLS theo hướng phát triển năng lực HS lớp 10 THPT 16

1.2 Cơ sở thực tiễn 17

1.2.1 Thực trạng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học ở trường THPT 17

1.2.2 Khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch theo hướng phá triển năng lực HS lớp 10 THPT 19

1.2.2.1 Đối với giáo viên 19

1.2.2.1 Đối với học sinh 22

1.2.3 Khái quát thực trạng 29

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 30

CHƯƠNG 2 SỬ DỤNG CÔNG CỤ THIẾT KẾ ĐỒ HỌA TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (THẾ KỈ XVI – XVIII) THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 10 THPT THỬ NGHIỆM SƯ PHẠM 31

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần Lịch sử Việt Nam (Từ thế kỉ

XVI-XVIII) lớp 10 THPT 31

2.1.1 Vị trí, vai trò của phần Lịch sử Việt Nam (Từ thế kỉ XVI-XVIII) lớp 10 31

2.1.2 Mục tiêu của phần Lịch sử Việt Nam (Từ thế kỉ XVI-XVIII) lớp 10 31

2.1.3 Nội dung cơ bản của phần Lịch sử Việt Nam (Từ thế kỉ XVI-XVIII) lớp 10 34

2.2 Các nội dung của phần LSVN (thế kỉ XVI-XVIII) cần và có thể thiết kế đồ họa 35

2.3 Lựa chọn một số công cụ thiết kế đồ họa và cách thức thiết kế trong dạy học LSVN (thế kỉ XVI-XVIII) 35

2.3.1 Lựa chọn công cụ thiết kế đồ họa 35

2.3.2 Cách thức thiết kế 38

2.4 Một số biện pháp sử dụng công cụ đồ họa trong dạy học phần LSVN (thế kỉ XVI-XVIII) lớp 10 THPT theo hướng phát triển năng lực HS 39

2.4.1 Sử dụng công cụ đồ họa để hình thành kiến thức mới 39

2.4.2 Hướng dẫn tự học bằng phiếu bài tập 42

2.4.3 Sử dụng công cụ đồ họa để củng cố bài học 43

2.5 Thử nghiệm sư phạm 46

2.5.1 Mục đích thử nghiệm sư phạm 46

2.5.2 Đối tượng thử nghiệm sư phạm 46

2.5.3 Tiến hành thử nghiệm sư phạm 47

2.5.4 Kết quả thử nghiệm sư phạm 47

2.5.5 Ưu điểm và hạn chế của thử nghiệm sư phạm 54

2.5.6 Đề xuất và chỉnh sửa 55

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 59

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHỤ LỤC 65

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước ngày nay đòi hỏi nguồn nhân lực không những chỉ đủ về số lượng mà còn phải có chất lượng Nguồn nhân lực đóng vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển của mỗi đơn vị, doanh nghiệp nói riêng và của đất nước nói chung Kiến thức và sự hiểu biết về nguyên tắc đảm bảo chất lượng ngày càng mở rộng hơn, logic tất yếu đòi hỏi chất lượng đào tạo ngày càng phải tốt hơn Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách phương pháp dạy học ở nhà trường [24]

Và một trong số các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học không thể không

nhắc đến biện pháp Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông

Những năm gần đây, đồ họa thông tin (tên tiếng Anh được gọi là Inforgraphic hay Information graphic) được sử dụng như là một phương tiện dạy học mới với

chức năng chính là chuyển hóa thông tin một cách ngắn gọn thay cho việc đọc hàng trang giấy như cách thức truyền thống Đối với người đọc nói chung và người học nói riêng, inforgraphic được yêu thích nhờ rất ít chữ nhưng lại đầy đủ nội dung cần biết, hình ảnh minh họa phong phú, đẹp mắt Điều này phần nào đáp ứng tâm lý của học sinh hiện nay là mong muốn được giảm áp lực trong việc thu nhận kiến thức Ngoài ra, nó còn giúp học sinh cảm thấy dễ hiểu, dễ nhớ, dễ tiếp cận, bớt nhàm chán hơn; đặc biệt nó còn thu hút sự chú ý và đánh thức sự thích thú của học sinh [19, tr.164-165]

Với những đặc tính của mình, đồ họa đã được các cơ quan truyền thông lựa chọn để truyền tải thông tin với tần suất ngày càng cao với điểm thu hút chính là không giới hạn về phương thức trình bày Mặc dù đồ họa đã có mặt ở Việt Nam trên nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng trong giáo dục thì còn khá mới mẻ

Hiện nay, ở trường THPT, các chương trình phương pháp đổi mới nội dung và hình thức dạy học, đổi mới sách giáo khoa không ngừng được nâng cao, nhiều biện pháp dạy học mới được áp dụng Phương pháp dạy học trực quan được nhiều giáo viên lựa chọn và sử dụng trong bài dạy của mình nhằm huy động các giác quan của học sinh tham gia và quá trình nhận thức, làm cho việc tiếp thu trở nên

dễ dàng và rèn luyện các kí năng cho học sinh đã mang lại hiệu quả, tính tích cực cao trong dạy học

Tuy nhiên, các phương pháp trực quan hiện nay mà giáo viên sử dụng trong các môn học vẫn còn truyền thống, thiếu sự phong phú Đặc biệt là thiết kế nội dung môn học bằng công cụ thiết kế đồ họa còn hạn chế, rất ít được giáo viên sử dụng Với đặc trưng của tri thức lịch sử, học sinh không thể tiếp nhận trực tiếp tất cả những gì thuộc về quá khứ, kiến thức khô khan và nhiều sự kiện cần phải nhớ Vì vậy, cùng với phương pháp dùng lời, phương pháp trực quan có ý nghĩa rất quan trọng trong dạy học lịch sử [15, tr 66] Qua đây có thể thấy nhiệm vụ của người giáo viên môn Lịch sử là phải tìm ra một phương pháp trực quan hữu hiệu, sáng tạo, có tính ứng dụng cao, kích thích sự hứng thú học tập ở học sinh Và trong đề tài này, vấn đề mà tôi nghiên cứu là về đồ họa thông tin – Inforgraphic sẽ đóng

góp một phần vào đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử, từ đó nâng cao chất

lượng dạy học môn Lịch sử Việt Nam Đó là lý do chúng tôi chọn đề tài Sử dụng

công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học phần Lịch sử Việt Nam (thế kỉ XVIII) theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

XVI-2 Lịch sử vấn đề

Trên thực tế, có khá nhiều đề tài nghiên cứu, bài báo, hội thảo về vấn đề sử dụng phương tiện trực quan nói chung, công cụ thiết kế đồ họa nói riêng trong dạy học

Cuốn giáo trình “Phương pháp dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ

thông” do tác giả Vũ Quang và Hoàng Thanh Tú đã giới thiệu một cách chi tiết

các phương pháp dạy học Lịch sử tích cực cùng với ví dụ chi tiết để làm đơn giản hóa các khái niệm Trong đó có phương pháp trực quan, tác giả đã làm rõ khái niệm, vai trò, ý nghĩa, phương pháp sử dụng, lưu ý khi sử dụng phương pháp này Phần ứng dụng công nghệ trong dạy học cũng được tác giả khai thác và trình bày

cụ thể và chi tiết

Cuốn sách “Kênh hình trong dạy học Lịch sử ở trường THPT (tập 1: Lịch sử Việt Nam) do tác giả Nguyễn Thị Côi đã trình bày nội dung và phương pháp sử dụng kênh hình trong giảng dạy môn Lịch sử của giáo viên

