Luật hình sự, Luật tố tụng hình sựCho rằng anh B (anh trai của chồng cũ) đã xúi bẩy em trai ly hôn mình. A thuê C giết cả nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B. Trước khi đốt nhà anh B, C lấy dây sắt buộc bên ngoài cửa chính, cửa sổ để người bên trong không thoát được. ...
Trang 1Đề bài số 02:
Cho rằng anh B (anh trai của chồng cũ) đã xúi bẩy em trai ly hôn mình A thuê C giết cả nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B Trước khi đốt nhà anh B, C lấy dây sắt buộc bên ngoài cửa chính, cửa sổ để người bên trong không thoát được Hậu quả là toàn bộ ngôi nhà cấp 4 của gia đình anh
B bị thiêu rụi (tổng tài sản bị thiệt hại trị giá 450 triệu đồng) nhưng anh B cùng vợ và con gái may mắn thoát nạn vì đêm đó
về quê dự đám cưới nên không có mặt ở nhà
Câu hỏi:
1. Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản mà C thực hiện trong tình huống trên thuộc loại tội phạm nào theo cách phân loại tội phạm tại Điều 9 BLHS?
2. Trách nhiệm hình sự của A trong vụ án này thế nào? Tại sao?
3. Tội giết người mà A và C thực hiện trong tình huống nêu trên ở giai đoạn nào? Tại sao?
4. Hình phạt nặng nhất mà A có thể phải chịu là bao nhiêu năm tù?
Bài làm:
1. Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản mà C thực hiện trong tình huống trên thuộc loại tội phạm rất nghiêm trọng.
Theo nội dung vụ án, hành vi phạm tội của C thực hiện gây hủy hoại tài sản của gia đình anh B với tổng giá trị 450 triệu đồng
Căn cứ khoản 3 Điều 178 BLHS về tội hủy hoại hoặc cố ý làm
hư hỏng tài sản:
“Điều 178 Tội hủy hoại tài sản hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản
Trang 2
3 Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến
10 năm.
”
Như vậy, hành vi của C đã phạm vào khoản 3 Điều 178 BLHS với mức hình phạt tù từ 05 năm đến 10 năm
Căn cứ điểm c, khoản 1, Điều 9 BLHS về phân loại tội phạm quy định như sau:
“Điều 9 Phân loại tội phạm
1 Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật này, tội phạm được phân thành 04 loại sau đây:
c) Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức
độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù;
…”
Căn cứ quy định tại khoản 3, Điều 178; điểm c, khoản 1, Điều
9 Bộ luật Hình sự, hành vi phạm tội của C là tội phạm rất nghiêm trọng
2. A chịu trách nhiệm hình sự với vai trò là đồng phạm (người tổ chức) với C về hai tội:
− Tội hủy hoại tài sản hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo quy định tại khoản 3 Điều 178 BLHS
− Tội giết người theo Điều 123 BLHS
Điều 17 BLHS quy định:
“1 Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
Trang 32 Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.
3 Người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức.
Người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm.
Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm.
Người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm.
Người giúp sức là người tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.
4 Người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vượt quá của người thực hành.”
Đồng phạm là những người cùng tham gia vào việc thực hiện một tội phạm như:
+ Người thực hành là người cùng thực hiện tội phạm có thể là trực tiếp thực hiện hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm;
+ Người tổ chức là người thực hiện hành vi chủ mưu, chỉ huy, cầm đầu việc thực hiện tội phạm;
+ Người xúi giục là người thực hiện hành vi kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm;
+ Người giúp sức là người tạo điều kiện về tinh thần hay vật chất cho người khác thực hiện tội phạm;
Khi thực hiện hành vi tội phạm, mỗi người đồng phạm không chỉ cố ý với hành vi phạm tội của mình mà còn biết và mong muốn sự cùng tham gia của những người đồng phạm khác Cố ý trong đồng phạm được thể hiện trên hai phương diện về lý trí
và ý chí:
Về lý trí, mỗi người đồng phạm đều nhận thức được tính chất nguy hiểm đối với hành vi của mình, nhận thức được tính chất
Trang 4nguy hiểm của những người đồng phạm khác, thấy trước được việc gây ra hậu quả chung của hành vi phạm tội đó
Về ý chí, những người đồng phạm khi thực hiện hành vi đều mong muốn cùng thực hiện tội phạm và mong muốn hậu quả chung của tội phạm xảy ra
Như vậy, để thoả mãn quy định về đồng phạm cần có những điều kiện sau đây:
Thứ nhất, phải có từ hai người trở lên, những người này phải
có đủ dấu hiệu về chủ thể của tội phạm Đây là điều kiện về năng lực trách nhiệm hình sự và độ tuổi chịu trách nhiệm hình
sự theo quy định của pháp luật
Thứ hai, cố ý cùng thực hiện một tội phạm, tức là mỗi người trong đồng phạm đều có hành vi tham gia vào việc thực hiện tội phạm, hành vi của mỗi người được thực hiện có sự liên kết với nhau, hành vi của người này hỗ trợ, bổ sung cho hành vi của người khác và ngược lại, hành vi phạm tội của mỗi người đều nằm trong hoạt động phạm tội của cả nhóm, với mục đích chung là đạt được kết quả thực hiện tội phạm Vì vậy, sẽ không được coi là đồng phạm khi một số người đã cùng thực hiện một tội phạm và cùng một thời gian nhưng giữa những người này không có sự bàn bạc, liên hệ, ràng buộc, hỗ trợ lẫn nhau mà hành vi của từng người đều thực hiện độc lập
Giả sử, trong tình huống này A và C (không có thêm mệnh đề khác) đều là người thỏa mãn điều kiện về năng lực trách nhiệm hình sự và độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật A là người thuê C thực hiện hành vi giết cả nhà anh B bằng cách đốt nhà, như vậy hành vi của A và C đã thỏa mãn dấu hiệu pháp lý của đồng phạm:
• Gồm hai người là A và C; cả hai đủ năng lực trách nhiệm hình
sự và độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự;
• A là người tổ chức, chủ mưu giết hại cả nhà anh B để trả thù, thuê C thực hiện hành vi giết người và hủy hoại tài sản;
Trang 5• C là người thực hành, trực tiếp thực hiện hành vi đốt nhà bằng xăng nhằm giết hại gia đình anh B vào ban đêm;
• Cả A và C đã có bàn bạc, tổ chức sử dụng hình thức đốt nhà bằng xăng vào ban đêm để giết hại nhà anh B, như vậy cả hai
đã có sự câu kết chặt chẽ, có kế hoạch trước khi thực hiện hành
vi tội phạm
Như vậy, Căn cứ Điều 17 BLHS, A trong vụ án này phải chịu trách nhiệm hình sự với vai trò là đồng phạm với vai trò là người
tổ chức
3. Trong tình huống trên, tội giết người mà A và C là phạm tội chưa đạt đã hoàn thành
Điều 123 BLHS quy định tội giết người như sau:
“1 Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc
tử hình:
4 Người phạm tội còn có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.”
Cấu thành tội phạm vật chất là cấu thành tội phạm mà các dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm bao gồm: hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra;
Theo quy định tại Điều 123 BLHS thì các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm bao gồm hành vi giết người, hậu quả chết người và mối quan hệ nhân quả giữa hành
vi và hậu quả Do vậy, tội giết người có cấu thành tội phạm vật chất, chỉ khi xảy ra hậu quả chết người thì tội phạm mới ở giai đoạn tội phạm hoàn thành Cụ thể, trong tình huống trên, hành
vi giết người của A và C không có hậu quả là anh B và gia đình
Trang 6chết Vì vậy, Tội giết người của A và C là tội phạm chưa đạt theo quy định tại Điều 15 BLHS
Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành: Là trường hợp người
phạm tội đã thực hiện đầy đủ những hành vi mà họ cho là cần thiết để gây hậu quả, nhưng vì nguyên nhân khách quan hậu quả đó không xảy ra (chưa đạt về hậu quả, hoàn thành về hành vi)
Điều 15 BLHS quy định Phạm tội chưa đạt như sau:
“Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.
Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.”
Với hành vi lấy dây sắt buộc cửa chính và cửa sổ của nhà anh
B đã thể hiện việc anh B và gia đình không ở nhà là nằm ngoài
dự tính của C, C vẫn thực hiện hành vi với ý chí thực hiện hành
vi đến cùng
Về cấu thành tội phạm giết người, mặt chủ quan lỗi này là cố
ý, ý chí thực hiện hành vi đến cùng và việc bị hại không có mặt
là nằm ngoài ý chí chủ quan C không biết, tâm lý C vẫn thể hiện C nghĩ rằng gia đình anh B cùng gia đình có mặt trong nhà, tiếp tục thực hiện hành vi đuổi cùng giết tận, không cho nạn nhân lối thoát C thực hiện đầy đủ những hành vi cần thiết để gây hậu quả, nhưng vì nguyên nhân khách quan nên hậu quả chết người không xảy ra
Như vậy, hành vi của C và A đã đủ cấu thành tội giết người ở giai đoạn phạm tội chưa đạt đã hoàn thành
4. Hình phạt nặng nhất mà A có thể phải chịu là 30 năm tù
Bao gồm:
Trang 7Hình phạt đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo quy định tại khoản 3 Điều 178 BLHS với mức hình phạt tối
đa là 10 năm tù;
Hình phạt đối với tội giết người theo Điều 123 BLHS tối đa là
20 năm tù;
Cụ thể như sau:
Căn cứ khoản 3 Điều 178 BLHS A phạm tội hủy hoại tài sản với mức hình phạt tù cao nhất là 10 năm tù.
