Tiểu luận Pháp luật đại cương đề tài Nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam

Tiểu luận Pháp luật đại cương đề tài Nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam dài 28 trang, trình bày cụ thể, rõ ràng theo đúng cấu trúc bài tiểu luận thông thường. Và được cập nhật các Bộ luật mới hiện hành.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



TIỂU LUẬN NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

MÔN: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG.

GVHD:

Nhóm thực hiện:

TP Hồ Chí Minh, ngày 6 tháng 7 năm 2020

DANH SÁCH NHÓM THAM GIA VIẾT TIỂU LUẬN

HỌC KỲ II NĂM HỌC 2019 – 2020

NHÓM 1 Tên đề tài: Nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

1 2 3 4 5

- Nhóm trưởng:

Nhận xét của giảng viên:

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC



Phần 1: Giới thiệu chung

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của đề tài 2

3 Mục đích của đề tài 3

Phần 2: Nội dung Chương 1 Bộ máy quản lý Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam 4

1 Bộ máy quản lý Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam 4

1.1 Khái niệm: 4

1.2 Các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước: 5

Chương 2..Các nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam .6

1 Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công , phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp 6

1.1 Cơ sở lý luận: 6

1.2 Cơ sở hiến định: 6

1.3 Nội dung nguyên tắc: 6

1.4 Ý nghĩa nguyên tắc: 8

1.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam: 8

2 Đảng cộng sản lãnh đạo Nhà nước và xã hội 9

2.1 Cơ sở lý luận: 9

2.2 Cơ sở hiến định: 9

2.3 Nội dung nguyên tắc: 9

2.4 Ý nghĩa nguyên tắc: 10

2.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam: 11

3 Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã

hội bằng Hiến pháp và pháp luật 11

3.1 Cơ sở lý luận: 11

3.2 Cơ sở hiến định: 12

3.3 Nội dung nguyên tắc: 12

3.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam: 13

4 Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân 14

4.1 Cơ sở lý luận: 14

4.2 Cơ sở hiến định: 14

4.3 Nội dung nguyên tắc: 15

4.4 Ý nghĩa nguyên tắc: 15

4.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam: 16

5 Tập trung dân chủ 16

5.1 Cơ sở lý luận: 16

5.2 Cơ sở hiến định: 17

5.3 Nội dung nguyên tắc: 17

5.4 Ý nghĩa nguyên tắc: 17

5.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam: 18

6 Bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ giữa các dân tộc 19

6.1 Cơ sở lý luận: 19

6.2 Cơ sở hiến định: 19

6.3 Nội dung nguyên tắc: 19

6.4 Ý nghĩa nguyên tắc: 20

6.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam: 20

Phần 3 Kết luận

PHỤ LỤC HÌNH ẢNH

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phần 1: Giới thiệu chung

1 Lý do chọn đề tài

Như đã biết, nhà nước là tổ chức quyền lực, chính trị của xã hội có giai cấp, có lãnhthổ, dân cư và chính quyền độc lập, có khả năng đặt ra và thực thi pháp luật nhằm thiếtlập trật tự xã hội nhất định trong phạm vi lãnh thổ của mình

Nhà nước là một tổ chức lớn nhất trong tất cả các loại tổ chức Đó là loại tổ chứcsinh ra với nhiều chức năng, nhiệm vụ khác nhau tùy theo bối cảnh, hoàn cảnh ra đời của

nó Với các chức năng đối nội, đối ngoại có quan hệ mật thiết với nhau, không thể phủnhận vai trò quan trọng của Nhà nước đối với sự phát triển và tồn vong của một quốc gia.Những giai đoạn đầu của sự phát triển quốc gia, Nhà nước sinh ra để thực hiện sứ mệnhcủa giai cấp thống trị; giai cấp giành được quyền kiểm soát quốc gia Nhưng cùng với sựphát triển, Nhà nước càng ngày càng được xác định rõ hơn; xác định lại đúng hơn chứcnăng của mình

