Tư tưởng thân dân của nguyễn trãi và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở việt nam hiện nay

BÙI THỊ NGỌC LAN TƯ TƯỞNG THÂN DÂN CỦA NGUYỄN TRÃI VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội – 2015... Mối quan hệ gắn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

………&………

BÙI THỊ NGỌC LAN

TƯ TƯỞNG THÂN DÂN CỦA NGUYỄN TRÃI VÀ

Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

………&………

BÙI THỊ NGỌC LAN

TƯ TƯỞNG THÂN DÂN CỦA NGUYỄN TRÃI VÀ

Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Triết học

Mã số: 60 22 03 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn : PGS.TS.Trần Đăng Sinh

Hà Nội – 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 5

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 6

6 Đóng góp của luận văn 6

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 6

8 Kết cấu của luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG THÂN

DÂN CỦA NGUYỄN TRÃI Error! Bookmark not defined

1.1.Điều kiện kinh tế - xã hội cho sự tồn tại và phát triển tư tưởng thân dân

của Nguyễn Trãi Error! Bookmark not defined

1.2.Tiền đề lý luận cho sự ra đời và phát triển tư tưởng thân dân của

Nguyễn Trãi Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm “dân” và “tư tưởng thân dân”Error! Bookmark not defined

1.2.2 Tư tưởng thân dân trong Nho giáo và Phật giáo trước thế kỷ XV ở

Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.3 Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn TrãiError! Bookmark not defined TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2.NỘI DUNG CƠ BẢN TƯ TƯỞNG THÂN DÂN CỦA NGUYỄN

TRÃI Error! Bookmark not defined

2.1 Quan niệm về “dân” của Nguyễn Trãi Error! Bookmark not defined

2.2 Tư tưởng trọng dân của Nguyễn Trãi Error! Bookmark not defined

2.3 Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi Error! Bookmark not defined

2.4 Ý nghĩa tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi đối với công cuộc đổi

mới ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.4.1.Tư tưởng trọng dân của Nguyễn Trãi đối với sự nghiệp cách mạng

là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân trong thời kỳ Đảng lãnh đạo

công cuộc đổi mới toàn diện đất nước Error! Bookmark not defined

2.4.2.Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi với quan điểm nhân nghĩa,

đoàn kết toàn dân để làm nên những thắng lợi lịch sử.Error! Bookmark not defined

2.4.3 Phát huy mạnh mẽ vai trò của quần chúng nhân dân trong công

cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nền độc lập tự chủ của dân tộc Việt Nam bắt đầu từ những năm đầu của thế kỷ X, tiếp theo đó đã trụ vững trước sự tấn công của ngoại xâm chủ yếu là nhờ vào sức mạnh của toàn thể nhân dân Dựa vào dân, đoàn kết toàn dân và

cả đoàn kết trong nội bộ giai cấp thống trị để có sức mạnh trong chiến tranh

vệ quốc đã trở thành vấn đề trung tâm của tư tưởng thời đại

Tư tưởng lấy dân làm gốc là một dòng chảy liên tục trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam Truyền thống quý báu ấy của ông cha ta đã được thể hiện trong các triều đại phong kiến tiến bộ mà đặc biệt là

sự nhận thức của những tri thức Nho học, của quan lại triều đình với tư tưởng đầy nhân nghĩa, yêu thương, quan tâm, chăm lo đời sống nhân dân mà Nguyễn Trãi là một nhà tư tưởng tiêu biểu nhất của xã hội phong kiến khi nó đạt tới tầm cao của thế kỷ XV Truyền thống ấy chứa đựng những tư tưởng nhân văn sâu sắc và còn nhiều giá trị đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay

Nguyễn Trãi có tình yêu quê hương, đất nước nồng nàn Tên tuổi của ông sáng chói trên cuốn sử vàng của dân tộc Dưới ách đô hộ của phong kiến nhà Minh, ông đã khảng khái đi vào con đường đánh giặc cứu nước Cùng với