Hay bài nghiên cứu của nhóm tác giả Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Phạm Đỗ Văn

Trung, Trần Thị Hoa Lan: Inforgraphic – phương tiện mới trong dạy học Địa lí

được đăng trên Tạp chí Khoa học, tập 14, số 7 (2017), tr 164-172 đã giới thiệu và hướng dẫn xây dựng bố cục, lên ý tưởng của một inforgraphic trong dạy học môn Địa lý nhằm giúp người dạy giảm bớt việc mô tả thông tin, số liệu Đồng thời nội dung bài học được truyền tải “mềm” hơn, thu hút hơn, giúp người học tiếp thu nhanh hơn, dễ dàng nắm bắt thông tin quan trọng trong bài học Ngoài ra, nhóm

tác giả trên cũng có một bài đăng khác trên Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM: Sử

dụng Piktochart thành lập Inforgraphic phục vụ giảng dạy Địa lý Bài viết đã giới

thiệu một phương tiện dạy học mới có thể sử dụng trong giảng dạy Địa lí thông qua công cụ trực tuyến piktochart, đồng thời trình bày cách thức thiết kế đơn giản

nhất dành người có trình độ tin học cơ bản Bài viết mở ra những hướng nghiên cứu mới cho việc thành lập infographic bằng các công cụ khác trong việc ứng dụng infographic vào giảng dạy Địa lí

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học của tác giả Trình Thị Quỳnh:

Sử dụng đồ họa thông tin trên báo in Việt Nam (2016) cũng đã nghiên cứu về

Inforgraphic trong các tác phẩm trên báo in Việt Nam Luận văn đã phân tích những vấn đề lý luận về đồ họa thông tin, khảo sát các tác phẩm báo chí có sử dụng đồ họa thông tin và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ họa thông tin trên báo in Việt Nam

Một đề tài luận văn thạc sĩ khác của tác giả Nguyễn Thanh Hà: Sử dụng thông

tin đồ họa trên báo điện tử hiện nay Luận văn sẽ có những đóng góp nhất định

trong việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở khoa học và lý luận về thông tin đồ họa Đồng thời, luận văn cũng sẽ cung cấp một cái nhìn khái quát về thực tiễn việc ứng dụng thông tin đồ họa trong các sản phẩm báo chí cũng như thực tiễn của việc thiết kế và xây dựng thông tin đồ họa trong các cơ quan báo chí cũng như các doanh nghiệp

Ở một sang kiến kinh nghiệm của giáo viên Lê Thị Hòa Trường THCS Lê

Hồng Phong: Phương pháp sử dụng đồ dung trực quan trong dạy học lịch sử đã

làm rõ 3 vấn đề Một là cơ sở lý luận của việc sử dụng đồ dung trực quan trong dạy học lịch sử Hai là, thực tiễn của việc sử dụng đồ dung trực quan trong dạy học Lịch sử trường THCS Ba là, những biện pháp sư phạm để phát huy sử dụng

đồ dùng trực quan có hiệu quả

Tuy nhiên, các tài liệu, công trình trên chưa đề cập đến một phương pháp dạy học trực quan bằng đồ họa với nội dung dạy học cụ thể định hướng phát triển năng lực học sinh trong phần Lịch sử Việt Nam (thế kỉ XVI-XVIII) lớp 10 THPT Bên cạnh đó, bài đăng trên Tạp chí khoa học và luận văn thạc sĩ cũng chỉ nghiên cứu

về một môn học khác (môn Địa lí), một lĩnh vực khác mà không phải là môn học Lịch sử

Từ đó, có thể thấy, các công trình nghiên cứu về sử dụng đồ họa trong dạy học Lịch sử còn khá hạn chế, vì vậy, khóa luận của tôi xin được bổ sung và làm rõ những vấn đề lý luận cũng như thực nghiệm thực tiễn về sử dụng công cụ thiết kế

đồ họa thông tin Inforgraphic trong dạy học phần Lịch sử Việt Nam (thế kỉ XVI- VIII) theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT Qua đây, có thể đóng góp thêm một phương pháp mới trong dạy học Lịch sử để phù hợp với thực tiễn giảng dạy các môn học nói chung cũng như môn lịch sử nói riêng

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Sử dụng công cụ thiết kế đồ họa (Inforgraphic) trong dạy học

phần Lịch sử Việt Nam (thế kỉ XVI – XVIII) theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

- Phạm vi:

Phạm vi về nội dung, tập trung vào phần Lịch sử Việt Nam (Từ thế kỉ XVI đến thế

kỉ XVIII) lớp 10 THPT

- Hình thức tổ chức dạy học: bài nội khóa

- Phạm vi địa bàn khảo sát thực nghiệm: Trường THPT Khoa học Giáo dục – Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Mục đích phục vụ nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về đồ họa trong dạy học Lịch sử, đánh giá thực trạng sử dụng đồ họa của giáo viên trong các bài dạy môn Lịch sử ở trường THPT, đề tài tập trung nghiên cứu các cách thức thiết kế và biên pháp sử dụng công cụ đồ họa trong dạy học Lịch sử lớp 10 THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh

Bên cạnh đó chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của việc sử dụng đồ họa trong dạy học và đóng góp giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Xây dựng cơ sở lý luận về sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT hiện nay

- Lựa chọn các bài học/ nội dung trong môn Lịch sử có thể sử dụng đồ họa

- Khảo sát thực trạng và khả năng sử dụng đồ họa trong dạy học môn Lịch sử

ở trường THPT Khoa học Giáo dục

- Đề xuất cách thức thiết kế và biện pháp sử dụng đồ họa trong dạy học phần Lịch sử Việt Nam (thế kỉ XVI-XVIII) lớp 10 THPT

- Thử nghiệm sư phạm để bước đầu khẳng định tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng đồ họa trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 THPT Từ đó rút ra kinh nghiệm, khắc phục những hạn chế của phương pháp dạy học mới này

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: đọc, tổng hợp các tài liệu về đồ họa để

hệ thống hóa các vấn đề lý luận về đồ họa thông tin trong dạy học Lịch sử ở THPT hiện nay

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra khảo sát thông qua phiếu hỏi; phỏng vấn; quan sát, thử nghiệm sư phạm

- Phương pháp phân tích số liệu: phân tích định tính, phân tích định lượng (sử dụng thống kê toán học)

7 Đóng góp của đề tài

Đề tài nghiên cứu về Sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học phần Lịch

sử Việt Nam (thế kỉ XVI – XVIII) theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT Qua những vấn đề được đúc rút ra từ đề tài, hy vọng đây sẽ trở thành nguồn tài liệu tham khảo có hệ thống cho những người làm công tác giáo dục, giáo viên nói chung và giáo viên bộ môn Lịch sử nói riêng một phương pháp dạy học trực quan mới – Inforgraphic về cách thức thiết kế, quy trình xây dựng và biện pháp sử dụng công cụ này Ngoài ra, đề tài cũng là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên sư phạm tìm hiểu thêm về phương pháp dạy học trực quan bằng đồ họa

thông tin nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển

năng lực học sinh THPT

KẾT CẤU KHÓA LUẬN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục khóa luận gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong

dạy học Lịch theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

Chương 2: Sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học phần Lịch sử Việt Nam

(thế kỉ XVI-XVIII) theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT Thử

nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG CÔNG CỤ THIẾT KẾ ĐỒ HỌA (INFORGRAPHIC) TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LỚP 10 THPT 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm về đồ họa thông tin (Inforgraphic)