Nhà nước bao gồm nhiều cơ quan riêng lẻ nhưng có mối quan hệ mật thiết, hoạtđộng tương hỗ nhau Các cơ quan Nhà nước khác với các tổ chức xã hội khác là có quyềnlực, có nhiệm vụ, chức năng và thẩm quyền theo quy định của pháp luật, có hình thứchoạt động theo quy định của pháp luật

Nhưng nếu các cơ quan nhà nước chỉ hoạt động rời rạc, không thống nhất, không có

sự phối hợp sẽ giảm hiệu quả quản lý, không thực hiện hết các chức năng quan trọng củanhà nước Do đó, cần có một hệ thống kết nối các cơ quan quyền lực của nhà nước lại vớinhau để thông qua đó thực hiện tốt nhất các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước, được gọi

là bộ máy nhà nước

Bộ máy nhà nước Việt Nam được thiết lập dựa trên các nguyên tắc cơ bản chung.Các nguyên tắc này đều nhằm vào một mục tiêu duy nhất là làm cho bộ máy nhà nướcthực sự là một bộ máy nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân,

vì nhân dân, là công cụ chủ yếu để nhân dân xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Đồng thời cũng là để bộ máy nhà nước hoạt động

Hiệu quả quản lý nhà nước là kết quả thực hiện các hoạt động gắn liền với chứcnăng chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà nước và hoạt động củangười thực thi công vụ theo quy định của pháp luật Do nội dung và mục tiêu quản lý nhànước trong từng giai đoạn khác nhau nên việc xem xét hiệu quả quản lý nhà nước tươngứng với mỗi giai đoạn cũng không giống nhau.

Do đó, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước là một trong những nhiệm vụ trọng tâmhàng đầu, đồng thời là quá trình xây dựng nền hành chính trong sạch, có đủ năng lực, sửdụng đúng quyền lực, từng bước hiện đại hoá để quản lý có hiệu lực, hiệu quả công việccủa nhà nước, thúc đẩy xã hội phát triển lành mạnh, đúng hướng, phục vụ nhân dân Nângcao hiệu quả quản lý nhà nước, xét về thực chất là đổi mới mối quan hệ giữa nhà nước vớinhân dân, trong đó chủ yếu là quan hệ giữa các cơ quan hành chính với nhân dân và quan

hệ giữa các cơ quan trong nền hành chính nhà nước

Muốn tổ chức và hoạt động có hiệu quả, bộ máy nhà nước phải được tổ chức và hoạtđộng theo những nguyên tắc nhất định Do đó, khi nghiên cứu về bộ máy nhà nước ViệtNam, chúng ta không thể không đề cập tới những nguyên tắc nhất định trong tổ chức vàhoạt động của nó

Các nguyên tắc tổ chức và quản lý của bộ máy nhà nước là những nguyên lý, tưtưởng chỉ đạo mang tính then chốt, thể hiện bản chất, nội dung, ý nghĩa, mục tiêu vànhiệm vụ của nhà nước, tạo cơ sở cho việc tổ chức và triển khai các hoạt động của bộmáy nhà nước Trải qua mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi kiểu nhà nước lại có những nguyên tắc

tổ chức và hoạt động khác nhau, bộ máy nhà nước ngày càng được hoàn thiện, chặt chẽ.Các nguyên tắc cũng được củng cố, bổ sung để có thể hoàn thiện bộ máy nhà nước quatừng thời kỳ Các nguyên tắc này cần được tìm hiểu, tiếp thu, tuyên truyền để mọi cá nhânnhận thức được tầm quan trọng của bộ máy nhà nước với sự phát triển của đất nước Đócũng chính là lý do thực hiện đề tài “Nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước Cộng hoà Xãhội Chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam”