Căn cứ khoản 1, Điều 123; điểm a, khoản 1, Điều 55; khoản 1, 3 Điều 57; Điều 58 BLHS
Điều 123 BLHS quy định tội giết người như sau:
“1 Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc
tử hình:
a) Giết 02 người trở lên;
b) Giết người dưới 16 tuổi;
c) Giết phụ nữ mà biết là có thai;
d) Giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân;
đ) Giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
e) Giết người mà liền trước đó hoặc ngay sau đó lại thực hiện một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;
g) Để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác;
h) Để lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân;
i) Thực hiện tội phạm một cách man rợ;
k) Bằng cách lợi dụng nghề nghiệp;
Trang 8l) Bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người;
m) Thuê giết người hoặc giết người thuê;
n) Có tính chất côn đồ;
o) Có tổ chức;
p) Tái phạm nguy hiểm;
q) Vì động cơ đê hèn.
2 Phạm tội không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.
3 Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến
05 năm.
4 Người phạm tội còn có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.”
Căn cứ quy định tại khoản 1, Điều 123 BLHS nhận thấy:
− Việc A thuê C giết cả nhà B phạm vào điểm a, khoản 1, Điều
123 BLHS về giết 02 người trở lên;
− Việc A, C giết người bằng phương pháp đốt nhà, hủy hoại tài sản của gia đình B phạm vào khoản 3 Điều 178 BLHS là tội phạm rất nghiêm trọng nhằm thực hiện hành vi giết người Như vậy, A và C vi phạm điểm e, khoản 1, Điều 123 BLHS
− A và C bàn tính và sử dụng phương pháp chặn toàn bộ các lối thoát của nhà, và đốt nhà là phương pháp có thể gây chết nhiều người đã phạm vào điểm l, khoản 1, Điều 123 BLHS
− A thuê C thực hiện hành vi giết người vi phạm điểm m, khoản 1, Điều 123 BLHS
− Hành vi của A là hành vi giết người để trả thù vì cho rằng vì B
mà A và chồng ly hôn, vì lý do ích kỷ, mà nảy sinh động cơ giết người, thuê C giết cả nhà B
Hiện nay chưa có văn bản nào hướng dẫn về tình tiết phạm tội vì động cơ đê hèn với tư cách là một tình tiết tăng nặng trách nhiêm hình sự Trong các tội phạm cụ thể, với tư cách là
Trang 9tình tiết định khung, tình tiết vì động cơ đê hèn được hướng dẫn
cụ thể
Đối với tội Giết người, theo Nghị quyết 04-HĐTPTANDTC/NQ năm 1986 của Tòa án nhân dân tối cao có hướng dẫn về tội giết
người với tình tiết định khung vì động cơ đê hèn là: “Giết người
vì động cơ đê hèn (điểm a) như giết người vì tính ích kỷ cao, phản trắc, bội bạc (ví dụ: giết người để cướp vợ hoặc chồng nạn nhân; giết tình nhân đã có thai với mình để trốn tránh trách nhiệm; giết người đã cho vay, giúp đỡ khắc phục khó khăn, hoạn nạn nhằm trốn nợ v.v…)”.
Đây là tình tiết định khung tăng nặng thuộc điểm q, khoản 1, Điều 123 BLHS: “vì động cơ đê hèn”
Căn cứ, điểm a, e, l, m, q, khoản 1, Điều 123 BLHS, là các tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự, A có thể bị truy tố theo khoản 1 Điều 123BLHS với mức hình phạt cao nhất
là chung thân hoặc tử hình
Tại Điều 57 BLHS quy định Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt quy định như sau:
“1 Đối với hành vi chuẩn bị phạm tội và hành vi phạm tội chưa đạt, hình phạt được quyết định theo các điều của Bộ luật này về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội
và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng.
3 Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu điều luật được
áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc
tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù
có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt
tù mà điều luật quy định.”
Căn cứ Điều 58 BLHS Quyết định hình phạt trong trường hợp
Trang 10Khi quyết định hình phạt đối với những người đồng phạm, Tòa án phải xét đến tính chất của đồng phạm, tính chất và mức
độ tham gia phạm tội của từng người đồng phạm.
Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự thuộc người đồng phạm nào, thì chỉ áp dụng đối với người đó.
Trong tình huống trên, A và C phạm tội chưa đạt đối với tội giết người quy định tại khoản 1 Điều 123 BLHS với mức phạt cao nhất là chung thân hoặc tử hình, áp dụng khoản 1, 3, Điều
57 BLHS; Điều 58 BLHS với vai trò là đồng phạm- người tổ chức thì mức hình phạt cao nhất mà A phải chịu đối với tội giết người
là 20 năm tù
Căn cứ Điều 55 BLHS về Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội:
“Khi xét xử cùng 01 lần một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội và tổng hợp hình phạt theo quy định sau đây:
1 Đối với hình phạt chính:
a) Nếu các hình phạt đã tuyên cùng là cải tạo không giam giữ hoặc cùng là tù có thời hạn, thì các hình phạt đó được cộng lại thành hình phạt chung; hình phạt chung không được vượt quá 03 năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, 30 năm đối với hình phạt tù có thời hạn;”
Như vậy, tổng hợp hình phạt cao nhất mà A phải chịu là tối
đa 30 năm tù