Đồ họa là một lĩnh vực truyền thông trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông [25] Nói cách khác, đồ họa là sự kết hợp giữa nghệ thuật và thông tin Và thiết kế đồ họa là loại hình nghệ thuật ứng dụng, kết hợp hình ảnh, chữ viết và ý tưởng một cách sáng tạo để truyền đạt thông tin hiệu quả và thú vị qua các hình thức ấn phẩm in ấn và trực tuyến…

Thiết kế đồ họa là một hình thức mà người thiết kế được tự do lựa chọn, sáng tạo, sắp xếp các yếu tố thị giác như minh họa, ảnh chụp, chữ viết và các đường nét trên một bề mặt để tạo ra và truyền tải một thông điệp Thiết kế đồ họa nhìn chung được ứng dụng rộng rãi trong thế giới quảng cáo, bao bì, phim truyện và nhiều thứ khác Sau đây là một số ý kiến cá nhân khác nhau về thiết kế

đồ họa: Suyanto định nghĩa thiết kế đồ họa là: “nghệ thuật và ứng dụng của các kỹ năng giao tiếp cho nhu cầu của kinh doanh, thương mại và công nghiệp” Những ứng dụng này bao gồm quảng cáo, các bộ nhận diện thương hiệu, sản phẩm, thiết

kế gần gũi với môi trường, thiết kế cung cấp thông tin và xuất bản Jessica Helfand cho rằng thiết kế đồ họa là một sự kết hợp phức tạp của hình ảnh và chữ viết, số và bảng biểu, ảnh chụp và tranh minh họa, thể hiện suy nghĩ đặc biệt của một cá nhân, chính là người thiết kế ra những yếu tố này Những yếu tố này có thể rất hữu dụng, bất ngờ, độc đáo hoặc rất dễ nhớ… Theo Michael Kroeger, thiết kế đồ họa là sự thực hành các giả thuyết và ý tưởng thông qua việc sử dụng màu sắc, hình khối, đường nét và sắp xếp.[25]

Đồ họa thông tin (hay còn gọi là Inforgraphic – được ghép của 2 từ Information và graphic) là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức bằng hình ảnh trực quan Những thiết kế này cung cấp những thông tin phức tạp qua thiết kế dưới dạng ngắn gọn, rõ ràng bằng ký hiệu, biểu tượng, bản đồ, các bài viết kỹ thuật Với thông tin dạng đồ họa, các nhà khoa học, nhà toán học, những người làm công tác thống kê có thể truyền đạt các ý tưởng, khái niệm một cách rõ ràng, hiệu quả và đầy đủ Những Infographic thường được bố trí khoa học, đẹp mắt giúp người đọc dễ hiểu, thay vì bạn phải đọc và xem qua hàng ngàn trang web, hay thiết kế, các thống kê phức tạp…thì chỉ cần xem một hình ảnh infographic là

có thể nắm đủ thông tin chủ đề mà mình muốn xem [28]

1.1.1.2 Các công cụ thiết kế đồ họa

Hiện nay, có rất nhiều công cụ thiết kế đồ họa cho những nhà thiết kế hay cho những người mới bắt đầu học thiết kế Lĩnh vực thiết kế đồ họa đang ngày càng phát triển, đồng nghĩa với việc các kỹ sư, nhà thiết kế cần lựa chọn sử dụng những phần mềm thiết kế đồ họa chuyên nghiệp nhất để làm việc Với những người ít tiếp xúc với công cụ thiết kế đồ họa, hoặc chỉ thiết kế những hình ảnh đơn

giản có thể chọn những công cụ dễ thiết kế, phầm mềm trực tuyến,… Từ các tính

năng từ đơn giản đến phức tạp, mỗi công cụ đều có những ưu điểm và hạn chế riêng của mình Dựa trên những tính năng, đặc điểm, đặc biệt là những ưu điểm và hạn chế của các công cụ thiết kế này để chúng ta lựa chọn một công cụ phù hợp để thiết kế những hình ảnh trực quan trong dạy học Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT Dưới đây là một số các công cụ thiết kế đồ họa, tính năng và ưu điểm, hạn chế của các công cụ này

Adobe illustrator (AI) là một chương trình đồ họa vector Nhắc đến thiết

kế đồ họa thì không thể không kể đến phần mềm này Phần mềm này được tiêu dùng để vẽ hình minh họa, lược đồ, biểu đồ, biểu trưng, phim hoạt hình Illustrator tạo nên những dạng hình căn bản thông qua những dụng cụ và lệnh, sao chép và phối hợp các đối tượng để đáp ứng 1 hình trạng mới, chọn & thay đổi những phần trong đối tượng bằng phương tiện Selection, mang lại nhiều hiệu ứng

3D để tạo nên những hình khối, vật thể Không như những hình ảnh bitmap lưu trữ thông báo ở 1 dạng lưới điểm, illustrator tiêu dùng phương trình toán học để vẽ

Một số nhược điểm của AI đó chính là gây khó khăn cho người mới bắt đầu, giao diện của illustrator rất quen thuộc, nhưng thực sự chinh phục nó là điều không dễ dàng, các lệnh hỗ trợ người dùng cũng ít hơn các phần mềm vector khác Tốc độ căn chỉnh các đội tượng trong AI kém ưu thế hơn rất nhiều, trong AI phải

sử dụng chuột để tiến hành chọn lệnh căn chỉnh, nhưng trong corel thì chúng ta chỉ cần chọn phím tắt là được Điều này khiến cho tốc độ làm việc của người thiết kế phần nào bị ảnh hưởng Hạn chế cuối cùng chính là không được nhiều người làm

in ấn sử dụng

Corel hay còn gọi là CorelDraw là một phần mềm đồ họa vector Hiểu một

cách đơn giản corel là phần mềm cho phép người dùng sử dụng các công cụ có sẵn

để có thể tạo ra những đối tượng vector khác nhau Bên cạnh ý tưởng sáng tạo của người thiết kế đồ họa, có thể nhận ra dấu ấn của Corel DRAW trong nhiều trang

minh họa, quảng cáo, trong các tờ bướm, nhãn hiệu, bích chương, đầy rẫy chung quanh ta hiện nay Ngoài ra, các chức năng vẽ chính xác làm cho Corel DRAW ngày càng được ưa chuộng trong việc thiết kế tài liệu, báo cáo thuộc các lĩnh vực khoa học kỹ thuật

Ưu điểm đầu tiên của CorelDraw đó là giao diện thân thiện Đây là một ưu điểm đáng nhắc đến của corel Corel có giao diện người dùng thân thiện, trực quan

và dễ sử dụng giúp cho người mới bắt đầu học CorelDraw trở nên dễ dàng hơn so với việc học AI rất nhiều Ngoài ra, Corel giảm thời gian thiết kế Corel được người dùng đánh giá cao hơn AI ở việc cho thời gian tạo ra sản phẩm thiết kế với giao diện trực quan, hỗ trợ nhiều phím tắt tiện dụng, điều này giúp cho người sử dụng có thể thao tác với phần mềm để tạo ra sản phẩm thiết kế một cách nhanh nhất Thứ hai, với corel việc đồ lại hình sẽ vô cùng dễ dàng như đã nói ở trên việc

hỗ trợ cho người hệ thống các phím tắt cũng như các lệnh giúp cho người dùng thao tác nhanh hơn khi đồ lại hình Không dừng lại ở đó corel còn cho phép cắt ghép các hình ảnh bitmap dễ dàng hơn AI Thứ ba, Corel có khả năng đặt lệnh cắt chữ vi tính trực tiếp thông qua một số phần mềm hỗ trợ, corel cho khả năng nhân bản đối tượng nhanh, việc căn chỉnh các đối tượng thông qua hệ thống phím tắt, việc điều chỉnh các nét vẽ dễ dàng