Lê Lợi, ông đã lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ và gian khổ chống quân Minh Khi hòa bình, ông đề ra đường lối xây dựng đất nước nhằm làm cho dân giàu nước mạnh, ông luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân coi đó là mục đích của đời mình

Để bảo vệ và phát triển đất nước cần phải có tư tưởng thân dân của những người đứng đầu, những thủ lĩnh của đất nước, những người “làm quan của trăm họ” Một khi những “quan phụ mẫu” hết lòng vì nước vì dân thì sức mạnh của dân tộc càng được phát huy hơn bao giờ hết, nó có thể nhấn trìm bè

2

lũ xâm lược và xây dựng đất nước có tầm vóc và uy tín Đây cũng là vấn đề đặt ra với thời đại ngày nay cần xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam mang tầm vóc quốc tế

Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “nước lấy dân làm gốc; gốc có vững cây mới bền Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân” Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân Chính sự nghiệp ấy có thắng lợi không là nhờ vào vai trò và sức mạnh của nhân dân Vì vậy phát huy sức mạnh của nhân dân là điều không thể thiếu trong thời đại ngày nay

Sự nghiệp đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng ta hiện nay là công việc lâu dài và đầy khó khăn nhằm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Sự nghiệp ấy có thành công hay không thì một trong những yếu tố quan trọng là phát huy sức mạnh vật chất tinh thần của quần chúng nhân dân

V.I.Lênin đã chỉ rõ một trong những nguy cơ lớn nhất, đáng sợ nhất đối

với một đảng cầm quyền là đảng đó quan liêu, xa rời, tự cắt đứt mối quan hệ

với quần chúng Chính vì vậy công cuộc đổi mới của Việt Nam hiện nay cần phát huy hơn nữa mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân Mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng và nhân dân là vấn đề sống còn được đặt ra trong bối cảnh ngày nay để đi tới con đường chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn từ những năm 20 của thế kỷ XX

Chính vì những lý do trên, tôi lựa chọn vấn đề: “Tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay” là đề tài nghiên cứu cho luận văn Thạc sĩ triết học của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Suốt nhiều trăm năm qua, ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu

về tư tưởng Nguyễn Trãi trên nhiều phương diện chính trị, văn hóa, văn học, nghệ thuật và triết học Tuy nhiên, việc nghiên cứu tư tưởng triết học của

Nguyễn Trãi vẫn còn nhiều khoảng trống như trong Nguyễn Trãi một nhân

vật vĩ đại trong lịch sử Việt Nam tác giả Trần Huy Liệu viết: “Sự nghiệp của

3

Nguyễn Trãi là một kho tàng rất giàu, rất lớn, chắc chúng ta khai thác chưa hết; huống chi, nhắc nhở sự nghiệp và tư tưởng của vĩ nhân cũng giống như lấy bút tô đậm những cảm hoài đã đậm mà mỗi cháu con đều vinh dự mang trong quả tim khối óc của mình”[ 57, 164]

Nghiên cứu về dân và tư tưởng thân dân nói chung cũng như tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi nói riêng là một vấn đề lớn được nhiều người quan tâm và nghiên cứu Liên quan đến đề tài luận văn có thể khái quát một số công trình tiêu biểu như sau:

Trong cuốn “lịch sử tư tưởng Việt Nam”, tập 1, Nxb Khoa học xã hội,

Hà Nội, 1993 do Nguyễn Tài Thư chủ biên Tác giả dành hẳn một chương để khảo cứu Nguyễn Trãi – nhà tư tưởng vĩ đại của thế kỷ XV và của lịch sử tư tưởng dân tộc” và khẳng định tư tưởng của Nguyễn Trãi đạt đến tầm cao của thời đại, đã khái quát lên được nhiều vấn đề có tính quy luật của công cuộc cứu nước và dựng nước, chỉ ra được tầm quan trọng của nhận thức lý luận trong hoạt động thực tiễn, từ đó nâng tư duy dân tộc lên một trình độ mới Những lý luận của ông vừa có ý nghĩa đương thời, vừa có tác dụng sâu xa về sau Nói cách khác những tư tưởng của ông không chỉ có ý nghĩa đối với lịch

sử mà còn vượt qua giới hạn không gian, thời gian để chỉ rõ sức mạnh định hướng, chỉ đạo của lý luận với thực tiễn

