Tư tưởng giáo dục của fukuzawa yukichi ý nghĩa của nó đối với tư tưởng giáo dục của phan bội châu

Đặc biệt, Fukuzawa Yukichi là một nhà tư tưởng, nhà giáo dục lỗi lạc tại Nhật Bản xuất thân từ tầng lớp võ sĩ dưới thời Minh Trị... Những tư tưởng về chính trị - xã hội, kinh tế - văn h

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LƯU THI ̣ YẾN

TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA FUKUZAWA YUKICHI VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA PHAN

BỘI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH TRIẾT HỌC

Hà Nội – 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LƯU THI ̣ YẾN

TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA FUKUZAWA YUKICHI

VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI TƯ TƯỞNG

GIÁO DU ̣C CỦA PHAN BỘI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH TRIẾT HỌC

Mã số: 60 22 03 01

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Hạnh

Hà Nội – 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Trần Thị Hạnh

Tôi cũng xin cam đoan, đề tài này không trùng với bất cứ đề tài luận văn thạc sĩ nào đã được công bố ở Việt Nam Đề tài có sự kế thừa, chắt lọc

và phát triển từ những tài liệu chuyên ngành có vấn đề liên quan

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung của đề tài

Người cam đoan

Lưu Thị Yến

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Luận văn là kết quả của sự dạy dỗ tận tình, sự góp ý chân thành của tất cả các thầy giáo, cô giáo và sự cố gắng, nỗ lực của bản thân tôi trong suốt thời gian học tập, rèn luyện tại Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội

Qua đây cho tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn nói riêng, cũng như tất cả các thầy giáo, cô giáo đã truyền đạt cho chúng tôi kho tàng kiến thức vô cùng quý báu trong quá trình học tập tại Trường Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Trần Thị Hạnh - người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo để tôi hoàn thành luận văn thạc sĩ này

Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn chân thành đến tất cả bạn bè, người thân, đồng nghiệp - những người đã luôn ở bên giúp đỡ và động viên tôi suốt trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2015

Lưu Thị Yến

Trang 6

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Theo Hồ Chí Minh , giáo dục có vai trò hết sức to lớn trong việc cải

tạo con người cũ, xây dựng con người mới Trong tập thơ “Ngục trung nhật ký”, ở bài Dạ bán (Nửa đêm) Người đã viết “Thiện, ác nguyên lai vô định tính, đa do giáo dục đích nguyên nhân” (nghĩa là: thiện, ác vốn chẳng phải

là bản tính cố hữu, phần lớn đều do giáo dục mà nên) Không những thế , giáo dục còn góp phần đắc lực vào công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước Chính vì vậy, tại Nghị quyết Trung Ương VIII Khóa XI có nhấn mạnh, giáo dục là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước và của toàn dân, mục tiêu của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân tài, phát triển giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và củng cố an ninh quốc phòng

Giáo dục đào tạo có ý nghĩa quan trọng là chìa khóa, là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển Sự lạc hậu và yếu kém của nền giáo dục, bao giờ cũng phản chiếu một cách biện chứng chính cơ chế quản lý kinh tế

- xã hội của một nhà nước Tuy nhiên, đến lượt nó giáo dục cũng góp phần tác động trở lại, kìm hãm và ngăn cản sự phát triển của xã hội Hiện nay, nước ta đang tham gia vào quá trình toàn cầu hóa của thế giới, những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của quá trình toàn cầu hóa tác động tới hầu hết các lĩnh vực từ chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa - giáo dục Để khắc phục những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa đối với nước ta, chúng ta cần

phải đổi mới trên mọi lĩnh vực Trong đó, giáo dục phải có một cuộc “cách mạng” thực sự, để tiến kịp với các nước trong khu vực và trên thế giới

nhằm thoát khỏi sự lạc hậu, lỗi thời như hiện nay

Trong quá trình đổi mới giáo dục cần nắm chắc phương pháp luận

Hồ Chí Minh: Đổi mới “không phải cái gì cũng bỏ hết, không phải cái gì

Trang 7

2

cũng làm mới Cái cũ mà xấu thì phải bỏ Cái cũ không xấu mà phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý Cái gì cũ mà tốt thì phát triển thêm Cái gì mới mà hay thì phải làm”[37, tr.94-95] Đây cũng chính là sự kết hợp

nhuần nhuyễn giữa phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin với phép ứng xử linh hoạt của văn hóa phương Đông trong phương pháp luận