Bên cạnh những ưu điểm trên, công cụ CorelDraw có những mặt hạn chế như sau: Màu sắc hiển thị không tốt, đây là một điểm trừ khiến cho nhiều người không lựa chọn công cụ này Màu sắc sắc hiện thị trong Corel kém, nhiều thử nghiệm cho thấy, màu sắc giữa các bản thiết kế và sản phẩm in ra khác nhau rất nhiều, hiệu ứng tô màu trong Corel rất phức tạp Khả năng tương thích kém là hạn chế thứ hai của CorelDraw, trên thực tế những người làm thiết kế thường xuyên sử dụng, hoặc tải về các file vector có sẵn Trong khi đó corel khi mở các file này rất hay sảy ra các lỗi Đặc biệt là đối với những file có font chữ Hay khi có yêu cầu chuyển file từ các phần mềm đồ họa của Adobe vào corel để sử dụng Việc kết hợp CorelDraw với các phần mềm đồ họa khác cũng khó khăn, ví dụ DW với ID, hay DW với AE Một hạn chế khác của công cụ này chính là cài đặt phần mềm

khó khăn, đây cũng là một trong những khó khăn cho những người không am hiểu nhiều về máy tính Đặc biệt là các bạn nữ Việc cài đặt được phần mềm mà không

bị bắt bản quyền sau một thời gian không dễ dàng Chính vì vậy tôi nghĩ rằng đây cũng là một trong những điểm yếu của corel

Adobe Photoshop (thường được gọi là Photoshop) là một phần mềm chỉnh

sửa đồ họa được phát triển và phát hành bởi hãng Adobe Systems ra đời vào năm

1988 trên hệ máy Macintosh Photoshop được đánh giá là phần mềm dẫn đầu thị trường về sửa ảnh bitmap và được coi là chuẩn cho các ngành liên quan tới chỉnh sửa ảnh Từ phiên bản Photoshop 7.0 ra đời năm 2002, Photoshop đã làm lên một cuộc cách mạng về ảnh bitmap Phiên bản mới nhất hiện nay là Adobe Photoshop

Hạn chế của Photoshop là không giữ được độ phân giải và chất lượng hình ảnh nhân rộng, nhỏ lại hay nhân thêm hình ảnh Không tạo được các biểu tượng

như logo vì photoshop dựa trên các điểm ảnh, không phải các cạnh và nó không có khả năng tự vẽ lại

Piktochart là một công cụ thiết kế đồ họa trực tuyến, đây được xem là một

trong những chương trình tốt nhất Tất cả các thông tin người sử dụng cần đều được cung cấp trong phần giới thiệu cách dùng Chương trình rất dễ sử dụng, cung cấp hàng tấn lựa chọn trong việc xây dựng và chỉnh sửa infographic, bằng các công cụ đồ họa đơn giản Piktochart đã phân loại các biểu tượng, thay đổi kích thước khung hình, sơ đồ thiết kế điều khiển, và các bản đồ tương tác để sử dụng

Giao diện người dùng trực quan chính là điểm vượt trội của Piktochart Tất

cả các công cụ cần thiết để sáng tạo đã được xếp đặt một cách thông minh, giúp bạn làm "nhà thiết kế" dễ dàng hơn rất nhiều Một trong những điểm thú vị nhất của chương trình này là có bản xem trước các infographic linh hoạt cho các mục đích khác nhau Cho dù bạn đang tạo infographic cho lớp học, văn phòng, trang web, hoặc thiết lập infographic truyền thông xã hội - Piktochart đều đứng đầu về cách sử dụng hiệu quả

Với những ưu điểm như chủ đề và các mẫu chất lượng tốt (hơn 400 mẫu thiết kế chuyên nghiệp); trực quan, cho phép người dùng chỉnh sửa bất cứ gì và tất

cả mọi thứ một cách dễ dàng (là công cụ phù hợp với người chưa có kinh nghiệm

sử dụng; tạo inforgraphic, báo cáo, biểu ngữ và thuyết trình; xuất files đầu ra chất lượng cao; tính năng thả kéo đơn giản… Piktochart còn tồn tại những hạn chế như các mẫu inforgraphic miễn phí chỉ có lựa chọn giới hạn Người dùng phải lập tài khoản và trả phí nếu muốn sử dungh các mẫu chất lượng cao

Canva là phần mềm thiết kế đồ họa trực tuyến miễn phí trên Internet với

giao diện thân thiện, nguồn tài nguyên phong phú và đặc biệt rất dễ sử dụng, dành cho cả dân chuyên nghiệp lẫn những người mới bắt đầu Canva với các tiện ích đa dạng giúp việc thiết kế trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết Canva chuyên nghiệp ngay ở việc thiết kế trang web của họ, nó cung cấp cho bạn mọi thứ bạn cần trong việc biến ý tưởng thành các thiết kế tuyệt đẹp Ngoài ra bạn cũng có thể tạo và in

ấn các bản thiết kế khác như : Bản đồ họa, bìa sách, thuyết trình, ảnh cover facebook, tờ rơi, quảng cáo, thư mời, infographic, CV, logo…

Những ưu điểm của Canva đó là dễ sử dụng, tùy chỉnh, hiệu ứng đa dạng; các mẫu thiết kế phong phú, đa dạng; hỗ trợ nhiều biểu tượng và phông chữ đẹp;

hỗ trợ thiết kế 32 bản thiết kế khác nhau; đầy đủ bản mẫu cho các dạng infographic kiểu truyền thông xã hội, blog, bài thuyết trình, áp phích, danh thiếp, giấy mời…; cho phép tải bản thiết kế và chỉnh sửa; lưu miễn phí với nhiều định dạng đầu ra như pdf hoặc images; thư viện hình ảnh phong phú lựa chọn Bên cạnh

đó, Canva còn có những hạn chế như phải đăng kí để chỉnh sửa và tải; không thể chỉnh sửa các biểu đồ; phải nhập dữ liệu đúng như hình ảnh; trang web sử dụng nhiều hiệu ứng nên các thao tác dễ bị đứng hình đối với máy cấu hình yếu

Trên đây là phần giới thiệu về một số công cụ thiết kế đồ họa, có những công cụ là phần mềm phải cài đặt, có những công cụ được sử dụng trực tuyến Đối với mỗi công cụ đều có những chức năng, ưu điểm và hạn chế riêng của công cụ

đó để thiết kế cho mình một sản phầm đồ họa phù hợp, đáp ứng đầy đủ các mục tiêu dạy học môn Lịch sử lớp 10 THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch sử ở Trường THPT

Định hướng quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động của người học Mỗi giáo viên với kinh nghiệm của mình cần xác định những phương hướng riêng để cải tiến phương pháp dạy học và kinh nghiệm của cá nhân Việc phát huy tính tích cực của học sinh đang rất được chú trọng, tránh tình trạng học máy móc, kém hiệu quả

Do đặc trưng của tri thức lịch sử, học sinh không thể tri giác trực tiếp tất cả những gì thuộc về quá khứ Mặt khác, lịch sử là những sự việc đã diễn ra, là hiện thực trong quá khứ, là tồn tại khách quan nên không thể phán đoán hay suy luận…