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của đề tài

Đối tượng được đề cập và nghiên cứu trong đề tài này chính là hệ thống tổ chức tổngthể các cơ quan nhà nước, hay còn gọi là bộ máy nhà nước nhà nước xã hội chủ nghĩa là

kiểu nhà nước cao nhất, cuối cùng trong lịch sử, có bản chất khác với bản chất của cáckiểu nhà nước bóc lột, có vị trí quan trọng trong đời sống chính trị xã hội chủ nghĩa, làcông cụ sắc bén để thực hiện quyền lực nhân dân trong thời kỳ chủ nghĩa xã hội Vì làmột tổ chức xã hội đặc biệt của quyền lực chính trị được giai cấp thống trị thành lập nhằmthực hiện quyền lực chính trị của mình, nhà nước mang bản chất giai cấp và là một bộmáy hoàn chỉnh để điều khiển, chỉ huy toàn bộ hoạt động của xã hội trong một quốc gia.

Sử dụng kiến thức được giảng dạy, cùng việc tham khảo giáo trình, sách, tài liệugiấy và các tư liệu Internet, tổng hợp và chắc lọc các thông tin liên quan để làm rõ vấn đề.Phân chia nghiên cứu và tổng hợp thông tin, sử dụng kiến thức được học để phân tích vàphân loại các thông tin phù hợp

Nghiên cứu từ khái quát đến cụ thể từng nguyên tắc trong việc tổ chức bộ máy nhànước, xác định cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, nội dung và ý nghĩa từng nguyên tắc, từ đónhận biết và xác định được việc áp dụng các nguyên tắc trong thực tế hoạt động của Bộmáy nhà nước Việt Nam

lý của bộ máy nhà nước

– Làm rõ được tầm quan trọng của các nguyên tắc trong việc tổ chức bộ máy nhànước

Phần 2: Nội dung

Chương 1 Bộ máy quản lý Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

1 Bộ máy quản lý Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

1.1 Khái niệm:

Bộ máy nhà nước là tổng thể các cơ quan nhà nước từ trung ương tới địa phươnghợp thành hệ thống được tổ chức, hoạt động theo những nguyên tắc thống nhất, tạo thành

cơ chế đồng bộ nhằm thực hiện nhiệm vụ, chức năng của nhà nước

Thực chất, bộ máy nhà nước là một tổ chức để triển khai thực thi pháp luật của nhànước và do đó tùy thuộc các tư duy về quản lý nhà nước mà có thể có những dạng tổ chứckhác nhau

Về nguyên tắc, quyền lực nhà nước bao gồm ba nhóm yếu tố cấu thành là quyền lậppháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp Đó là dạng chung nhất tư duy về quyền lực nhànước Tuy nhiên, mối quan hệ giữa các tổ chức trong việc thực thi ba nhóm quyền lực nàykhông giống nhau giữa các nước tùy thuộc vào thể chế chính trị, hình thức chính thể mà

có thể ra đời các mô hình phân chia quyền lực nhà nước theo: cứng nhắc, mềm dẻo haythống nhất tập trung

Như đã đề cập, muốn tổ chức và hoạt động có hiệu quả, bộ máy nhà nước phải được

tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định, không thể tùy tiện Mỗi bộ máy,mỗi cơ quan nhà nước có những nguyên tắc tổ chức và hoạt động khác nhau xuất phát từbản chất của nhà nước, vị trí, tính chất của cơ quan nhà nước, hoàn cảnh lịch sử cụ thể vàcác yếu tố như truyền thống dân tộc, điều kiện tự nhiên và xã hội, …của mỗi nước trongtừng thời kỳ cụ thể Khi nhu cầu khách quan của xã hội và những điều kiện chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội,… thay đổi thì bộ máy nhà nước cũng phải có những cải cách hoặc đổimới tương ứng

Bộ máy nhà nước hình thành từ sơ khai đến hoàn thiện, từ ít cơ quan đến nhiều cơquan, các nguyên tắc tổ chức và hoạt động ngày càng được hoàn thiện, củng cố chặt chẽ,khoa học, dân chủ và hiệu quả Sự phát triển các cơ quan nhà nước phụ thuộc vào sự pháttriển các chức năng nhiệm vụ của nhà nước

