Tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc việt nam

Đó chính là lý do khiến tác giả lựa chọn đề tài: “Tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam”.. Trong đó, ở phần một các tác giả chỉ ra những nội dung, đặc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-*** -

NGUYỄN THỊ TỐ UYÊN

TÁC ĐỘNG CỦA TOÀN CẦU HOÁ ĐẾN TRUYỀN THÔNG HIẾU HỌC CỦA DÂN TỘC

VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI, 2008

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dân tộc Việt Nam với lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước đã hun đúc nên một bề dầy truyền thống vô cùng phong phú, đa dạng Mỗi nét sinh hoạt từ gia đình, làng xã, đến cộng đồng dân tộc, từ ăn uống, vui chơi, giải trí đến lao động

và học tập đều mang đậm sắc thái riêng của người Việt và chỉ người Việt mới có Một trong những truyền thống đã đi cùng dân tộc suốt chặng đường lịch sử từ quá

khứ đến hiện tại và cả trong tương lai là truyền thống hiếu học - một động lực đã

giúp người Việt chúng ta vươn lên dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào Nhưng truyền thống

đó dường như đang bị cuốn vào vòng xoáy như vũ bão của hiện tại và để lại phía sau nó cả những vệt sáng - tối lẫn lộn

Trong bối cảnh hiện nay, toàn cầu hoá nói chung đã và đang trở thành một

xu thế tất yếu, khách quan và hợp với quy luật của thời đại Toàn cầu hóa cũng là vấn đề thu hút được sự quan tâm to lớn và ngày càng tăng của nhiều nhà nghiên cứu trên mọi lĩnh vực, ở bất kỳ một quốc gia, khu vực nào Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, nằm trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương - một trong những khu vực đang có nhiều biến động to lớn Cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới, việc chúng ta tham gia hội nhập vào quá trình toàn cầu hoá là hoàn toàn tất yếu Xu thế toàn cầu hoá diễn ra trong sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, sự áp dụng rộng rãi các thành tựu công nghệ hiện đại, sự bùng nổ cách mạng thông tin trên phạm vi toàn cầu Toàn cầu hoá đã

có khả năng bao trùm lên mọi ngõ nhỏ nhất, hẻo lánh nhất, xa xôi nhất của hành tinh chúng ta Nó là cầu nối mọi quốc gia, dân tộc, nó phá vỡ rào cản không gian giữa người với người, giữa các quốc gia với nhau Thế nhưng, bên cạnh đó, ta không thể hiểu một cách đơn giản, phiến diện như vậy về toàn cầu hoá Toàn cầu hoá là một quá trình phức tạp, đầy mâu thuẫn, có tính chất hai mặt, bao chứa cả các

yếu tố tích cực và tiêu cực, cả thời cơ và thách thức đối với tất cả các quốc gia, đặc biệt là với các nước đang phát triển và chậm phát triển

Dân tộc Việt Nam đang mở cửa đón nhận những cơ hội, những chân trời mới mà toàn cầu hoá đưa lại cho chúng ta Chúng ta đã chủ động hội nhập với khu vực và thế giới, ra nhập các tổ chức khu vực và quốc tế như ASEAN, APEC, ASEM, WTO… Kết quả của quá trình mở cửa, hội nhập đã làm thay đổi diện mạo đất nước, đời sống nhân dân được cải thiện, vị thế của Việt Nam trên trường quốc

tế được nâng lên Nhưng chúng ta cũng đang phải băn khoăn rất nhiều về cái được

và cái mất khi tham gia hội nhập vào quá trình đó Chúng ta nhận thức sâu sắc rằng, toàn cầu hoá là cơ hội để bạn bè quốc tế biết đến Việt Nam với một nền văn hoá lâu đời, là cơ hội cho nền văn hoá và các giá trị truyền thống của dân tộc được học hỏi, phát huy Song, chúng ta cũng lo lắng rằng những thách thức của toàn cầu hoá sẽ làm biến đổi hệ giá trị truyền thống của dân tộc ra sao?

Toàn cầu hoá có khả năng làm năng động hoá các giá trị truyền thống của dân tộc, phát huy và kế thừa các giá trị ấy trong bối cảnh mới, bộ mặt mới của dân tộc Toàn cầu hoá cũng có khả năng đưa các giá trị truyền thống của cha ông trong quá khứ về phục vụ cho đất nước ở hiện tại và tương lai Nhưng toàn cầu hoá cũng

có khả năng làm rối loạn các giá trị truyền thống của dân tộc, áp đặt các giá trị ngoại lai và đảo lộn cả hệ thống giá trị của chúng ta Truyền thống hiếu học cũng không nằm ngoài những thách thức đó