để biết toàn bộ lịch sử [15, tr 66] Với xu hướng dạy học hiện đại ngày càng đổi

mới như hiện nay, đòi hỏi các phương tiện hỗ trợ cho dạy học cũng phải đổi mới theo xu hướng đó Trong dạy học Lịch sử, phương pháp trực quan ngày càng có vị trí quan trọng, việc nhận thức lịch sử của học sinh cũng bắt đầu từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và tư duy trừu tượng đến thực tiễn Việc trực quan sinh động trong nhận thức lịch sử không thể bắt đầu từ cảm giác trực tiếp về hiện tượng đã qua, mà từ những biểu tượng được tạo nên trên cơ sở các sự việc cụ thể,

vì thế trong dạy học lịch sử cần phái sử dụng đồ dùng trực quan bên cạnh các phương pháp, phương tiện dạy học để quá trình dạy học đạt hiệu quả cao nhất Như vậy, yêu cầu đặt ra đối với phương tiện hỗ trợ dạy học cho bộ môn Lịch sử phải phù hợp, phát huy hiệu quả cao đối với đặc trưng của môn học này

Trong thời kì đổi mới để đưa đất nước từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp có lực lượng cải tiến, cùng với sự chuyển viến đó thì các công

cụ hỗ trợ dạy học cũng được cải tiến Đồ họa thông tin (Inforgraphic) bắt đầu xuất hiện và dần phổ biến với vai trò cung cấp thông tin ngắn gọn, sinh động và gây hứng thú cho người học Bộ môn Lịch sử cần một phương tiện hỗ trợ như vậy để phát huy tính sáng tạo và đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên Infographic chứa một số lượng icon khổng lồ và các chủ đề của icon cũng cần phải phù hợp để thể hiện nội dung của bộ môn Lịch sử Đồ họa sẽ là một phương tiện hỗ trợ đắc lực cho bộ môn Lịch sử sau này để giáo viên cung cấp và học sinh khai thác thông tin tích cực Việc áp dụng đồ họa vào bài học sẽ khiến những tri thức Lịch sử được chuyển hóa theo cách mới mẻ, thú vị hơn, từ đó thu hút được học sinh nghe giảng, tích cực hơn trong giờ học

Nói cách khác thông qua việc sử dụng đồ họa trong dạy học Lịch sử sẽ phát huy tính tích cực của học sinh, từ đó dễ dàng thực hiện 3 nhiệm vụ giáo dục: cung cấp kiến thức, phát triển kỹ năng, giáo dục thái độ cho học sinh thông qua hình ảnh “trực quan sinh động” kết hợp với lời giảng của giáo viên sẽ có những khái niệm, biểu tượng chính xác về nghiên cứu và tìm hiểu SGK

Sử dụng công cụ thiết kế đồ họa không chỉ tạo biểu tượng mà còn là chỗ dựa vững chắc cho việc nắm quá khứ lịch sử trong nét khái quát nhất định, hiểu

sâu sắc sự kiện lịch sử, nó là phương tiện dạy học hiệu quả để hình thành khái niệm và làm cho học sinh hiểu được những quy luật của sự phát triển xã hội Song song với nó, công cụ thiết kế đồ họa còn giúp cho các em rèn luyện kỹ năng, so sánh, phán đoán, tư duy logic, tính sáng tạo, thẩm mỹ…

Nhìn chung thông qua việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch sử nâng cao chất lượng hiệu quả giảng dạy học tập lịch sử ở trường THPT, gây hứng thú cho học sinh với việc tìm hiểu quá khức, làm cho các em dễ hiểu, gợi trí tò mò và óc tưởng tượng cần thiết cho sư tìm hiểu lịch sử ở tuổi học sinh

1.1.3 Một số yêu cầu khi sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong DHLS theo hướng phát triển năng lực HS lớp 10 THPT

Để sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong DHLS theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT một cách hiệu quả và đạt chất lượng tốt, giáo viên cần chú ý tới những yêu cầu như sau:

Thứ nhất, sử dụng đồ họa trong dạy học kết hợp với các phương pháp khác dùng lời như: miêu tả, kể chuyện, tường thuật, diễn giảng, giải thích… nhằm làm

rõ nội dung, ý nghĩa của sự kiện lịch sử được minh họa qua hình ảnh đồ họa

Thứ hai, thông qua công cụ thiết kế đồ họa, giáo viên cần xây dựng, sáng tạo và thiết kế những hình ảnh trực quan phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học

Thứ ba, chú ý dử dụng đúng lúc, đúng thời điểm và chọn vị trí thích hợp cho các sản phẩm thiết kế đồ họa lịch sử nhằm tạo nên hiệu quả dạy học

Thứ tư, định hướng nhiệm vụ cụ thể nhằm hướng dẫn học sinh quan sát, tìm hiểu, khai thác nội dung lịch sử qua các sản phẩm thiết kế đồ họa

Thứ năm, sử dụng công cụ thiết kế đồ họa như là kênh thông tin hình ảnh có giá trị khoa học, thẩm mỹ và giáo dục tư tưởng cho học sinh

Thứ sáu, hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ thiết kế đồ họa đơn giản trong học tập để sáng tạo những nội dung lịch sử khác theo ý tưởng mà học sinh mong muốn nhằm phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

Công cụ thiết kế đồ họa là một ứng dụng công nghệ thông tin mới được nhiều giáo viên sử dụng để thiết kế bài giảng của mình trong thời gian gần đây Với những ưu điểm của công cụ đồ họa này, có thể dễ dàng nhận thấy những kiến thức của các môn học được truyền tải tới học sinh dễ dàng, hấp dẫn hơn với những hình ảnh, biểu tượng mới mẻ khác với các hình ảnh truyền thống

Do đặc trưng của mỗi môn học mà giáo viên sử dụng đồ họa phù hợp cho bài dạy của mình như Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Địa lí, Lịch sử… Đặc biệt đối với đặc điểm của bộ môn Địa lý, việc sử dụng đồ họa trong dạy học Địa lý

vô cùng thú vị Đây chính là một phương tiện hỗ trợ để phát huy tính sáng tạo và đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên.Infographic chứa một số lượng icon khổng lồ và các chủ đề của icon phù hợp để thể hiện nội dung của bộ môn Địa lí Chủ đề bao gồm: quốc gia, môi trường, vị trí, nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, thời tiết… Infographic sẽ là một phương tiện hỗ trợ đắc lực cho bộ môn Địa lí sau này để giáo viên cung cấp và học sinh khai thác thông tin tích cực

Tuy nhiên, không giống với các công cụ khác như Powerpoint, Prezi… để thiết kế đồ họa cho một nội dung dạy học mất khá nhiều thời gian và người giáo viên cần phải có một trình độ tin học nhất định Vì vậy, thực trạng và khả năng sử dụng đồ họa trong dạy học ở trường THPT còn chưa phổ biến

Việc tiến hành khảo sát được thực hiện tại một số trường THPT trên địa bàn

Hà Nội Khảo sát thực trạng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học ở trường THPT trên hai đối tượng giáo viên và học sinh Về phương pháp tiến hành điều tra phát phiếu khảo sát thực trạng chung với 25 giáo viên THPT (phụ lục 1)

và phiếu khảo sát với 120 học sinh lớp 10 THPT (phụ lục 2) Khảo sát chung đối với giáo viên ở các trường THPT Khoa học Giáo dục, THPT Tây Hồ và THPT Chuyên Ngoại ngữ Còn với học sinh, việc tiến hành khảo sát được thực hiện tại trường THPT Khoa học Giáo dục

