Chuyên đề chuyên sâu, rèn luyện kĩ năng làm bài văn nghị luận xã hội cho học sinh giỏi. Chuyên đề gồm kiến thức lí thuyết và những bài tập thực hành hữu dụng cho giáo viên và học sinh. Chuyên đề đúc rút kinh nghiệm rèn kĩ năng làm bài văn NLXH cho học sinh. Chuyên đề phù hợp cho giáo viên và học sinh.
Trang 11
Chuyên đề hội thảo Trại hè Hùng Vương
Môn: Ngữ Văn
Chuyên đề: KỸ NĂNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
KỸ NĂNG BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI
KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
Trang 21.3 Kiểu bài nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống 05 1.4 Kiểu bài nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lý 06 1.5 Kiểu bài nghị luận xã hội được rút ra từ trong tác phẩm văn học 09
I Giới thiệu một số dàn bài về dạy đề nghị luận xã hội 23
PHẦN KẾT LUẬN
Trang 3đã trở thành tiêu chí đánh giá đối với học sinh không chỉ trong những bài kiểm tra, mà trong cả các kỳ thi tốt nghiệp, đại học, và đặc biệt trong các kỳ thi học sinh giỏi các cấp kiểu bài nghị luận xã hôi không thể thiếu
2 Sự thay đổi trong việc nâng cao chất lượng học sinh và kiểm tra đúng năng lực, trình độ của các em đã đem lại cho học sinh không ít cơ hội để rèn luyện năng lực tư duy và phát triển toàn diện cho học sinh Tuy vậy đây cũng là một thách thức đối với học sinh không hề nhỏ Vì các em quen với kiểu tư duy nghị luận văn học, kiến thức về xã hội còn hạn chế, tài liệu về nghị luận xã hội không nhiều, kỹ năng làm bài chưa thuần thục Đây cũng là điều hạn chế của các em
3 Nhằm giúp các em có thêm kỹ năng làm tốt kỹ năng làm tốt bài văn nghị luận xã hội, chúng tôi đưa ra một số cách thức để tiếp cận dạng đề nghị luận xã hội
II MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI:
Để giúp học sinh có cái nhìn về dạng đề linh hoạt, phong phú của kiểu bài nghị luận xã hội, chúng tôi trình bày chuyên đề những vấn đề sau:
+ Cung cấp một số kiểu bài nghị luận xã hội
+ Đưa ra những phương pháp và kỹ năng cơ bản để làm tốt kiểu bài nghị luận
xã hội trong bài thi
+ Giúp học sinh nâng cao khả năng trình bày quan điểm của mình, cung cấp cho học sinh vốn tri thức phong phú về vấn đề xã hội để học sinh nâng cao nhận thức và kĩ năng sống
Trang 4
b Phân loại: Căn cứ vào nội dung nghị luận, có thể chia văn nghị luận làm 2 loại: Nghị luận văn học và nghị luận xã hội Nghị luận văn học bàn về một vấn
đề văn học Nghị luận xã hội bàn về một vấn đề nảy sinh trong xã hội
1.2 Kiểu bài nghị luận xã hội:
a Khái niệm:
Nghị luận xã hội là phương pháp nghị luận lấy đề tài từ các lĩnh vực xã hội chính trị, đạo đức làm nội dung bàn bạc nhằm làm sáng tỏ cái đúng – sai, cái tốt – xấu của vấn đề được nêu ra Từ đó đưa ra một cách hiểu thấu đáo về vấn đề nghị luận cũng như vận dụng nó vào đời sống
“ Văn NLXH là những bài văn bàn về các vấn đề xã hội – chính trị: một tư tưởng đạo lý; một lối sống cao đẹp; một hiện tượng tích cực hoặc tiêu cực của đời sống; một vấn đề về thiên nhiên, môi trường ” ( Sách giáo khoa Ngữ văn
lớp 12 nâng cao, tập 1,Nxb Giáo dục)
“ Văn NLXH nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó Muốn vậy người viết phải biết trình bày ý kiến của mình và đưa ra những lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục Nghĩa là phải lập luận Thông thường, để xây dựng một lập luận, người viết phải xá định được luận điểm chính xác, minh bạch; tìm các luận cứ thuyết phục và biết vận dụng các phương pháp lập luận hợp lí ” ( Sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập 2, Nxb Giáo dục)
b Phân loại kiểu bài nghị luận xã hội:
Sẽ gặp nhiều khó khăn khi học sinh làm đề nghị luận xã hội Vì không phải là kiến thức có trong sách vở các em luôn mang trong hành trang của mình mà đây
là kiến thức về đời sống xã hội sâu sắc Ngoài kiến thức về xã hội phong phú ra, các em còn có các kỹ năng phân tích, giải thích,bình luận, chứng minh, sử dụng luận điểm, dẫn chứng đời sống một cách linh hoạt, hợp lí Nhưng trước hết các
Trang 55
+ Nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học
1 Kiểu bài nghị luận về một hiện tượng đời sống:
Nghị luận về một hiện tượng đời sống là bàn bạc về một hiện tượng đang diễn
ra trong thực tế đời sống xã hội mang tính chất thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều người (như ô nhiễm môi trường, nếp sống văn minh đô thị, tai nạn giao thông, baọ hành gia đình, lối sống thờ ơ vô cảm, đồng cảm và chia sẻ ) Đó có thể là một hiện tượng tốt hoặc xấu, đáng khen hoặc đáng chê
a Đối với hiện tượng đời sống tích cực:
Nếu đề bài đề cập đến một hiện tượng đời sống tích cực, được ca ngợi trong đời sống, cách làm như sau
SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
Giải thích hiện tượng
Bàn luận
9
90
Bài hoc nhận thức và hành động
-Bài học nhận thức: khẳng định tính nhân văn của hiện tượng -Bài học hành động: rút ra hành động cụ thể cho bản thân
- Nêu biểu hiện của hiện tượng
- Tác dụng, ý nghĩa của hiện tượng
- Mở rộng, phản đề
- Nêu cách hiểu về hiện tượng
- Đánh giá hiện tượng: Tích cực
THÂN BÀI
Trang 66
b Đối với hiện tượng đời sống tiêu cực:
Đề bài có thể là một hiện tượng đời sống tiêu cực, nhằm phê phán những vấn đề tiêu cực trong đời sống, kết cấu bài viết cũng thay đổi:
SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TIÊU CỰC
2 Kiểu bài nghị luận về tư tưởng đạo lí:
Đây là một dạng đề nói về tư tưởng đạo lí, triết lí nhân văn, câu nói mang tính nhận thức, mối quan hệ xã hội, gia đình, một số tính cách thể hiện các phẩm chất của con người
