Sưu tập đồ gốm sứ có niên hiệu thời minh và thanh tàng trữ tại viện bảo tàng lịch sử việt nam

BO GIAO DUG & DAO TAO DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI & NHAN VAN... tài liêu lliani klnio... âni tlồ UÒIII lớn nhất MYiiim Quỏc V'yi kỹ iluiál iiUciv c.Miii: liĩil

BO GIAO DUG & DAO TAO

DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI & NHAN VAN

Đ ổ ịĩòni sú c ó n i ê n hi ệu thời M i n h { 1 3 6 8 - 1644).

2 1 Đ ổ tzôni s ứ c ó \'iêt cliữ m e n lain " D ai M i n h ” lioặc " Đ a i Minli

2.2 Đ ổ LI.ỎI1 1 s ứ c ó n i c n hi ệu V ĩ n h Lạc ( 1403 - 1424) 142.3 Đ ồ ” Ố1 1Ì s ứ Cl) m e n liiòii I’liN cii ü i ' c ( ! 4 2 6 - 1435 ) 1 52.4 Đ ổ ŨỎIIÌ s ứ C(') Iiièn liioii 'lliàiili l l o á ( 1465 - I4K7) 172.5 Đ ổ e ỏ n i sú CH) nióii liiõii I liK'ine 1 1 1 ( N XS - 1 5 05 ) 242.6 Đ ồ ũ ổi n s ứ c ó Iiiẽn hiçLi C’liíiili Đ ưc ( l^oc-) - 1521 ) 252.7 Đ ồ íiòni s ứ c ó n i ê n h i ệ u G i a 'Hull ( 15 2 2 - 1 566) 252.(S Đ ổ u ỏ n i s ứ c ó n i ê n liiộii V ạ n LỊcli ( 1 5 73 - 1610) 26

CliưưiiịỊ IV

M ộ t s ố v â n đ ề riit ra tù s ưu t ậ p íĩỏnr sú c ỏ n i én hiéư M i n h -

T h a n h tại V i ệ n lĩiío l ì i n g Lị ch sú Việt NaiiT.

Đ M T Đ N C Đạ i Minli TLiyên Đ ứ c n i ê n clié

Đ T Ọ r N C ' Đai ' l l i a n h Ọ i i a n ũ 'l'ư niên c hc

ĐTUC^NC Đại "llianh Ihii: C’liíiili m e n clic

BÁNG NIÊN BIỂU THỜI MINH - THANH

Long Khánh 1567-1572

Van Lịch 1573-1620

Thién Khải 1621-1627

K ha ng Hy 1662-1722

Ung C hinh 1723-1735

Tuyên Thõng 1908-191 1’

MG j ẦU

1 L ý d o c h ọ n đé tài l uận án.

1 1 Đ ồ g ố m s ứ T r u n g Q u ố c nổi l i c n g trên i h ế íiiới t ừ n h i è u i h c ky

n a y NhicLi b á o l à n g t á m c ỡ lớn Irên (hô g i ỏ i d ã c ó n l i ũ n g s ư u t ậ p d ỏ s ộ \ c

g ố i n s ứ Ì V u n g Q u ố c Cx)iig vi ệc s ưu t ấ m , n g h i ê n c ứ u và t i u n c b à \ \ c d o

g ố m s ứ T r u n g Q u ố c đ ư ợ c rất nhicLi liọc Liia q u a n l â m ở V i ệ t N a m d ỏ u ô i n

s ứ T r u n g Q u ố c e ũ n c d ư ợ c 01 II 1 I 0 vật C() g i á li ị c a o , cliioc lưu >:iiì

irâii li' çii” t r o n g c á c h a o 1;^ i s I Ui' n h à n V i ệ n B á o tàni: Lịcli sư

V iộl N a m là in ộl t r o n g nhữn<z I ) I IL’ Yict N a n i c ó su'u l ậ p l(Vn n h á t \ ẽ tlổ

g ố m s ứ l Y i i n g Q i i ó c N h u n g \ 1 c luliicn c ứ u \;ì c ô n u h o c l ì iì n e lại V ic t

N a m c ò n Iilũcii liạii c h ê Iliộri iKiy (lô i!õm s ứ T i i i i i í : Ọ l i o c (liiọv plioni: c h c ,

l à m g i ả c ổ c ù a c á c (lời s a u O' r m i i i : Ụ i i ó c lan t i à n khiip Iioi xcn lan \(')i (ló

(li(il, c h o n e u c ầ n |iluii C() s ự d;m ur Ii'jilicn c ứ u llico L'lui_\ êii tic I i cil” (le

phầi i Ihriin t ỉ ịn h n i ê n d ạ i c h o niồi tlổ vál

1.2 'l’hôiiiZ cỊiia \' iệc Ii:'!r ! c lá h(Vp n h ữ n u d ô u ó i n MI' C(') m i n h

văn u h i k h ã c rõ n i ê n clai l a i Vil B niz Lịch SLI Viel N a m , c l o i c l i i c i i

lliani k h a o với nliữiii: tài liệL d u r j h hác, cliiìiit: l ô i tlia\ C(') llic c o i m hò

niộl hệ lliôiiiz d ồ u ỏ m s ứ 1'rLin;- V h co Irậl tự c ác lliòi Minli \ à 1’haiih

(lừ Ihê' kỷ 15 d e n d ấ u thê ky 20)

1.à Iiíiưừi đ ư ợ c c ơ q u a n iziao c l n > eịuan lý sưu tâp d o tzôm sứ T r u n g

Q ii òc , c h ú i m tỏi t h á > cầii ihict tli sâu lìm liicLi \ à h o à n t hi ẹn nội d u n g c h o

l ì ọ t l i ô n e l à i liệu klioa liọc luLi I n ì v à Ị i h á t l u i \ - I r ư n g b à \ lại b a o l àng C h í n h

v ì I i l i i ì i m l ý (.lo I r ê i i c i u ì i i ” l ó i ' a f ' <n d c l à i n g l v i é n c ứ u \ ' à c ó n e b õ : ’' Đ õ

gốiii s ứ c ó I l i o n ỉiiòii ! v; i' il tà ng t r ữ tai V i ệ n Bao l à n g L i c l i

s ử ViÇ't N a m "

2 M ụ c đ í ch njihÍL‘ii cứii cu:ì IIIÌHI an.

2.1 Sã p xốp, | ihâ n lo;ii l;u liệu iiom MI' I miiL: ỤuoL’ c o nicii (.hii cliiián ẩ n

x á c I h c o k i c u cláne, trant: In' lioa \ a n c ác loai m e n c;íc loai kỷ ỈIICU Iiliaii

d i ò n ciồ UỐIII s ứ m ỏ i dời

2 2 N g h i ê n c ứ u sưu t ạp đ ồ g ố m s ứ T r u n c Q u ố c c ó niinli \ ã n íihi

k h á c c á c n i ê n h i ệ u thời M i n h và Tl i anh n h à m l ìm ra nhữnỉi đ ạ c t r ư n c c h u n c

và r i ê n g c ủ a t ừ n g thời T r ê n c ơ s ở đ ó g ó p p h ầ n x â y d ự n e hệ thốníỊ lhaniz

c h u ẩ n đổ g i á m đ ị n h c h o đ ồ g ố m sứ T r u n g Ọ u ố c và tìm h i ê u sự ỉiiac) lưu \ ăn

h o á với Viột N a m và c á c n ướ c x u n g q u a n h

2.3 L u á n án CÒP gó'.' rv • vUi '-c láp h ô sơ k h o a h ọc cliiiãn b[ c h o

việc t rư ng b à y g ố m s ứ T r u ' : ‘- Q ii ốc : iộn Báo t à n g LỊcli sử Vi ẹt N a m

3 Đ ỏ i t ư ợ n g , p h ạ m vi và nội d u n ” c á c v ã n đé co há n c â n yiai

q u y ế t

3 1 Đ ỏ i tirơn<» và p h ạ m \ i Iiịíhièn cứu c h í n h ciia luụn an.

I.iiận á n t ậ p h ọ p lài liệu liiẹn vặt ÍZÓI11 s ứ T i l i n g Q l i ố c c ó ” hi kliac

n i ê n h i ệ u ci ìa c á c clòi v u a Miiil' ' "i 'lanli ('I'l Ling Ọ l i ó c ) h i ệ n làni: Iiiì U o i i i :

k h o V i ệ n B a o l à n g L ị c h sú

L u ậ n á n t h a m k h á o c á c lài uỏin sứ '1ÌLUIÍI Q ii oc clã (.ÌLIOV coĩi>:

bô Iroiig c á c Hội n gh ị k h o a học c ac iạ|i san chii_\cn nuàiih ()' Viel N a m \ a

m ột sô lài liệu d o nu'ó’c n e o à i c ỏ n c b ố có liẽn c|Lian cỉcn \ icc i2Ìáiii (.tịnh tỉo

g ố m s ứ T r u n g Q u ố c lìià tấc gia c ó d i é u k i ẹ n tliani kliao

3 2 Nl iữnị ỉ v à n đẻ cơ b á n c à n <íiãi (|Liyèt íroiiịĩ liiạn án.

L u ậ n á n c ò n g h ò l ẩn drill li: 1 liiôi c á c h c ó liệ i h ỏ i m d ỏ u ỏ m s ứ Tr ii ii c

Q u ố c c ó s:hi k l i ăc iniiiii :1 clại làiiiz I rữ tại khci c o \ ại \ ’icn

Hiio t à i m I j c i i s ử V i ệ t N.iih

L u ậ n á n saịì XCỊ') chiiih Iiiv.i ,1> UOIII C(í n i é n dại ll ico c á c k i c u cláne hiKi v;in \'à m e n c ú a (-1Ổ eoi ii sú lÍLiiit! O u o c thò i \ l i n l i \ à H i a n l i , Iron c o so cló l ì m ra n lũ ì nt : ncl d(tc Iriinu c ù a lìm«! lliùi

4 C á c p l u i ư i i ” p h á p nịĩ hiên c ứu.

4 1 P h i r ơ i m Ị i l i á p k h ; K i c ỏ h ọ c \ à ỉ t á o t à n u l i o c i m n i i \ i c c l ; i p l i o s o' s ơ

và k h á o la li iện vạt , d à | ) il IV L ) Iiiii

5 2 L u ậ n á n t h ố n g k c , p h â n l o ạ i v à k h a o í á c l i i l i é t l i i ẹ n t i a i i i i SIÌLI l;i|-)

clổ gốiĩi s ứ "lYung Q u ố c c ổ ghi k h á c ininli văii b ao g ổ m ; 9 0 h i ç n \ ạ l thòi

M i nh , 190 lìiẹn vạt Ihòi l l i a n l i (ronũ liiK) làni: \'à lliani kli;ui lììi licLi u ô m sứ ' r ni i i g Q u ố c dê g ó p p ha n xá tZ '1 clií vê tlô g ô m sứ 'ri Liiiii O ii oc \ à

n h ạ n tl iện n h ữ i m clổ u ỏ n i s ứ I I' ; ( .óc liónt: C(') n i é n thii

5 3 L u ậ n án <zóp plián l-)t» 'lo so klio;i hoc, chiuìn bị 1li;iii e liiiii'j

k h o a h ọc cIk) I n r n g b à v c h u y c n lie Ciõ sứ 'lYiini: Q li ốc có m i n h \;ÌI1 lại

V i ệ n Báo l ài m L ị c h s ư Việl Naĩii

( ’liiiXĩim 2; Đ ồ t :õ m s ứ c ó .lên liicLi tliời M i n h ( 136H - 1 6 4 4 )

Cli u' oim 3: Đ ổ mVni s ứ c ó niêĩi h i ệ u tliừi Tliaiili ( 1 6 4 4 - 1 9 1 1 )

( ' h u c > n ¿ : 4 ; M ộ l s ô \ ' â n clò 1‘út r a ùi' MILI t á p d ỏ c ố m SIÌ C(') iiiL'n liicLi

M i n h ~ ' H i a n h lại V i ệ n Biio tànti I.Ịch s ứ Viộl N a i n

L u ậ n á n c ó Ịihán pliii liiL

- Anỉi c h ụ p liiòii ' CLi Ii eláiit: \ à chi tict lioa \;in niiiih

v ăn ) l ừ s ố I đ ô n 116

- Ban VC m ộ t s ố k iể u d á n g c h ủ yốLi c ủ a đ ồ c ố m s ứ c ổ n i ẽ n hiõLi Minli

T l i a n h ( s á p x ế p t h e o trì nh tự thòi gian)

- Í3ản d ậ p h o a văn, m i n h vãn trẽn m ộ t s ố d ỏ c ố m s ứ d ă c biệt

- C á c b i c u b ả n g thốiig k ê , d a h / n ụ c h i ệ n vật tài liêu lliani klnio

4

C H U Ơ N G I

SƯU TẬP ĐỒ GỐM SỨ CÓ NIÊN HIỆU MINH - THANH

TẠI VIỆN BẢO TÀNG LỊCH s ử VIÊT NAM

V i ệ n B ả o t à n g LỊcli s ử V i ệ t N a m là m ộ t t ro n g s ố nliLÌiiíi biu) làiiíi

V i ệ t N a m c ó siru t ập lớn n h ấ t về đ ồ g ố m sứ T i i i n e Ọ u ô c vói s ố lirợnt: h ài m

n g h ì n c h i ế c T u y sỏ l ượ ng h i ệ n vật tuo’iic dôi ló’n nlurnu \ i ệ c n e l i iè n CLÌLI

c l u in g c h o đ ế n n a y c ò n c h ư a d ư ọ c d á y niạnli

Q u a q u á trìnli SƯLI t a m , ''ỊÔIỈÌ k hiên vát c l ì ú n e (ỏi clã c h o n ra 2<S() hiện vật g ố m s ứ c ó ghi khí.^ cn ê,i c á c clòi vua i h u ó c lỉiòi Minli và

Th a nl i lạp lliành SLILI tập clè nghiCii LLiii \ à triiìm b à v lai klio ni(V, Ịìluic \ u

c á c nh à n ịihiên c ứ u và Iiliũìig imuời tỊLiari l ãm tlỏn co vãl Clnint: toi nỈKin lliây l i o n g siru l ạp n à v C() IIIỘI sô liiệii \'ặt iLiy (ló niên liiẹu c u a doì \ii;i Ii;i\ nliu’iig Ihực c h ái lại clu'ọ’c làm ờ ihòi uian san M ụ c cỉích umVi lliicii MIÌI t;ì[)

n à y c ủ a c l u i n g lói k h ô n g chi n h ă m ciing c a p mỏl c á c h C() lie tliónu l;'ii liọu Iighicn c ứu vổ đ ỏ gốiiì s ứ "[Viiim Q ư ố c irDnu k h o Bao tàiie LJcIi sứ Vicl

N a m inà c ò n g ó p pliần x â v c'' nu 'iót c h í đê n h ã n dicii nliữiit: d o ' j o m sứ

T r u n g Q u ố c k h ô n g c ó n i ê n del ' l ặ t I. ác q u a Ihiiiii kliao c á c tài liọLi e õ i n

sứ T r u n g Q u ố c d ã dirợc CÔIIU .)ổ i r o n ? và n c o à i niiớc, chúiiíi lỏi i n u ố n cố

d i e u kiệti t h a m k h a o n h ằ m địiìh i c i đai c h o n h ũ n e liién \'ál troiTj s ưu

l ập này

Nliữim h i ệ n vậl t r o n " SULI l ập Líôni s ứ n à y c ó rál nliiêu Iiíiuón HOC kỉiác n h a u Đè’ ihiiận tiện clio việc irì nh b à v \ à tlico dõi, c h ú i i ” tói cliia ihòi izian s im tầni, thu thã|') siru tạp n à y vổ B;to tànii t h e o 2 thòi kỳ;

- ' l ư (.lấn i h c k ý 2 0 (.lòii '¡ì 19 5 '

- 'rcr ná in 1 934 clèn na

I ĩ T ù đ ầ u t h e kv 2 0 (1.1 KU.; i')54.

T ừ d á u t h ế kỷ 2 0 d e n n ã m 1954, việc sưu tđm t h u thập, n c h i ê n c ứu

VC n li ữn g d ố g ố m s ứ T r u n g Q u ố c nói c h u n g t r o n g đó c ó n h ữ n c đ ỏ Iiỏni sứ

g hi n i c n h i ệ u M i n h - Tl ianh đcLi d o V i ện V i c n Đ ỏ n g Bác cổ thực hiện

H á u hốt c á c hi ện vật g ố m sứ T r u n g Q u ố c đcLi đ ượ c ihu thại') SIRI táni

t h ó n g cỊua việc m u a b á n h a y t ậ n g b iế u Ọ u a c ác lài liệu tihi clicp tron<: hô

sơ lưu tiĩr ve lai lịch c ác liiện vál dư ợ c siru l am vào Bao tàiiii L o u i s l-inot

m à n a y c h u y c n s a n g V i ệ n Bao tànri ' j c l ì sử Việt N a m cliLÌnc lói lha> C(') liai

n g u ổ i i c h í i i h là ; ở t r o n g nir:'< ■ n c o à i

/ / / TroỉìỊỊ nước.

Lý lị ch c á c hiẹii v(i( C() IIIÍIIDII lii i r o i m mrcV crini: cú nliicLi c á c h

g h i k l i ác Iihíui Nliicii liiọn vậ1 cluoc iilii il;i\ dii c;i teil Iiíiiròi bííii, clia clii \'à Iiiim l>án N l u ì i m clịa c h í ciìii 11” II'Ò'Ì hiíii lỉuKK' c á c linh l l à í) oiit: l ìãc Niiili

I l à N ộ i, N a m Đ ị n h , '1'haiili I l o á l ỉ à 'ITiih ỌiKinị: ' í ì ị ( a c cliiì MIU KIIII c o vâl k l i ô n i i c h i là Iimròi Viel N a n i nlur N ü i i v c n V a n I l d à , N i ii i vc n 'Hii M u i ,ÍT' ^ :

Iiìà CÒII c ó m ộ t s ó IIŨIIÍ Iii nionl Icaii S o l c r (lỉciiii: I - lìi

s ò I tl ẽn 16)

CV) Iil uìng h i ệ n \ ã l t r oi m 1, liủiie c ó Icn niiLiòi l’)áii Iiìà c hi c ỏcIỊa clií nl ni l à i m Ntzọc Mà, C'ự U ư ó i m l l u v i i h K v ( I l a Đó n i! ) ; l à n e H a n h ' r i i i ệ n ( N a n i Địiili) (Baiiii 1 - tù' s ố 17 clón 20)

N h i c i i h i ệ n vậi lý lịcli íilii I'áì c h u n n c h i i n e : H à N ộ i 19 4 4, IVuní: lỉo, Qiuiiii: '11 ị 1 90 5 , i ỉ à T7iih ( Bái i ũ I - tù sõ 21 d è n 36)

l i i ặ i \'ậl l y 1 k - i ' V McUisU}' l ã n i i l ai I l à N ụ i n a m 1 9 2 1

I i l i u ' l o SIÍ I i i c n l i i i m I\in ' i I h à n h Hcni LSỈ'>I6045 ( ỉ ỉ a i i í i 1

-s ò 3 7 ) Lại c ó Iihữní: hiỌii \;ii 1\ lỊLi! (.luov uhi !à Paj(H SIIU !ain (1' l à n g U ý ' r m n t : , Q i u t i i e Xii’o'im, 'I lianli ! n;'.: 1^23 n h ư Iiiiinh tỉc b át sú niL'11 tranG

\ c l a m tliời M i n l i s ò I.SI'»1S(S2S (Haiit: 1- so 3S)

ỉ 1.2 NíỊoài nước.

S ố h i ệ n vật c ó n gi iổn g ó c Truiiíi Ọ u ỏ c k h á nhiẽii N a m 1915 n u ia (V

c ứ a h à n g T ấ m t ấ m lọ s ứ inc :ĩ>àii I.S1t16099 tlòl K h a i i u 11\ Nñni

1916 c ũ n g m u a tại đ ó lọ , 1 r cu m à u đòi lliiti C'liíiih I.SItI6()S9( l ì a n g 2 - s ố 18 và 19) C ó niiicLi liicn vál chi íilii n g u ó n nốc rniiii: Q u ố c(B a ng 2 - lừ sô 2 0 clêii 25) ' có 4X iiiẹn \'fii Iiãin tidiiL! SI I ' U lập

Đ ờ i C à n l o i m C() tiliiéii íiiộii vál c u a Pcl l iol n h à i (B;’|I1L! 2 tu' s(ì 42 (ỉéii 7 1) Đ ụ c hiệt nliál l;i l>() lu luioiií!, chiìn ]K'1I \ à 0 1IÍ2 cãiii liiKíiii: nhicii

i n à u dò'i ( ’àii L o i m ina im sô I S b ! 61 2 1, 16 14 4 , lí'» 145, 1C) 146, Ư i l 4 7 laỉ (lcỊi

N ìir vâv, l!iò'i izian S ü ll l a m clổ uỏni sứ T r u n c Q u ố c tù' n u ó c ntioài clii

t h â y l ậ p t i u i m từ Iiãni 1901 đ '-:i !à k h o a n c t hời íiian b a o tàiiii nì(')'i \ ; ì \tiling \'à c ô i m CIIỘC k h a i li J a i m troiiii íziai cloan 1 T hc i ) llioiiíi

k ê l ổnt : s ỏ clổ ũốiii sứ c ỏ Iiie Iiiẹu l\liiili - rii anii tixMie SL1U t a p n a \ la 2S0

h iê n VÙI thì c ó 145 tiLiònti liơp t ui t.ini i l i u oc niai cloiin iruoL' 1 0 5 4cli iò ni 5I.SVív trdĩit: d() Iiiêii ;iiẹii iMiii!i C() 41 \ ù riicinh 104 liicn \;il ( B á n g A)

1.2 T ừ 1 9 5 4 đ e n n a v

Sau C á c h m ạ n g t h á n g T á m 1945 t h à n h c ỏ n c và k h á n e c h i ê n cliỏiii:

t hực d â n P h á p t h ắ n g lợi, V i ệ n Bảo t à n g Lị ch sử Việt N a m ti ẽp tliLi SUII t ậ | i

h i ệ n vật g ố m s ứ T r u n g Q u ố c c ủ a Bao l àn g L o u i s Finol , h a o q u a n \ à lưu uiữ

n h ư n h ữ n g tài sản q u í c ú a di s an vãn lioá V i ện đ ã tổ c hứ c dănii ký k i ê m

kc, birớc d ầ u đ á n h g iá k h o a h ọ c vê sưu t ập này

T ừ 1 9 5 4 d e n n a y s ư u t ậ p g ố m s ứ T r i i n c Ọ ư ô c làiiíi ti LÌ tai V i e i l B a o

l à n g L Ị cl i s ử V i ệ t N a m đ ã d ư ợ c h ổ sLiim I h c i n n li i ci i l i i ệ n \ ậ t cỊLia tlni ii iữ

I r o n g th ời k ỳ c á i c á c h ri i ộr g - 1 9 5 6 v à i h ó n t : q u a k i c m l i a Iniôii

b á n c ổ v ạ l Irái p l i c p

¡.2.1 Thu g i ữ troìiỊi cải cacii r :ộng dcĩí:

Sau klii m i é n liac h o à n loiiii ui;n phíMiti ĩuìm 1935 - clã tien

h à n h cai c á c h r u ô n u clât Kcl t|u;i là (tã làm bÌLMi doi hú nuit \ ã hội Iiỏiit! tliôii; giai câi") tlia c h ú bị Xi) á lìc‘), nôiit: (lâd tluic sư tio' ihíinli uiiii Ci'ip l;'mi cliủ r u ộ n g (-lổng

T r o i i u cỊLiá Irìiili li ên li.ìi ■ c á c h r u õ n u clal c á c dó i coiiii tác (.ITi CĨIIỢC k h á Iihicii d ổ c ô d c p v;'- •(' i l ; • c u a clỊa cliLÌ, p h ú Iion«! ơ k h a p iiD'i dii’a VC Bát) t à n u , tixiilil d ó c ỏ 4 ) - ' ,t ụhi n i õ n liiệii c á c ek')i \Lia \ l i n l i \ a'1'hanh ( B a i m 3 - l ừ sô 1 d ẽ n , -■> ,1ÍZ sỏ d ó d ò i T u v c n Đ ứ c C('í 2 c h i c c(Baniz 3 - s ô 1 Viì 2), clời T h à n l i llo;í c ó 9 cl i ic c (Bant : 3 - lii' s o 3 eỈL-ii 1 1 ), ilời ( ỉ i a l i n h c ó tlỏi n â i n SLÌ' m e n nliicLi n i à u (Baiiti 3 - s o 12) tlòi K h a n e 1 ly

c ó 15 cl ìiốc ( B á i m 3 - s ô 13 clên 2 7 ) , tlòi C à n Lontz c ó 1 I cl i ié c ( B a n u 3 - lừ

s ố 2 8 tiến 3S) ciòi ĐỎI1 2 1'i'Ị c ó 1 ci iicc ( B a u e 3 - s ỏ 3 9 ) , đ ò ì Q u a n t : T ự C(') 2 cliiốc (Báiii: 3 - s ò 4 0 \ à 41 )

'IVoim SU'11 t â p nà} c o .hUCLi liiẹiì \(il t ị c h lliLi li oạc IruìT.; IIUUI

c ù a c á c Iih;'! b u ô n clò c o \ ' ũ Vi '1' '.ÌI Ní:u\ cii llii Plii N a m So'Viiii lỉoá H à N ộ i clà bàii e iaii s o liicii \'al n à \ ' s a n e V i ô n laiiu LịcIi su'

V i ç l N a m , u ọi tãt là sirii l ạ p Đ ò i m Tl iịiih - 'ílii

C á c l i i ẹ n \ ật i i õ n i s ú l ' i i m ” Ọ i i o c L<) I i i c i i l i i ẹ i i \LUI i l i u CIUI N g L i \ c i i

l l i i Plii u ồ n i 7 h i ê n \ àl (Biinti 3 - l ừ s ò 4 2 d e n 4S )

Số d o g ố m c ủ a V ũ V a n T h ị n h t r o ng sưu tạp M i n h - T h a n h n à y nliieu

g ấ p 2 lần c ủ a N g u y c n Tliị Phi ( Ba ng 3 - t ừ 4 9 d e n 63)

1.2.3 Thu g i ữ qua kiểm tra của Hải quan và Cờìig an:

M ộ t t r o n g n h ữ n g n g u ồ n CL.iìg J ấ p c ổ \ á t liổ s u n e c h o Ba o tàiiii h i ạ i

n a y là I i h ữ n g h i ệ n vật b u ô n t' PÌ - p tlo Fiai LỊLian và Cõiiíi a n k i c i n liaIhn g i ữ g i a o lại c h o B á o (; : ^L a, , I ron«: so d ó c ó nh ic ii \ u ihii

n h i ổ L i d ồ c ố n h ư VỊI B ù i X u â n '■ 1 9 9 3 , v ụ c á c cliLiv' L' n m a I l u n u a r i

n ã i i i 1 9 7 4 , c h u y ê n g i a N h í i t n d i n 1 9 7 4 \ ' à c á c c l i L i y c n e i a ' H u i y Đ i c n I i i ì i n

I 9 S 6

I3o [iliii cấii phát trien k in h tê - vaii lioá c ua nu'óc ta cliLixcii 'ji.i c ủa

c á c nii()c t r ê n llic' [liói v à o Viộl N a m kh;ì d ô n u Vì c ỉ u i a rõ lual lìhiiiì Vicl

N a m n g li ic m c â i n xu;il c ổ víit r;i !1'HV imoíii h o a c do nliữnt: imuNón Iiliáii kliác iiluìLi, nliicLi chiiycii uia ;iLi ,'à iiKini: la lr;íi p h é p nen hị lliii Liiữ ' I l iá n g 7 - 1974 la tlã pliát liK I : lại c ua c á c cliLi\ cn uici I lunu;ii i Ibát sứ m e n Ir ang VC l am clời l u y e ; L S b 2 1 ( ) 6 l , I bình tiaiii: lạii \ c lam

và ĩiâu LS b 2 l {) 7 2 tlời Th ànli i i sứ nicn l i ã n u ill lam l.Sl’>2 1070 di)i

K l i a n e Hy, I lọ s ứ nien liãiiíi vẽ lani LSb2IO('i9 (.lòi ('àii Loiit: (lỉiiiiii 3 - lir

s ố 6 4 clêii 67) Ri êi iu bál L S b 2 l ( ) 6 l ilò'i 'fLiNL'ii Đ ứ c c ò n nlii tlicni

t r o n g Iv l ị ch h i ệ n vật là “ c l u i y ê n u ia I l ũ i ì í i a i i niiia 0’ ỌLiaiii: N i i i h ”

N u a y sau tló v à o iháiiíZ <s \ ’à 9 n a m 1974 la đ ã thu lại c u a chLi\cii tiia

N h ạ t ỉ CÌIOC s ứ c ó luìp \ ẽ n lì i êu 'IIÌ: LS b2 1t )6 3 \ à 1 lọ m e n l i ã n i: r ạn \ c hini và n â u L S b 2 1 0 6 5 eỉoi ' ' á 1 n ậ m sú m e n t r a il<1 \ c lamLvSh21067 ciời K h ai i t: 11\ \'a , vluK -ứ m e n Iraní: \ c l a m L S b 2 1 0 6 2 dí)i Uim ('Iiíiih (1Ì;’|I1ÍZ 3 - lừ sô 6S cló

N a m I 9 6 S klii c á c cliLiN^'ii u ia rĩiLiv Đ i c n niãii I i h i ạ n Uii n h à n i á \

u i â v lỉãi Hai m ( V i ộ l ' l ĩ ì , V ĩ n h Pluí) VC IUI(')C luii Cjiian c u a k hã i i Nỏ i Idài d ã

k i c m l i a \'à e i ữ lại s ô c ô \(il m ; i n e tl ico h à n h K' cLia lio V iộii B a o laiiu Licli

s ử Viọl Niini tlã c ư c l u i x c i i tzia eiiíiii tlnili c ó \'(il Icn lỉãi Biìnt: n h a n b;tn ũ i a o

t ừ liai tỊiuiii ( Búiìì: 3 - lừ sò 72 đ ò n S6)

V à o c á c n á m I 9S 6 , 19S9, 1990 \'à 1993 Hai q u a n Nội rsài dã bàn

g i a o c h o V i ệ n B ảo t à n g L ị c h s ử Việt N a m m ộ t s ố c ố vát k h á lớn lioii'j dt)

pliấn g ố m s ứ M i n h - l l i a n h c ó ni cn h i ệ u iLRrnc dối n h iề u

Dời V ĩ n h L ạ c c ó 2 hiội' vãi (Baũíi 3 - sỏ K7 và K(S) Đòi T u \ ê n Đ ức

c ó 2 b át s ứ m e n t r á n g võ l am (iií'.ng 3 - s ố S9 và 90) Đòi T h à n h HíKÌ c o 10

h i ệ n vật ( B ả n g 3 - s ố 91 đế n 100) Đ i K h a n c I l v có I 1 liicii v;ii (lì;ini2 3 -

s ố 101 và 111)

T r o n g sưu tạp g ố m s ứ Minli - 'Hianli nà y c òn C() niol so hi cn \ a t tlo

Bộ Nội vụ Ihii c ú a Bùi Xiián l l á i và dà bà n üi ao clio Vi cn Bao lìiiiíi Licli sứ• • • • I .

Việt N a m vào n á m 1993 Đ á y là sỏ' cn \ fit c ua [ÌLii Xiián I hii ỉnión báii ỉiái

pliép C'ác c ổ vậl n à y íiổiii tlõ 1 1 ; 'jlii nicn hicLi c ác (.loi \ u;i \'ĩiili [.ạc,

l' Ii ành l l o á , K h a n " l l v ( ' à n [ ;.'>i Vĩiili I.ac C(') 1 hiên \ ;ìt (liiiiii: ^ - sô

I IS) {)ời riiàiili llt)á c ó 5 i i K wii nu 3 - so 1 I ( l c ì i !23) Doi Kluiiiu

l l y c ỏ 3 h i ệ n v(ìt { B a n” 3- sô 'J ■ Ỉ26) Đòi C àn Lohl! c() 3 hicn \ ạ l

{lỉ;'ing 3 - s ố 127 clên 129)

B á n g l l i ố n g k ê sô' l uợi ig cló g ô n i s ứ c ỏ n i c n hiçLi M i n h - '!'li;tiili l;n

ViÇ'ii l ỉ a o làniz L ị c h s ứ V i ệ t N a m clã clio lliấy s ô krơn;j liiçn \;il l i o n i : i:iai

đ o ạ n (ừ 1 9 5 4 đốĩi n a y là 13 5/ 2 8 0 c h i c i n 4 X , 2 ' í tổiií: s ố liiçn \ ál CIKI Míu

l ậ p n à y

1.3 r i é u k ế t c h n o t i ” I

Sli'11 lậ|i d ỏ e ô n i s ứ r m n i : lóc c ó m e n liiçu Minli - Tl i anh n à \ n o m

2 S0 hiệii vậl trèii tổn<z s ổ 1754 liiçn vạt tiôm sứ Triiní: Q u ố c troiiii klio \' iọii

B;'io (ànt: Lị ch s ử Vi ẹt N a m , c h i c m \(V(. Troiiii đ ó sò liioiii: liicn \ ạl tiLi'ó'c

n a m 1954 là 143 \ à lừ 1054 tlcìi na v là 135

Vc II'JIIOII Lỉòc c u a c á c liicn \ â l o' H;icì làii'i L(Hiis Finot (Iriti'ic 1054)C *r

iiồni 2 i m u ổ n :

a Ti'oiiíZ nu'(Vc ( c h u \CI' I i t _ clii L'() 1 liión \ á t ctiidV SII'U I;mi \;i 1 I 1

h iòn vàl elude bièii)

b N g o à i n ư ớ c ( c ác h i ệ n vậl d ư ợ c m u a ư C an i pu cl ii a S u m a t r a , rr uní:

Ọ u ố c , ĩ í ồ n g C ô n g và n h ữ n g hiộn vậi t r o n e sirLi tãp Pclliot 1901 - l*:^()9)

wSau 1954 V i ệ n Báo tàníz LỊcli sứ Việt N a m liẽp ilui SLI'LI tặ]T e ỏ i n sứ

T r u n g Q u ố c c ủ a Bao t à n g L o u i s Finot \ à hô SUII'J t h e m nliiéii liiéii \ a l t|ua

3 n g i i ỏ n c h í n h;

a C ổ vạl t hu Ir o ng cái c á c h riiộní: dáì 1955 - 1056

b C ổ víit thu g i ữ c ủ a tư n h â n (Sun tÚỊT Đ ó n u 1'liỊiih - 'I1iị r^hi ).

c N l u ìi i g c ổ vậl niiia b-.T' ái nhcỊ-) bị c õ n u an \ à h;ii cỊuan lỉui UÌLÌ

g i a o c h o t à n e c|Lián lý N h ữ i m c ổ vủt lio SUU'2 nà_\ cl ui a rò Iiizuon iioc

tìaii claii c ủ a Iigưòi cliu S(V hỮLi iiliuiit: tluo'c cliii\LMi \ c H;io l a n g L ị c h SLI'

C H U Ô N G II

ĐỔ GỐM SỨ CÓ NIÊN HIỆU THỜI MINH

( 1 3 6 8 - 1 6 4 4 )

N á m 136S C h á u N g u y ê n Ch ưí rn e clánli đ uổ i đ ư ợ c q u a n Nízuycn ra

khỏi T r u n g Ọiiốc, lén n gô i h o à n g đ ố lay ỉiiệu là H ỏ n c V ũ cloi q u ỏ c hicu là

M i n h , đ ỏ n g d ô ở N a m Kinli

Đ ổ g ố m iricn T r u i i g Ọ l i ó c từ th òi X a n i ' l ô n g déìi Mi iì h I haiili pliàn

lớii d ư ợ c s a n XLUÌÌ (V m i ê n N a i n , clạc b iç t là ti iVn C';inli Đ ứ c (Ciiaii': 1Ï1\ ) \ | (í

clỏ c ó cláì tót và Iiliicii i m i i y ê n liệu tie c h c nic n l-lon n ữ a L'lao i h oi i u ckiòim

t l uiy tliiiậii t i ệ n n li ờ liai c o n S Ô I1” l^liicn D i i o n e \'à "I rLiòne Cìi;in<: C(') i hc \;i!i

c h i i y ê n liàiiu lioá tli xiióiiiz pliía N a m lioac lén plií;i l iãc bãiiii ihiiNcii mol

c á c h clc t l à n g ( 2 4 ; 5 5 )

Sail khi nlià M i n h ciiMii: cỉô o' Na ni Kiiili llll lo N u ự (li> clic (In i l i o

nlià vua) cfiim clu'o'c x â v cUiìm (V (';i¡ili i)ức '1 LI' cỉ(") (Vinh Đúv li(V lliìiiili ti uni:^ ■ It.

(âni tlồ UÒIII lớn nhất MYiiim Q)uỏc V('yi kỹ iluiál iiUciv c.Miii: liĩili \;h), Hcii

cạiili tló c á c lò địa phuxiiiíz Iilui Pliúc Kicii Ọiuiim Đón«: \ a i i IÌC| 1 lue s;in

xiiãl nliir trirớc Đ ổ eỏiiì tliòi M i i i h \ a i i ticp lục phái trien li en CO SO ' kc ihiia

Iruycii í h ố i m và tlổi m ó i rãi nhaiili cki(')i nliicLi |-)ỉui'(ìní: cliçii

TiDiiii sirii lâp u õn i sứ c ó \ i ò t lioãc k h ã c ni en liicu iliòi M i n h \ a

'IIkiiiIi tàim trữ tại k h o V i ê n í3ao t à n c Lịch su Viel N a m ihì s o h i ẹ n \ a t cLia

ihời Miiili là 90 Sò h i ẹ n \ ’àt n ày LỈUỌC Jihcin cilia llìco tiìnli ILI c ác nicn lìicLi:

t )ại Minli n iòn tại) (3 h i c n \'âl) Vĩnli Lạc (6 ) TLi\en Đ ứ c ( 13) Th a iì h l l o á

(01 ), ỉ l o a i i u 'lì Ị ( 1 ), Cliíiili Đ ứ c ( I ), Gi a Tĩnh (3) V a n Lịcli | 2) Din')i ela\ \d

p ha n khíio l;i kicii (.láiiii liaiiu trí nn.li \ à niinli \ ã i i c u a c á c liicn \;it iho'i

M i n h (Kicli llui'ó'c \ à Ii ọi m luont: c u a liicii \ á t ulii (* IxiH” - ptìiin phu

lục)

2 1 Đ ỏ ^ ỏt iì s ứ c o viet cliĩr nuMi huii f);ii M i n h h o a c Đ n i M i n h inh

n i è n t ạ o ” eỏ ii i 3 hièn \ ai ( 9: 5 8 I ).

L ọ s ứ mcii t r a i m iníuii: k v h i ệ u I S l i l 6 ( ) 5 2 ( lánc c a o m i é n e \ à c ô

ĩi g ẫ n h ì n h l i u , vai phìiili, lliiiii l Ịui ón { A 6; H V I - 1 ) "IVlmi \ ai lọ có l’ianíi

liiiih k li áii h Iini troivj c ó cani l h o a lá

Í H Í 3 I - 3 ) T h á n lọ c ó c l i a m nối hìiili

càiili h o a va b ư ớ i n ( Ü D 7 - 3 \ a B D l - 1 )

f ) ố c ó hãiiL’ c á nl i SCII nli(’) vil to x e n kẽ

(BI 33- 4J ' l o à i i b ộ c á c lioạ tict t r a n g Irí

n ổi déii d ê m ó c , k h ô i i ũ |)tiiì IIICII

N g o à i p li á n traiiíi trí, troíiíi và i m o ài lí'

pliủ m e n liaiiti clục Đ c ' c ( ) claìi \'iêt m c n

lain b ô n CỈILÌ “ f)ại M i n h niẽii l ụo "

troiiị: ô v u ô i m ké[T

M;iiili đ c bát s ứ Iiicn I ra im võ l am l,SlilSS2.S traiiii Íií Ix-n ĩieoìii hi

rõim, troiiu lònti \'ẽ riiây, clưứi (,1cV i ố t hai c h ữ ' ‘f);ii M i n i r ’ IIK‘ 11 l;im

I liệii vât i h ứ 3 là b át s ứ Iiicn liiiiiü \ c kiin S(') tlaim ký I ,S1^2{)3( / Iỉ;it

c ó I i i i c n i z loe, l l i à n l i clò l h â ] i ( ì i ữ a l o ni z l i a i i i : trí n i ộ l c ì i i i l i luKi 1;1.

'1'hànli t r o i m v ẽ c l ày h o a l á T l i à n l i I i u o à i \ õ d a \ clac liai t á n u l i o a h'i ( ỉ i i a i -

t ù i m ) D ư ớ i d c vict t l iảo b ố n cl i ữ “ Đ ạ i M i n l i n i ê n t a o " Ircniíi liai Noim tnHi

incii lain

2.2 Đ ổ g ò ni s ú c ó ni ên hiệu V ĩ n h Lạc ( 1 4 0 3 - 14241 iiỏni 6 hi ôn

vật

c o i m , đ ế tíiâp C'hicc b á t s ô L S b l 5 8 3 5 tliànli n c o à i \ c b a k l i ỏ n i đ i a lan, d à o ,

s e n x c n k ẽ b a bài tlnr c h ữ ỉ l án, m ỗ i hài b ò n c â u n ă m clũr; t l i à n h tr<ìni:

(láii t h u y c n ) , t ù n g , hạ c, n h à cửa, c h ò m sao thát tinli và t á m clòni: cliữ

Ba c hi ốc bál trên (lưới đ ế đồLi có (lâu clũr \ i c ì ‘A ' î n h Lạ c Iiicn rli c ■' bãiiL!

m e n lam

Hai c h i ế c bát I , S b 2 2 9 2 6 \ à 2 2 9 0 7 ( A I) c ù i m c ó dè tài trani: tn

g i ố n g n ha u: t h à n h Dgoài VC neiròi di i h u y c n có mái c h e \ à bài pliú Xích

ỉỉích T r o n g l o n g hát vẽ h ai b á n g lá l ù n ” , ( ’liính s i ữ a lò n e \ ict bôn cluì

“ V ĩ n h Lạ c n i ê n c h ế ” Vô kiổLi clánu hát có kliác nliaii Iiiôt c hút; Bál

L S b 2 2 9 2 6 c ó n i i ệ n c loe c ỏ ÍZỪ, tỈKinli coiiii etc cỉc mó c ; còn Ixlt I.,Sb229(»7

có rniộii” loe, tliàiih c o n g , đc plui mcii

2 2 2 Chén.

N g o à i 5 c h i ê c hát ticii tlô u ỏ m sứ có niên liicu VTiili Lac Uoiil: sirii

tập n à y c ò n c ỏ m ộ t clicn sứ có nã p mcii traiiíi \'ẽ lam niani: so l,Sh22f)0^i

t r a n g vẽ l a m , kliỏiiii c ó n i c n n i à u b a o 2ổ m c a loai t h ỏ , díw\ n ä n i i lan loại

n i ò n c , d ẹ p và t i n h x á o cỏ lẽ c h ú n a dirợc c h è t ạ o lừ h a i loại lo k h á c nh.iLi:

cỉàn d i e u v à (.ịiian tlièu T h e o CLiôn “ Đ ỏ 2ô ì n d à n 2Ìaii tlianli h o a Uiòi M i n h "

2 3 1 Ẩm.

Âni s ứ IMCII t i ắ i i ” vẽ lam số l , S b 2 0 5 1 6 Ci') n i i é n c đ ứ n e tluìn límli (.ịiui

c a m (let, vòi và q u a i d ố i x ứ n g Iihau T h à n h n e o à i ấ m VC d ề tài ■'krone u>iie

t r a n h c h á u ” , dải h o a lá, c h ẩ m tr ò n \ à m â y Đ ế l õ m vic't h ỏ n cliLÌ Iiicn l a m

tr òn kép

16

2.3.6 Hình.

Iliệii vạl lón nliãl C() cláLi Iiiciì liiỘLi '1'uyêii Đ ứ c l i o n u sini t;ip n a \ là cliiCx b ì n h s ứ nicii Iráiiịi VC l a m \'à n a u ( A 7) Bìnli c ỏ niióiit: loc, c o co,

I h ã n (lííng c l i oé c a o IVcn \;ii (l;ip nổi liai tai h i n h catili nlio Vai \ Ì I ti iáp clc

\'C Ixiiit! fiổi v;iii cl t ữ s c u ó n \'UÓI1!2 mcii iiáLi I'lii'm \ c cla\ l;i cniii n h o nicii xaiili cliàiii và n â u (.lcii Đ ê viéì b ó n c h r r ’Tux'cii Đ ứ c nicii clic ■■ mcii Liiii

Nhu' vạy clổ e ố m sứ c ó ũhi n i ê n liiọLi rLiyéii Đ ứ c t i o i m S I I I I I;i|i Iiiiy

c h u yếii là Iiicn Irãim \'ẽ lani Với niàii incii \'C xaíili l am \ à Iiicn p h u liaiig xanli, lliai cốt m ị n và cliãc c á c d ố sứ Iiàv (.lã dạl d e n đínli c a o cLÌa cỉòiie ” ỏin

ct iim tlô ilìâp c a d tìr (i clcìi l?i,3ciii, tliiòiiii k í n h n i i c n ũ tù 12.5 cicii 3 6 , 5 c i i i

t i o i m cló c ó 7 c h i c c ớ lliàiili n i m à i \ c i m u ò i nt:oi lau iluiNcn, n h a CIIU Iihiin

\'àl \'à liai c à u tln)’ c ũ a \'iio'ii>: [iot \ inli iz;ic Wi'cvniz ( S: 5 7 S ) ; Ironi:

l ò i m h át k l i ô n e traiiii tií Du'(Vi tỉó \ ict b ò n c h ữ '■ l lianli niéii l Ì K ' " ( A

17).

llai c h i ế c hát [ , S h 2 2 9 2 5 \'a LS<S39 L'() ciaii “ í);u M i n h 'l'li;uili I Io;í mcii c h c ”

c ò n 3 c h i ê c kia clcu c ó (lau \ ict Iiicn lain ■■'Hiàiili [ lo;ì nicii clié"

15,6 v à 16,3t-'ni; đưừní i k ín h m i ệ i m 3 7 , 7 c n i và 3 9 5c n i) HÚI C(') micni: loc tliành COITJ, l ò n g s âu, đ ố thấp Tliàiili níioài có liai b a i m mon ná u kliac

c h ì m v ạ c h c h é o t r o n c t am giác; s i ữ a ha i băiiũ nicn n â u \ ẽ lưõìm loii'j tranli

c h â u ( L S b 2 0 3 6 0 ) lioặc lioa - c h i m ( L S b 2 0 3 6 1 ) T r o n e lòiií: \-ẽ c ác ciiin

m â y h o ặ c h o a - bi ró m t r o n e 3 \ ' ò n c tròn D ưó i đ ế hai bát nà\- clèu k h ã c bốn

c h ữ “ Tliànli H o ú niòn c h ê " I r o n e ô v u ô n g m e n nãu

vállele tliấp ( B V 2- 6) G i ữ a l ò n c vẽ m ộ t c o n lân có c á n h nieii l am \ à Iihicu

m à u "Iliành r moài vẽ l ư õ n c l o n c t ra n h chàii, c á c c ụ m n i ã y tàn, m â \ lừa \ à

s ó n g n ư ớ c Đè' k h ã c d à u ‘T h à n h H oá n i c n t ạ o " t r o n g ò v u ô n g tò na u M c n phủ inàii v à n g x á m , rạn to ( A 21)

N h ó m a: B ì n h s ứ m e n n h i ề u rnàu 8 c h i ế c c h i a l àm h a kiêu

N á m c l i i ế c b á t c ò n hú t r a n c (rí c a t r o n c \ à n c o à i c á c đ ê tài klKÌv'

18

- KicLi a,: G ồ m 6 c h i ế c dcLi c ó m i ç n e l oe i m a n e , c ỏ c a o \ a i p h i n h tlián Ihuón, d e thấp Đ á p nối tren cổ m ộ t h o ã c hai dôi sư tư \ à Irèn \ ai hai

d ói q u ỳ incii n á u ; v à n h m i ệ n g tô n á u ; Víii \ à n á n d e c ó b ãn i i m e n n á u k h ã c cliìin s ó n g nước 7' hán bìnli VC c á n h trận ITKIC: n e ư ờ i n c ự a , cò' xí, e u d n i

d a o b á n g Iiicn n h i é u m à u Đc' l õ m k l i ac c h ữ "Tl i ànl i H o á n i ê n cliẽ ■■ t r o n e ò

v u ô n g Iiicn n â u , m e n p h u t r á n g rạn ( A 26)

- K i ê u a^; G ô m ! c h i ế c bìnli L S b l 6 ( ) 6 3 liìnli Irii t ỉ á n e c a o tiioníi— . L U I

-g i ó n -g tre M i ệ n -g c ó liìnli vànli k h ă n ; tliìmli n ii ẹn ti Ii” ()ài \ a Lĩiáp chiìii clc

d ấ p nổi b ă n g d á y lá q u á n ho 'Ilián b ình chiỊT noi 1 c on thii bà im \ à 4 cliini

cn, k h á c cliìiii s ó n g iiLiức Dưói dõ kliãc Iricn " I'hiinli llo;í nicn clic ■■ t r o n u

ỏ vLiông ( A 2 3)

- Ktcii ai! CỈÓIIÌ 1 c h i c c LSblfiOL'S Bìiili c ó tniciụi loe innj:, LO lioi caí), tliAn liinli t ròn del, ció c a o và loe ( BV 1 - 5) liai licii c ó \'á than d;i|i Iioi hai (ai h ì n h c h ữ nliậl (ì;'m (ló C() liiii l;ii nói liiiih MIDIIÍI (V) \ à lliíìit I raim II I lioa, I niớm, r ố i m - iiKÌy Ixinu Iiicn Iiliiéu m à u Qu ai i li cluìii tic C(’) ^ Ikiiili

n i ã y , clai h o a lá và c l iá in tròii Đ c c ó 6 e l u ì IIICÍI lain Mi nl i 'I luinli 1 lo.í Iiicn c h é “ ( A 15)

N l i ó m b ì n h n à y dcLi c ó niiẹiii: \oc, c ổ c o, t h a n cỉáne c h o c c a o l ì c i i

c ổ clãp nổi 2 lai hìnli cànli IIKIÌ 1'hàn tlãp nói 2 rỏiii: 5 IIKMIÌI Iranli cluìii \ii

1 COII h ạ c h a y , tô m e n nàii clcii Mcii Ịihủ tr^in” l a n Đô kl i ãc liỏn CỈ1Ũ'

‘■'Hiàiih I loá nicii c!ic ■■ IIOIIÍZ ô Mi ỏi m incii n â u ( A 19a b)

Iiáu; 3 c h i ê c cl iia 2 kicii

- Kiòii c , : l l a i bìiili C(') m i e n ” l o e CO CO \ ã \ x i i ỏ i ihiìn (.hmu c l i i i o n i ;

(.lò lliiìp 11'L'II c o \ ;'| tliaii \ c h o a - clilni liìiili l Sl’>22<S9() CÒII c á c ho;i licl li'ani: trí haiiii incii Ii;ìii: ticii c ó i!;i|i IKM 2 Un liinli canil ma i •:() IIIK'III! c:ii

k h â c \';ii kliac bantỉ lioa l.i \'à cliữ \ ạ n ŨKÌỊI c h a n clo kliac híìni:

- Kici i cn: Mội Imi iIi n i i ộ n e d â u , c o c o \'ai MIOI, t n i n u Ịíhì nh dcii Iiiiii

l‘»

d e th ắt eo, d ế thấp Vai và gíin đ ế có b ã n c m e n n á u kliãc c h ì m dá_\ lá C]ua

n h o và s ó n g nước, c ổ và t h á n vẽ r ố n g và h o a !á

C a 3 b ì n h t h u ộ c n h ó m n ày de u k h ắ c cỉưói đ ố b ón c h ữ "'rhcinli 11(XÌ

Iiiôn e h e “ t r o n g ô v u ô n g nicn náu M e n pliỉi t r o n e \'à nciùii binlì m à u t i a n e

ran

tliành đilng, l ò n g sâu, c h â n đê thấp Tliànli t r o n é c ủ a chcĩì k h ỏ n e t r a u e trí

'ílùirilì n g o à i cỉìcn L S b 2 1 9 3 6 vẻ phonti c a n h SOÌI lliLiý Iiliãii \ â l C ò n Ih àn h

n g o ài c h é n L S b 2 1 9 3 5 lai cliia 8 c ạ n h IranLi trí c h ữ I l á n t r o n c c ác ô C'a 2

c h é n d é u p h ủ mcii trá ng n g à ran và clu'ci'i dè' đ é u c ó d ấ n “ Thànli í l o á ni ên

c h ế “ IIICII lairi

nliieii m à u ,

Clioc n i c n trẫii” VC lani n i u nc sỏ LSb21(S37 có miệni! và co (.kiiiu

liình trụ, vai p h ì n h rộiiíi, ihá n i h uỏ n , dô loc { A 2(S; B V l - 2). N ã p c h o é liình

cliiếc m ũ c ổ v à nh, c h ỏ m n ă p hì nh biíp sen V àn l: náp, VLii \'à c h â n đc có

b a n g kliắc v ạ c h m e n nâu N ủ p vẽ e m bé c ầ m cànli h o a và lan can ' í r ê n ih ân

choi5 vẽ c â y cối, h o a Ui, m ỹ n h â n , c m bé và lan c a n m e n lam

C h o é s ứ m e n n h i ề u m à u L S b 2 1 0 6 3 có m i ẹ n s cúp, vai p h ì n h r ộ n s

tliàn t h u ô n , đ ế loe N ắ p c h o e h ì n h n ó n c ụ t c ó c h ỏ m h ì n h b ú p sen ỌuLinh

Iiiiệnc: và đ ê k h ắ c cliìni bäntz s ó n s n ướ c m e n n âu T r è n tliân vù n á p vè c a n h

trận m ạ c : niỊirừi, n gựa , c ừ xí, girưm đ a o b a n e m e n n h i ề u m à u ( A 29) Đ ế 2

c o n n g ự a x e n kẽ c ác b ỏ n g h o a \'à h ì n h t ròn x o á v t rôn óc; tliành IIÍHKÌÌ \ c 2

c à n h h o a v à d á y lá c ò n lòníĩ d ĩa L S b 2 0 2 5 4 VC 9 c on rổiií! XCII kẽ c á c c ụ m

i n â y lửa; tỉi àn h n g oà i k h ô n g traníz Irí ( A 14a.b; B V 2 - 8)

- K i ể u U t ! Ha c h i ế c dĩa c ó m i ệ n g loc, t h à n h COĨIÍI l ò ne I i ô n í : dè l h ; ì p

Đ ĩ a L Sb 1576 2 VC troim long 1 c on voi \-à q u ả cáu

Đ ĩ a L S b l 5 7 3 9 vẽ n h à cửa Iihán vặt

Đ ĩ a L Sb 13763 vẽ đổ lài ‘''lliái C õ n c (lióu \'Ị", cà\' CO!, sỏíie nii'ivc, lìliiicửa

Ba cĩĩa n à y liiànli n e o à i d c u kliôiie t r a n e trí Tr oiie n h ó m a có hai đ ĩ a

l Sb 1 3 7 5 9 và 15763 (ỉưới (iế vicì 6 cl uì “ Đại M i n h 1'liành ĩ loá niên c h ế ’', 4 tĩĩa c ò n lại c ỏ ciấu viel 4 cluì "‘ íliànli I loá ni cn c!ic “ nicn lam

N h ó m b: ( ' ó 1 cỉĩa sứ IIICII imọ c vẽ l am L S h l 5 7 7 ( ) f)]a C(') miị-iiti 1()L\

t h à n h vát, l ò n g nôiie, dè tluíp L ò i m dĩa vẽ nlià cửa, c âv cói Iiicn lain tren

n c n i n e n Iigọc Đ ê cỏ d â u viêt m e n lani “ Tl i àn h í loá niên chê

t h à n h c o n g , lònc: phcinc, đ ế thấp T l i à nh t r o n g c h ạ m nối 2 h ình ròni: tlirúì

m c n v à n g c h a n h ; tliànli n goà i k l i ô n c I r a n c trí Đ ế l õm p h u m e n trắiiii c ó

d ấ u c h ữ vi ết “ Đại M i n h Tl i ành H o á n i ê n c h ế m e n l am troi i2 vònti t ròn kép

2.4.6 Lọ sứ: C ó 16 c h i ế c và m ộ t m ả n h đ ế , c h i a l àm 4 nhcSm

k iể u

- K i ể u a¡: L ọ L S bl 62 02 (S c ỏ m i ệ n g hơi loe c ổ hì nh trụ, vai x u ô i ,

b ụ ni : p h ì n h to, đ ố thấp, 'riiàiih m i ệ i m t r o n g và n í o à i d ã p nòi b ă n g h ì n h hat

n c ô C ổ v à t h â n lọ đ ắ p nổi c à n h t rậ n m ạ c : c ờ xí, c ư ơ m đ ao n s ư ờ i , n e ự a

C h â n đ ế lọ đ ể m ộ c ( A 20)

21

- Kien a^: Lọ LSb 16029 có m i c n g loe, cổ hìn h trụ vai phìnli thán

I h u ó n , d ế loe, Tl i àn h m i ệ n g t r o ng và n g oà i d á p nổi b ã n c h ì n h hạt I 1 2 Ô cổ

và t h â n d ắ p nối c o n n g ự a , c á y t ù ng , c á y liẽu (thân c á v phu m e n t r á n a , lá ilê

m ộ c ) , (.'liáii d ế lọ dc m ộ c

Dưới cỉế 2 lọ pliủ n i c n t rắ n g rạ!i, kliãc d á n " Th à n l i I loá n i ê n c h c ■■

l i o n g ỏ viióng mcii náu

c ó I I c h i ếc c h i a íliành 6 kicu

- K i ê n b ,: Bốn c h i c c C() n i i ç i i ü li)c h oạ c m i c i i í i claĩi, c o co, \ cH pliMih

I hii hêii cổ l() thip noi hai Uii liìnli Cciiili niai ( l o I.SI>22629 - /\ 29) h o a c 2

(láu s ư l ử i i ” iim v ò n e tó nâu ( l ọ LSh2 I '■ 2 1 0 6 5 21^)10) Ticii thãn lọ dcii

\'õ l: n ii lio a - c l i i n i

- Kicu h^: lia cliicc C() I i i i ẹ n i : luc, c ỏ co \;ii xuoi '1'ÌI' \'ai XUOIIÍI itc

uiónt: (l;iim clioé (\'i (lap nôi liai lili h ình càtili mai ( L S b 2 1 0 6 4 10043)

ln)ac 2 iláii s i r i ử i m à i n \ ' ò n e ló iiâLi ( L S h 2 2 2 l 3 ) Miçiit:, \'ai \'à eáii cliaii (Ic

C(') ỉiaim nicn Iiâu ( B D 2 - 1 , 9) Riéiií: lọ LS!'» 16045 ti cn llum LÒn c ó IIIỌÍ

haiiii m e n imọ c \'à niột baiiii nicn vàn*: nâu \ õ h o a \ à cliiin l.ọ LS b21()64

\'C 2 c o n sir tử và m â y T h à n lọ L S b 2 2 2 1 3 \'C c on S(')C lá qiui Iilio m e n

x a n h cliàiii \'à ná u cicn

rới clẽ 7 lọ kicLi b| \à b , d c u k h a c c h ù ■■ riiành H o á n i c n c h e ■■

t i o i m ỏ \' IIÒI1<: 111011 n ã i t .

- Kicii l i , ; Cl i i ẽ c lo sò L S l i 2 17 95 c ó ticl cliéii I i i i a n * : CIUI mÌLMii: lliãn

\ à tlè liìiiỉi i h d i 'IVÒII liai inãt c ô \ à lỉìàn \ ' ẽ l o i m n i ã \ IIiii iiKÌt COII lại \ ẽ

¡ihoii'j, Ciinh, Iiliâii \ ạ t i h c u l i ch iigLi' - licLi - c a n h - eloc Đ c C(') tỉaLi \ ici m e n

- Kiòii h^; M ột cliièc LSb203iS4 1.0 LH) tláim I i a i i i h')ii: miciiLL

c o hìnỉi Irụ r ấ t c a o \ a i |ilinih rọni:, tluiii hìiili c á u dc llia|ì 'IVén t h a n lo \ õ

k h ó m h oa lá s en \ à d òi u y è n irơni: Đ è l òm \ i c t 6 c h ữ " ỉ ) ạ i M i n h riiinili

I loá Iiiê ii clìè " in c n lam ( A 13 )

- K i c u h,: L ọ L S b 2 1 9 1 2 c ó d á n g g i ố n g q u à đ u đ u ; i n i ệ n e đ ứ n i: , c ổ

h ì n h trụ, vai xiìói, b u n g p h ì n h , đ ế thấp, cổ lọ đ á p nổi hai mă l hổ plùi n u ậ m

\' òng tô nâii 1'jcti th ân lọ VC c ả n h trận m ạ c: ncưèri, naiĩ:i, cò' xí, cLi'o'ni d a o

va h ì n h Irậii dổ q uẻ ly và doài Đ ế k h á c clấLi " T h à n h Moá ni ên c hé ■■ troni: ỏ

- Kiéu cs: l.ọ L S h l 60 S6 c ó clanu inai bìnli, Iiiiệni: nlio li(yi Uic, c o liìiih trụ, vai phìnli, lliân dáiií; clìoé Th à nỉ i Iiíioài lọ ine n c h á y ph a trộĩi kicii

l ỏ n g tliỏ với c á c m à u t r ắn c , đỏ, nfiu, lani tím; t r o n c l ò n c p h ủ m e n trắníi ran ( A IK)

- K i ể u c^; Lọ L S b 2 1 8 6 5 c ó miệns: và c ố h ì n h trụ, vai p h ì n h , t h à n hìiìh c á u, d ế thấp, cổ và tliân vẽ h o a ma i, m ẫ u đơn, cú c, o n g và c h i m c ô n c ( A 25)

T r o n s nlióm n à y dưó'i đ ế lo k i ể u C, và k i ể u c, k h ắ c c h ữ "Tliànlì H o áo V ' 1Iiièn cliố “ t r ong ô v u ỏ t m m e n n â u c ò n k i ể u C, viết t h á o 4 c h ữ m e n x a n h rêu

Nỉióm d: C ó 1 liiệii vật là m a n h đè lọ m e n v à n c s ố L S b l 6 1 7 5 TronII

m e n l a m M e n p h ủ n g o à i n ậ m m à u t i ắ n c Đc' l õ i n c ó 4 c h ữ ■■ 'Tliành í l õ á niéii d i e “ incii x a n h đeii.

N ậ m LSli 16024 C(') kicLi d á n "

kciicly; i n i ệ n g clứiig, c o c a o liìiili l i ụ, \ a i

xii ói, 1'ung p h ì n h to t r ò n cIcL!, vòi hìnỉi

bá u vú, d ế th ấp ( B V l - 6j T h á n n ậ m

cliiíi 6 inúi tlicơ chicLi d ọc , Iran«: In' ỉioa

lá Iiicn l am den bị n ho c Đ ố có ílấLi 6

t i i ữ “ ỉ)ai M in h 'riiànli H o á ni ên c h ế ■■

t ro ii ” v ò n g Iron kép í A 12)

T r o i m s ố 61 liiệii vậi đòi Thài il i ỉ l o á l l u i ôc s ưu t â p n à \ ' c ó đ c n 31

cl iiốc là liìnli và Ic» N h i c i i cl iicc bìnl i \ ’à lọ đ ư ợ c d á p nổi t r ẽn c ổ li oãc t i c n vai 2 tai h ì i i l i c à n h I i i a i , l i ì n l i d á u sir l ử I i e ậ m VC)!!” h o ạ c l i ì n l i CỈOI q i i Ỳ b a n e IIICII ĩ ) á i i ' l a ì c ả I i h ữ i i í i hiị'11 \ ' ậ t n à y c L i n ü v ớ i n h ữ n t : c h i ỏ c b á i t o C(') í x m < :

I r ai m tn' m c i i nãii h o ạ c vàiili i n i ệ i m (ỏ lu'iLi đcLi d ư o c kli ác (.kVu 4 cliữ "1 h à n h

l l o á nicii clic “ tioiiíz ù MIÒIIÍI i n c n Iiãu ciưỏi dô

ỉ)ò'i Thàiili H o á là thòi tliịnli \'u'oníi c ủ a loai h à n c imũ thái Vc nùiii

s ã c lliì xê x í c h tìr m à u d o c à cliLta chíii, n i à ư x a n h d a trời, m à i i \ àníi, m à u xanli Ikxi lý, m à u tím và ni àu đ e n náii p h ô i h ợ p m à u x a nh luró’c bi en (lư(')i

n ư ớ c p hủ N ó i chiiiic m à u meii đcLi tươi s a n s , n h ẹ n h à n g ( 26; 5 7)

2.5 Đ ỏ o ỏ n i s ú có nièti h i ệ u H ũ ằ n g T r ị ( Ỉ 4 8 8 - 1505)

I V o n u SƯLI tái") n à y đ ò i H o ằ i m Trị cliì

ci'> I lọ s ứ nicii Iihicii m à u L S b l ó O S S L ọ

c ó Iiiièiii; đ ứ i m , c ổ c;u) h l n h tr ụ, vai

pliìíih, tluìii h ì n h call, đ ế t h ấ p V à i i h

niiÇ'ntj lọ tỏ IIICII n â u ; t l i à nh n u o à i niicntz

c ỏ b ă i m h o a 4 c á n h t ron i: h ì n h tlioi, cl iữ

v ạ n v à tlấu 6 cl iữ “ Đ ạ i M i n h l ỉ o ã i i í i I'ri

Iiièii c h è " ’ m e n l an i x ố p h à n c n e a n i ;

T o à n i h â n lo từ c ổ tới d è vẽ m à u d a c ani

24

đ ậ m và n h ạ t h ì n h r ỏ n g 5 i n ỏ i m c ỏ sù ìi g, nhi í íi g (lai n i á \ I;ui n i ã \ l ua \ à

l l i c o D L CỈolclscliniidt " m e n \ aiii i là sờ liTiòìii: c ù a ctò'i H o a i i e 'ĨIỊ

Í X ‘I1 clò'i C ' hi nh Đ ứ c m c n v à i m n à y tluròiìi: di dỏ i \(íi inàii dai llianli din'ii Iiước p h ủ ” ( 4 4; 74)

C l i i ê c đ ĩ a n à y g i ố n c liệt c h i è c tỉĩa C’hinii Đ ứ c c l u i p t r oi m c u o n '■ 1 lic extỊUÌsitc C l i i n c s c A r l i f a c t s C o l l e c t i o n o f C l i i n c W a i i StK'ict\'''( 5 4 : 1 6 5 A 103)

2, 7 Đ ồ g ỏ m sir c ó niên hiệu ( ỉ i a T7nh ( 1 5 2 2 - 1566) cỏni 3 hien vàt.

Đ ĩ a s ứ Iiicn d ò nà u LSb 15769 n i i ệ n e loe c ó cờ t h à n h coni:, đc’ t h ấ p (A 32 ; BV 3 2- 7) T h à n h t r o n e \ ’à n c o à i p h ủ m e n đ ỏ nâ u, t r o n c l ò n n l ố n ì

đ ô n i Iiien v ài m Đ c lõin pliLÌ m e n t r á n c viết 6 c h ữ ‘' Đạ i M i n h G i a TTnh ni ên

chê^’ nicii l a m t r o n g vòiií: t ròn kép

tliấp Miộng và giáp (lố có báng liình lá Vai có h;ìii'j chữ s đ á u ciion \ UỎIIL! 'Hiâii vẽ lam và nhicLi m à u 2 rơníi 5 niónũ tiLiiih chãu và các CLini máy lửa

'riìàiili 1 1'ioài miôn<i nfirn c ó (lau \'ié't 6 c h ữ “ Đại Miiili Cìia ITiĩli Iiiẽn c ! i ; "

liàng ngang băng m e n la m Đ á y là đai dicn c ù a \ i ệ c kẽt liiíp su dựiie IIICII

l.im \'à incn pliú trắim ư lần nuníi tliứ nhất \-ọi \C' nicn nliicii mau trone hin lUirig tliứ liai.

Đ ổ sứ n g ũ thái n h ư n g k l i ỏ n c c ó m e n lam dLi\'yi m e n Ịiluì Cìia l l i i h cỉirợc cliố tạo nhicLi nliất C h u m sứ m e n nhicLi m à u l.Sh 2 I S36 là niọt

(lai di ện đi ến hì nh c ủ a s ứ n g ũ thái

(lòi ( ì i a 1 l n l i CliLini c ỏ m i ệ n g dứníi,

c ổ ngáĩi, vai phìnli, th ân t h u ô n đ ầ n

xiiông clố ( B V l - 4) T ừ m i ệ n g

x u ô i m clõ c h i a 6 IIILÌÌ clọc thân, c ổ có

baiiíi clây hoa lá Vai và eíin đê có

biii)” làu lá cluiối ' ll iâ n c ó 6 ô vẽ

2.<s Đ ỏ ịỊÒni s ứ c ỏ n i ên hi ệu V ạ n L ị c h ( 1 5 7 3 - 1619).

Đòi n à v chi c ó hai h i ệ n vật Iroiiii sưu tập

ĐỈIIỈI c ó n á p m c i i n l i i c L i m à u s ô L S b 2 1 8 3 6 C(') t i ế t d i ệ n n<zan<: hìnli

c ỉ i ữ n hậ t C h ỏ n i n á p điiili c ó h ì n h c o n s ư t ư đứníi m ộ t m á t t r ổ lliLÌnũ liình

d ỏ n c tién, XLiiií: q u a n h vẽ m à y ( A 33; B V 2- 2) , Tl i àn h m i è n i : c ó b ã n a dai

x oá n, c h ữ s c u ố n vaiỏrm và 6 c h ữ h à n c n g a n s “ Đại M i n h V ạ n Licli n i c n

c h è " m e n l a m Tl i àn đ i n h vẽ 4 r ồ n c 5 m ỏ n g x e n kẽ n h ữ n c c ụ i ĩ i m ã v tan

26

m á y lửa D i n h c ó hai tai cỉài nần hìnli c h ữ nhíit, pliíci li ên u ỏ n cont: lianii ti í

m á y HỐII c l i á n d i n l i d ẵ p n ổ i h ì n h m ậ t t|Liỷ, m e n p h ú m à u t r ắ n c cl uc m e n \ õ

k ế l l u t p X í i i i h h u n v à i i l i i c Li m à u i Vlcii l a m ¿1 d á \ ’ d ù n e m à u t õ i \ f i i n k h ó n ì i

h o à li()|) vói c á c niàư kliác

l ỉ i ẹ n vật tliứ liai c ủ a đời V ạ n LỊcIt là n â m s ứ i n c n t i ă n e \L' ki m L S b

16042 N ạ in c ó m i ệ n g loe nganL', cổ cao, vai p h ì n h r o n e huiiii lììíili c á u dò tliấp Tí i àn h m i ệ n g Iroii” và Iieoài C(') bãim lioa hi ' i r c n c õ \ à tliáii Iiani Itaiií! trí 6 c h i m p h ư ợ i i ” và lioa lá ( A 36a,b) í)ó iKjin lõin \ icl (hĩu 6 cluì

i n c n l a m “ ỈJ)ai Miiili V ạ n l.icli n i ê n e h e ” tron«! \ ' ò n e liòii kép

Đ ò i G k i 77nli và V ạ n Lịcli I r a n g trí c ó x u hưó'n<z n e à y c à i m pli ức tạ]'»,

c l ạ c l ) i ệ l l à cl ổ I i i c n IIÍIŨ t l i á i l ú c dấLi l à t l áí i eUiĩiíi t i e n c l a n d e n c h ỏ t r ớ t l i à n h lliị liiốu c ủ a cLiim d i n h , cliu clè I r an u trí là rônti, p l u n m t i và n i à \ iMcii i n à u dời Vaii Lịcli d ã dạl d e n m ứ c clõ h u y l i o à n e N'Ĩ(')I Irunii I ihữii” loai I i a i m u Í

Ọiia n h ữ n a h i ệ n \'ât nà_\’ ta c ó thê k i è m n e l i i ẽ m lai n h ũ n SI n h â n clỊnli

\'e niột s ỏ d ã c đ i è m c ỏ m s ứ tliô’i M i n h c ù a n iộ t s ố n h à n c l i i e n c ứ u ve <zốnì

H ì n h ĩ i g ư ừ i b ắ t đ ấ u clirợc VC trồn đ ổ c ố m s ứ , đ ãc b i c t n h i ề u đ ỏ m e n

c ủ a t rấ n C'aiili Đ ứ c đ ư ợ c vẽ r ổ n g 5 m ó n g

3 M e n và x ư ơ n g g ố m ; G ố m M i n h n ặ n c , t hó đất m ị n, x ư o n c c hã c

i n c n t r ắ n g và d ấ y (khi m e n t r ẫn g n h ư sCra, klii n c ả liơi xanli n h ư t r ứ n e -s;io),

M e n Irắng vẽ latn d ẹ p I l l i c i t là sứ dò'i 1 Liyẻii Đức

M e n nhicLi n i à u thì rốt sậc sỡ, d ẹ p nliất dò'i T h à n h IU)á và Ciia Tĩiili

4 Miiili van; T ừ lhò‘i M i n h d ấ u n i ê n liiỘLi đ ư ọc dìiim p h ổ b i ê n h o n

trên d ổ sứ Dĩíu n i c n h i ệ u v ua tlurờiig d ượ c d ù i m 4 c h ữ Iiliư ‘'Tliànli I l o á nicii c h ế “ h o ặ c 6 cliữ “ Đại M i n h G i a ITnh ni ên c h c " (cá hiệt c ỏ loại chi có

2 c i u ì “ Đ a i M i n h ” )

o rí u i h ư ò ì m ở dưíVi trôn klií vát, mộ t dôi (rưò'nu ho’p (V t ic n iniciiu lioặc Ir onu lòng

28

T r o n g c u ộ c cliiếii t ra n h nà y liaii C;ÌI1Ỉ1 Đ ứ c cĩìim bị tàii p há niột plián Lú c lioà bìnli, T r u n g Q u ố c trớ lại ky n g u v c n |>hỏn lliỊiili c á c 1() ÍZOI1 1

(Vlrấii CVinli Đ ứ c dü'o’c xá y d ự n g lại vào n a m I6S2 TÌI' 16K3 d e n üiua llic ky

X V I l l C() ihc coi là tliời clại h o à n g k i m t ro im t o à n b ộ lịch s ứ d ỏ ” õni 'í iunti Ọiióc fX) ” ô m sứ (V ihòi clai nà y nổi liénti I iliâ l o ha clòi \ i i a Khaiit: l[y ( 1 6 6 2 - 1722), U n g ('hi'nli ( 1 7 2 3 - 1735) và Cìn\ L o n g ( 173fi - \ 7^)^ì.

K li a i m l l y I'ài tỊLKiii láiiì tlcn n ul l e l a m clỏ UÓIII O i m d ã C(') côiiii liVii

I r o im v i ệ c kliỏi pliiic lai ho ai t ỉ ộ n g c u a XUOIIÍZ ‘j ó n i trốn C';uili Điic ( V)11

U i m C h í i i h và Càii Lt)n<z là liai óni: vLia tliícli c h o i d ỏ u ô n i N h à v u a d ã Ii ưc

t i è p c h i t l ạo p li ục c l i ố m ộ t s ò loai h ì n h ũ ỏ m s ứ t hời T ỏ n e (l i àn ũ i n oi Iiiaii) Iliòi M i n h ( h à i m n i c n I r a i m \'à n li iẽu t n à u) K i ê u d á n í i d ỏ iiỏni s ứ thuüiiLZ till tiDim (l ien VC ra rỏi tl ua x i i ô n c lồ t h ê h i ẹ n Bê n c a n h s ự kliicli lè CLÌa \ ưa

c ò n s ự s à n h sỏi và hicLi bi ết sãLi s ã c \ c u ố m s ứ c ủ a c á c \'Ị q u a n c i á m clic uliu 'laniz ú i m T i i \ ' c n ( I6(S3- 1710), N i ê n H \ N e l i i c u ( 1726 - 1736), Đliò' 1 1 1 1

Aiili ( 1 7 3 6 - 174*^^) n ê n clèn t h òi Tl ianlì níiliẹ tliLiâl l à m d ỏ s ứ tlà d ạ l d i í o c Iiliicii kêl C|iu’i r ự c rỡ "1’r ãn C’iiiih Đ ứ c - l i i i n c l à m đ ỏ Iiôni sứ- Iiíià} càne: nó i liciii: Đ ổ u ỏ i n sii’ ih òi I haiili (liíọc Siiii x u àt n h i c u p h ụ c \ ụ c h o Iilui CÌILI

I r o n u nu'(')c và x u àl la iiiuVc i m o à i s ó luọìií: rát l(Vn

t ) ỏ u ô i n s ứ Iiiaim Iiicii hiọii Ilioi rii;inli ircMii: SIÚI I;i|i Iià\ C(')

c h i c c b a o u ồ m 7 tlòi; Kliaim II \ (lí)íi2 - 1722) 67 h i c n \ a i l ' i i ' i ( ' li ín h ( 1 7 2 3 - 1735) 13 Ilion \ ạt C à n I.Dim ( 1 7 3 6 - I 795 I ( i i a Kli>ínli ( 1 -1S20) 3, Đ ạ o Q u a m i ( I S2 1 - 1 85()) 3 Đỏiií: Trị ( 1 Kfi2 - I <S74) 1 ỌuiHìi: l u' ( I S 7 S - 1 907) 4 h i ệ n vạl

3.1 Đ ỏ ị ĩỏm s ứ c ó n i ê n h i ệu K h a n g H y ( 1 6 6 2 - 1 722)

3.1.1 lĩát: C ó 13 c h i ế c c h i a 3 n h ó m

c o n g , lòi ig SÍIU, c h â n d ế tliấp, c h i a l à m 3 k iê u

- Ki ếu a,; Bát c ó b á n g t n i n g trí m e n nãii 1 c l ii éc miinu s ố L S b

( ì i ữ a l òn g và t h à n h n goà i bát VC phonti cânli soil lỉiLiỵ n hà cưa, i huxcii \ à Iihán vậl t r o n g v ò n g tròn kép '1'hành Iroii” in iệ n u bál c ó Ixìiiíi liua niai 'riìàiih n go ài m i ộ i m và g i á p clián d ế bál c ó I’tann m e n n;iLi Đ c li;ít l õ m kliãc

4 cliữ I lán “ K h a n g I l y nicn c h é " t n i n e ỏ MIÓIIÍZ m e n nâu

- K i ê u Hai c t i i cc Ixíl s ố LSI>20301 \'à 2 0 3 9 4 C(') tliàiili t i o li umí: iiiiili Iiôiií: h o a Iiliiéii cáiili s au etó pliiì i nc n, '1'liàiili m i ệ n i : tl'oim bát Cí') b;iim

lIiữ I XCII kõ c ; k ‘ hìiih c o n cloi 'lliiinli Iiiicnii n e o à i C() han!Z h o a Iroiiu liìiih iho i (iiái-) <lố liál c ó haiii! hìnli lá ( i i ữ a lôii'j bál võ kli(')ni ho;i lá (biíl LSh2() 391 ) li oạc c l u ì ri i ọ liòii, b a o tỊiiaiili là 5 c o n cloi (hál LSI'* 2 0 3 9 4 ) ÜC Ixít l õ m , viel 4 c l u ì Iiicn lain " K l i a i m I l y n i c n c h é " ( A 5Ọa,b)

- K i ê u a , : Bày c h i ê c c ó IraiiíZ tr í ho a lá li oạc I’ó n e Ii ì á}'

l i a i b ál L S b l 5 S 4 7 \'à 15X4S troiiíi lòn<z k h ó i i ” Irani: tií T l i à n h nti oàihát Cl) hai taniz: t a i m t r ê n \'ẽ bál b a o (lioa s e n , clã\ li en, s o n s t a n eclưói vẽ h a n e d â y lioa lá ( A 4 0 )

Hai Ixìl LShl5(S65 \ à 15.S97 u i ũa l ò n<2 vẽ inộl b o i i e lioa liont: \ ò n u Iròn ke'|i '1'liàiih Iiuoài há t I r a i m irí lit)a s e n \'à d ã \ ' kí G i á p d c Cl) bcìnii c á n h

s e n í.1;Íli \'11ÔI1>: ( A 4 1 )

H;i( l S b l 5 S 6 6 \'õ l ò i m cìiiili h o a lá t r o n e XÒIILĨ tròii k ép '1'hàiìh

I i ì i ạ m Imi it: c ó b a n n hcxi ITi I liàiiíi Iiudài Ixtl \'õ (.lã\ d a c h(Ki hí ( A 4 5 )

Hát I.SbL5<S67 Iiiữa iòiiii \ C' Iiiộl l^oiiu SL' 1 1 \ a I.la\ la ’Hiciiili I m i i ” \ a imoài bál lr;nm trí cla\’ tỉạc lioa sen tlà\ lá ( ỉ i á p tlc bál \C' ỉiant: c;íiih NCII (.lau n h ọ n Đò \ iốt l am 6 c h ữ tix)iii: \ 0iii: liòii keil ( A 42)

3(1

liât I Sb 15891 vc g i ữ a l ò n g m ộ t ỉìình roniz 5 i n ó n t : nl i a n ” ọ c \ à

I i l i ữ n g c ụ n i m á y lửa IroMị: v ò n g t r ò n k é p , l liành Ii i zoai \'C 2 rổiií: B;i> Ixíl

(lÔLi vict 6 c l i ữ ' ‘Đ ạ i "í h a n h KluuiG H\' n i c n c h ẽ “ m e n l a m u'(.lưỏi (lô

s á u , d ố tliáị) m a n g s ố I.SI) 15X46 ( n i cn ti^nìir) \'à 15ÍSS1 ( m c n v à n e ) (.A 3 S |

D ố hál viốl hini 6 cl ũr “ Đ a i I h a i i h K l i a n e H \ IIÌL-II clic ' I r o n c \0i i i: Iròii kcp

15S 72 ) Bát c ó miệ-iiíi loc róiií:, tliànli \'ái, lòiie n õ n g , dc tliáp X a p Ixíl uìốiií: liìnli cl i ic c bát ú p Iimiíĩc clií kluk' là rìa nãỊì C(') C(')' 'lYoim loim hát

và Iiaịi (lcii k liông Iraniz Irí l l i à n l i

Iitzoài bát và [lap tlcLi VC 2 liìiih lúiii!

5 n u u i g , m a y tan, m a y lira, s o im

[Iiróv (Vi tlircVi clc Ixìl \'à n ú m n a p

(lcni có tlâii Iiicn l a m 6 c ỉ u ì “ Dai

rii anii K l u i n ^ l l y Iiiẽn c h c ' ' ( A 39)

N h óm a: M ộ t c h i è c m e n nliiéii m à u L S b l 6 ( J 9 4 B i n h c ó miện<z loc rôiiiZ, c ổ c a o , ihâii d á n g cl i oé c ổ c ó b ã n c h o a tr on ti h inl i tho i x e n kẽ c á c ò

h ì n h h á u d ụ c VC b á t b a o C n á p \ a i binỉi vẽ b ã i m \ ạ c h c lióo troiiii t a m e i á c

Đ c biiili \'C b a i m cáiili SCII n ii ỉ ii c ne c ổ \'à t h â n b ì n h \'ẽ dà} đ ặ c c a n h n h a

c ử a , c â y c ố i , n mr ờ i v à \'oi ỏ' c á c ILI' tliê kl i ác n hai i Đ é b ì n h l õ n i c ó d á u 6

cl i ữ " Đ ạ i 1 ’h a n l i K h a i i c II_\' n i ê n c h ẽ " m c n l a m t r o n c \ ò n e t r ò n k é p í A 54)

Ki cu b,: 5 c h i c c bìnli C(') niiệnti Kk’ lioăc Iiiicn'j đâ u, c ô c o cao \ a i Ịìliìiìlì, thà n hưi thu n h ò \'C clè ííìnli L S b 2 l 6 2 2 t r ẽ n tliãn VC c â y lùnii lioa

m ầ u đ ơ n , c h i m , b ướ n i Đỏi b ì n h LS h2 () 5S 5ab t r c i i tlián \ c nhãiì \ a l nỉia cửa, c â y c ò i (li ễu , cliuòi n<iẽ) clỏiiíi) \'à c on (A 52) ỉ)ui binli

L S b 2 0 5 6 3 a b , v i c n n i i ệ n2 c ó bãrm d à y lá h ì n h sin và h ì n h k h á n h t ro n g C(')

31

L S b 2 l 9 1 4 đ ắ p nổi li;ú tai h ình címli mai

t há n VC lioa cliini (V)n trên co hìnl; I S b 2 l 7 7 7 (lãịì noi hai d á u MI' lu' imãiii

V(')iig v à v ẽ h a i c à n l i l i o a l á ' r i i ã n b ì n l i VC r õ ĩ i c 4 IIKHIU \ ’à h o a ( A 5 1 ).

- Kiéi i h,; M ộ t cliiốc ỉiìiili L S b 2 2 S 9 4 C() micii íi \'à c ổ t r ò n , Iict elicn

i m a i m liiâii hìiili v i i ô n e 'ÍYón c ổ c ó liai k h ó i n h oa lá; licii \'ai vẽ 4 c o n cloi;

b ố ii Iiiãt tliáii v r !u)ci c h i m })c li.inii, cl iính >JILÌ;1 l õ m IIIỘI ô liìiiỉi Mióiie \ icl lani 4 c h ữ “ Kli;m<Ị I ly niéiì chò' '

- K i ê u b,: Đ ò i binl i L S b 2 1 <S61 alì lí inh C(') n i i ệ n u loc lỏ iiu c u cau ÌHinti n g á i i ho'i pliìnli, c l è ' c a o và loc C'ổ, tliân và clê b n i h traiií: li í nliáii \ a l

n i c n hiệu T h à n h H o á N h ữ n g bì nh m e n t r ắ n c vẽ l a m k h á c đổLi \'iẽ't 4 cliữ

“ K h a n g H y n i ê n c h ế ” h o ậ c 6 c h ữ “ Đại Tl i an h K h a n c Mv n i ê n c l i ế ' ineii lam

3 Î 3 Chén.

( ’he n sứ incn trung VC lam c ó 4 cliit’c ch ia 3 kicLL

- K ì c l i a , ; l ỉ a i cliéii L S b 2 1 6 0 4 và 2 1 6 0 5 g i ô i m Iiliau C h é n C(') miệiii: loc, ihcHili dứn<Ị, lò n g sâu, clc lõin; tliìinh i r o ng klióiiíi l i a n c lií; ihàiili Iiiioài

vẽ lioa lá, cliiin, b u ớ m

- K i c u a,: C’h c n s ố l S h 2 2 6 1 2 C() i n i é i i ” loc cat kli ãc hìnli cáiili h o a , lliàiih kliiini, cl i ân cló thá|') G i ũ a lòníi c h é n \ ẽ Iiìol c à nl ì h o a lá I i o i i ” Miiii: I|()I1 k ép ' riiàiih m i ẹ n e Iroiiti c ó d i r ờ n e clii k é p luọiì SÍHIÍI \'à 6 h õ n u lii)a,

p h í a (lu(>i vẽ 6 cìinh h o a hí 'l’hànl i nii ộníi ntzoài c h é n \'ẽ h au t: ô \ u o n u lidiit: (.■(') Ix'yim lioa 4 cání i riiâii c h é n c h i a 6 ó VC lioa - lui(Vm Pliaii t:iá|Ị (Ic cl i én

c h i a Ui m ú i , k l i ỏ i m I r a n u lĩ í { A 4 6 )

- K i e n a,: C’Iicn s ứ c ó ele và n a p ròi L S b 2 1 5 4 7 ( ' l i e n C(') Iiiiçnt: loe

r ọ i m , thi'iiih (.ỉứnu, lòi ic s â u , c h â n cỉc I háp N ã | i c h é n C(S t l án u ni()t cl iicc clĩa ci'i ciiàii lioi c a o luiiii l õ m hìnli d è bát I^ìa dc cỉ i én Lion kíọìi lììiili Ciíiili lx‘o

l ò n t: t l áv c h é n l õ m sãii clc clc ni ộc C;i ba p h á n núỊi cl i cn \ à tic clcu t i a i i ”

li í d â v lá (.|ii;’i Iilu) \ à lìiítVin

Dirới d è ha cliéii kicLi a,, 'ã. \ à l i ê n n ú i n n a p c l i é n kicLi cl; đcLi \ ict 4

c h ữ IIK'11 hiiii “ Kỉuuií : H y Iiiẽii c h ố " ,

tliiiõii, clẽ loo c h i a l à m 2 kitni,

- Kiòu 1; C'hoc L S b 2 l 6 3 l C(') tict cliọn Iitiaiit: CO llian \ à clc lìiiih lue

e iác ( o \'à \ a i clioc \'ẽ h;ii hiins: clã\ lioa hi Ọ i i a nh tlian cliíìé \ c phon i: LMiili, c â y c l uiối Inìc, íià bU(Viii x cn kẽ s (.lònu cliiì Hiíii, Ch.in ílc c h o c \ ẽ

b ã i m luKi troii.iz liìnli llioi \ c n kẽ 4 ò \ c càiilì lioa lá

Iiiiệiiịỉ loc, lliànli hoi co nt i l ò n ũ piiãni:, tic lliáii.

t ) ĩ a LSb226( )f ĩ u i ữ a l o n u vẽ 3 ti cu n ữ (li t r e n i n á \ c;‘iv liiiie cliiin pli ượi ie riiàiili iniệiii: IIOIIL! cilia 4 ô liiiili h o a 4 c á n h lioiii: \ c lioa lan c ú c m;ui cloìi x c n k ẽ c á c ô \'ò ho;i SCII \ à (ỉã\ hì 'Hiàiih niíoài (.lìa kliỏiiíi Iraiit:

li í t ) ê clĩ;i lõiii c ó íláii \'icl nicii hiin 6 c l i ữ " D ạ i ' HkiiiIi Khaiii: l l y nicii clic

f)ĩa l.Sb2()27fĩ l i o i m lòim \'ẽ c;mỉi li;m Iiiạc Il'juo’i ni:u';i, C(V \ í C';iy côi , nlià c ứa llico lícli Iriiyẹii c o rruiiL; Ọ u ó c ’Hianli iniçni: l ni im C(') hon ó

h ì n h I'tau d ụ c VC t ô m , cLia x cn kc 4 õ \ è biíóni \'à lioa Đó dìa róiiL; CC) daii

\ ièl Iiicn cló 6 c h ữ “ Đ a i 1' hanli K h a n i i 11\ n i c n c h é

- KiCni h, : Đ ĩ a sú Iiicn liailiz in l a m 3 cliiéc Đ ĩ a ảcu c ó m i ộ n í i h)C lliànli COIILI (.lè t h ã p , t ỉ u ò i m k í n h Iiiiệiií: tù' 2 7 4 (.lén 3 7 2 c m

liốii ilĩa LS['i2()2.5^) 2026(1 2 0 2 5 S và 2 2 2 2 S llìàiih Iiiicni: iroHii d e ư h;iniz liìiih cliiì s CUÛI1 M ió i m \'à Ixinu h ì n h lá lo x e n k ẽ lá n h o Đ7a t(i I,S1’'2()25^^ i:iữ;i lòiitỉ l i a i m l ií phoiiíz c;inli soil t ỉ ui \ ¡ilià ciia Iihan \ ; i t Đ l c i

ỉ ^ ĩ a L S b 2 l 0 7 ( ) g i ữ a l ò n g IríiiiLi trí phoii í: c;iiìh s ơ n tliiiv Iilùi CLía,

Iihím vát ' í h à n l i iniẹii!: t r o n g dĩ a in b a n g ] c o n d o i x e n kẽ nỉnìiií; c u m

Iiifiy t i ( A 5S),

"Hiành n g o à i c á c clĩa in l a m Iià\ ilcLi c ó h a bóiiL! li oa scn w'i (hty lá; (lõ

l ỏ m C() viéì 6 c h ữ “ Đ a i 'I lianh Kỉiaiit: I l y n i ê n e h e ” m e n l;iin

- KicLi b^: N ã m d ĩ a men tr ai i " VC l a m C('> n i i ạ i ! : loc, thànli Cdim, iòỉ ie f)li;iíig h o ạ c hơi lói, d ố thấp

t J ĩ a L S b l 5 8 1 ( ) giũ'a lòrm Iriiiiii l ií kh(')iii SCI1 \'a liai c o n MI, T l i à n h

imoàl vẽ h ì n h 3 c on d(íi

í ) ĩ a 6 9 5 ( ’R loại (o, gÌLÌa l ò i i ” vẽ l ổ n g m ó n e và pliLiọìie c l u m m a l

I iü uy ct x e n g i ữ a c á c c u n i in á y 1'hàiili iiiiệiiL^ d ĩ u \ c b a i i ” liìnlì 16 COII ckri

và m â y

Đ ĩ a L S b 2 l 5 7 3 trono lòiiũ tranu Irí h ọa lá, cá\' cliiiii uànli clá \'a 4

(iòni: c ỉ i ữ I lái i, tliàiili n u o à i k l i ỏ n u t r a n e li í

Dưcýi đ ế 5 c h i è c đĩa trcii đ c u C(') cláu V ict 4 c h ữ " Kha ii t : ỉ 1\ niêii cỉìc '

h o ặ c 6 c h ữ " Đ a i 1'hanli K h a n e 1I\' ĩiièii c h ê ' “ in cn lam

- K i ế u b , : Đ ĩ a L S b 2 2 6 0 1 c ó m i ệ r m loe, t l i à n h \ át, lòiiíi pluìníi c h a n

đ ế t hấ p G i ữ a l ò n c đ ĩ a vẽ r ổ n c - mà>' T h à n h m i ệ ĩ i c t r o n c đ ĩ a vẽ báníi cáiili

35