Hơn nữa, tính chuyên môn hóa ngày càng cao đòi hỏi sự chia tách của các cơ quannhà nước ngày càng nhiều, cũng vì thế sự phối hợp giữa chúng ngày càng phức tạp và trởnên quan trọng hơn Do đó, đòi hỏi việc thiết lập các nguyên tắc chung để đảm bảo phốihợp hoạt động tốt nhất giữa các cơ quan nhà nước.

1.2 Các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước:

Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam là những phương hướng mang tính chỉ đạo trong quá trình tổ chức vàhoạt động của bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được xác địnhtrong Hiến pháp

Theo Hiến pháp 2013, việc tổ chức bộ máy nhà nước phải tuân theo 6 nguyên tắc:– Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công , phối hợp, kiểm soát giữa các

cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.– Đảng cộng sản (ĐCS) lãnh đạo Nhà nước và xã hội

– Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hộibằng Hiến pháp và pháp luật

– Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân

– Tập trung dân chủ

– Bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ giữa các dân tộc

Chương 2 Các nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa

Việt Nam

1 Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công , phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp

Nhà nước xã hội chủ nghĩa có bản chất, mục đích, cơ sở kinh tế - xã hội khác cáckiểu nhà nước phong kiến, tư sản, là kiểu nhà nước nửa nhà nước nên bộ máy nhà nước tổchức theo nguyên tắc tập quyền xã hội chủ nghĩa Do đó, quyền lực nhà nước tập trungvào tay của nhân dân và nhân dân ủy thác cho cơ quan Quốc Hội, Hội Đồng Nhân Dânthực hiện quyền lực nhà nước

1.2 Cơ sở hiến định:

“Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các

cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.” 1

1.3 Nội dung nguyên tắc:

Bản chất nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân, “tất cả quyền lực nhànước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nôngdân và đội ngũ trí thức” Do đó, quyền lực nhà nước phải tập trung thống nhất thì mớiđảm bảo tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Để thực hiện quyền lực nhà nước một cách hiệu quả, quyền lực nhà nước phải đượcphân công cho các cơ quan nhà nước thực hiện, không thể có một cá nhân hay cơ quannhà nước nào thâu tóm trong tay toàn bộ quyền lực nhà nước Phân công thực hiện quyềnlực nhà nước là giao cho từng nhóm các cơ quan nhà nước thực hiện một quyền lực nhất

1 Điều 2 Hiến pháp năm 2013

định nào đó có tính chuyên môn Vì sao phải phân công thực hiện quyền lực nhà nước? Vìtất cả quyền lực nhà nước tập trung trong tay một người hay một cơ quan sẽ dẫn đến hiệntượng ôm đồm, không hiệu quả, lạm quyền Mỗi nhánh quyền lực cần có cơ quan “bảntính” khác nhau đảm nhận.

Các cơ quan nhà nước phải phối hợp với nhau trong quá trình hoạt động để đảm bảotính thống nhất của bộ máy nhà nước cũng như thực hiện có hiệu quả các chức năngchung của bộ máy nhà nước Cần có cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước để tránh lạmquyền và sai quyền

 Hình thức phân công:

– Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhànước của nước CHXHCN Việt Nam, chủ yếu thực hiện 3 chức năng:

+ Lập hiến, lập pháp

+ Quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước

+ Giám sát tối cao

– Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước CHXHCNViệt Nam, chủ yếu thực hiện quyền hành pháp

– Toà án nhân dân là cơ quan xét xử của nước CHXHCN Việt Nam chủ yếu thựchiện quyền xét xử

– Viện kiểm sát nhân dân được phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát

cá hoạt động tư pháp

– Các cơ quan này cùng phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau để thực hiện quyền lực nhànước, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan nhà nước

– Sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước trong việc thực hiện, giải quyết một vấn đề

sẽ đảm bảo dễ dàng trong việc thực hiện nhiệm vụ của mỗi cơ quan nhà nướccũng như nhiệm vụ chung của bộ máy nhà nước

 Lĩnh vực phối hợp:

– Trong lĩnh vực lập pháp

– Trong lĩnh vực quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước

– Thành lập, bãi nhiệm, miễn nhiệm, cách chức các chức danh trong bộ máy nhànước.