Với dạng đề này đối tượng hướng đến là một ý kiến, một quan niệm về tư tưởng, đạo lí Tư tưởng và đạo lí ấy có thể mang ý nghĩa tích cực trong đời sống đối với mỗi con người, đó là tình yêu thương, sự sẻ chia Ngược lại cũng có thể
Lưu ý: Tùy vào từng ý kiến ( quan điểm) và yêu cầu của đề bài mà người viết vận dụng linh hoạt kết cấu trên
KẾT BÀI
MỞ BÀI
Dẫn dắt – Giới thiệu Vấn để Nêu hiện tượng
Giải thích hiện tượng
Bàn luận
90
Bài hoc nhận thức và hành động
Khẳng định ý nghĩa, tính thời sự của hiện tượng đối với xã hội
-Bài học nhận thức: khẳng định hiện tượng xấu, cần phê phán, bị loại trừ
-Bài học hành động: rút ra hành động cụ thể cho bản thân
- Hiện trạng
- Tác hại/ Nguyên nhân
- Giải pháp ngăn chặn hiện tượng
- Nêu cách hiểu về hiện tượng
- Đánh giá hiện tượng: Tiêu cực
THÂN BÀI
Trang 7+ Vấn đề về quan hệ gia đình: Tình mẫu tử, tình phụ tử, tình anh em
+ Vấn đề về các quan hệ xã hội: Tình đồng bào, tình thầy trò, tình bạn
+ Vấn đề cách ứng xử, đối nhân xử thế của con người
a Dạng đề bàn luận về một tư tưởng, 1 quan niệm, 1 ý kiến, 1 câu danh ngôn:
Kiểu dạng đề: Cho 1 câu danh ngôn: A
Dàn bài: Đối với dạng đề này, kết cấu bài văn như sau:
SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ DƯỚI DẠNG CÂU HỎI CHO MỘT VẤN ĐỀ, MỘT CÂU DANH NGÔN
Lưu ý: Tùy vào từng ý kiến ( quan điểm) và yêu cầu của đề bài mà người viết
vận dụng linh hoạt kết cấu trên
KẾT BÀI
MỞ BÀI
Dẫn dắt – Giới thiệu Vấn để Nêu tư tưởng đạo lý
Giải thích tư tưởng
Bàn luận
90
Bài hoc nhận thức và hành động
Kết thúc vấn
đề
Dẫn dắt từ hiện thực đời sống hoặc câu thơ, câu danh ngôn có nội dung gần với tư tưởng
Ghi lại câu nói hoặc vấn đề tư tưởng trong đề bài
Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tư tưởng đối với thời đại
-Bài học nhận thức: khẳng định tính đúng đắn của tư tưởng -Bài học hành động: rút ra hành động cụ thể cho bản thân
- Nêu biểu hiện tư tưởng
- Lý giải vì sao lại như thế
- Mở rộng, phân đề
- Giải thích từ ngữ
- Nêu nội dung câu nói
THÂN BÀI
Trang 88
b Đối với dạng đề: Bàn luận về 2 quan điểm, 2 ý kiến trái ngược nhau:
Kiểu đề bài: Có người nói rằng: B ( A và B thường là hai quan điểm trái ngược nhau về một vấn đề)
Trình bày quan điểm của anh ( chị)
Dàn bài: Đối với dạng đề này, bài làm sẽ có kết cấu như sau:
SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ DƯỚI DẠNG CHO HAI QUAN ĐIỂM ĐỐI LẬP NHAU
Nêu hiện tượng
Giải thích hiện tượng
Bàn luận
Bài hoc nhận thức và hành động
Kết thúc vấn
đề
Dẫn dắt từ hiện thực đời sống hoặc câu thơ, câu danh ngôn có nội dung gần với tư tưởng
Ghi lại hai ý kiếnđặt ra trong đê bài
- Bàn về ý kiến 1: lý giải ý kiến
- Bàn về ý kiến 2: lý giải ý kiến
- So sánh ý kiến: giống, khác nhau và đưa ra cách hiểu vấn đề đúng đắn nhất
- Giải thích ý kiến 1
- Giải thích ý kiến 2
- Nội dung 2 ý kiến
THÂN BÀI
Trang 99
+ Khái niệm tư tưởng, đạo lí đó là gì?
+ Phân tích, chứng minh, bình luận các mặt đúng, sai của tư tưởng, đạo lí đó, lấy các ví dụ cụ thể để chứng minh
+ Bài học nhận thức và liên hệ bản thân
Đặc điểm giống và khác nhau giữa Nghị luận về một sự việc, hiện tượng
và Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí:
Nghị luận về một hiện tượng đời sống và nghị luận về một tư tưởng đạo lí, bên cạnh những nét khác biệt còn rất nhiều điểm tương đồng Vì vậy học sinh cần nhận diện rõ đề thuộc kiểu bài nào để có cách làm bài phù hợp
3 Nghị luận về một vấn đề xã hội được rút ra từ trong tác phẩm văn học nghệ thuật:
Dạng bài văn Nghị luận về một vấn đề trong tác phẩm văn học là một dạng đề tích hợp giữa làm văn và đọc văn Đây là kiểu bài Nghị luận xã hội chứ không phải là kiểu bài Nghị luận văn học Tác phẩm văn học chỉ là cái cớ khởi đầu Mục đích chính của kiểu bài này là yêu cầu người viết bàn bạc nghị luận về một vấn đề xã hội, tư tưởng, nhân sinh đặt ra trong tác phẩm đó mà bàn luận, kiến giải
Đề tài hướng tới: Các vấn đề xã hội sâu sắc, nhân văn từ trong tác phẩm văn học như: Lòng yêu nước, mục đích sống, trách nhiệm của thanh niên trong xã hội hiện nay, ý chí nghị lực trong cuộc sống, đức tính khiêm tốn, lí tưởng sống
Cách làm đối với dạng đề này có thẻ cấu trúc theo sơ đồ sau:
Trang 10
Nêu vấn đề xã hội
Giải thích vấn đề
xã hội
Bàn luận
Bài hoc nhận thức và hành động
Kết thúc vấn đề
Dẫn dắt từ tác phẩm văn học đặt ra trong đề bài
Từ TPVH, đặt ra vấn đê
Từ vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học khẳng định vấn
đề xã hội trong đề bài
-Bài học nhận thức: đưa ra nhận thức đúng đắn về vấn đề
XH vừa bàn luận -Bài học hành động: rút ra hành động cụ thể cho bản thân
- Nêu vấn đề XH bàn về 1 tư tưởng đạo lý
- Nêu vấn đề XH bàn về 1 hiện tượng đời sống
- Tóm tắt khái quát NDTPVH
- Nêu ý nghĩa tác phẩm (có liên quan đến vấn đề xã hội) chiếm khoảng 30% phần thân
THÂN BÀI
Trang 1111
Đề thi OLYMPIC lần thứ XIV – Năm 2008 - Lớp 11-
Trong thư gửi thầy hiệu trưởng ngôi trường nơi con trai theo học, Abraham Lincoin, vị tổng thống thứ 16 của Hợp chủng quốc hoa Kì, đã viết:
“Xin hãy giúp cháu nhìn thấy thế giới kì diệu của sách nhưng cũng cho cháu có đủ
thời gian để lặng lẽ suy tư về sự bí ẩn muôn thủa của cuộc sống: đàn chim tung cánh trên bầu trời, đàn ong bay lượn trong ánh nắng và những bông hoa nở ngát bên đồi xanh”
Suy nghĩ của anh/chị về ý kiến trên?
Đề thi kì thi OLYMPIC truyền thống 30-4 lần thứ XIV
Cảm nhận từ một chiếc lá rơi
Đề thi OLYMPIC lần thứ XIV – Năm 2010
“Đọc là biến ra khỏi thế giới
Đọc là tìm lại thế giới
Đọc là còn lại một mình còn lại thế giới trong lòng bàn tay”
(Nhà văn Pháp Marie Darreussecq)
Anh/chị hãy bình luận ý kiến trên
II Rèn kĩ năng làm bài Nghị luận về một hiện tượng xã hội:
Trang 1212
+ Yêu cầu về phương pháp: Các thao tác nghị luận chính cần sử dụng?