Là một người con của dân tộc, cũng có những băn khoăn, lo lắng cùng dân tộc, ở luận văn này, tác giả trở lại vấn đề đã được các nhà nghiên cứu đi trước đặt

ra Song, mỗi người đi tìm một lời giải đáp cho riêng mình và có cách lý giải của riêng mình Từ trong hệ thống các giá trị truyền thống vô cùng phong phú và quý báu của dân tộc, tác giả muốn bắt nguồn từ một trong những truyền thống nổi trội -

truyền thống hiếu học - truyền thống mà nhờ đó, dân tộc Việt Nam đã đi những

bước dài và có thể tiến xa hơn nữa trong tương lai Truyền thống đó giờ đây được chúng ta nâng niu, phát triển và gìn giữ ra sao trong bối cảnh đất nước tham gia vào quá trình toàn cầu hoá? Liệu nó có còn là một giá trị nổi trội của truyền thống dân tộc? Nó còn đọng lại trong tiềm thức mỗi người ở mức độ nào và chúng ta phải

làm gì để “hiếu học” vẫn mãi là một trong những đức tính quý báu của người Việt

ở mọi nơi, mọi thời Đó chính là lý do khiến tác giả lựa chọn đề tài: “Tác động của

toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam”

2 Tình hình nghiên cứu

Thuật ngữ “những vấn đề toàn cầu” xuất hiện cách đây không lâu, vào cuối

những năm 60 của thế kỷ XX, nhưng chúng đã được phổ biến rộng rãi và thực tế

đó không phải là điều ngẫu nhiên Toàn cầu hoá là kết quả của cả một quá trình lịch sử lâu dài, là xu hướng tất yếu trong lịch sử nhân loại do vậy nó cũng là đề tài thu hút sự quan tâm, nghiên cứu của rất nhiều nhà nghiên cứu, trở thành chủ đề chính trong nhiều cuộc hội nghị có tính chất quốc tế, khu vực cũng như của mỗi quốc gia riêng biệt

Chúng ta đón nhận thông điệp về toàn cầu hóa từ rất nhiều nguồn thông tin, sách báo khác nhau Trong đó, trước tiên phải nói đến thông điệp mà Thomas

Friedman - tác giả của hai cuốn sách nổi tiếng “Chiếc Lexus và cây Ô liu” và “Thế

giới phẳng” - đã đưa đến cho tất cả chúng ta Trong hai cuốn sách, tác giả đã đưa ra

một nhận định mới mẻ và táo bạo rằng toàn cầu hóa là một thế lực không gì ngăn cản nổi, được thúc đẩy bởi những bước tiến dài trong các lĩnh vực công nghệ, truyền

thông, tài chính… Đó là quá trình thế giới dường như “phẳng ra” Thomas Friedman

đã dùng những hình ảnh rất độc đáo và thú vị để nói về quá trình toàn cầu hóa Trong các cuốn sách của mình, ông đã trình bày những vấn đề toàn cầu hóa hết sức súc tích

và sinh động Ông trình bày những vấn đề khô khan khó hiểu đó một cách sáng sủa, dí dỏm để giúp chúng ta lĩnh hội một cách dễ dàng

Các nhà nghiên cứu trong nước cũng đã có nhiều công trình bàn đến toàn cầu

hóa và các tác động của nó đối với đất nước Công trình “Toàn cầu hóa - Phương

pháp luận và phương pháp tiếp cận nghiên cứu” của tập thể tác giả Nguyễn Đức

Bình, Lê Hữu Nghĩa, Trần Xuân Sầm (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001), đã tập hợp những bài viết về phương pháp luận, phương pháp tiếp cận vấn đề toàn cầu hóa; đi vào khái niệm, bản chất, nguồn gốc, tính tất yếu của toàn cầu hóa Từ đó, các tác giả chỉ ra những thuộc tính, tính hai mặt của toàn cầu hóa và những vấn đề đặt ra đối với các nước đang phát triển trong quá trình hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa hiện nay

Công trình “Toàn cầu hóa - cơ hội và thách thức đối với các nước đang phát

triển” của Đường Vinh Sường (Nxb Thế giới, 2004), là công trình nghiên cứu

được thực hiện trên cơ sở phân tích quá trình phát triển, những đặc trưng cơ bản của toàn cầu hóa kinh tế, những cơ hội và thách thức đặt ra với các nước đang phát triển và liên hệ với Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Hai tác giả Lê Hữu Nghĩa và Lê Ngọc Tòng đã đồng chủ biên cuốn “Toàn

cầu hoá - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” (Nxb Chính trị quốc gia, 2004)

Trong đó, ở phần một các tác giả chỉ ra những nội dung, đặc điểm, bản chất của toàn cầu hoá và sang phần hai, các tác giả chỉ ra sự tác động của toàn cầu hoá kinh

tế đến các lĩnh vực chính trị, văn hoá, xã hội, cũng như thời cơ và thách thức của toàn cầu hóa đối với Việt Nam