Hồ Chí Minh

Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, tình hình chính trị - xã hội của thế giới và Việt Nam có nhiều chuyển biến quan trọng Các nước Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ La tinh lần lượt trở thành miếng mồi béo bở của thực dân, đế quốc trên con đường mở rộng thị trường Nhiều nước đã biến thành thuộc địa, nửa thuộc địa và làm sân sau của chúng, đặc biệt là khu vực Châu Á Việt Nam cũng chịu chung số phận, từ năm 1885 đến năm

1883, sau hơn 20 năm kháng cự thất bại, nước ta trở thành một nước nửa phong kiến nửa thuộc địa của thực dân Pháp Trong hai mươi năm đó, thực tiễn chính trị - xã hội Việt Nam đã tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ, sôi nổi trong tư tưởng của các nhà yêu nước nhằm giải quyết những vấn đề bức thiết và cấp bách của dân tộc

Cùng vị trí địa lý thuộc Châu Á, cùng bị đế quốc thực dân de dọa, xâm lược nhưng cuối thế kỷ XIX, Nhật Bản thực hiện một cuộc cải cách Minh Tri ̣ duy tân (1868 - 1892) làm cho Nhật Bản phát triển một cách nhanh chóng và thần kỳ, từ mô ̣t nước yếu kém đã trở thành mô ̣t nướ c có đủ khả năng, tiềm lực chống la ̣i các lực lượng xâm lược Trong đó, nội dung cuộc cải cách Minh Trị chú trọng ưu tiên vào lĩnh vực giáo dục Những thành tựu to lớn trong cuô ̣c cải cách giáo dục thời Minh Trị đem lại, phải kể đến công lao của các nhà tư tưởng hàng đầ u Nhâ ̣t Bản lúc bấy giờ như Mori Arinori (Sâm Hữu Lễ) (1847 - 1889) và Fukuzawa Yukichi (Phúc Trạch Dụ Cát) (1835 - 1901) Đặc biệt, Fukuzawa Yukichi là một nhà tư tưởng, nhà giáo dục lỗi lạc tại Nhật Bản xuất thân từ tầng lớp võ sĩ dưới thời Minh Trị

Trang 8

3

Fukuzawa Yukichi là một nhà tư tưởng “khai quốc công thần” có

ảnh hưởng sâu rộng nhất đến xã hội Nhật Bản cận đại Những tư tưởng về chính trị - xã hội, kinh tế - văn hóa mà Fukuzawa Yukichi truyền bá góp phần thúc đẩy sự phát triển của Nhật Bản đương thời Bên cạnh là một nhà chính trị, ông còn là một nhà giáo dục t iến bô ̣ và lỗi lạc của đất nước Nhật Bản Những tư tưởng tiến bộ về giáo dục của ông được thi hành và áp dụng trong cuộc cải cách Minh Tri ̣ duy tân, nhờ đó mới thu được sự thành công vang dội của cuộc cải cách này Tư tưở ng về giáo du ̣c của ông đến thời đại ngày nay vẫn còn nguyên giá tri ̣ to lớn

Nhật Bản trở thành mô ̣t tấm gươn g cho các nước cùng khu vực ho ̣c

tâ ̣p trong đó có Viê ̣t Nam Ở Việt Nam, những người tiếp thu tư tưởng duy tân Nhật Bản không ai khác chính là những nhà Nho yêu nước tiến bộ như: Đặng Huy Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch, Phan Châu Trinh Đặc biệt, có Phan Bô ̣i Châu , Phan Bội Châu đã tìm tới Nhật Bản để thực hiê ̣n con đường cứu nước của mình Trước là cầ u viê ̣n binh sau chuyển sang chính sách cầu ho ̣c Điều này được thể hiện rõ trong phong trào Đông

