CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC TRỢ GIÚP PHỤ NỮ NÔNG THÔN CÓ CHỒNG NHIỄM HIV/AIDS TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN.... 2.2 Vai trò của
Trang 1Đại học quốc gia hà nội
trƯỜng đại học khoa học xã hội và nhân văn
=====================
CHU THỊ THU CHINH
VAI TRề CỦA NHÂN VIấN CễNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC TRỢ GIÚP PHỤ NỮ NễNG THễN Cể CHỒNG NHIỄM HIV/AIDS (NGHIấN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI HUYỆN PHỔ YấN, TỈNH
THÁI NGUYấN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CễNG TÁC XÃ HỘI
Hà Nội – 2015
Trang 2Đại học quốc gia hà nội
trƯỜng đại học khoa học xã hội và nhân văn
=====================
CHU THỊ THU CHINH
VAI TRề CỦA NHÂN VIấN CễNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC TRỢ GIÚP PHỤ NỮ NễNG THễN Cể CHỒNG NHIỄM HIV/AIDS (NGHIấN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI HUYỆN PHỔ YấN, TỈNH
THÁI NGUYấN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyờn ngành : Cụng tỏc xó hội
Mó số : 60 90 01 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn An Lịch
Hà Nội – 2015
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 5
1 Lý do chọn đề tài 5
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 7
3 Ý nghĩa của nghiên cứu 10
4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined
6 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
1.1 Khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined
1.1.1 HIV/AIDS Error! Bookmark not defined 1.1.2 Phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS Error! Bookmark not defined 1.1.3 Nông thôn Error! Bookmark not defined 1.1.4 Công tác xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.5 Nhân viên công tác xã hội Error! Bookmark not defined
1.2 Các lý thuyết vận dụng Error! Bookmark not defined
1.2.1 Lý thuyết hệ thống - sinh thái Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lý thuyết Nhu cầu của Maslow Error! Bookmark not defined 1.2.3 Thuyết thân chủ trọng tâm Error! Bookmark not defined 1.2.4 Tiếp cận dựa trên thuyết về quyền con người Error! Bookmark not
defined
1.3 Quan điểm của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.3.1 Luật phòng chống HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
1.3.2 Những chính sách và chế độ mà phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS
được hưởng Error! Bookmark not defined
Trang 41.4 Khái quát chung về huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC
XÃ HỘI TRONG VIỆC TRỢ GIÚP PHỤ NỮ NÔNG THÔN CÓ CHỒNG NHIỄM HIV/AIDS TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN Error! Bookmark not defined 2.1 Thực trạng phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm HIV/AIDS tại địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.1.1 Khái quát chung về phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm HIV/AIDS Error!
Bookmark not defined
2.1.2 Những khó khăn của người phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm
HIV/AIDS Error! Bookmark not defined 2.1.3 Nhu cầu của phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm HIV/AIDS Error!
Bookmark not defined
2.2 Vai trò của nhân viên công tác xã hội cấp cơ sở trong lĩnh vực trợ giúp phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên Error! Bookmark not defined
2.2.1 Vai trò là người tham vấn Error! Bookmark not defined 2.2.2 Vai trò là người trung gian kết nối Error! Bookmark not defined 2.2.3 Vai trò là nhà giáo dục Error! Bookmark not defined 2.2.4 Vai trò là người biện hộ Error! Bookmark not defined
2.3 Những nguyên nhân tồn tại Error! Bookmark not defined
2.3.1 Trình độ của nhân viên CTXH Error! Bookmark not defined 2.3.2 Sự nhận thức của cộng đồng xã hội về nghề CTXH Error! Bookmark
not defined
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC TRỢ GIÚP PHỤ NỮ NÔNG THÔN CÓ CHỒNG NHIỄM HIV/AIDS Error! Bookmark not defined 3.1 Tạo môi trường làm việc thuận lợi, chuyên nghiệp để nhân viên CTXH phát huy được vai trò của mình trong lĩnh vực trợ giúp phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS Error! Bookmark not defined
Trang 53.2 Đào tạo phát triển mạng lưới cộng tác viên CTXH cấp cơ sở Error! Bookmark not defined
3.3 Thiết lập dịch vụ hỗ trợ phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS trên địa bàn huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên Error! Bookmark not defined
3.3.1 Dịch vụ trợ giúp pháp lý Error! Bookmark not defined 3.3.2 Dịch vụ tham vấn tâm lý Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
HIV/AIDS hiện đang là căn bệnh chịu sự kỳ thị và phân biệt ở mức độ cao HIV/AIDS không chỉ ảnh hưởng mạnh mẽ đến cuộc sống của những người nhiễm HIV mà còn ảnh hưởng đến cả thân nhân của họ, đặc biệt là những người phụ nữ
Ở Việt Nam, đặc biệt ở các khu vực nông thôn, tình trạng bất bình đẳng giới vẫn còn tồn tại, nó đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến đại dịch HIV Những phụ nữ đã kết hôn có thể bị buộc quan hệ với chồng dù chồng họ dương tính với HIV Hoặc người phụ nữ không có đủ quyền lực kinh tế để thương lượng
về tình dục an toàn Tất cả những điều đó đã khiến người phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm HIV/AIDS đứng trước những nguy cơ lây nhiễm HIV rất cao
Mặt khác do lối nghĩ rằng đại dịch này chỉ tập trung ở nhóm những người nghiện chích ma túy và những phụ nữ hành nghề mại dâm nên nhóm phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS vẫn chưa nhận được sự quan tâm thỏa đáng, thậm chí những người phụ nữ lây nhiễm HIV/AIDS từ chồng còn bị nghi ngờ có lối sống không trong sạch, bị lên án và chịu sự kỳ thị và phân biệt của cộng đồng xã hội
Nhóm phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS được chia ra làm 2 nhóm nhỏ: Thứ nhất là nhóm phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS và bị lây nhiễm từ chồng, thứ hai là nhóm phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS nhưng bản thân họ không bị lây nhiễm – nhóm này ít được xã hội quan tâm Dù bản thân họ bị lây nhiễm HIV
từ chồng mình hay không bị lây nhiễm thì họ cũng đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, trở ngại trong cuộc sống, đó là những rào cản cản trở sự phát triển của người phụ nữ Hơn nữa, sống trong khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng
xa, người phụ nữ ít có cơ hội được tiếp cận với những thông tin khoa học, nhận thức về các vấn đề xã hội còn thấp, thiếu hụt các kiến thức, kỹ năng để tự mình giải quyết những khó khăn, vướng mắc Có thể nói, nhóm phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm HIV/AIDS đang phải đối mặt với rất nhiều vấn đề và họ rất cần sự cảm thông, trợ giúp của cộng đồng xã hội
Trang 7Huyện Phổ Yên là địa bàn đứng thứ 5 về số trường hợp nhiễm HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Đây là địa phương có điểm nóng về tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm Một số xã như Hồng Tiến, Vạn Phái có tỷ lệ người nghiện chích ma túy rất cao và đã mắc căn bệnh HIV/AIDS Cùng với đó, số phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS cũng đang ngày một tăng lên Theo số liệu báo cáo của Trung tâm y tế dự phòng huyện Phổ Yên, số người nhiễm HIV/AIDS trên địa bàn huyện là 1.316 trường hợp, trong đó số trường hợp phụ nữ nhiễm HIV là 512 người, chiếm 38,9% Riêng các xã Đắc Sơn, Hồng Tiến và Vạn Phái là 3 xã có số người nhiễm HIV là 282 người, chiếm 21,42% trong tổng số trường hợp lây nhiễm HIV của toàn huyện, tỷ lệ cao hơn hẳn so với các địa phương khác trong huyện Phổ Yên1 Số phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS ở 3 xã này là 93 người Những người phụ nữ này đang rất cần sự quan tâm, cảm thông của cộng đồng xã hội
Hiện nay, đề án 32 đã được triển khai tại các địa phương Đội ngũ nhân viên CTXH đã được thiết lập, họ có vai trò rất quan trọng trong việc trợ giúp các nhóm yếu thế trong xã hội nói chung và nhóm phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS nói riêng
Nhận thức được vấn đề đó, tác giả mạnh dạn lựa chọn đề tài nghiên cứu
“Vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong việc trợ giúp phụ nữ nông thôn
có chồng nhiễm HIV/AIDS (nghiên cứu trường hợp tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài luận văn, nhằm tìm hiểu những khó khăn, trở ngại và
nhu cầu, nguyện vọng của nhóm đối tượng này, giúp xã hội thay đổi quan niệm và
có sự nhìn nhận khách quan đối với những người phụ nữ ở khu vực nông thôn là nạn nhân đang phải gánh chịu những hậu quả từ HIV/AIDS do bạn đời của họ mắc phải Đồng thời đánh giá được vai trò của đội ngũ nhân viên công tác xã hội (các cán bộ làm việc trong lĩnh vực công tác xã hội) tại địa phương, qua đó đề xuất một
số khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ này trong việc trợ giúp phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS
1 Báo cáo tổng kết Công tác phòng, chống HIV/AIDS – 2015, Trung tâm y tế dự phòng huyện Phổ Yên
Trang 82 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Trên thực tế, có rất ít nghiên cứu đề cập trực tiếp đến vấn đề phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS Vấn đề này chỉ được đề cập lồng ghép trong các nghiên cứu về nhóm phụ nữ có nguy cơ lây nhiễm HIV cao hoặc các nghiên cứu về phụ
nữ nhiễm HIV/AIDS Một số ngành khoa học như Xã hội học, Y học cũng có những nghiên cứu đề cập đến vấn đề này nhưng chỉ tập trung vào nhóm phụ nữ nhiễm HIV/AIDS nói chung mà chưa chú trọng đến nhóm phụ nữ nông thôn Trong Y học, có một số nghiên cứu về nhóm phụ nữ nhiễm HIV/AIDS như
đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm HIV và kiến thức, thái độ,
thực hành về dự phòng lây nhiễm của các nữ thành viên CLB Hoa Phượng – Hải Phòng nãm 2009-2010” – Đào Việt Tuấn, TTPC HIV/AIDS nhằm đánh giá thái
độ, kiến thức của phụ nữ về việc phòng chống HIV/AIDS hay đề tài“Nghiên cứu
kiến thức, thái độ, thực hành phòng, chống lây nhiễm HIV/AIDS của phụ nữ có chồng lao động xa nhà và hiệu quả của một số biện pháp can thiệp tại Thái Bình, năm 2010” – TS Đỗ Huy Giang, Giám đốc trung tâm PC HIV/AIDS tại Thái
Bình cũng đã chỉ ra một thực trạng tỷ lệ lây nhiễm HIV/AIDS ở khu vực nông thôn cao hơn hẳn so với khu vực thành thị, nghiên cứu này cũng đã đưa ra biện pháp can thiệp nhưng chủ yếu tập trung vào hình thức tuyên truyền để nâng cao kiến thức, thái độ của đối tượng nghiên cứu về việc phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS
Theo báo cáo của Trung tâm công tác xã hội tỉnh Thái Nguyên tháng
05/2014 về việc“Hỗ trợ việc làm cho người nhiễm HIV/AIDS nhen nhóm những
mảnh đời bất hạnh” Theo bà Phạm Hoài Giang – Giám đốc Dự án “Hỗ trợ việc
làm và dự phòng HIV nơi làm việc cho những người có nguy cơ cao tại Việt Nam”, sau 5 năm thực hiện, đã có hơn 1.400 người sống chung hoặc bị ảnh hưởng bởi HIV tại Việt Nam đã có thể sống bằng chính nghề của mình Dự án
“Hỗ trợ việc làm và dự phòng HIV nơi làm việc cho những người có nguy cơ cao tại Việt Nam” được triển khai từ tháng 8-2008 đã tập trung vào việc phòng ngừa lây nhiễm HIV cho người lao động có nguy cơ cao tại các DN và tạo cơ hội việc
Trang 9nhiễm HIV/AIDS Thông qua đào tạo và hỗ trợ sắp xếp việc làm, sau 5 năm triển khai dự án đã giúp trên 1.400 người sống chung hoặc bị ảnh hưởng bởi HIV tìm được việc làm ổn định hoặc tự làm chủ
Trong báo cáo tổng kết của Dự án VIE 011 (2010), “Các cơ chế cộng đồng
trong việc giảm thiểu tác động của HIV/AIDS tại Việt Nam” do Hội Liên hiệp
phụ nữ Việt Nam, Hội Người cao tuổi, trường Đại học Y Thái Nguyên, trung tâm nghiên cứu trợ giúp người cao tuổi, Trung tâm phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV/AIDS phối hợp thực hiện (dự án được triển khai bắt đầu