Cuốn “Tư tưởng Nguyễn Trãi trong tiến trình lịch sử Việt Nam” của

tác giả Võ Xuân Đàn, Nxb Văn Hóa – Thông tin, Hà Nội, 1996.Từ góc tiếp cận lịch sử tác giả đã phân tích, trình bày có hệ thống tư tưởng của Nguyễn Trãi về chính trị, quân sự, đạo đức, giáo dục và mỹ học Đặc biệt trong tư tưởng về chính trị tác giả đã phân tích và làm nổi bật tư tưởng nhân nghĩa động lực mạnh mẽ thúc đẩy tiến trình phát triển lịch sử ở thời đại Nguyễn Trãi Đồng thời khẳng định vị trí, giá trị lịch sử và những đóng góp của

Nguyễn Trãi trong lịch sử tư tưởng Việt Nam

4

“Nguyễn Trãi một nhân vật vĩ đại trong lịch sử Việt Nam” tác giả

Trần Huy Liệu, Nxb Sử học, Hà Nội, 1962, tác giả đã chỉ rõ nguồn gốc gia đình, quê hương và con đường cứu nước với vai trò mưu thần chiến lược của khởi nghĩa Lam Sơn và nhà thiết kế cho sự nghiệp xây dựng đất nước sau khi giành được độc lập của nhà Lê Sơ Trong đó lý giải về nguồn gốc tư tưởng nhân nghĩa, lòng tự hào dân tộc của Nguyễn Trãi được tác giả phân tích từ nhiều khía cạnh rất sâu sắc

Một số công trình nghiên cứu như: “Một số quan niệm về dân thời Lý – Trần” của tác giả Vũ Văn Vinh đăng trên tạp chí triết học, (số 1 – 1998), tr26 – 28; “Tư tưởng yêu nước thương dân của Nguyễn Trãi” của tác giả Nguyễn Thu Nghĩa đăng trên tạp chí triêt học, (số 2 -1999), tr29 -30; (2005),

“Về mối quan hệ tam giáo trong tư tưởng Nguyễn Trãi”, “Về quyết định của Nguyễn Trãi trong mối quan hệ với thiền phật giáo” của tác giả Trần Nguyên

Việt đăng trên tạp chí triết học, (số 7 – 2005), tr 23 – 29 và tạp chí triết học,

(số 8 – 2007), tr35 – 40 “Tư tưởng nhân văn của Nho giáo và ảnh hưởng của

nó trong tư tưởng Nguyễn Trãi”, Luận án Tiến sĩ triết học của Triệu Quang Minh (2014), Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Khoa học

xã hội đã tiếp cận nghiên cứu tư tưởng yêu nước thương dân của Nguyễn Trãi dưới những lát cắt khác nhau: Tư tưởng nhân nghĩa – trọng tâm của tư tưởng yêu nước, Phật giáo, Nho giáo với tư tưởng yêu nước của Nguyễn Trãi

Ngoài ra liên quan đến luận văn còn có: Trong các văn kiện của Đảng ta như Nghị quyết Trung Ương 8 (khóa VI) ra nghị quyết 8B (ngày 27/3/1990) quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc”, đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân, nhấn mạnh quan điểm: cách mạng là sự nghiệp của dân, do dân, vì dân, “Nghị quyết Trung Ương 3 (khóa 7), Đại hội VIII (1996), Đại hội IX (2001), Đại

X (2006) của Đảng, đại hội XI (2011) nhiều bài nói và viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân dân (Nguyễn Văn Linh,