Kết quả khảo sát thu được 18/25 phiếu khảo sát ý kiến của giáo viên và 106/120 phiếu của học sinh

Đối với giáo viên một số Trường THPT tại Hà Nội, 100% tất cả giáo viên được khảo sát đều biết tới đồ họa thông tin (Inforgraphic) Tuy nhiên để sử dụng công cụ thiết kế đồ họa này thì chỉ có 22,2% giáo viên sử dụng với mức độ thường xuyên, 33,3% sử dụng với mức độ thỉnh thoảng và 44,5% còn lại chưa bao giờ sử dụng Ngoài công cụ thiết kế bài giảng bằng Microsoft PowerPoint (100% giáo viên đều biết tới và sử dụng với mức độ thường xuyên) thì các công cụ thiết kế đồ họa khác như Adobe Illustrator, CorelDraw, Adobe Photoshop… hay các công cụ trực tuyến như Piktochart, Canva… chỉ có rất ít giáo viên biết tới (khoảng 10%)

Đối với học sinh, trong số 106 phiếu khảo sát thu lại có khoảng 25,4% học sinh đã từng nghe tới Inforgraphic với mức độ thường xuyên, 39,6% học sinh thỉnh thoảng nghe tới, 18,8% ít nghe tới thuật ngữ này và 16,2% học sinh chưa bao giờ nghe tới Inforgraphic Những công cụ thiết kế đồ họa mà học sinh biết tới chủ yếu là Microsoft PowerPoint với 85,8%, tiếp đó là công cụ Adobe Illustrator với 45,2% Đây là 2 công cụ khá phổ biến, được học sinh biết tới nhiều nhất, ngoài ra

có khoảng 20,7% học sinh biết tới các công cụ khác

Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy, đa số các giáo viên và học sinh THPT đều biết tới Inforgraphic là một dạng đồ họa khá phổ biến hiện nay, tuy nhiên để

sử dụng các công cụ thiết kế đồ họa này vào bài giảng còn hạn chế đối với giáo viên Học sinh là những người được tiếp cận nhiều với công nghệ, trong số đó

phần lớn các em đều biết tới một số công cụ thiết kế đồ họa phổ biến và hiện hành

để phục vụ cho hoạt động học tập của học sinh và hoạt động giảng dạy của giáo viên

1.2.2 Khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

Dựa trên kết quả thu được từ Phiếu khảo sát thực trạng và khả năng sử

dụng công cụ thiết kế đồ họa thông tin (Inforgraphic) trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT dành cho giáo viên và học sinh như trên, tôi đã phân tích và thu

được kết quả về khả năng sử dụng công cụ đồ họa trong dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT với hai đối tượng giáo viên và học sinh Trường THPT Khoa học Giáo dục

1.2.2.1: Đối với giáo viên

Để khảo sát khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT, tìm hiểu tập trung vào các vấn đề sau:

- Vai trò của công cụ đồ họa trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

- Tần suất sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

- Thuận lợi và khó khăn của giáo viên khi sử dụng công cụ thiết kế đồ họa

- Ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử

- Thái độ của học sinh khi tiếp cận nội dung bài học có sử dụng đồ họa

- Những đề xuất để có được hiệu quả khi sử dụng công cụ đồ họa trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

Từ phần phân tích kết quả thực trạng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong

dạy học ở trường THPT như trên, trong số 18 phiếu giáo viên đã thực hiện khảo sát thì có 8 giáo viên bộ môn Lịch sử (2 giáo viên THPT Khoa học Giáo dục, 2 giáo viên trường THPT Chuyên Ngoại ngữ và 4 giáo viên trường THPT Tây Hồ) Kết quả thực trạng cho thấy số các giáo viên đều chỉ sử dụng công cụ thiết kế bài

giảng bằng Microsoft PowerPoint, vì vậy điều tra về tần suất sử dụng công cụ thiết

kế này cho thấy hầu hết các giáo viên đều sử dụng thường xuyên vào tất cả các bài dạy trong chương trình học chính thức trên lớp Từ đó đánh giá vai trò của công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT theo 5 mức độ: rất quan trọng; quan trọng; bình thường; ít quan trọng và không quan trọng Kết quả thu được được thể hiện cho thấy, hầu hết giáo viên đánh giá việc sử dụng công cụ đồ

họa có vai trò quan trọng trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT (chiếm

72,2% GV)

Về cách thức thiết kế, hầu hết tất cả các giáo viên Lịch sử đều cho rằng nên

ưu tiên cả phần nội dung (kiến thức cơ bản, nâng cao…) và phần hình thức (hình

ảnh, biểu tượng, màu sắc, hiệu ứng…) trong bài giảng môn Lịch sử Theo ý kiến

của giáo viên cho rằng thái độ của học sinh là hứng thú khi tiếp cận nội dung bài

học có sử dụng đồ họa

Theo quan điểm của giáo viên về những ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử được thể hiện qua bảng thống kê số liệu sau:

Bảng 1.1 Ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa

trong dạy học môn Lịch sử (Đơn vị: %)

Khối lượng truyền đạt thông tin không đủ 44,4% Khoa học, sáng tạo 66,7% Đòi hỏi tính thẩm mỹ cao 83,3%

Là phương tiện dạy học

Là công cụ phức tạp, đòi hỏi chuyên môn cao 77,8%

Dễ dàng sử dụng 11,1% Khó sử dụng đối với một

số đối tượng đặc biệt 38,9%

Tốn ít thời gian 0% Tốn nhiều thời gian 83,3% Học sinh dễ tiếp cận 16,7% Học sinh khó tiếp cận 11,1%

Bảng phân tích số liệu cho thấy, bên cạnh những ưu điểm nổi bật của việc

sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử còn tồn tại những mặt hạn chế tương đương theo quan điểm của giáo viên Về mặt ưu điểm, nếu như bài giảng có sử dụng đồ họa khiến hình thức phong phú, sinh động (chiếm 77,8% GV) thì đây cũng là một hạn chế khá lớn khi bài giảng đầu tư quá nhiều cho phần nhìn hay còn gọi là hình thức mà không làm chủ được phần nội dung thì cũng đem lại khá nhiều hệ quả sau đó như khối lượng truyền đạt thông tin, kiến thức không đủ

Nếu như 66,7% giáo viên cho rằng thiết kế đồ họa trong dạy học mang tính khoa học, sáng tạo và là một phương tiện dạy học mới thì tỉ lệ giáo viên cho rằng những công cụ này khá phức tạp, đòi hỏi chuyên môn thiết kế và tính thẩm mỹ cao cũng chiếm một lượng không nhỏ trong số tất cả giáo viên thực hiện bảng hỏi này (lần lượt là 77,8% và 83,3%)

Một hạn chế lớn mà giáo viên nhận thấy khi sử dụng công cụ thiết kế đồ họa

là tốn nhiều thời gian Theo khảo sát, có đến 83,3% giáo viên lựa chọn mặt hạn chế này Vì đây là một công cụ thiết kế, đòi hỏi tính sáng tạo và thẩm mỹ và có năng lực chuyên môn về thiết kế nên đối với những giáo viên chưa có cơ hội nghiên cứu hay chưa được tập huấn thì việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa gây khó khăn về mặt thời gian