( Giải thích, chứng minh, bình luận )
+ Yêu cầu về phạm vi dẫn chứng: trong văn học, trong đời sống thực tiễn ( chủ yếu trong đời sống thực tiễn)
+ Giới thiệu vấn đề nghị luận đặt ra ở đề bài đề cập( )
+ Phạm vi yêu cầu của đề ( tùy từng đề bài)
Ví dụ: Mở bài cho đề bài: Lối sống ảo của giới trẻ
Nếu ngày xưa người ta phải tốn rất nhiều thời gian để viết một bức thư và cũng phải đợi để nhận lá thư đó Thì ngày nay xã hội đang rất phát triển không ngoại trừ các phương tiện thông tn đại chúng Do quá lạm dụng các ứng dụng rất tiện lợi đó mà các bạn trẻ hiện nay đang có lối sống không lành mạnh, đó là sống
ảo
b Thân bài:
Bước 1: Giải thích: ( Nếu trong đề bài có khái niệm, thuật ngữ hoặc các ẩn dụ, hoán dụ, so sánh ) cần làm rõ để đưa ra vấn đề bàn luận
Ví dụ: Sống ảo là gì? Và nó có điều gì mà rất nhiều bạn lại ham mê nó đến
vậy? Sống ảo là sống trong hoang tưởng không đúng với thực tại của cuộc sống Các bạn không cần giao lưu hãy tham gia những chương trình ngoại khóa cũng có thể kết bạn và nói chuyện với mọi người khắp nơi Đó là mạng xã hội Facebook, instagram, twitter, Yahoo! và có rất nhiều mạng xã hội hữu ích khác Vì chúng quá là hiện đại nên các bạn đã ham mê quá mức
Hay:
Trước hết, bạn hiểu thế nào là thói quen sống ảo?
Theo tôi, đó là thói quen sống trong thế giới ảo – bản sao dị dạng của thê giới thực: giả tạo, mơ hồ và đơn độc Vơi sự tiếp xúc vơi scacs môi trường như truyện tranh, game online, và đặc biệt là mạng xã hội thói quen sống ảo dần dần được hình thành Từ đó xuất hiện hai con người, hai các tính ảo và thực, có nhiều mặt đối lập hoàn toàn với nhau, nó không giống với hình ảnh “kẻ song trùng”
Thói quen sống ảo như một chất gây nghiện nhưng đồng thời mở ra một chân trời mới cho những ai biết vận dụng, kiểm soát
- Chỉ ra thực trạng: ( biểu hiện của thực trạng) chú ý đưa dẫn chứng cụ thể, thiết thực có số liệu minh xác
Trang 1313
- Ví dụ: Theo thống kê lượng người dùng mạng xã hội trên toàn thế giới tăng
8% trong 3 tháng vừa qua, lên mức 3,3 tỷ người, chiếm 43% dân số thế giới Việt Nam là nước đứng thứ 7 những nước có nhiều người sử dụng mạng này
- Một thống kê chính xác của người Việt Nam thường dùng 52 phút trung
bình để truy cập trên mạng facebook vào khung giờ từ 9-10 giờ; 14-15 giờ;
21-22 giờ là những thời điểm có nhiều người đăng ảnh, chia sẻ cảm xúc nhất
+ Nhờ đâu em biết những hiện tượng này?
Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng/ qua bài giảng của thầy cô/ qua chứng kiến thực tế ( có thể nêu rõ em biết qua đài nào? Báo nào?)
+ Hiện tượng này diễn ra quy mô rộng ( hay hẹp) trên địa bàn toàn quốc/ Các tỉnh thành phố/ thôn xóm/ hay nhà trường ( có thẻ nêu rõ các số liệu về người, thiệt hại em biết)
Ví dụ:
Trong thế giới ảo hiện nay, thói quen sống ảo dường như đã trở nên phổ biến
Ta dễ dàng bắt gặp ở những người bạn quanh mình Đó là những mối tình ảo, , các mối quan hệ ảo theo kiểu ngôn tình Để gây sự chú ý của mọi người, nhiều bạn trẻ đã chìm trong cuộc sống với những trò lố khoe tiền, đồ hiệu, giả chết, khoe những hình ảnh nóng trên các trang mạng xã hội
Đã có những vụ dở khóc dở cười quanh việc sống ảo, bạn có biết câu chuyện của cô gái Lê Thị Tú Ngà có tài khoản facebook tên là Lê Khả Ái đã làm sống dậy cộng đồng mạng khi nhìn thấy mặt mộc của cô gái?
Những viễn cảnh cuộc sống viển vong, khác xa với cuộc sống thực tại Thói quen sống ảo đã ăn sâu vào tâm trí một bộ phận không nhỏ trong giới trẻ và thật đáng quan ngại khi hầu hết ít bạn không kiểm soát được
Bước 2: Phân tích tác hại, các mặt đúng – sai, lợi – hại của vấn đề
- Phân tích tác dụng của vấn đề nếu là hiện tượng tích cực
- Phân tích tác hại của vấn đề nếu là hiện tượng tiêu cực
- Phân tích cả hai mặt tích cực và hạn chế nếu đề có cả hai mặt
+ Hiện tượng làm ảnh hưởng đến đời sống XH ?
+ Hiện tượng làm ảnh hưởng đến con người (đặc biệt học sinh) như thế nào?
VD: Ai trong chúng ta từng suy nghĩ tới hậu quả? Có chăng cũng chỉ là thoáng qua rồi chậc lưỡi, bàng quan với những gì đang diễn ra Bạn có biết thói quen
Trang 1414
sống ảo nếu không kiểm soát sẽ tác động mạnh tới tâm lý và nhân cách chúng
ta rối loạn tâm lý, sống hoang tưởng, tiêu cực, có thể có hành vi chống đối xã hội, hay dẫn tới tình trạng lo âu, trầm cảm
Ngoài ra, sống ảo còn tốn thời gian, ảnh hưởng tới sức khỏe, kết quả học tập của chúng, có thể còn phải đón nhận ánh nhìn không mấy thiện cảm từ mọi người Không những vậy đôi khi còn trở thành cầu nối cho bọn tội phạm Bởi thế giới ảo và thế giới thực tồn tại mâu thuẫn trong con người bạn nên rất khó
để hòa nhập với thế giới thực vốn đầy rẫy những va chạm
Và rồi chúng ta sẽ dần bị cô lập, thói quen sống ảo dần sẽ bao bọc bạn bởi một
vỏ kén vững chắc, và sẽ rất khó khăn để thoát khỏi cái vỏ kén vốn đã quen ấy Như vậy nếu lý trí ngủ quên, thói quen sống ảo sẽ "siết cổ" dần tuổi trẻ, tương lai và cuộc đời chính cuộc đời của bạn
Bước 3: Chỉ ra nguyên nhân
-Kháchquan
- Chủ quan( xoáy sâu)
VD: Đã có rất nhiều câu hỏi được đặt ra xung quanh vấn đề này và theo bạn, lý
do đâu mà thói quen sống ảo lại trói buộc chúng ta như vậy?
