Thực trạng chăm sóc sức khỏe sinh sản phụ nữ tuổi mãn kinh quận tây hồ thành phố hà nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA XÃ HỘI HỌC --- LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC XÃ HỘI HỌC THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN PHỤ NỮ TUỔI MÃN KINH QU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA XÃ HỘI HỌC -

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC XÃ HỘI HỌC

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN

PHỤ NỮ TUỔI MÃN KINH QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ

HÀ NỘI (Nghiên cứu trường hợp phường Xuân La,

quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội)

CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

Mã số: 60 31 30

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Kim Hoa

Người thực hiện: Phạm Thị Tú Anh

Hà Nội - 2007

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn thạc sỹ “Thực trạng chăm sóc sức khoẻ sinh sản phụ nữ tuổi mãn kinh quận Tây hồ, thành phố Hà Nội”, nghiên cứu

trường hợp phường Xuân La, quận Tây Hồ, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo và các học viên cao học trong lĩnh vực nghiên cứu xã hội học, đặc biệt là cô giáo - TS NguyÔn Thị Kim Hoa, người đã tận tình hướng dẫn và khích lệ Xin trân trọng được gửi lời cảm ơn đến thầy cô và các bạn

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn UBND Quận Tây Hồ thành phố Hà Nội; Đảng uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, đại diện các ban ngành đoàn thể phường Xuân La quận Tây Hồ đã nhiệt tình giúp đỡ chúng tôi hoàn thành luận văn này Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Uỷ ban dân số, Gia đình và Trẻ em, quận Tây Hồ, đội ngũ cộng tác viên đã trợ giúp tôi trong quá trình thực

hiện đề tài: “Thực trạng chăm sóc sức khoẻ phụ nữ tuổi mãn kinh quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội”

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 8/2007

Phạm Thị Tú Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

2 í nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 11

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 12

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 13

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể 14 5.2.1 Phương pháp phân tích tài liệu 14 5.2.2 Phương pháp pháng vấn bằng bảng hỏi 15 5.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 15 5.2.4 Phương pháp thảo luận nhóm tập trung 15

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ Lí LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1.1 Một số lý thuyết xó hội học 18 1.1.2 Các khái niệm công cụ 21

1.2.1 Nghiên cứu trên thế giới về chăm sóc sức khoẻ sinh sản tuổi mãn kinh

22

1.2.2 Nghiên cứu trong nước về chăm sóc sức khoẻ sinh sản tuổi mãn kinh

23

1.3 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khoẻ sinh sản

25

CHƯƠNG 2

CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN PHỤ NỮ TUỔI MÃN KINH TẠI PHƯỜNG XUÂN LA QUẬN TÂY HỒ THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Thực trạng chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh

27

2.1.1 Nhận thức của phụ nữ tuổi mãn kinh về SKSS, chăm sóc SKSS 27 2.1.2 Nhu cầu chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh 33 2.1.3 Chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh 48

2.1.3.1 Chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh

thông qua hoạt động phòng chống các bệnh nhiễm khuẩn

và viêm nhiễm qua đường sinh dục 48

2.1.3.2 Chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh

thông qua hoạt động tình dục có trách nhiệm 52 2.1.3.3 Chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh

thông qua hoạt động phòng và điều trị các bệnh ác tính ở cơ

quan sinh sản, loãng xương, tim mạch, mất trí nhớ 60

2.2 Một SỐ NHÂN TỐ ảnh hưởng tới hoạt động chăm sóc

sức khoẻ sinh sản của phụ nữ TUỔI mãn kinh quận Tây

BẢNG CÁC TỪ VIẾT TẮT

SKSS: Sức khoẻ sinh sản CSSKSS: Chăm sóc sức khoẻ sinh sản SKTD: Sức khoẻ tình dục

PTCS: Phổ thông cơ sở THCS: Trung học cơ sở PTTH: Phổ thông trung học

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vấn đề “giới và sức khoẻ sinh sản” đã và đang trở thành mối quan tâm chung của nhiều quốc gia từ sau Hội nghị quốc tế về “Dân số và Phát triển” tại Cairo năm 1994 Ở Việt Nam, vấn đề này được ĐẢNG VÀ Chính phủ ủng hộ mạnh mẽ và đề ra trong chiến lược sức khoẻ sinh sản giai đoạn 2001-2010 như

sau: “Đảm bảo đến năm 2010 tình trạng sức khoẻ sinh sản được cải thiện rõ rệt

và giảm được sự chênh lệch giữa các vùng và các đối tượng bằng cách đáp ứng tốt hơn những nhu cầu đa dạng về chăm sóc sức khoẻ sinh sản ứng với các giai đoạn của cuộc sống và phù hợp với điều kiện của các cộng đồng ở từng địa phương, đặc biệt chú ý đến các vùng và các đối tượng có khó khăn…”

Theo KẾT QUẢ ĐIỀU TRA BIẾN ĐỘNG DÂN SỐ, NGUỒN LAO ĐỘNG VÀ KHHGĐ 1/4/2006, DÂN SỐ TOÀN QUỐC LÀ 83.892,2 NGHỡn ngƯỜI, NỮ CHIẾM 50,85% Nền kinh tế thị trường với đa dạng hoá sản xuất

và ngành nghề đã tạo ra nhiều cơ hội cho phụ nữ phát huy hết năng lực của mình trên mọi lĩnh vực, nhưng mặt khác cũng đã trực tiếp hoặc gián tiếp làm ảnh hưởng không nhỏ tới sức khoẻ của họ, bước vào giai đoạn liên quan NHIỀU ĐẾN SỨC KHOẺ NÓI chung và SKSS quanh tuỔi món kinh NÓI RIÊNG - giai đoạn có nhiều biến đổi về tâm lý, sinh lý và bệnh lý do thiếu hụt các nội tiết tố sinh dục nữ Giai đoạn này người phụ nữ cần sự quan tâm chăm sóc của những người thân trong gia đình, BẠN BÈ, ĐỒNG NGHIỆP và đặc biệt là của chính mình Chức năng sinh con và nuôi con là chức năng thiên bẩm, không thể thay thế của người phụ nữ vì vậy mỗi người phụ nữ thường bị chức năng này chi phối khoảng 20 năm (từ 25-45 tuổi), quãng đời đẹp nhất của mình Sau tuổi 45 người phụ nữ mới có điều kiện tập trung cho công việc xã hội vì lúc này con cái đã khôn lớn, gia đình ổn định, kiến thức và kinh nghiệm công tác được tích luỹ tương đối đầy đủ Tuy nhiên, cũng chính lúc này người phụ nữ phải chuẩn bị để bước vào thời kì mãn kinh, phải đương đầu với những thay đổi

về sinh lý, tâm lý VÀ về bệnh lý do thiếu hụt các nội tiết tố sinh dục nữ quan trọng Đây là thời kỳ thường kèm theo những thay đổi của chu kỳ kinh nguyệt, tim mạch, tình dục, dấu hiệu về tiết niệu, tâm lý, nhận thức, trầm cảm, về lâu dài là chứng thiếu xương, loãng xương, bệnh lý tim mạch, bệnh Alzheimer

Theo nhận định của WHO “việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ mãn kinh ở Việt Nam hiện nay vẫn là một khoảng trống MẶC DÙ PHỤ NỮ Ở

ĐỘ TUỔI NÀY CHIẾM TỶ LỆ TƯƠNG ĐỐI CAO” Phụ nữ ở tuổi mãn kinh

(trên 42 tuổi) và mãn kinh (48,5 tuổi), tuổi thọ trung bình của phụ nữ hiện nay

73 tuổi Nghĩa là trung bình mỗi phụ nữ sẽ sống khoảng 24 năm sau mãn kinh với buồng trứng ngưng hoạt động nên sẽ gây những ảnh hưởng trước mắt và lâu dài xen kẽ với tuổi già Tại sao tình trạng chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ

nữ tuổi mãn kinh hiện nay vẫn còn ít được chăm sóc hoặc chính họ không biết đến việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản trong khi nhân loại đang chứng kiến những bước tiến thần kỳ về công nghệ sinh học, về y tế ở đầu thế kỷ 21 Tại sao

số phụ nữ tuổi mãn kinh bị viêm nhiễm đường sinh dục, bị bất bình đẳng trong hoạt động thương lượng về tình dục, bị ung thư cổ tử cung, ung thư vú, mất trí nhớ, loãng xương vẫn còn là những vấn đề chưa được giải quyết? Sức khoẻ sinh sản không chỉ cần sự quan tâm ở những nơi vùng sâu vùng xa, ở những nơi có điều kiện sống thấp kém mà còn cả ở những phụ nữ mãn kinh sống ở những đô thị lớn, sống trong môi trường có hệ thống truyền thông tốt về sức khoẻ, về những thông tin mới trong chăm sóc sức khoẻ sinh sản, qua hệ thống phát thanh, sách báo, vô tuyến truyền hình, mạng internet, thậm chí cả ở những phụ

nữ trí thức ? Đến nay tình trạng này không chỉ còn là một nguy cơ mà đã trở thành một vấn đề xã hội Đã đến lúc chúng ta cần nhận thức lại một cách nghiêm túc những vấn đề liên quan đến chăm sóc sức khoẻ sinh sản nói chung, chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ ở độ tuổi mãn kinh nói riêng và có những phân tích đầy đủ

Phụ nữ là một nửa của nhân loại Nghiên cứu “chăm sóc sức khoẻ sinh sản phụ nữ tuổi mãn kinh quận Tây Hồ, Hà Nội” hiện nay là một nhu cầu cấp thiết nhằm GÓP phần luận giải đầy đủ hơn cơ sở khoa học và thực tiễn cho vấn đề này Đây không chỉ đơn thuần là quan niệm mang tính trách nhiệm, đạo đức xã hội, mà hơn thế nữa, nó còn có quan hệ đến nhận thức, hành vi của những người thân trong gia đình-những người đảm nhận không nhỏ vai trò hỗ trợ chăm sóc sức khoẻ sinh sản cho phụ nữ tuổi mãn kinh Nếu có được nhận thức đúng đắn,

họ sẽ đầu tư và quan tâm hơn cho hoạt động chăm sóc sức khoẻ sinh sản ở những phụ nữ khi bước vào tuổi mãn kinh của gia đình mình

Xét về chiến lược phát triển lâu dài, cũng như những nhiệm vụ cấp bách trước mắt, thì việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản phụ nữ tuổi mãn kinh là vấn đề

hết sức cấp thiết Công việc đó không chỉ thiết thực có tác dụng nâng cao chỉ số phát triển con người mà Liên Hiệp Quốc đã nêu và Việt Nam đang phấn đấu,

mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển của dân tộc Việt Nam thời kỳ CNH-HĐH đất nước Vì vậy xét theo cả góc độ y học và xã hội học thì chăm sóc sức khoẻ sinh sản thời kì mãn kinh đang trở thành vấn đề cần quan tâm trong lĩnh vực sức khoẻ cộng đồng ở nước ta Đó cũng chính là những lý do mà chúng tôi lựa chọn đề tài này để nghiên cứu

2 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN

2.1 Ý nghĩa lý luận

- Nghiên cứu đã vận dụng và làm sáng rõ các lý THUYẾT xã hội học như cấu trúc chức năng VỀ BIẾN ĐỔI Xó hội, HÀNH ĐỘNG Xó hội, các lý thuyết xã hội học sức khoẻ - bệnh tật, quan điểm của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khoẻ