từ năm 2005 ở 4 tỉnh miền Bắc: Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hà Nội và Nam Định
là những địa phương đại diện cho vùng có số lượng người nhiễm HIV cao nhất ở phía Bắc Việt Nam) đã chỉ ra một thực trạng trong bối cảnh xã hội Việt Nam đang chuyển đổi nhanh chóng, một bộ phận phụ nữ yếu thế đang phải đối mặt với nhiều thách thức cuộc sống do chồng họ mắc phải căn bệnh thế kỷ Báo cáo dự
án cũng nêu ra thực trạng cuộc sống của những người phụ nữ có chồng nhiễm HIV/AIDS: Kinh tế gia đình sa sút, khó khăn, họ ít có cơ hội tiếp cận các dịch vụ
xã hội, trong đó có vay vốn phát triển kinh tế gia đình, họ phải hứng chịu sự xa lánh, kỳ thị của mọi người xung quanh Dự án triển khai với nhiều hoạt động như chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ vay vốn… và đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong việc trợ giúp nhóm phụ nữ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS từ những người thân trong gia đình họ
Viện nghiên cứu Phát triển xã hội (ISDS) và Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế
về phụ nữ (ICRW) phối hợp thực hiện Dự án “Can thiệp với sự tham gia nhằm
giảm kỳ thị liên quan đến HIV tại Quảng Ninh và Cần Thơ” đã cho xuất bản
“Báo cáo cộng đồng đối phó với kỳ thị liên quan đến HIV tại Việt nam” Đây là
cuốn tài liệu mô tả các hoạt động can thiệp nhằm giảm kỳ thị liên quan đến HIV
do cộng đồng thực hiện và các nguyên tắc hướng dẫn thực hiện Có thể nói, báo cáo của Dự án là tài liệu hữu ích dành cho những nhân viên Công tác xã hội có thể dùng tham khảo để vận dụng trong quá trình thực hành nghề với nhóm đối tượng này
Trang 10Trong cuốn sách “Phụ nữ và HIV/AIDS: Đương đầu với khủng hoảng”
(2007) là báo cáo chung của UNAIDS (nhà vận động chính thức cho các hoạt động toàn cầu chống lại dịch HIV/AIDS), UNFPA (Quỹ dân số của Liên Hiệp Quốc) và UNIFEM (Quỹ phát triển dành cho phụ nữ) của Liên Hiệp Quốc đã nêu lên một vấn đề bức thiết đang đặt ra nhằm đẩy lùi được sự lan tràn của HIV/AIDS trên toàn cầu hiện nay Đó là mọi người phải ra sức cắt đứt mối liên
hệ giữa nghèo đói và sự bất bình đẳng về giới đang tiếp sức cho sự lan tràn của dịch HIV/AIDS Cuốn sách này cũng chỉ rõ: Phụ nữ có nguy cơ nhiễm HIV cao gấp 3 lần nam giới, phụ nữ cũng là người dễ bị tổn thương đối với lây truyền HIV về thể chất, xã hội và kinh tế hơn là nam giới, đồng thời phải chia sẻ gánh nặng không cân xứng trong việc chăm sóc người sống chung với HIV
Công tác xã hội là ngành khoa học và nghề chuyên môn còn khá mới mẻ ở Việt Nam.Vì vậy, các nghiên cứu về nhóm phụ nữ nông thôn có chồng nhiễm HIV/AIDS dưới góc nhìn của ngành khoa học này còn rất hạn chế Gần đây nhất, một đề tài luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Công tác xã hội của học viên cao học
Vũ Thị Thanh Phương“Hoạt động tham vấn cho phụ nữ nhiễm HIV/AIDS tại
nhóm Hoa Hướng Dương, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên” cũng đã chỉ ra phụ
nữ nhiễm HIV/AIDS là khách thể nghiên cứu của đề tài, đang gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống liên quan đến sức khỏe, kinh tế, việc làm, giao tiếp, chăm sóc và giáo dục con cái, … đặc biệt là khó khăn liên quan đến tâm lý Vì vậy, đề tài hướng đến giải pháp tham vấn tâm lý cho nhóm đối tượng này nhằm giúp họ giải quyết được phần nào đó khó khăn mà họ đang gặp phải
Bên cạnh đó tác giả còn tìm hiểu các nghiên cứu về vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc trợ giúp một số nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội Trong
đó tác giả đặc biệt quan tâm đến đề tài luận văn Thạc sỹ “Vai trò của nhân viên
công tác xã hội trong trợ giúp tâm lý cho đối tượng nhiễm HIV/AIDS tại trung tâm khám chữa bệnh Sở lao động thương binh xã hội Thái Bình – Tỉnh Thái Bình” của HVCH Trần Thị Hoa, chuyên ngành Công tác xã hội, trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội (2014) Kết quả nghiên cứu của