Tuổi trẻ với nhiều suy nghĩ bốc đồng, nông nổi của tuổi mới lớn, thiếu sự chín chắn, vậy nên chỉ với những lời khiển trách từ cha mẹ, thầy cô, cả thế giới
dường như sụp đổ Và thế giới ảo là nơi tìm đến của những tâm hồn đang yếu đuối, suy sụp
Lúc đầu, thế giới ảo chỉ là nơi những bạn trẻ tìm đến khi mỏi mệt, để giải tỏa nỗi lòng nhưng dần dần dựa dẫm, lệ thuộc vào nó, hèn nhát đối diện với sự thật
Và như vậy thói quen sống ảo dần hình thành, chi phối cuộc sống không ít bạn trẻ
Đương nhiên cũng không thể chỉ quy chụp nguyên nhân do sự nông nổi của tuổi trẻ, cuộc sống với guồng quay tất bật, trong chúng ta không ai tránh khỏi được những áp lực bủa vây từ việc học tập, bạn bè rồi gia đình
Ngoài ra do sự phát triển của công nghệ thông tin – con dao hai lưỡi, giới trẻ với sự hiếu kỳ, tò mò, những tính năng mới rồi vội chạy đua vô thức theo những giá trị tinh thần mà không có sự kiểm soát của lý trí, ý thức tự chủ còn hời hợt
Sự quan tâm, quản lý, giáo dục của gia đình, nhà trường, xã hội còn nhiều thiếu sót cũng là mộtnguyên nhân
Bước 4: Bày tỏ thái độ, ý kiến đánh giá của người viết về hiện tượng.Giải pháp khắc phục hiện tượng tiêu cực
– Biện pháp Chung : tuyên truyền cho mọi người có nhận thức về tác dung,tác hại/ Giáo dục cho mọi người hiểu sâu sắc và tự tuyên truyền cho nhau/ Xây dựng hành động và hành động thực tế ứng xử trong cuộc sống ntn cho đúng – Biện pháp cá nhân : tự học tập nâng cao nhận thức về cuộc sống/ tìm hiểu sâu sắc về vấn đề và kêu gọi bè bạn và cộng đồng tham gia/ xây dựng những hành
Trang 15Thế giới ảo có nhiều điều thú vị, chúng ta không thể áp đặt, quy chụp cho nó tất
cả những xấu xa Song cần nhìn nhận và đánh giá đúng mức nếu không sẽ tự biến mình thành những kẻ bệnh hoạn
Vấn đề chính là mục đích, liều lượng và cách sử dụng thói quen sống ảo, đòi hỏi
ở chúng ta một bản lĩnh Chúng ta cũng cần phê phán những kẻ lạm dụng việc sống ảo, đồng thời dẫn dắt họ ra khỏi vùng tăm tối đang che mắt họ
Tuổi trẻ là mùa xuân của đất nước, bởi vậy phải sống sao cho xứng với những máu xương mà thế hệ đi trước đã hy sinh để bảo vệ độc lập hòa bình
Cửu Bá Đao từng viết: "Tuổi thanh xuân của chúng ta như cơn mưa rào, dù bị ướt nhưng ta vẫn muốn quay lại đằm mình thêm lần nữa" Hãy sống sao để khỏi phải nuối tiếc vì những năm tháng đã sống hoài sống phí
Bạn và tôi, chúng ta hãy mở lòng với cuộc đời thực, sống thật để trưởng thành hơn Rồi bạn sẽ thấy thể giới ngoài kia dù nhiều khi làm bạn vấp ngã nhưng dẫu sao nó vẫn sinh động hơn nhiều so với thế giới ảo
Chúng ta cần rèn luyện cho mình một bản lĩnh sống rắn thép để vượt qua mọi cám dỗ, hãy thẳng thắn sống với hoàn cảnh và thân thế của mình Nhút nhát, trốn chạy chẳng thể giải quyết được vấn đề
Như Nguyễn Khải từng nói: "Để sống được tất nhiên phải nhờ vào những giá trị tức thời nhưng sống sao cho có phẩm hạnh, có đạo đức nhất định phải dựa vào những giá trị bền vững" Vậy nên đừng trong một phút nhất thời mù quáng mà tin vào việc sống ảo sẽ giải quyết được mọi chuyện
c Kết bài
– Tóm lược nội dung đã trình bày
– Nêu suy nghĩ về tầm quan trọng của vấn đề đã nghị luận
– Đưa ra một thông điệp, hay lời khuyên cho mọi người
VD:
Thói quen sống ảo nếu không có sự giám sát, quản lý của lý trí, nó sẽ biến thành một loại axit, ăn mòn dần tuổi trẻ của chúng ta Là người trẻ tuổi, đã có lúc tôi cũng cho phép mình bước vào thế giới ảo, sống trong đó ít lâu nhưng chưa bao giờ cho phép lý trí mình ngủ quên ở thế giới ấy
Bằng chứng thiết thực chính là ngày hôm nay, tôi đã đang và dám sống thật với chính bản thân mình – tâm sự với bạn về suy nghĩ chân thành của tôi về thói quen sống ảo Còn bạn thì sao?
Bước 3: Tiến hành viết bài văn
– Triển khai bài viết theo hệ thống luận điểm, luận cứ, luận chứng đã xây dựng (theo dàn ý)
– Một bài nghị luận xã hội thường có yêu cầu về số lượng câu chữ nên cần phân phối lượng thời gian làm bài sao cho phù hợp, tránh viết dài dòng, sa vào kể lể, giải thích vấn đề không cần thiết Trên cơ sở dàn ý, cần luyện cách viết và trình
Trang 1616
bày sao cho ngắn gọn, mạch lạc, dễ hiểu và có tính thuyết phục cao
- Trong quá trình viết, chú ý đề cao cái tôi với những suy nghĩ chân thành của
cá nhân, tránh lối viết sáo rỗng, hô hào
- Chú ý đa dạng hoá kiểu câu để tạo tính đa thanh cho bài viết
Bước 4: Đọc lại và sửa chữa để hoàn chỉnh bài viết
IV Kĩ năng làm bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm
1 Tìm hiểu chung
a Đối tượng
– Là một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó được đặt ra trong TPVH
-Vấn đề xã hội có thể lấy từ hai nguồn: Tác phẩm văn học đã học trong chương trình hoặc một câu chuyện nhỏ, một văn bản văn học ngắn gọn mà học sinh chưa được học
+ Nghĩa là nhân vấn đề đặt ra trong TP văn học đó mà bàn luận, kiến giải
+ Trong trường hợp này, tác phẩm văn học chỉ được khai thác về giá trị nội dung tư tưởng, rút ra ý nghĩa xã hội khái quát của tác phẩm ấy Tác phẩm nào cũng có một ý nghĩa xã hội nhất định Điều quan trọng là vấn đề xã hội đó có mang tính thời sự, tính giáo dục sâu sắc, có phù hợp với tâm lí tuổi trẻ học đường hay không
– Dẫn dắt được vào vấn đề
– Nêu vấn đề cần nghị luận
Trang 1717
b.Thân bài:
* Bước 1: Nêu hoàn cảnh xuất hiện vấn đề có ý nghĩa xã hội, phân tích văn bản (hoặc nêu vắn tắt nội dung câu chuyện) để rút ra ý nghĩa vấn đề (câu chuyện) – Nhấn mạnh, khẳng định ý nghĩa nội dung từ văn bản văn học đó
– Từ đó, khái quát chính xác vấn đề xã hội cần nghị luận
*Lưu ý: phần này là phần phụ nên cần ngắn gọn, cô đọng, không quá lan man gây mất thời gian, tránh phân tích tác phẩm
* Bước 2: Thực hiện các thao tác nghị luận (tùy thuộc vào vấn đề nghị luận là một tư tưởng, đạo lí hay một hiện tượng đời sống áp dụng phương pháp làm bài cụ thể)
– Giải thích vấn đề (nếu cần thiết): cần giải thích chuẩn xác dễ hiểu, ngắn gọn – Phân tích – chứng minh:
+ Đối với vấn đề xã hội là vấn đề tư tưởng, đạo lí : Làm rõ các biểu hiện của tư tưởng, đạo lí ở những phương diện khác nhau trong đời sống…; dùng thực tế xã hội để chứng minh Đặt câu hỏi để xác định ý: Như thế nào? Ở đâu? Bao giờ? Người thật việc thật nào?…
+ Đối với vấn đề xã hội là một hiện tượng đời sống: Xác định đó là hiện tượng tích cực hay tiêu cực, mô tả những biểu hiện, chỉ rõ nguyên nhân , tác hại của hiện tượng đó
– Bình luận: Bình luận, chỉ ra tầm quan trọng của vấn đề xã hội hiện nay
+ Đánh giá:
Quan niệm, tư tưởng ấy đúng đắn, sâu sắc như thế nào? Ý nghĩa đối với tâm hồn, nhân cách con người? (tư tưởng, đạo lí)
Hiện tượng ấy có ảnh hưởng như thế nào đối với cuộc sống con người ?