Về mục đích của việc áp dụng đồ họa vào giờ học môn Lịch sử tại trường THPT dựa trên khảo sát của giáo viên, tôi xin kết hợp với phần khảo sát đối với học sinh được phân tích số liệu và tổng hợp trong một bảng thống kê hoàn chỉnh dưới phần 1.2.2.1 để từ đó đưa ra được những nhận xét, so sánh và kết luận chung

về phần khảo sát nội dung này

Cuối cùng của phần khảo sát khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa

trong dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

đó là những ý kiến cá nhân của giáo viên về kết quả của việc sử dụng công cụ thiết

kế đồ họa trong dạy học Lịch sử có tiến bộ so với các phương pháo dạy học trực quan thông thường Dựa trên kết quả thu thập bảng hỏi, đa số giáo viên cho rằng khi sử dụng công cụ thiết kế đồ họa này trong dạy học Lịch sử khiến học sinh hứng thú hơn, kết quả học tập cao và đặc biệt giáo viên có thể vận dụng nhiều phương pháp dạy học kết hợp với phương pháp mới này Ngoài ra, một số giáo viên cũng đánh giá việc dạy học bằng đồ họa sẽ kích thích tính sáng tạo của học sinh, tăng khả năng thẩm mỹ và đặc biệt là hình thành những năng lực phẩm chất cho học sinh như năng lực công nghệ thông tin, tư duy logic, góp phần giúp các

em khám phá sở thích, đam mê công nghệ, mỹ thuật, đồ họa, phát triển những kỹ năng vốn của bản thân

Từ đây, những đề xuất của giáo viên để nâng cao hiệu quả của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch sử tại trường THPT là mong muốn có những lớp tập huấn, đào tạo về công nghệ về các nôi dung như thiết kế bài giảng, thiết kế đồ họa, sử dụng các phần mềm trực tuyến Đặc biệt phải hoàn thiện cơ sở vật chất hạ tầng để phục vụ nhu cầu giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh nhằm đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh THPT

1.2.2.2: Đối với học sinh

Để khảo sát khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT, tìm hiểu tập trung vào các vấn đề sau:

- Quan niệm của học sinh về sử dụng đồ họa trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

- Đã từng được tiếp cận nội dung bài học được thiết kế đồ họa hay chưa

- Mức độ hứng thú của học sinh đối với bài học khi được tiếp cận với phương tiện dạy học mới này

- Hiệu quả học tập của học sinh khi được tiếp cận với phương tiện dạy học mới này

- Mục đích của việc áp dụng đồ họa vào giờ học môn Lịch sử tại trường THPT

- Những đề xuất để có được hiệu quả khi sử dụng công cụ đồ họa trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

Phiếu khảo sát được thực hiện trên đối tượng là học sinh Trường THPT Khoa học Giáo dục, Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội Kết quả thu được 106 phiếu từ học sinh tham gia trả lời phiếu hỏi

Cũng giống với đối tượng giáo viên, đa số những học sinh khảo sát đều biết nhiều tới công cụ Microsoft PowerPoint, ngoài ra còn biết tới những công cụ khác nữa như Adobe Illustrator là những công cụ thiết kế đồ họa Vì vậy, kết quả khảo sát đối với học sinh về tần suất được học tập môn học có sử dụng đồ họa theo quan điểm của 106 học sinh được khảo sát như sau:

69,8% HS thường xuyên được học môn học có sử dụng đồ họa 20,7% HS thỉnh thoảng được học môn học có sử dụng đồ họa 9,4 % HS hiếm khi được học môn học có sử dụng đồ họa

Và 0% học sinh chưa bao giờ được học môn học có sử dụng đồ họa Nếu đã từng được học lớp có sử dụng đồ họa trong giảng dạy, các em đã được học những môn như Tin học, Địa lý, Lịch sử, Cồn nghệ, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ… Đó là những môn học được học tập trên lớp được giáo viên thiết kế bài giảng và trình chiếu, trở thành một công cụ trực quan, phương tiện hỗ trợ dạy và học của giáo viên và học sinh

Dựa trên kết quả khảo sát, sau khi học xong những tiết học, bài học có sử dụng đồ họa, tôi thu thập được số liệu thống kế ý kiến của học sinh về bài học có

sử dụng đồ họa như sau:

Bảng 1.2 Bảng khảo sát ý kiến của học sinh về tiết học có sử dụng đồ họa

(Đơn vị: %)

Có thể thấy, học sinh đã có những phản hồi khá tích cực sau mỗi giờ dạy có

sử dụng đồ họa như hình ảnh sinh động đẹp mắt (chiếm 54,7% HS), thú vị hấp dẫn (45,2% HS), dễ nhớ dễ hiểu (34,9%), kích thích sáng tạo (33,9%) Từ đó mà mức

độ hứng thú của học sinh về những tiết hoc này chiếm 58,5% - một đặc điểm tích cực chiếm tỉ lệ cao nhất qua phần ý kiến của giáo viên Tuy nhiên, việc sử dụng đồ họa thông thường thôi là vẫn chưa đủ, phải kết hợp nhiều yếu tố, do đó, qua những bài học này, một số ý kiến của học sinh về bài như nội dung nhiều (chiếm 24,5% HS), số sinh viên nhận ra không có gì mới lạ chiếm 15,6% và hình ảnh chưa phong phú 17,9% Ngoài ra số ý kiến khác chiếm một số lượng đáng kể trong phần phản hồi của học sinh

Từ phần phân tích số liệu thống kế về ý kiến của học sinh về bài dạy có sử dụng đồ họa, từ đó có phần đánh giá về mức độ hiệu quả của tiết học đó Để đánh giá mức độ chất lượng hiệu quả sau giờ học với 5 mức độ như sau: rất hiệu quả, hiệu quả, bình thường, hiệu quả ít và không hiệu quả Tôi xin khát quát mức độ đánh giá của học sinh qua biểu đồ cột sau:

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ thể hiện mức độ hiệu quả sau tiết học có sử dụng độ họa

Câu hỏi đặt ra cho học sinh sau khi đã thống kê được những kết quả từ các

phần nội dung khảo sát trên đó là Bạn có muốn giáo viên của mình áp dụng công

cụ thiết kế đồ họa vào giờ học môn Lịch sử tại trường THPT không? Kết quả thu

thập được cho thấy: 79,2% học sinh đồng ý; 6,9% học sinh không đồng ý; 13,9% học sinh chọn ý kiến khác

Biểu đồ 1.2 Biểu đồ thể hiện ý kiến của học sinh về việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa vào giờ học môn Lịch sử trường THPT (Đơn vị: %)

Khảo sát tiếp theo trong phần khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

đó chính là về số lượng bài học mà học sinh muốn giáo viên áp dụng công cụ thiết

kế đồ họa vào giờ học môn Lịch sử Sau khi thu thập lại phiếu khảo sát, kết quả cho thấy đa số học sinh muốn tất cả các bài học trong chương trình học có sử dụng

đồ họa (chiếm khoảng 67%), số học sinh muốn áp dụng chỉ những bài học phù hợp (chiếm 21,5%) và tỉ lệ số học sinh còn lại muốn áp dụng vào những bài học quan trọng, các chương quan trọng

Mục đích của việc áp dụng đồ họa vào giờ học Lịch sử tại trường THPT được khảo sát trên cả giáo viên và học sinh với cùng những nội dung giống nhau được thể hiện qua bảng thống kê số liệu sau:

Bảng 1.3 Bảng thống kê ý kiến của giáo viên và học sinh về mục đích của việc áp dụng đồ họa vào giờ học môn Lịch sử tại trường THPT (Đơn vị: %)

Giáo viên Học sinh

Phát triển năng lực tư duy cho học sinh 46,2% 50,9% Giúp cho học sinh hiểu rõ và nhớ lâu các kiến

Nâng cao tính tích cực, chủ động nhận thức của

Sử dụng đồ dùng và các phương tiện dạy học

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong

Giáo viên đỡ vất vả hơn khi giảng bài 30,5% 37,8% Rèn cho học sinh kỹ năng thực hành và vận dụng

Qua bảng số liệu trên, có thể thấy tỉ lệ giữa giáo viên và học sinh lựa chọn các mục đích không có sự chênh lệch quá lớn, tương đương nhau, qua đó phản ánh

phần nào quan điểm cá nhân về mục đích của việc áp dụng đồ họa vào giờ học

môn Lịch sử tại trường THPT

Đối với cả giáo viên và học sinh, mục đích quan trọng nhất đó chính là giúp cho học sinh hiểu rõ và nhớ lâu các kiến thức cần học (chiếm tỉ lệ cao nhất 70,9%

và 68,6%) Đây là một mục đích chung và cơ bản nhất của việc học tập môn Lịch

sử Mục đích thứ hai đó chính là gây hứng thú học tập cho học sinh Ngày nay, việc nhiều học sinh coi nhẹ và không thích môn Lịch sử là một hiện tượng phổ biến trong giáo dục, vì vậy phải áp dụng những phương pháp học tập, tổ chức các hoạt động phong phú trong giờ học để khích lệ tinh thần, tạo sự hứng thú cho học sinh với môn Lịch sử

Giáo viên ngày nay là những người luôn tiếp nhận những cái mới, sự phát triển tiên tiến trong giáo dục, là một người hướng dẫn học sinh tham gia vào quá trình học tập, mục tiêu mà nhiều giáo viên lựa chọn khi áp dụng đồ họa trong dạy học Lịch sử đó chính là nhằm thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường hiện nay (chiếm 60,7%)

Trong câu hỏi khảo sát này, cả giáo viên và học sinh đã phát hiện nhiều mục đích của việc áp dụng đồ họa trong dạy học Lịch sử, đó là mục tiêu về thực tế như rèn cho học sinh kỹ năng thực hành và vận dụng vào cuộc sống; sử dụng đồ dùng

và các phương tiện dạy học một cách hiệu quả và hợp lý; nhát triển năng lực tư duy cho học sinh; nâng cao tính tích cực, chủ động nhận thức của học sinh trong học tập Ngoài những mục đích nhằm phát triển năng lực học sinh như trên, mục đích hỗ trợ giáo viên đỡ vất vả hơn khi giảng bài cũng là một ưu điểm của việc áp dụng đồ họa vào dạy học Lịch sử lớp 10 THPT

Cũng tương tự với phần khảo sát của giáo viên, phần khảo sát của học sinh cũng đưa ra câu hỏi về đề xuất trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng công cụ thiết

kế đồ họa trong dạy học Lịch sử tại trường THPT Theo kết quả khảo sát, có khá nhiều học sinh đưa ra những đề xuất cho việc này

Thứ nhất, học sinh mong muốn sử dụng đồ họa phù hợp với từng bài học, từng mục tiêu kiến thức đặt ra của phần nội dung lịch sử đó, đặc biệt là những bài khó để dễ tiếp nhận kiến thức hơn

Thứ hai, kết hợp đồ họa với các phương pháp học tập khác và không nên phụ thuộc quá nhiều vào công cụ đồ họa này

Thứ ba, trong quá trình học tập bộ môn Lịch sử, học sinh mong muốn giáo viên thiết kế bài giảng sáng tạo hơn, sử dụng nhiều hình ảnh sinh động phong phú hơn, giải thích rõ ràng và chi tiết từng hình ảnh minh họa, sử dụng nhiều bản đồ Lịch sử

Thứ tư, mong muốn của các em là nội dung chép ít hơn, khái quát hơn, thay vào đó là tham gia các hoạt động học tập phong phú, đa dạng nhằm tạo hứng thú cho giờ dạy Lịch sử

Cuối cùng, đề xuất của học sinh về việc đầu tư trang thiết bị học tập, cơ sở vật chất hiện đại và nhanh chóng triển khai kịp thời, rộng rãi việc dạy học Lịch sử bằng đồ họa cũng như áp dụng đồ họa trong các môn học khác

kế đồ họa cho bài giảng của mình, nhận ra được những ưu điểm và hạn chế của việc áp dụng đồ họa trong dạy học Đối với HS, các em đều cảm thấy hứng thú, đạt được hiệu quả khi được học bài học có sử dụng đồ họa và đồng ý với phương pháp học Lịch sử mới này

GV còn gặp nhiều hạn chế khi thiết kế và sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch sử ở trường THPT HS vẫn còn có những đánh giá chưa khả quan về môn học Lịch sử ở trường THPT, đồng thời cũng mong muốn được đổi mới phương pháp học tập với nhiều hình thức, hoạt động phong phú kết hợp với việc sử dụng đồ họa trong học tập

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi hy vọng với sự nhận thức đúng đắn, nghiên cứu khách quan về vấn đề sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong khóa luận này theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT đối với việc nâng cao hiệu quả dạy và học môn Lịch sử trường THPT nói chung và phần Lịch sử Việt Nam (thế kỉ XVI-XVIII) nói riêng

TIỂU KẾT CHƯƠNG I

Chương 1 đã tập trung vào một số vấn đề lí luận và thực tiễn về sử dụng công cụ thiết kế đồ họa (Inforgraphic) trong dạy học Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp 10 THPT

Từ việc làm rõ các khái niệm về đồ họa, giới thiệu một số công cụ thiết kế

đồ họa, đưa ra những ưu điểm và hạn chế của từng công cụ, tôi đã khẳng định

được vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học Lịch

sử ở Trường THPT, đồng thời đưa ra một số yêu cầu khi sử dụng công cụ thiết kế

đồ họa trong DHLS theo hướng phát triển năng lực HS lớp 10 THPT

Đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng là yêu cầu cấp thiết hiện nay của ngành giáo dục và đào tạo Đổi mới phương pháp dạy học bằng cách đưa phương tiện kĩ thuật hiện đại và công nghệ vào dạy học là một trong những định hướng quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử Thiết kế và sử dụng công cụ thiết kế đồ họa theo hướng phát triển năng lực tự học phần Lịch sử Việt Nam cận đại cho HS THPT từng bước thực hiện mục tiêu đổi mới trên

Tìm hiểu thực trạng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học ở trường THPT và khả năng sử dụng công cụ thiết kế đồ họa trong dạy học môn Lịch theo hướng phá triển năng lực HS lớp 10 THPT trên hai đối tượng là giáo viên và học sinh THPT để nhận thức những vấn đề chung nhất về chất lượng dạy và học Lịch

sử là một trong những cơ sở quan trọng để thực hiện đề tài

Trên đây là cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng công cụ thiết kế đồ họa (Inforgraphic) trong dạy học Lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh lớp

10 THPT là tiền đề cho việc nghiên cứu chương 2 thiết kế và biện pháp sử dụng

công cụ đồ họa (Inforgraphic) trong dạy học LSVN lớp 10 THPT