Du do ông và một số nhà tư tưởng cùng chí hướng khác khởi xướng và thực hiện

Trong hoạt động thực tiễn cách mạng và hoạt động nghiên cứu lý luận của mình, Phan Bội Châu rất coi trọng nền giáo du ̣c nước nhà , giáo dục con ngư ời.Tư tưởng về giáo dục của ông là sự chuyển biến từ cái cũ , cái lạc hậu đến với những tư tưởng tiến bô ̣ Sự chuyển biến đó bắt nguồn từ cuô ̣c cải cách Minh Tri ̣ duy tân ở Nhật Bản, hay nguyên nhân sâu xa chính

là tư tưởng của Fukuzawa Yukichi - nhà giáo dục lỗi lạc hàng đầu Nhật Bản lúc bấy giờ Để tìm hiểu, nghiên cứu rõ về tư tưởng giáo du ̣c của Fukuzawa Yukichi và làm rõ ý nghĩa của nó tới tư tưởng của Phan Bội Châu, tôi đã

lựa chọn đề tài: “Tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi và ý nghĩa

của nó đến tư tưởng giáo dục của Phan Bội Châu” làm đề tài luận văn

cao học của mình

Trang 9

4

2 Tình hình nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu tài liệu, đã có mô ̣t s ố công trình nghiên cứu về tư tưởng Fukuzawa Yukichi về giáo dục và tư tưởng giáo dục của Phan Bội Châu dưới các góc độ và nhiều quan điểm tiếp cận khác nhau Trong phạm vi của đề tài mà ta có thể kể đến một số công trình nghiên cứu dưới đây được phân loại theo thời gian

a Các công trình nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi

Năm 2002, Hội thông tin giáo dục quốc tế kết hợp với Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia xuất bản cuốn “Hiện đại hóa giáo dục Nhật Bản” Nội

dung cuốn sách trình bày cả về mặt tư tưởng, hệ thống nội dung và phương pháp, nhấn mạnh đến cải cách giáo dục thời Minh Trị duy tân và vai trò của

nó đối với nền giáo dục Nhật Bản hiện nay Cuốn sách có đề cập đến tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi nhưng chỉ khát quát một cách cơ bản và trong một số nội dung nhất định

Nhật Bản thay da đổi thịt toàn bộ diện mạo của đất nước nhờ thực hiện cuộc cải cách Minh Trị duy tân Đề tài này được nhiều nhà nghiên cứu

đi sâu tìm hiểu trong đó là luận án Tiến sĩ của tác giả Đặng Xuân Kháng

“Cải cách giáo dục và những tác động chủ yếu đối với sự phát triển kinh tế

- xã hội Nhật Bản” (2003) Luận án đề cập đến những vấn đề cấn phải đổi

mới trong cuộc cải cách giáo dục là phương pháp, nội dung Qua đó, tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi được đề cập một cách cơ bản

Năm 2012, tác giả Dương Thị Nhẫn có công trình nghiên cứu đầy đủ

và sâu sắc về tư tưởng giáo du ̣c của Fukuzawa Yukichi: “Tìm hiểu tư tưởng duy tân về giáo dục của Fukuzawa Yukichi” Nội dung của luận văn tập

trung bàn về những vấn đề có tính then chốt là tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi với nội dung n ổi bâ ̣t như : Mục đích giáo dục, nguyên tắc tiến hành giáo d ục, nội dung giáo du ̣c và phương pháp giáo dục của ông Luận văn đã trình bày sự ảnh hưởng tư tưởng giáo dục của ông đối với

Trang 10

5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Aiichi Aoki (chủ biên) (2006), Nhật Bản đất nước và con người, (Người

dịch: Nguyễn Kiên Trường), Nxb Văn học, Hà Nội

2 Phan Bội Châu (1976), “Văn thơ chọn lọc”, Nxb Văn học, Hà Nội

3 Phan Bội Châu (1962), Việt Nam quốc sử khảo, ( Người dịch: Chương

Thâu), Nxb Giáo dục, Hà Nội

4 Phan Bội Châu (2001), Toàn Tập, tập 1, Nxb Thuận Hóa và trung tâm

văn hóa ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội

8 Phan Bội Châu (2001), Toàn Tập, tập 6 , Nxb Thuận Hóa và trung tâm

11 Nhật Chiêu (2007), Nhật Bản trong chiếc gương soi, Nxb Giáo dục, Hà

Nội

12 Ngô Bích Đào (2013), “Ảnh hưởng tư tưởng cải cách giáo dục từ thời Minh Trị (Meiji) Nhật Bản đến tư tưởng giáo dục của phong trào Đông Kinh nghĩa thục”, Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học, Mã số:

60.22.03.01, Khoa Triết học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội

13 Lê Đình Hà (2000), Cuộc đời Phan Bội Châu, Nxb.Thanh Niên, Hà Nội

Trang 11

6

14 Dương Phú Hiệp, Phạm Hồng Thái (2004), Nhật Bản trên con đường cải cách, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

15 Nguyễn Văn Hòa (1996), Tư tưởng Phan Bội Châu về Bản thể luận,

Tạp chí báo chí và tuyên truyền, số 4, tr.33 - 34

16 Nguyễn Văn Hòa (1996), Tư tưởng của Phan Bội Châu về vai trò của

tri thức trong đời sống con người, Tạp chí Triết học, số 4, tr.32 - 34

17 Nguyễn Văn Hòa (2000), Vấn đề giáo dục trong tư tưởng của Phan Bội

Châu, Tạp chí Triết học, số 1, tr.39 - 40

18 Nguyễn Văn Hòa (2006), Tư tưởng triết học và chính trị của Phan Bội Châu, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

19 Nguyễn Quốc Hùng (chủ biên) (2005), Lịch sử Nhật Bản, Nxb Thế

Giới, Hà Nội

20 Vũ Thị Minh Hương, Vũ Văn Sạch (biên soạn) (1997), Văn thơ Đông Kinh nghĩa thục, Nxb Văn hóa, Hà Nội

21 Nguyễn Văn Kim (1997), “Chế độ giáo dục Nhật Bản thời lỳ

Tokugawa Những đặc điểm tiêu biểu”, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 5,

tr.59-69

22 Cung Hữu Kháng (2006), Vài nét về Nhật Bản thời Minh Trị (1868 -

1912), Tạp chí nghiên cứu Đông Bắc Á, số 6, tr.51-56

23 Đặng Xuân Kháng (1995), “Những bước phát triển của nền giáo dục Nhật Bản từ cuối thế kỷ XIX đến nay” Tạp chí Khoa học - ĐHQGHN,

chuyển san KHXH &NV, tập 11, số 2, tr 52-55

24 Đặng Xuân Kháng (2003), Cải cách giáo dục và những tác động chủ yếu đối với sự phát triển kinnh tế - xã hội Nhật Bản (Từ Minh trị duy tân đến thời kỳ sau chiến tranh thế giới thứ hai), Luận án Tiến sĩ Lịch sử, Mã

số: 5.03.04, Khoa Lịch sử, Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn,

Hà nội

25 Vũ Khiêu (1997), Nho giáo và sự phát triển ở Việt Nam, Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội

Trang 12

7

26 Lê Thị Lan (2002), Tư tưởng cải cách ở Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

27 Đinh Xuân Lâm (chủ biên) (1997), Tân thư và xã hội Việt nam cuối thế

kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

28 Nguyễn Hiến Lê (1997), Đại cương văn học sử Trung Quốc Nxb Trẻ,

Hà Nội

29 Mỹ Loan (2001), Thơ Phan Bội Châu: Tuyển chọn, Nxb Văn hóa thông

tin, Hà Nội

30 Nguyễn Tiến Lực (1995), Fukuzawa Yukichi và tư tưởng Khai sáng

của ông, Tạp chí Triết học, số 2, Hà Nội

31 Nguyễn Tiến Lực (2010), Minh Trị Duy tân và Việt Nam, Nxb Giáo

dục, Hà Nội

32 Nguyễn Tiến Lực (2013), Fukuzawa Yukichi và Nguyễn Trường Tộ -

Tư tưởng cải cách giáo dục, Nxb Tp Hồ Chí Minh, Tp Hồ Chí Minh

33 Shiraishi Masaya (2000), Phong trào dân tộc Việt Nam và quan hệ của

nó với Nhật Bản và châu Á: Tư tưởng của Phan Bội Châu về cách mạng và thế giới (Bản dịch tiếng Việt), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

34 Đặng Thai Mai (1960), Văn thơ Phan Bội Châu, Nxb Văn hóa, Hà Nội

35 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

38 Toshio Nakuchi, Hajime Tajima, Toshihiko Saito, Eichi Ameda (2002), Hiện đại hóa giáo dục Nhật Bản, (Người dịch: Đào Anh Tuấn) Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội

39 Vũ Dương Ninh (chủ biên) (2002), Một số chuyên đề về lịch sử thế giới, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

40 Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng (2006), Lịch sử thế giới cận đại,

Nbx Giáo dục, Hà Nội

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	344,3 KB