(Cần thể hiện thái độ đồng tình, biểu dương, trân trọng trước vấn đề xã hội có ý nghĩa tích cực; phê phán những biểu hiện sai trái, suy nghĩ, quan niệm lệch lạc
so với quan niệm, tư tưởng, hiện tượng được nghị luận)
+ Mở rộng: Xem xét vấn đề ở những phương diện, góc độ khác nhau (phương pháp, góc nhìn, tính hai mặt của vấn đề nghị luận…)
*Lưu ý: phần này cần đưa những luận điểm hợp lý, rõ ràng kết hợp với dẫn chứng xác thực cụ thể để thêm phần thuyết phục
* Bước 3: Rút ra bài học cho bản thân
– Về nhận thức: Vấn đề xã hội đó giúp ta hiểu sâu sắc về điều gì? Rút ra được điều gì có ý nghĩa?
– Về hành động: Xác định hành động bản thân phải làm gì? Việc làm cụ thể, thiết thực
c.Kết bài:
Đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm Phần kết nên viết hàm súc
để lại nhiêu dư ba để dẫu đã đọc hết độc giả vẫn băn khoăn vẫn ghi nhớ mãi
Trang 18* Yêu cầu về kĩ năng
– Biết làm văn nghị luận xã hội về một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó được đặt ra trong tác phẩm văn học
– Bài viết có bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, diễn đạt mạch lạc, không mắc lỗi các loại, chữ viết rõ nét, sạch đẹp
* Yêu cầu về kiến thức
Huy động kiến thức từ thực tế đời sống xã hội cùng với những trải nghiệm của bản thân để làm rõ vấn đề
Tìm hiểu đề
– Yêu cầu nội dung: Từ vấn đề người chồng đánh vợ trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu bàn luận về nạn bạo hành gia đình – Yêu cầu thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận
– Phạm vi tư liệu: Thực tế xã hội
Lập dàn ý
Mở bài:
– Khái quát thực trạng nạn bạo hành gia đình trong xã hội hiện nay
– Dẫn dắt vào tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu
Thân bài:
* Bước 1: Nêu hoàn cảnh xuất hiện vấn đề có ý nghĩa xã hội
– Nêu hoàn cảnh xuất hiện vấn đề có ý nghĩa xã hội: Sau khi chụp được bức ảnh “đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh”-một “bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ” phóng viên Phùng lại chứng kiến cảnh người đàn ông hàng chài đánh
vợ một cách dã man, độc ác Từ hành động vũ phu đó của người đàn ông hàng chài, Nguyễn Minh Châu đã gợi lên trong tâm thức chúng ta biết bao trăn trở về hiện tượng bạo hành gia đình- nỗi đau của bao người phụ nữ
– Tóm tắt cảnh bạo hành trong gia đình hàng chài trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa:
+ Người đàn bà sau một đêm kéo lưới mệt mỏi, quần áo ướt sũng, hai con mắt như đang buồn ngủ thì lại bị người chồng lôi lên bờ đánh tới tấp, lăng nhục đau khổ Liên tiếp những làn roi quất thẳng xuống tấm lưng của người đàn bà, liên tiếp những lời chửi bới nguyễn rủa “chúng mày chết hết đi cho ông nhờ” vang lên đầy đau xót
+ Trước hành động vũ phu của chồng người đàn bà vẫn cam chịu, không van xin, không bỏ chạy,luôn sống trong cảnh “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một
Trang 1919
trận nặng” từ người chồng thô bạo, vũ phu Ban đầu bà bị đánh ở trên thuyền sau này khi các con đã lớn bà lại xin được lên bờ để đánh
+ Và rồi nhìn thấy mẹ bị đánh, thằng Phác – đứa con trai đã lao thẳng vào đánh
bố, nó cướp được cái thắt lưng rồi cứ thế quất thẳng vào khuôn ngực săn chắc của bố nó Trông thấy hành động thô bạo của đứa con trai lòng người mẹ vô cùng thất vọng, vô cùng đau đớn, bà lo lắng sau này Phác cũng sẽ trở thành một
kẻ vũ phu như bố nó Đó chính là hành động bạo lực
* Bước 2: Thực hiện các thao tác nghị luận
– Giải thích vấn đề bạo hành gia đình: Bạo hành gia đình là hiện tượng hành động trấn áp người khác bằng lời nói, hành động, là sự khống chế, đàn áp về cả tinh thần và thể xác để xúc phạm tinh thần nhau của những thành viên trong gia đình Nạn nhân của bạo lực gia đình thường là những người phụ nữ yếu đuối, sống cam chịu, nhẫn nhục
– Phân tích, chứng minh
+ Thực trạng của hiện tượng bạo hành gia đình: Là vấn đề xã hội bức thiết của một quốc gia nhất là ở những nước kém phát triển và đang phát triển tình trạng này diễn ra thường xuyên
Theo số liệu điều tra dân số tỉ lệ bạo hành xảy ra ở cả thành thị lẫn nông thông, trong đó bạo hành gia đình xảy ra ở thành thị nhiều hơn ở nông thôn và miền núi
Bạo hành xảy ra dưới nhiều hình thức: vợ chồng đánh đập nhau, cháu, con chửi rủa ông bà, dùng những lời lẽ không tốt đẹp để nói về nhau…
+ Hậu quả của bạo hành gia đình: Bạo hành gia đình xảy ra để lại hậu quả đáng thương, con mất mẹ, cháu mất ông bà, cha mẹ con cái từ nhau, rạn nứt tình cảm gia đình, phá vỡ biết bao nhiêu mái ấm, phá đi cả biết bao truyền thống tốt đẹp của dân tộc… gây ra biết bao tệ nạn xã hội
+ Nguyên nhân:
Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa anh hàng chài vì phải lo toan, bươn chải gánh nặng gia đình, vì đói vì nghèo vì gia đình quá đông côn mà đánh đập vợ con để giải tỏa bực tức
Thực tế xã hội phức tạp hơn:
Khách quan: có thể nguyên do xuất phát cả từ những phim ảnh, trò chơi bạo lực (chủ yếu tác động đến giới trẻ nhận thức còn non kém, suy nghĩ bồng bột), còn
do cái đói cái nghèo đè nặng lên cuộc sống
Chủ quan: do ý thức, đạo đức biến chất tha hóa của một bộ phận người trong
xã hội
+ Giải pháp:
Trang 2020
Để giải quyết vấn đề bạo lực gia đình cần có sự kết hợp của các cơ quan đoàn thể, các tổ chức trong xã hội…Đảng và Nhà nước cần có biện pháp tích cực như tuyền truyên vận động mọi người giáo dục mỗi công dân về hạnh phúc gia đình Phải trừng trị nghiêm khắc những kẻ có hành vi bạo lực gia đình
Đưa ra những chính sách bảo vệ cuộc sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân
* Bước 3: Rút ra bài học cho bản thân
– Cần thẳng thắn lên án hành động bạo lực gia đình như nhân vật Phùng, Đẩu trong Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu
– Hãy sống chan hòa, đầm ấm để không có bạo hành gia đình Hãy luôn yêu thương quan tâm đùm bọc để ngọn lửa của tình cảm sưởi ấm mọi giá băng -Đối với riêng bản thân tôi: tôi sẽ yêu gia đình mình nhiều hơn, sẽ gần gũi giúp
đỡ họ nhiều hơn, sẽ góp phần xóa bớt những khoảng cách vô hình giữa các thành viên, cố gắng sao để hiểu và thông cảm cho những nỗi niềm riêng của họ Một gia đình hạnh phúc, ấm áp luôn là bến đỗ bình yên trên dòng đời nhiều xô
bồ đua chen, là nền tảng, là chỗ dựa vững chắc nâng đỡ bước chân mỗi người, đưa mỗi người vươn tới thành công
Kết bài:
Đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm
V Kĩ năng làm bài văn nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lí:
1 Tìm hiểu chung:
Nghị luận về một tư tưởng đạo lí có thể đề cập đến các vấn đề của đời sống xã hội như: đạo đức, tư tưởng, văn hóa, nhân sinh quan, thế giới quan có thể khái quát một số vấn đề thường được đưa vào đề thi như: Về nhận thức: (lí tưởng, mục đích sống); Về tâm hồn, tính cách, phẩm chất (lòng nhân ái, vị tha, độ lượng, tính trung thực, dũng cảm, chăm chỉ, cần cù ); Về quan hệ gia đình, quan hệ xã hội ( tình mẫu tử, tình anh em, tình thầy trò, tình bạn, tình đồng bào ); Về lố sống, quan niệm sống
Đề bài về một tư tưởng đạo lí khá đa dạng: có thể nêu rõ yêu cầu nghị luận, có thể chỉ đưa ra vấn đề nghị luận mà không đưa ra yêu cầu cụ thể nào, có đề nêu trực tiếp vấn đề nghị luận, có đề gián tiếp đưa ra vấn đề nghị luận qua một câu danh ngôn, một câu ngạn ngữ, một câu chuyện Vì vậy học sinh cần nắm chắc
kĩ năng làm bài
Các thao tác lập luận cơ bản thường được sử dụng trong kiểu bài này là: Sử dụng thao tác lập luận giải thích để làm rõ ý nghĩa vấn đề, các nghĩa tường minh, hàm ẩn ( nếu có); sử dụng thao tác lập luận phân tích để chia tách vấn đề thành nhiều khía cạnh, nhiều mặt, chỉ racác biểu hiện cụ thể của vấn đề; sử dụng các thao tác lập luận chứng minh để làm sáng tỏ vấn đề Dẫn chứng lấy từ
Trang 2121
thực tế, có thể lấy trong thơ văn nhưng không cần nhiều ( tránh lạc sang nghị luận văn học); sử dụng thao tác lập luận so sánh, bình luận, bác bỏ để đối chiếu với các vấn đề khác cùng hướng hoặc ngược hướng, phủ định cách hiểu sai lệch, bàn bạc tìm ra phương hướng
xã hội có các quan hệ: tình làng nghĩa xóm, thầy trò, bạn bè )? Có bao nhiêu ý triển khai? Mối quan hệ giữa các ý như thế nào?