Đi từ góc độ tổng quát có công trình: “Những vấn đề toàn cầu trong thời đại

ngày nay” của hai tác giả Đỗ Minh Hợp - Nguyễn Kim Lai, do Nhà xuất bản Giáo

dục ban hành năm 2005 Trong 590 trang của cuốn sách, tác giả đã cho ta hiểu lý luận chung về vấn đề toàn cầu và phần từ điển các thuật ngữ cơ bản về những vấn đề toàn cầu là nền tảng lý luận chung cho nghiên cứu Hệ vấn đề văn hoá xã hội là một trong

năm hệ vấn đề cơ bản của nhóm các vấn đề toàn cầu mà các tác giả đã đưa ra trong cuốn sách

Bên cạnh đó, còn rất nhiều công trình nghiên cứu như “Toàn cầu hóa:

những biến động lớn trong đời sống chính trị quốc tế và văn hóa” của tác giả

Phạm Thái Việt, (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2006); “Toàn cầu hóa và tác

động đối với sự hội nhập của Việt Nam” (Nxb Thế giới, 2003), công trình là sự

hợp tác giữa các chuyên gia Đức công tác tại Viện Konrad Adenauer ở Việt Nam với các giáo sư và giảng viên khoa quốc tế học, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội… Các công trình đều đưa ra những quan điểm khác nhau về các vấn đề mà toàn cầu hóa đặt ra, cũng như ảnh hưởng của nó đến Việt Nam

Vấn đề truyền thống của dân tộc đã được rất nhiều các học giả, các nhà văn hoá trong và ngoài nước nghiên cứu theo nhiều góc độ khác nhau Tiêu biểu phải

kể đến công trình nghiên cứu của giáo sư Trần Văn Giàu: “Giá trị tinh thần truyền

thống của dân tộc Việt Nam” (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1980) Trong công

trình này, tác giả đã đề cập đến cơ sở hình thành, nội dung và những biểu hiện của các giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Tác giả Phan Huy Lê với công trình

“Tìm về cội nguồn” (Nxb Thế giới, Hà Nội, 1999), đã đi tìm những giá trị truyền

thống trong con người Việt Nam hiện đại, đi tìm mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại đặc biệt trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Cũng với tinh thần đó, tập thể tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sỹ Quý với

công trình “Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa,

hiện đại hóa” (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001) đã phản ánh rõ những nét cơ

bản về giá trị và giá trị truyền thống được thể hiện trong mối quan hệ giữa văn hóa truyền thống với sự phát triển Trong đó, các tác giả nhấn mạnh vị thế chủ thể của văn

hóa nội sinh trong hội nhập, khai thác các giá trị, những yếu tố tích cực của Nho giáo Việt Nam phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Truyền thống hiếu học của dân tộc đã được nghiên cứu ở rất nhiều công trình cũng như các bài báo, tạp chí, trong đó phải kể đến tác giả Nguyễn Thế Long

trong bộ công trình nghiên cứu về “Truyền thống gia đình và bản sắc dân tộc Việt

Nam” đã dành tập hai để nói về “Truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo”

(Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2003) Ở đây, tác giả đã tập hợp rất nhiều bài viết về truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo, truyền thống ấy đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam

Công trình “Truyền thống tôn sư trọng đạo” (Nxb Trẻ, Tp.HCM, 1998) của tác giả Hứa Văn Ân và tập thể các tác giả đã “trao đổi về truyền thống tôn sư trọng

đạo xưa và nay”, men theo những chặng đường khác nhau của lịch sử giáo dục

Việt Nam để hiểu được những tư tưởng, tình cảm, những thói quen trong tư duy, lối sống và ứng xử của cộng đồng người Việt với việc học hành, thi cử trong tiến trình lịch sử của nền giáo dục nước nhà

Đối với nước ta hiện nay, cùng với việc đổi mới đất nước, mở cửa giao lưu hợp tác, chúng ta đón nhận xu thế toàn cầu hoá không phải đã có một sự thống nhất chung trên quan điểm Bởi toàn cầu hóa mang lại cho chúng ta cả thời cơ và những thách thức Đặc biệt, nó đưa đến sự biến động các giá trị truyền thống của dân tộc Do vậy,

đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về tác động của toàn cầu hóa đối với các giá trị

truyền thống của dân tộc Trước hết, phải kể đến công trình “Một số vấn đề về triết

học - con người - xã hội” (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2002), ở đây, tác giả

Nguyễn Trọng Chuẩn đã dành một phần riêng nói về triết học và công cuộc đổi mới đất nước Trong đó, tác giả đặc biệt chú ý vấn đề khai thác các giá trị truyền thống của dân tộc và mục tiêu phát triển đất nước trong bối cảnh toàn cầu hoá Đồng thời, cũng chỉ ra những cơ hội và thách thức mà toàn cầu hóa đặt ra đối với chúng ta

Công trình “Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hoá”

(Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002) do Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên đồng chủ biên, đã tổng hợp các bài viết của nhiều tác giả trình bày trong Hội

thảo Quốc tế “Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa” được

tổ chức tại Hà Nội vào tháng 5/2001 Các bài tham luận đều tập trung làm rõ các vấn

đề giá trị và giá trị truyền thống, về nội dung, vị thế của giá trị dân tộc trước thách thức của toàn cầu hoá, đồng thời chỉ ra việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong

xu thế toàn cầu hoá

Các công trình nghiên cứu trên hoặc tập trung vào vấn đề truyền thống dân tộc hoặc tập trung vào vấn đề toàn cầu hóa và thách thức của toàn cầu hóa đến các giá trị truyền thống của dân tộc nói chung, chưa có công trình nào đi sâu tìm hiểu về tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam Bởi lẽ đó, tác giả mong được góp phần bổ sung làm rõ hơn về vấn đề này

Ngoài ra, còn rất nhiều công trình, bài viết khác có liên quan đến đề tài luận văn Đó cũng là những tài liệu tham khảo cho tác giả trong quá trình nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

Luận văn góp phần làm sáng tỏ truyền thống hiếu học của người Việt Nam

và sự biến đổi của giá trị đó trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay Luận văn chỉ rõ sự tác động của toàn cầu hoá đối với truyền thống hiếu học, từ đó đề ra các giải pháp nhằm gìn giữ, kế thừa và phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc

Để thực hiện được mục đích trên, luận văn có những nhiệm vụ sau:

- Phân tích đặc điểm của toàn cầu hóa và tác động của toàn cầu hóa đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội trong giai đoạn hiện nay

- Phân tích diện mạo của truyền thống hiếu học Việt Nam và tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc Trên cơ sở đó, đề ra phương hướng và các giải pháp phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Trên cơ sở làm rõ sự tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc, luận văn nghiên cứu việc phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc trong toàn cầu hóa

Luận văn nghiên cứu vấn đề toàn cầu hóa một cách chỉnh thể và khái quát, nhằm làm rõ hơn thực chất của quá trình toàn cầu hóa Từ đó, làm rõ sự tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

5 Cở sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cở sở lý luận của luận văn là những quan điểm lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử; đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước;

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc Đồng thời, luận văn cũng

kế thừa kết quả của các công trình nghiên cứu trước đó

Phương pháp nghiên cứu: luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, logic - lịch sử…

6 Đóng góp mới của luận văn

Ở luận văn này, tác giả tiếp tục nghiên cứu các vấn đề đặt ra đối với các giá trị truyền thống trong xu thế toàn cầu hoá, đặc biệt là đi sâu nghiên cứu về truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam

Luận văn chỉ rõ những biểu hiện của truyền thống hiếu học Việt Nam và tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học Đồng thời,

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đào Duy Anh (2001), Việt Nam văn hoá sử cương, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội

2 Action Aid (2000), Thương mại quốc tế, an ninh lương thực, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

3 Hứa Văn Ân (1998), Truyền thống tôn sư trọng đạo, Nxb Trẻ, TPHCM

4 Hoàng Chí Bảo (2001), Toàn cầu hóa kinh tế và nền kinh tế tri thức, Tạp chí

Triết học, Số 6 (9/2001)

5 Đặng Quốc Bảo (2003), Nhận diện một số khó khăn trong quản lý Nhà nước đối

với giáo dục nước ta hiện nay, Tạp chí Giáo dục, số 66, 9/2003

6 Đặng Quốc Bảo, Đặng Thị Thanh Huyền (đồng Cb, 2005), Chỉ số phát triển

giáo dục trong HDI Cách tiếp cận và một số kết quả nghiên cứu, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

7 Nguyễn Trọng Bảo (Cb, 1996), Gia đình, Nhà trường, Xã hội với việc phát

hiện, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ người tài, Nxb Giáo

dục, Hà Nội

8 Phan Kế Bính (2006), Việt Nam phong tục, Nxb Văn học, Hà nội

9 Trần Văn Bính (2008), Tỉnh táo trước toàn cầu hóa, http://laodong

com.vn/Xuan2008

10 Nguyễn Đức Bình, Lê Hữu Nghĩa, Trần Xuân Sầm (đồng Cb, 2001), Toàn

cầu hóa, phương pháp luận và phương pháp tiếp cận nghiên cứu, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

11 Nguyễn Mạnh Cầm (2002), Phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, xây

dựng cả nước trở thành một xã hội học tập, http://Dantri.com

12 Câu lạc bộ nhà báo kinh tế Việt Nam, trung tâm thông tin - Bộ giáo dục đào

tạo (2000), Toàn cảnh giáo dục đào tạo Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội