Nâng cao năng lực quản lý trong kinh doanh xuất bản phẩm tại nhà xuất bản đại học quốc gia hà nội

Nâng cao năng lực quản lý của nhà xuất bản trong hoạt động kinh doanh, xuất bản là một trong những vấn đề có tính nền tảng, mấu chốt mang tính tự thân của nhà xuất bản để có thể thay đổi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

TRẦN TIẾN DŨNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN LÝ TRONG KINH DOANH XUẤT BẢN PHẨM TẠI NHÀ XUẤT BẢN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, và có kế thừa các công trình nghiên cứu trước đó có liên quan đến đề tài

Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Tiến Dũng

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo khoa Kinh tế Chính trị và các cán bộ Phòng đào tạo Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã hết lòng chỉ bảo, giảng dạy trong suốt quá trình tác giả học tập và nghiên cứu tại trường

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS.TS Trần Anh Tài Thầy đã tận tình hướng dẫn trong suốt thời gian tác giả thực hiện luận văn tốt nghiệp này

Cuối cùng, tác giả xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện, đóng góp ý kiến để tác giả có thể hoàn thành tốt luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Tiến Dũng

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ iii

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Câu hỏi nghiên cứu 4

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

3.1 Mục đích nghiên cứu 5

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Những đóng góp mới của luận văn 6

6 Kết cấu luận văn 6

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8

1.2 Xuất bản và kinh doanh xuất bản phẩm 10

1.3 Lý luận chung về quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản 13

1.4 Mô hình quản lý kinh doanh xuất bản phẩm tại một số nhà xuất bản Error! Bookmark not defined

2.1 Một số phương pháp nghiên cứu cụ thể Error! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp thống kê mô tả Error! Bookmark not defined

2.3 Phương pháp So sánh – Đối chiếuError! Bookmark not defined

2.4 Phương pháp phân tích tổng hợp Error! Bookmark not defined

3.1 Tính chất đặc thù của xuất bản Error! Bookmark not defined

3.2 Một số nét khái quát về NXB ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

3.3 Thực trạng năng lực quản lý của NXB ĐHQGHN về hoạt động kinh doanh, xuất bản

Error! Bookmark not defined

3.4 Những kết quả đạt được và hạn chế Error! Bookmark not defined

NXB ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

4.1 Định hướng phát triển của NXB ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

4.2 Mục tiêu, nhiệm vụ kinh doanh, xuất bản của NXB ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

4.3 Một số giải pháp nâng cao năng lực quản lý của NXB ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

4.4 Một số kiến nghị đối với cơ quan chủ quản (ĐHQGHN) và đơn vị và cơ quan quản lý Nhà

nước Error! Bookmark not defined

DANH MỤC VIẾT TẮT

1 CBVC Cán bộ viên chức

2 CNTT Công nghệ thông tin

3 ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội

4 KH&CN Khoa học và công nghệ

5 NSNN Ngân sách nhà nước

7 TNHH Trách nhiệm hữu hạn

ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1 Tổ chức loại hình các nhà xuất bản giai đoạn 2013 – 2015 Error!

Bookmark not defined.

Bảng 3.2: Tổng hợp nguồn tài chính, cơ cấu nguồn tài chính giai đoạn

2013 - 2015 Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.3: Tổng hợp nguồn tài chính, cơ cấu nguồn tài chính giai đoạn

2013 - 2015 Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.4: Tổng hợp nguồn thu, nguồn thu thực từ hoạt động sản xuất dịch vụ

giai đoạn 2013 - 2015 Error! Bookmark not defined Bảng 3.5: Danh mục đầu tư trang thiết bị năm 2014 - 2020Error! Bookmark

not defined.

Bảng 3.6: Bảng phân tích đánh giá thực trạng về xuất bản học liệu của

ĐHQGHN tại NXB Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

Hình 3.1: Sơ đồ cơ cấu tổ chức nhà xuất bản Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.1: Biểu đồ tài chính từ các hoạt động của NXB ĐHQGHN trong 10

năm (2003 - 2012) Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.2: Nguồn tài chính và cơ cấu nguồn tài chính giai đoạn

2013-2015 Error! Bookmark not defined.

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất bản là hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, tư tưởng nhằm phổ biến, giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của con người Tuy nhiên xuất bản có những đặc thù riêng Hoạt động xuất bản phải coi trọng việc phục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, đáp ứng nhu cầu đọc của nhân dân nhưng đồng thời phải thực hiện tốt nhiệm vụ kinh doanh

Hiện nay, trên cả nước có tất cả 63 nhà xuất bản đang hoạt động với nhiều

mô hình khác nhau như: Doanh nghiệp nhà nước; Đơn vị sự nghiệp; Công ty TNHH một thành viên; Công ty Mẹ - công ty Con Nhưng thực trạng các nhà xuất bản Việt Nam hiện nay đang gắp rất nhiều khó khăn Theo báo cáo của cục Xuất bản, bộ Thông tin và Truyền thông, cả nước hiện có đến 63 NXB, nhưng chỉ 4 “nhà” báo cáo lãi, phát triển ổn định và nộp đủ các nghĩa vụ thuế Sự yếu kém của các nhà xuất bản trên cả nước do rất nhiều nguyên nhân khách quan Một trong những nguyên nhân đó là năng lực quản lý nói chung và năng lược quản lý kinh doanh xuất bản của các nhà xuất bản nói riêng

NXB ĐHQGHN là nhà xuất bản đầu tiên của Việt Nam, trực thuộc ĐHQGHN một trung tâm nghiên cứu đào tạo hàng đầu đất nước, với một hệ thống gồm 6 trường Đại học thành viên, nhiều Trung tâm, Viện nghiên cứu, quy tụ đông đảo các nhà khoa học, tác giả có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu và biên soạn sách Một trong những nhiệm vụ có tính chiến lược của ĐHQGHN là có cơ sở học liệu xứng tầm nó đặt ra những trách nhiệm và mục tiêu cho NXB ĐHQGHN

Trong thực tế hơn một thập kỷ trải qua mô hình tự hoạch toán 100%, xuất phát điểm thấp, NXB đã gặp rất nhiều khó khăn khi phải đưa những dòng sách khoa học, chuyên ngành ra thị trường Bất cập về mô hình, chính sách đầu tư đã đem đến nhiều hệ lụy và hạn chế Công tác cán bộ còn nhiều bất cập khó có thể làm nên một sự thay đổi Nhiều năm NXB chỉ thu bù chi, việc thực hiện nhiệm vụ chính trị rất hạn chế, sự cạnh tranh yếu kém

Vì vậy việc nâng cao năng lực cho nhà xuất bản là một vấn đề cấp thiết Sẽ

có nhiều yếu tố phải được thay đổi, phải được cải cách và tăng cường

Nâng cao năng lực quản lý của nhà xuất bản trong hoạt động kinh doanh, xuất bản là một trong những vấn đề có tính nền tảng, mấu chốt mang tính tự thân của nhà xuất bản để có thể thay đổi bước đầu, những tiếp cận khoa học về lãnh đạo quản lý nhà xuất bản đối với hoạt động chuyên môn, nhiệm vụ có tính chất đặc thù của ngành, đặc thù của một nhà xuất bản khoa học một cách hiệu quả Vì vậy vấn đề luận văn đặt

ra chính là nút thắt đầu tiên, cần thiết cho sự đổi thay nhằm nâng cao năng lực toàn diện cho nhà xuất bản

2 Câu hỏi nghiên cứu

Làm thế nào để nâng cao năng lực quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội?

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

- Đề xuất và kiến nghị giải pháp hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

- Trên cơ sở đó, nhiệm vụ đặt ra đối với luận văn là đưa ra định hướng, giải pháp phù hợp để nâng cao năng lực quản lý hoạt động kinh doanh xuất, bản tại nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời gian tới (2013-2015 và đến năm 2020)

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là năng lực quản lý về hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

5 Những đóng góp mới của luận văn

Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý, luận văn chỉ ra được những điểm mạnh, điểm tồn tại hạn chế trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại NXB ĐHQGHN

Từ đó, đề xuất những giải pháp cụ thể để hoàn thiện công tác quản lý kinh doanh xuất bản nhằm thúc đẩy hiệu quả của hoạt động kinh doanh, xuất bản tại NXB ĐHQGHN