- Yêu cầu về thao tác lập luận: Giải thích, chứng minh, bình luận
- Yêu cầu về phạm vi tư liệu: đời sống xã hội
3 Kĩ năng lập dàn ý:
*Mở bài:
- Giới thiệu tư tưởng, đạo lí cần nghị luận
- Nêu khái quát nội dung, ý nghĩa tư tưởng đạo lí
Ví dụ: Trong cuộc sống, mỗi người ai cũng nuôi dưỡng cho mình một ước mơ,
dù nhở bé hay vĩ đại đều đáng quý Thế nhưng đôi khi, “ Đừng sống theo điều
ta ước muốn Hãy sống theo điều ta có thể” ( Ngạn ngữ)
* Thân bài:
1 Giải thích tư tưởng, đạo lí:
Đầu tiên, cần giải thích những từ trọng tâm, sau đó giải thích cả câu nói: giải thích các từ ngữ, thuật ngữ, khái niệm, nghĩa đen, nghĩa bóng ( nếu có); rút ra ý nghĩa chung của tư tưởng, đạo lí; quan điểm của tác giả qua câu nói ( thường dành cho đề bài có tư tưởng, đạo lí được thể hiện gián tiếp qua câu danh ngôn,
Trang 22+ “ Điều ta ước muốn” là những khát vọng, ước mơ của con người
+ “ Điều ta có thể”: là những gì nằm trong khả năng của bản thân
- Ý nghĩa của câu ngạn ngữ: Con người cần chọn cách sống thực tế, phù hợp với khả năng của mình, để không rơi vào viển vông
2 Bàn luận:
-Phân tích và chứng minh các mặt đúng của tư tưởng, đạo lý ( thường trả lời cho câu hỏi tại sao nói như thế? - ? Dùng dẫn chứng cuộc sống xã hội để chứng minh Từ đó chỉ ra tầm quan trọng, tác dụng của tư tưởng, đạo lý vì có những
tư tưởng, đạo lý đúng trong thời đại này nhưng còn hạn chế trong thời đại khác, đúng trong hoàn cảnh này nhưng chưa thích hợp trong hoàn cảnh khác; dẫn chứng minh họa
- Sống theo những điều làm được trong khả năng của mình thì công việc có kết quả Vì vậy, con người sẽ có niềm tin, phát huy năng lực đóng góp cho xã hội
- (Đưa dẫn chứng chứng minh: những nhà bác học như Anh-xtanh, Ê-đi-sơn, ; những người lao động bình thường trong xã hội; từ chính bản thân mình)
Trang 2323
- Bước 3: Tiến hành viết bài văn:
- Dựa trên hệ thống các ý đã sắp xếp trong dàn ý, viết thành bài văn hoàn chỉnh
- Triển khai bài viết theo hệ thống luận điểm, luận cứ, luận chứng đã xây dựng
(theo dàn ý)
- Một bài nghị luận xã hội thường có yêu cầu về số lượng câu chữ nên cần phân
phối thời lượng thời gian làm bài sao cho phù hợp, tránh viết dài dòng, sa vào
kể lể, giải thích vấn đề không cần thiết Trên cơ sở dàn ý, cần luyện cách viết và
trình bày sao cho ngắn gọn, mạch lạc, dễ hiểu và có sức thuyết phục cao
- Bước 4: Đọc lại và sữa chữa để hoàn chỉnh bài viết
VI Giới thiệu một số dàn bài về dạng đề nghị luận xã hội:
+ Đồng cảm là sự biết rung cảm trước những buồn, vui của người khác, hiểu và
cảm thông với những gì đang diễn ra xung quanh cuộc đời mình, luôn đặt mình
trong hoàn cảnh của mọi người để nhìn nhận vấn đề, từ đó thể hiện thái độ quan
tâm của mình
+ Sẻ chia: cùng người khác sẻ chia niềm vui, nỗi buồn, sẵn sàng có mặt khi
người khác cần Không tỏ thái độ thờ ơ, vô cảm trước nỗi đau của người khác
cũng như không ganh ghét, đố kị, nhạo báng vinh quang, niềm vui của họ
+ Đồng cảm, sẻ chia là nếp sống đẹp, là lối sống được coi trọng trong xã hội
hiện nay
Nguyên nhân của hiện tượng:
+ Lối sống đồng cảm, sẻ chia bắt nguồn từ truyền thống nhân ái của dân tộc ta:
“ Lá lành đùm lá rách”
+ Xã hội ngày càng phát triển, nhiều lối sống hiện đại được du nhập vào nước ta
nhưng nhân dân ta vẫn giữ được lối sống đồng cảm, chia sẻ
Tác dụng của lối sống:
+ Làm cho người xích lại gần nhau hơn
+ Làm cho một dân tộc, một đất nước trở nên vững mạnh hơn
+ Phê phán lối sống ích kỉ, vô cảm do bị cuốn theo những tham vọng vất chất
của nhiều người trong xã hội ngày nay
Liên hệ bản thân:
Trang 2424
+ Phải biết sống đồng cảm, sẻ chia không chỉ trong suy nghĩ mà còn trong những việc làm cụ thể: Quan tâm đến những người xung quanh mình Từ đó đồng cảm, sẻ chia với những khó khăn trong cuộc sống của họ
III Kết bài:
Đề 2:
Pythagos từng nói: “Im lặng là cấp độ cao nhất của sự khôn ngoan Ai không
biết im lặng là không biết nói” Còn Martin Luther King Jr lại phát biểu: “Cuộc sống chúng ta bắt đầu chấm dứt ngay trong cái ngày mà chúng ta giữ im lặng trước những vấn đề hệ trọng”
Từ hai ý kiến trên, anh (chị) hãy viết một bài luận bàn về vấn đề cần im lặng hay lên tiếng trong cách cư xử của con người trong cuộc sống
I Mở bài:
Dẫn dắt và giới thiệu vấn đề
II Thân bài:
1 Giải thích hai ý kiến:
Giải thích câu nói: “Im lặng là cấp độ cao nhất của sự khôn ngoan Ai không
biết im lặng là không biết nói”
- Im lặng: là không nên nói trong thời điểm không cần thiết Vì lời nói đó sẽ bất lợi cho mình hoặc có thể sẽ làm tổn thương người khác
- Câu nói đề cao giá trị của sự im lặng Đây cũng là cách xử thế khôn ngoan nhất của con người khi ứng nhân xử thế
Giải thích câu nói: “ Cuộc sống chúng ta bắt đầu chấm dứt ngay trong cái ngày
mà chúng ta giữ im lặng trước những vấn đề hệ trọng”
- Lên tiếng là bày tở chính kiến của bản thân trước những vấn đề quan trọng của cuộc sống, là tiếng nói của chân lí, của lẽ phải, của tình yêu đối với con người và cuộc sống
- Câu nói, nói về tác hại của sự im lặng trước những vấn đề hệ trọng Từ đó mong muốn con người cần phải lên tiếng trước những vấn đề quan trọng liên quan đến vận mệnh quốc gia, đời sống
3 Bình luận, chứng minh:
- Giá trị của sự im lặng:
+ Im lặng giữ bí mật quốc gia, cho công việc, cho một ai đó
+ Im lặng là lắng nghe người khác, để học hỏi, để thể hiện sự tôn trọng