– Phối hợp cơ chế giám sát văn bản pháp luật

– Chính phủ với Toà án Nhân dân và Viện Kiểm sát Nhân dân

1.4 Ý nghĩa nguyên tắc:

Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp và

là cơ quan chấp hành của Quốc hội Điều này cho thấy Chính phủ phải được nhận thức là

cơ quan được lập ra trước hết là để thực hiện chức năng điều hành, quản lý trên cơ sởchấp hành đường lối, chủ trương trong Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội chứkhông phải là cơ quan được lập ra chỉ để phục tùng và báo cáo công tác trước Quốc hội Điều này thể hiện tư duy phân công rạch ròi giữa các nhánh quyền lực, Chính phủnắm một loại quyền lực thực sự chứ không còn là phát sinh từ Quốc hội Chính phủ đượcđộc lập, chủ động và trách nhiệm hơn trong việc điều hành, quản lý đất nước Việc bổsung này không những thể hiện bước tiến trong việc phân biệt các khái niệm hành pháp,hành chính mà còn khẳng định hành pháp là một trong ba nhánh quyền lực tương đối độclập, phù hợp với quan điểm và nguyên tắc của tổ chức quyền lực nhà nước có sự phâncông, phối hợp và kiểm soát lẫn nhau giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện cácquyền lập pháp, hành pháp và tư pháp

1.5 Áp dụng trong thực tế hoạt động của Bộ máy Nhà nước Việt Nam:

Nguyên tắc tập trung quyền lực nhà nước của Nhân dân vào Quốc hội phù hợp vớiđiều kiện kinh tế kế hoạch hóa, tập trung, quan liêu, bao cấp, với ưu điểm bảo đảm choquyền lực nhà nước tập trung, quyết định và thực thi quyền lực nhà nước nhanh chóng,thống nhất

Nói quyền lực nhà nước là thống nhất trước tiên là sự thống nhất ở mục tiêu chínhtrị Cả ba quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp tuy có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạnkhác nhau nhưng đều thống nhất với nhau ở mục tiêu chính trị chung là xây dựng một nhà

nước “đảm bảo và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của Nhân dân, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” 1

1 Điều 3 Hiến pháp năm 2013

2 Đảng cộng sản lãnh đạo Nhà nước và xã hội

2.1 Cơ sở lý luận:

Về mặt lịch sử, thực tế xã hội Việt Nam đã chứng minh, sự lãnh đạo của Đảng xuấtphát từ lịch sử Trước nhiều đảng phái như Việt quốc, Việt cách cùng ĐCS tham gia Quốchội khóa I Thực tế, ĐCS đã khẳng định tính ưu việt của mình, là Đảng duy nhất có khảnăng lãnh đạo, mang đến thắng lợi và hòa bình cho Việt Nam

Về chính trị - tư tưởng, ĐCS Việt Nam lấy Chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng HồChí Minh làm nền tảng tư tưởng; mục tiêu của Đảng là xây dựng một xã hội "dân giàu,nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh" Mục tiêu đó phản ánh chân thực và kháchquan khát vọng của đại đa số quần chúng nhân dân và phù hợp với xu thế phát triển lịchsử

Thông qua hoạt động của các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức làm việc trongcác cơ quan nhà nước, nhân dân đã đánh giá bản chất nhà nước Đảng lãnh đạo tổ chứchoạt động của bộ máy nhà nước

– Đảng lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra, giám sát