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng về năng lực quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

Chương 4: Giải pháp nâng cao năng lực quản lý hoạt động kinh doanh, xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Ở Việt Nam có rất nhiều luận văn thạc sĩ, tiến sĩ nghiên cứu về vấn đề quản

lý kinh doanh, cơ chế chính sách ở các tổ chức hay doanh nghiệp tại một đơn vị cụ thể Luận văn đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm đổi mới, hoàn thiện các cơ chế, chính sách đã và đang có những mặt hạn chế và bất cập trong đơn vị Tuy nhiên, với ngành xuất bản là một ngành kinh doanh đặc thù nên các nghiên cứu, luận văn nghiên cứu về đề tài năng lực quản lý kinh hoạt động kinh doanh xuất bản là không nhiều chủ yếu dừng lại ở các báo cáo ngành, báo cáo của cơ quan chủ quản

- Cơ chế tài chính tại ĐHQGHN được nghiên cứu tương đối toàn diện trong

cuốn sách “Đổi mới cơ chế tài chính tại Đại học Quốc gia Hà Nội trong định

hướng chung đổi mới cơ chế tài chính giáo dục Đại học Công lập của Việt Nam”,

Phạm Xuân Hoan (2015) Tác giả cuốn sách đã khái quát được những vấn đề chung, trình bày bức tranh toàn cảnh về thực trạng cơ chế tài chính trong hệ thống các trường đại học công lập tại Việt Nam Bên cạnh đó, công trình đã chỉ ra những

ưu - nhược điểm nội tại trong cơ chế tài chính và tác động của nó vào hoạt động chung của ĐHQGHN Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra những giải pháp phù hợp với tình hình của đơn vị

- Luận văn Thạc sĩ “Quảng bá sách Việt Nam ra nước ngoài trong bối cảnh

hội nhập quốc tế”, tác giả Hoàng Thị Vui (2010) tập trung nghiên cứu việc quảng

bá sách hay những giá trị tốt đẹp, những lợi thế vốn có, đồng thời quảng bá, nâng cao vị thế vai trò của quốc gia trên trường quốc tế Đây là đề tài mang tính thiết thực, đặc biệt phù hợp với định hướng phát triển ngành xuất bản Việt Nam cũng như định hướng về công tác thông tin đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường và bối cảnh hội nhập quốc tế

- “Chiến lược kinh doanh độc lập của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam khi

không còn độc quyền xuất bản sách giáo khoa”, luận văn Thạc sĩ tác giả Hoàng

Xuân Vinh (2011) tập trung nghiên cứu, khảo sát tính hình xuất bản hiện nay của

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam các sản phẩm phụ thuộc vào sách giáo khoa đến

mức độ nào, từ đó xây dựng một chiến lược xuất bản sản phẩm độc lập với sách giáo khoa trong ngắn hạn và dài hạn

- “Quản lý tài chính ở Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật”, luận

văn Thạc sĩ tác giả Lưu Thị Bình (2014) Tác giả đã đưa ra một bức tranh toàn cảnh về thực trạng quản lý ngành xuất bản hiện nay, góp phần làm rõ một số vấn

đề lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công Qua

đó, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý tài chính ở Nhà xuất bản Chính tr ị Quốc gia – Sự thật và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý tài chính ở Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật

- Luận án Tiến sĩ “Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản”, Nguyễn

Anh Tú (2015) Tác giả đã đưa ra dự báo về hoạt động xuất bản và quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản trong thời gian tới với ảnh hưởng mạnh mẽ của sách điện tử và xuất bản trực tuyến Luận án nêu ra các quan điểm về quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản trong đó nhấn mạnh quan điểm xã hội hóa hoạt động xuất bản Tác giả cho rằng đã đến lúc cần nâng cấp vai trò của tư nhân đối với hoạt động xuất bản, cho phép thí điểm cổ phần hóa 1, 2 NXB để tạo động lực mới cho hoạt động xuất bản Qua đố đưa ra 4 nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản trong thời gian tới Trong các giải pháp, tác giả nhấn mạnh vào việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan bảo vệ pháp luật (công an, tòa án, viện kiểm sát) trong việc phòng chống sách giả sách lậu là yêu cầu cấp bách hiện nay đối với sự phát triển lành mạnh của hoạt động xuất bản hiện nay

Đã có một vài nghiên cứu nói đến vấn đề quản lý kinh doanh xuất bản phẩm tại các nhà xuất bản lớn trên toàn quốc Tuy nhiên chưa có nghiên cứu chuyên biệt

về năng lực kinh doanh xuất bản phẩm tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

Vậy đề tài: “Nâng cao năng lực quản lý trong kinh doanh xuất bản phẩm tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội” là một đề tài mới chưa được nghiên cứu

một cách cụ thể và hệ thống Trong quá trình thực hiện đề tài, bên cạnh việc kế thừa, chọn lọc những thành tựu nghiên cứu đã có, tác giả cũng tham khảo, kết hợp khảo sát những vấn đề mới nảy sinh, nhất là những vấn đề lý luận và thực tiễn về xuất bản phẩm, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý kinh doanh xuất bản phẩm tại nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội trong thời gian tới

1.2 Xuất bản và kinh doanh xuất bản phẩm

1.2.1 Vài nét về xuất bản

- Khái niệm về xuất bản

Hình thành và phát triển từ hàng trăm năm nay, xuất bản ra đời là do nhu cầu thông tin và truyền bá thông tin, đáp ứng những nhu cầu về văn hóa tinh thần, giá trị văn hóa, tư tưởng xã hội

Xuất bản, tiếng Anh Publish / Publisher / Publishing – nghề, người hay công

ty xuất bản và phát hành sách, tạp chí, âm nhạc hoặc các ấn phẩm khác

Xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng nhằm phổ biến, giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, mở rộng giao lưu văn hóa với các nước, phát triển kinh tế - xã hội, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Xuất bản là việc tổ chức, khai thác bản thảo, biên tập thành bản mẫu để in và phát hành hoặc để phát hành trực tiếp qua các phương riện điện tử (Luật Xuất bản

2012) Là một quá trình hoạt động nối tiếp, đồng bộ, hoàn chỉnh Nó gồm 3 khâu: biên tập, in và phát hành

Thông thường mọi người chỉ coi xuất bản bao gồm các xuất bản phẩm đăng tải trên giấy như: sách, ấn phẩm Trên thực tế ngành xuất bản hiện nay đã có những xuất bản phẩm không chỉ trên giấy như: băng đĩa nhạc hình, xuất bản phẩm điện tử Nhưng không phải tất cả tác phẩm trở thành tiền đề của xuất bản Nhưng xuất bản phẩm là chỉ tác phẩm sau khi biên tập, chế bản, in ấn (nhân bản) phát hành tới công chúng

Như vậy, Xuất bản phẩm là tác phẩm, tài liệu về chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội, giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ, văn học, nghệ thuật được xuất bản thông qua nhà xuất bản hoặc cơ quan, tổ chức được cấp giấy phép xuất bản bằng các ngôn ngữ khác nhau, bằng hình ảnh, âm thanh và được thể hiện dưới các hình thức sau đây:

a) Sách in;

b) Sách chữ nổi;

c) Tranh, ảnh, bản đồ, áp-phích, tờ rời, tờ gấp;

d) Các loại lịch;

đ) Bản ghi âm, ghi hình có nội dung thay sách hoặc minh họa cho sách

- Đặc điểm của xuất bản:

Một là, xuất bản bao gồm các lĩnh vực xuất bản, in, phát hành xuất bản

phẩm, là chiếc đòn bẩy mạnh mẽ của văn hóa, của việc giáo dục tinh thần, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Do đó về bản chất xuất bản là hoạt động truyền

bá văn hóa Ngay từ đầu xuất bản là hoạt động phổ biến truyền bá xuất bản phẩm, cung cấp tri thức khoa học, các giá trị thẩm mỹ và mọi nhu cầu tinh thần khác của con người Vì vậy, xuất bản thời đại nào cũng mang tính giáo dục

Hai là, sản phẩm của hoạt động xuất bản là vật thể vật chất nhưng lại chứa

đựng những giá trị tinh thần Cho nên quá trình biên tập, chế bản, nhân bản, đều