- Kết quả nghiên cứu hình thành những quan niệm khoa học về lĩnh vực SỨC KHOẺ, sức khoẻ sinh sản bởi trên thực tế xã hội vẫn còn nhiều người có những quan niệm sai lầm về vấn đề này KẾT QUẢ nghiên cứu cũng làm sỏng rừ những kiến thức VỀ MẶT Y học, tâm lý học NHỮNG TRIỆU CHỨNG MÀ PHỤ NỮ GẶP PHẢI TRONG GIAI ĐOẠN ĐẦU CỦA THỜI Kỡ món kinH cũng như NHỮNG HẬU QUẢ LÂU DÀI về BỆNH tật mà họ dễ mắc trong giai đoạn này như tim mạch, bệnh loóng xƯƠNG, bệnh mất trí nhớ, ung thư

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu góp phần giúp các nhà HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH có ý nghĩa THỰC THI HƠN VỀ SỨC Khoẻ núi chung và sức khoẻ sinh sản phụ nữ món kinh núi riờng trong giai ĐOẠN TỚI

- GIÚP Chính quyền đoàn thể TẠI ĐỊA PHƯƠNG CÓ CÁCH NHỡn tổng quan về thực trạng chĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN CỦA PHỤ NỮ Món kinh ĐỂ TỪ ĐÓ XÂY DỰNG ĐƯỢC NHỮNG PHƯƠNG PHÁP GIÚP CÁC HOẠT ĐỘNG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHO PHỤ NỮ HIỆU QUẢ HƠN trên địa bàn mình phụ trách

- Gia đình và NGƯỜI THÂN CÓ SUY NGHĨ ĐÚNG HƠN VÀ THẤU ĐÁO HƠN VỀ NGƯỜI phỤ nữ món kinh trong gia Đỡnh và từ ĐÓ CÓ THỂ HỖ TRỢ HỌ TỐT HƠN TRONG GIAI ĐOẠN Món kinh

- Phụ nữ trong các độ tuổi TRƯỚC VÀ SAU Món kinh cú thêm kiến thức

về những triệu chứng có thể xảy ra, những khó khăn gặp phải về tâm lý cũng nhƯ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO Tỡnh trạng này mà họ CÓ THỂ LỰA CHỌN

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu thực trạng chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ mãn kinh quận Tây Hồ, trên cơ sở đó tìm hiểu những nhân tố cơ bản tác động tới hoạt động này ở họ, xu hướng chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ mãn kinh trong thời gian tới, từ đó đưa ra những khuyến nghị mang tính khả thi

4 ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Chăm sóc sức khoẻ sinh sản phụ nữ tuổi mãn kinh

4.2 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

PHỤ NỮ Ở tuổi mãn kinh sinh sống trên địa bàn phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

4.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Chăm sóc sức khoẻ sinh sản theo Hội Nghị quốc tế về “Dân số và Phát triển” ở Cairo (1994) bao gồm những nội dung cơ bản sau:

- Kế hoạch hoá gia đình

- Chăm sóc tốt sức khoẻ bà mẹ, đảm bảo thai nghén và sinh đẻ an toàn

- Kiểm soát có hiệu quả các bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản (bao gồm cả các bệnh lây truyền theo đường tình dục)

- Hành vi sinh sản và tình dục có trách nhiệm

- Phòng và điều trị vô sinh

- Loại trừ phá thai không an toàn

- Phòng và điều trị các bệnh ác tính ở cơ quan sinh sản

Phụ nữ độ tuổi mãn kinh là những người phần lớn kết thúc giai đoạn sinh sản, nên những nội dung như kế hoạch hoá gia đình, chăm sóc tốt sức khoẻ bà

mẹ, đảm bảo thai nghén và sinh đẻ an toàn, phòng và điều trị vô sinh, loại trừ phá thai không an toàn chúng tôi không đề cập trong luận văn, ở đây chúng tôi chỉ chủ yếu tập trung vào những nội dung còn lại như:

- Các bệnh nhiễm khuẩn và lây nhiễm qua đường tình dục

- Tình dục có trách nhiệm

- Phòng và điều trị các bệnh ác tính ở cơ quan sinh sản

Tuy nhiên trong những nghiên cứu chuyên sâu của y học gần đây đã khẳng định những hậu quả trầm trọng và lâu dài ảnh hưởng đến sức khoẻ sinh sản của tuổi mãn kinh mà nguyên nhân chính là do thiếu hụt nội tiết buồng trứng gây ra

là bệnh loãng xương, mất trí nhớ, tim mạch và ung thư đường sinh dục Vì vậy trong luận văn này chúng tôi cũng tìm hiểu nhận thức và việc chăm sóc của phụ

nữ tuổi mãn kinh đối với những hậu quả này

4.4 Phạm vi khảo sát

Nghiên cứu tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

Thời gian: năm 2006-2007

5 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

5.1 Phương pháp luận

* Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

ChỦ nghĨa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử là cơ sở lý luận cơ bản và là nguyên tắc chung cho mọi khoa học nói chung và khoa học xã hội học nói riêng Vận dụng tổng hợp những lý luận này chúng tôi tuân theo các yêu cầu sau: Những quy luật vận động phát triển của xã hội phải được xem xét khách quan như nó đang tồn tại Những hiện tượng xã hội phải được xem xét trong mối quan hệ biện chứng với nhau Xem xét các hiện tượng xã hội phải hướng đến cái bản chất, không hướng tới cái ngẫu nhiên, bất bình thường

Tuân thủ các nguyên tắc lịch sử cụ thể: Xem xét yếu tố con người mang bản chất xã hội trong tính hiện thực của nó, con người là “tổng hoà các mối quan hệ xã hội”, đồng thời cũng là chủ thể của xã hội Từ đó, coi việc ra sức phát huy nhân tố, con người, coi chiến lược con người là điểm mấu chốt của sự phát triển kinh tế - xã hội

* Tiếp cận sinh thái học văn hoá

Hoạt động chăm sóc sức khoẻ sinh sản của phụ nữ tuổi mãn kinh đều không thể vượt ra ngoài sự chi phối của khuôn mẫu văn hoá ấy Nói cách khác, văn hoá cộng đồng, tiểu văn hoá gia đình là yếu tố vô cùng quan trọng không thể xem nhẹ khi nghiên cứu về chăm sóc sức khoẻ sinh sản phụ nữ tuổi mãn kinh Họ quan niệm về sức khoẻ sinh sản như thế nào? cách thức chăm sóc và bảo vệ ra sao? Nhất là khi họ bị nhiễm bệnh những căn bệnh ác tính ở cơ quan sinh sản? Khi vấn đề giới tính và tình dục giữa vợ với chồng ở Việt Nam vẫn còn là vấn đề khó nói… luôn ghi đậm dấu ấn văn hoá của cộng đồng và tiểu văn hoá gia đình thẩm thấu vào cá nhân thông qua quá trình xã hội hoá Vì vậy, nghiên cứu về chăm sóc sức khoẻ sinh sản phụ nữ ở tuổi mãn kinh chúng tôi không tách chủ thể khỏi môi trường văn hoá nơi họ sinh sống Hiểu biết về phong tục về phong tục tập quán, về thói quen và tâm lý cộng đồng về tín ngưỡng, niềm tin, và những quan hệ xã hội của chủ thể là cơ sở đáng tin cậy để

lý giải hoạt động chăm sóc sức khoẻ sinh của phụ nữ tuổi mãn kinh

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như

xã hội học, y học, tâm lý học, văn hoá học… trong đó trọng tâm là xã hội học giới, xã hội học sức khoẻ và y tế, xã hội học văn hoá

5.2.1 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

SỬ DỤNG CÁC ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Đó nghiờn cứu về phụ nữ tuổi mãn kinh để tìm hiểu những ảnh huởng tới sức khoẻ sinh sản của phụ nữ khi bước vào tuổi mãn kinh cũng như những cách phòng và chữa bệnh

 VŨ Đỡnh Chớnh (1996), NGHIÊN CỨU Loóng xƯƠNG VÀ MỘT

SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TỚI LOóng xƯƠNG Ở PHỤ NỮ SAU