+ Im lặng thể hiện sự điềm tĩnh, suy nghĩ chín chắn, nhận thức bản thân, cuộc sống trước khi nói hay hành động
+ Im lặng để giữ hòa khí trong những xung đột, va chạm
+ Im lặng còn thể hiện sự đồng tình hay phản đối trước một vấn đề nào đó + Im lặng để đồng cảm sẻ chia với nỗi đau của người khác
Trang 25+ Lên tiếng để đấu tranh chống lại cái ác, cái xấu, cái bất công của xã hội
+ Lên tiếng bày tỏ tình yêu thương, động viên, chia sẻ, giúp đỡ người khác + Lên tiếng mang lại niềm vui, tiếng cười cho cuộc đời
4 Mở rộng, nâng cao vấn đề:
- Hai ý kiến không đối lập mà bổ sung cho nhau: Con người cần phải vận dụng linh hoạt để “im lặng” hay “ lên tiếng” trước những hoàn cảnh khác nhau
- Sự im lặng khác với sự nhu nhược, vô tâm, thờ ơ
- Sự lên tiếng xuất phát từ thiện ý tốt đẹp của bản thân Cần lên tiếng đúng lúc, đúng trong hoàn cảnh cụ thể
5 Liên hệ bản thân, rút ra bài học nhận thức và hành động
- Bàn về thái độ và cách ứng xử trong tình bạn C.Bovi có câu: Những người
bạn giả dối như những chiếc bóng: chúng theo gót ta ra ngoài nắng ấm, và rời
bỏ ta ngay khi ta bước vào bóng râm
- Ý nghĩa của câu nói: Phê phán tình bạn giả dối, thiếu chân thành, đó là những kẻ cơ hội, thiếu nhân cách, lợi dụng nhau ở một số người đang diễn ra
ở ngoài xã hội
II Thân bài:
1 Giải thích:
- Giả dối: Không chân thực, nhằm mục đích đánh lừa “Những người bạn giả
dối” là những người bạn sống không thật lòng, chỉ dựa trên danh nghĩa tình bạn
để lợi dụng bạn để nhằm thực hiện, thỏa mãn mưu đồ lợi ích cá nhân
- “ giống như những chiếc bóng: chúng theo gót ta ra ngoài nắng ấm, và rời
bỏ ta ngay khi ta bước vào bóng râm”
+ Nghĩa đen: Khi ta ra ngoài nắng ấm thì chiếc bóng luôn luôn xuất hiện bên ta; khi ta đi vào bóng râm, phản chiếu của ánh nắng không còn thì cái bóng sẽ mất
đi Đó chính là hiện tượng vật lí khách quan mang tính tất yếu
Trang 2626
+ Hàm ẩn: “Nắng ấm”: Khi ta có cuộc sống thành đạt, vinh hoa, phú quý, thì lúc đó cũng là lúc “những người bạn giả dối” bám theo ta để nương tựa, lợi dụng nhằm đạt được mục đích cá nhân Bóng râm có thể hiểu đó là khi ta rơi vào những hoàn cảnh trớ trêu, hoạn nạn, khó khăn ta cần sự giúp đỡ của bạn thì họ không những không giúp đỡ mà còn quay lưng lại với ta
2 Phân tích, chứng minh những biểu hiện của sự giả dối:
- Trong học tập: : (lấy dẫn chứng: có thể của bạn hoặc có thể của những người bạn)
- Trong cuộc sống: (lấy dẫn chứng: có thể của bạn hoặc có thể của những người bạn)
3 Bàn luận mở rộng về tình bạn và ý nghĩa câu nói của Boovi:
- Tình bạn là mối quan hệ gần gũi trong cuộc sống xã hội, do hợp tính cách, chí hướng từ đó tạo nên sự gắn bó, chia sẻ, giupws đỡ nhau cùng tiến bộ, cùng nhau bước qua những khó khăn, hoạn nạn trong cuộc sống
- Ý nghĩa câu nói của Bovi: lên án, phê phán bản chất của những kẻ cơ hội, đó không phải là tình bạn theo đúng nghĩa là sự chân thành, giúp đỡ nhau, mà đó chính là những người bạn giả dối Họ đã lợi dụng tình bạn của bạn Từ đó chúng ta cũng nên thận trọng trong cách tìm bạn để kết thân
( lấy dẫn chứng trong học tập, trong cuộc sống của bạn hoặc của những người
mà bạn biết)
III Kết bài:
- Tóm lược nội dung
- Bài học về cách ứng nhân xử thế
Đề 4 : Trình bày suy nghĩ của anh(chị) về ý kiến của A-mo-ni-mu:
“ Con đường gần nhất để ra khỏi gian nan là đi xuyên qua nó”
I Mở bài:
- Dẫn dắt vấn đề
Giới thiệu câu nói của A-mo-ni-mu: “ Con đường gần nhất để ra khỏi gian nan
là đi xuyên qua nó”
II Thân bài:
1 Giải thích:
- Con đường gần nhất để ra khỏi gian nan: Cách tốt nhất nhanh nhất để con người tháo gỡ những khó khăn, những thử thách trong cuộc sống
Trang 2727
- “đi xuyên qua nó”: đối mặt, phải vượt qua, không né tránh → Con người
không nên có thái độ né tránh khi phải gặp khó khăn, gian nan trong học tập, lao động và trong cuộc sống: phải dũng cảm đối diện với gian nan, tìm ra bản chất của vấn đề và tìm cách khắc phục, giải quyết khó khăn
2 Bàn luận:
Con đường gần nhất để ra khỏi gian nan:
- Trong cuộc sống, ai cũng sẽ gặp ít nhiều khó khăn, thử thách:
+ Con người sẽ mau chóng vượt qua gian nan, thử thách và đôi khi nó cũng khiến ta trở nên chán nản và tuyệt vọng Điều quan trọng là con người con người dũng cảm đối diện, tìm ra cách giải quyết hợp lý nhất, tìm cách vượt qua
nó nếu
muốn chạm tay vào thành công Chúng ta không được nản lòng, thoái chí khi gặp khó khăn, thay vì than phiền hãy tìm cách đứng dạy và vượt qua nó
- Dám nghĩ, dám hành động sẽ giúp con người vượt qua được gian nan
+ Dám đương đầu với những khó khăn, thử thách, con người sẽ vững vàng trưởng thành và thành công hơn trong học tập và cả trong cuộc sống thường ngày Điều này đã được chứng minh trong thực tiễn cuộc sống ở nhiều lĩnh vực khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau
+ Dẫn chứng:
3 Đánh giá, mở rộng:
- Ý kiến mang tính đúng đắn, sâu sắc, được rút ra từ sự trải nghiệm của con người trong quá trình sống Ý kiến trên có ý nghĩa giáo dục, định hướng cho bản thân trong nhận thức, trong cách giải quyết những khó khăn của cuộc sống
- Những người luôn né tránh gian nan, đầu hàng khó khăn sẽ không bao giờ trưởng thành
- Cuộc sống hiện đại mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng lắm thách thức, chúng ta cần chủ động vượt lên phía trước, năng động và sáng tạo để chinh phục những khó khăn, nắm bắt cơ hội Đó là con đường gần nhất để nắm bắt thành công III Kết luận:
- Liên hệ bản thân, rút ra bài học nhận thức và hành động:
Trang 2828
+ Nhận thức: Dám đối mặt với khó khăn, thử thách và biết cách chinh phục nó
sẽ giúp ta rèn luyện bản lĩnh sống và ngày một trưởng thành
+ Hành động: Rèn luyện đức tính kiên trì, bình tĩnh, tự tin, chủ động trong mọi hoàn cảnh khó khăn, lấy phương châm: “việc gì cũng có cách giải quyết” trong ứng xử
Đề 5
NHỮNG VẾT ĐINH
Một cậu bé nọ có tính xấu là hay nổi nóng Một hôm cha cậu bé đưa cho cậu một túi đinh và nói với cậu: “Mỗi khi con nổi nóng với ai đó thì hãy chạy ra sau nhà và đóng một cái đinh lên hàng rào gỗ” Ngày đầu tiên cậu bé đã đóng tất cả 37 cái đinh lên hàng rào Nhưng sau vài tuần, cậu bé đã tập kiềm chế dần cơn giận của mình và số lượng đinh đóng lên hàng rào ngày một ít đi Cậu nhận thấy rằng kiềm chế cơn giận của mình và số lượng đinh cậu đóng lên hàng rào ngày một ít đi Cậu nhận thấy rằng kiềm chế cơn giận của mình dễ hơn là phải đi đóng một cây đinh lên hàng rào Đến một ngày, cậu bé đã không nổi giận một lần nào trong suốt cả ngày Cậu đến thưa với cha và ông bảo:
“Tốt lắm, bây giờ nếu sau mỗi ngày mà con không hề giận với ai dù chỉ một lần con hãy nhổ cây đinh ra khỏi hàng rào Ở đâu, ông nhỏ nhẹ nói với cậu: “Con
đã làm rất tốt, nhưng con hãy nhìn những lỗ đinh còn để lại trên hàng rào Hàng rào đã không giống như xưa nữa rồi”
(Theo http://www.songdep.vn)
I.Mở bài:
- Giới thiệu về mẩu chuyện và nêu khái quát vấn đề cần nghị luận
II.Thân bài:
- Dựa vào câu chuyện Những vết đinh rút ra vấn đề sau:
+ Khi nóng giận, con người thường gây tổn thương cho người khác và để lại dấu ấn không tốt lâu dài
+ Con người cần phải tự biết kiềm chế tính nóng nảy của mình
* Bình luận, chứng minh:
- Những vết đinh là câu chuyện đối nhân xử thế của con người
+ Khi con người nóng giận không đủ bình tĩnh, tỉnh táo để làm chủ lời ăn, tiếng nói của mình, làm chủ những hành động của mình Những lời nói trong lúc nóng nảy giống như mũi đinh nhọn đóng vào tâm hồn người khác khiến họ đau đớn, tổn thương
Trang 2929
+ Tính nóng nảy có ở trong mỗi con người dù là ít hay nhiều Là nhược điểm
mà con người phải nhận thấy gây ra nhiều hậu quả cho bản thân và cho người khác ( Lấy ví dụ tính nóng nảy của bản thân mình và của người khác trong cuộc sống, và hậu quả của những cơn nóng giận)
+ Con người nếu kiên trì, nỗ lực, tự rèn luyện sẽ kiềm chế được cơn nóng giận + Con người kiềm chế được cơn nóng giận tâm hồn mình trở nên thanh thản và khi đó mối quan hệ với gia đình, bạn bè, các mối quan hệ xã hội trở nên tốt đẹp hơn
*Rút ra bài học, phương hướng hành động:
- Không ngừng rèn luyện để kiềm chế sự nóng nảy của bản thân
- Xây dựng những thói quen tốt trong ứng xử, giao tiếp
III Kết bài:
Đề 6:
Trong truyện ngắn Đời thừa, Nam Cao để cho nhân vật Hộ bộc lộ suy ngẫm:
“Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai người khác để thỏa mãn lòng ích kỉ
Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ người khác trên đôi vai của mình” Ý kiến của
anh/chị?
I Mở bài:
- Dẫn dắt vấn đề cần nghị luận:
-Trong truyện ngắn Đời thừa, Nam Cao để cho nhân vật Hộ bộc lộ suy
ngẫm: “Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai người khác để thỏa mãn lòng
ích kỷ Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ người khác trên đôi vai của mình”
II.Thân bài:
1.Giải thích, phân tích và chứng minh nội dung suy ngẫm của nhân vật Hộ:
a “Kẻ mạnh” là gì? Tại sao lại nói“Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai
người khác để thỏa mãn lòng ích kỷ”
- Kẻ mạnh là kẻ có đầy đủ điều kiện vật chất và tinh thần
- Trong cuộc sống, cũng lắm kẻ “ích kỷ”, chỉ biết lo cho chính mình, cố tạo uy thế (sức mạnh) cho cá nhân nhằm mục đích đạt đến những ham muốn quyền lợi riêng tư như về địa vị, chức vụ, vật chất không quan tâm đến bất cứ ai quanh mình Để tạo quyền lợi cho bản thân, lắm kẻ dùng nhiều thủ đoạn thô bạo, đê tiện như: chèn ép, trù dập, chà đạp lên quyền lợi của người khác, “giẫm lên vai người khác” để ngoi lên, nhằm “ thỏa mãn lòng ích kỷ”
- Nhà văn phủ nhận cách sống đó, xem những kẻ tạo sức mạnh cho mình bằng con đường như thế không phải là kẻ mạnh của một con người, xem đó là những
kẻ không có tính người
Trang 302.Ý nghĩa câu nói và rút ra bài học cho bản thân:
- Nhà văn đã phê phán lối sống ích kỷ, thủ đoạn, đê hèn của con người
- Khơi gợi cách sống đẹp: nhân ái, bao dung, chân chính, không vụ lợi, thủ đoạn cho riêng mình
III Kết luận:
- Tóm lại, khẳng định ý nghĩa của câu nói của nhà văn
- Bài học về nhân cách của con người
Đề 7:
THƯỢNG ĐẾ CŨNG KHÔNG BIẾT
Thượng đế lấy đất sét nặn ra con người Khi ngài nặn xong vẫn còn thừa ra một mẩu đất
- Còn nặn thêm cho mày gì nữa con người? – Ngài hỏi
Con người suy nghĩ một lúc: có vẻ như đã đủ tay, chân, đầu rồi nói:
- Xin Ngài nặn cho con hạnh phúc
Thượng đế dù thấy hết, biết hết nhưng cũng không hiểu được hạnh phúc là gì Ngài trao cục đất cho con người và nói:
- Này, tự đi mà nặn lấy cho mình hạnh phúc
(Trích Những giai thoại hay nhất về tình yêu và cuộc sống Tập 2 NXB Công an Nhân Dân)
Suy nghĩ của anh/chị về ý nghĩa về câu chuyện trên
1.Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận
sự tác động của lý trí
- “Không có sẵn”: Không bày ra để con người chiếm lĩnh dễ dàng và tùy ý sử dụng