5

Đỗ Mười, ) nói về vai trò của dân, về mối quan hệ giữa Đảng và dân, và

về bài học “lấy dân làm gốc” trong sự nghiệp cách mạng và trong công cuộc đổi mới ngày nay

Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đã nhìn nhận đầy đủ và khách quan về tư tưởng thân dân của Việt Nam trong lịch sử Tuy nhiên, mỗi công trình nghiên cứu có cách tiếp cận khác nhau, phạm vi khác nhau Nội dung

mà đề tài luận văn đề cập đến cho đến nay chưa có công trình nào trình bày và phân tích có hệ thống tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Trên cơ sở kế thừa những thành tựu khoa học từ những công trình đã nghiên cứu, từ góc tiếp cận triết học, luận văn cố gắng phân tích một cách có

hệ thống tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

- Mục đích của luận văn: Làm rõ nội dung tư tưởng thân dân của nguyễn

Trãi và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay

- Nhiệm vụ của luận văn:

+ Phân tích tiền đề hình thành và phát triển tư tưởng thân dân trong lịch

sử Việt Nam trước thế kỷ XV

+ Phân tích và làm rõ nội dung tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi

+ Từ những nội dung tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi thấy được ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng thân dân

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung khai thác tư tưởng thân dân

của Nguyễn Trãi và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay

6

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Cơ sở lý luận: Quan điểm duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của quần chúng nhân dân và lãnh tụ trong lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu: sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:

lịch sử - logic, phân tích, tổng hợp, so sánh

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn khái quát, phân tích có hệ thống tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi; thấy được ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay; đồng thời nhìn nhận, đánh giá những tư tưởng đó dưới góc độ của chủ nghĩa duy vật lịch sử

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa lý luận: Những phân tích, luận giải của luận văn nhằm sáng tỏ

giá trị tư tưởng thân dân trong lịch sử dân tộc nói chung và tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi nói riêng nhằm phát huy những giá trị của nó trong sự nghiệp lãnh đạo của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay

- Ý nghĩa thực tiễn của luận văn: Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham

khảo cho những ai quan tâm đến tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi Bên cạnh đó luận văn còn giúp cho đội ngũ cán bộ Đảng viên thấm nhuần tư tưởng thân dân để từ đó phát huy vai trò của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp đổi mới

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 2 chương với 6 tiết

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Thục Anh (1998), “Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trong

sự nghiệp giải phóng dân tộc”,Tạp chí triết học, số 6, tr.41 – 43

2 Nguyễn Thanh Bình (2001), “Quan niệm của Nho giáo về xã hội lý

tưởng”, Tạp chí Triết học, số 3, tr.38-42

3 Hoàng Ngọc Bích (2012), Tư tưởng Nguyễn Trãi về trách nhiệm của nhà

cầm quyền đối với dân, Luận văn Thạc sĩ triết học, Đại học Khoa học xã

hội và Nhăn văn, Hà Nội

4 Quỳnh Cư – Đỗ Hùng (1995), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên,

Hà Nội

5 Lương Minh Cừ, Nguyễn Thị Hương (2007), “Tư tưởng nhân nghĩa của

Nguyễn Trãi”, Tạp chí triết học, số 11 (198), tr.58 – 61

6 Nguyễn Đăng Duy (chủ biên), Một số vấn đề nho giáo Việt Nam, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

7 Phạm Văn Dự (2012), Tư tưởng nhân văn của Nguyễn Trãi và ý nghĩa

của nó, Luận văn Thạc sĩ Triết học, Đại học Khoa học xã hội và Nhân

văn, Hà Hội

8 Phan Đại Doãn (1998), Một số vấn đề Nho giáo Việt Nam, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

9 Quang Đạm (1994), Nho giáo xưa và nay, Nxb Văn hóa, Hà Nội

10 Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích) (2000), tập

2, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội

11 Đảng cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VIII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội