Quá trình việt hóa các chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài khảo sát chương trình

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận “ Quá trình Việt hóa các chương trình Truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài ” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi.. LỜI CẢM ƠN Luận văn “

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐỖ VIẾT HÙNG

QUÁ TRÌNH VIỆT HÓA CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN

NƯỚC NGOÀI

(Khảo sát chương trình: The Voice – Giọng hát Việt, Bước nhảy hoàn vũ, Người mẫu Việt Nam - Vietnam's Next Top Model, Cuộc thi tìm kiếm tài năng Việt - Vietnam’s Got Talent, Cuộc đua kỳ thú, từ năm 2011 đến 2014)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐỖ VIẾT HÙNG

QUÁ TRÌNH VIỆT HÓA CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN

NƯỚC NGOÀI

(Khảo sát chương trình: The Voice – Giọng hát Việt, Bước nhảy hoàn vũ, Người mẫu Việt Nam - Vietnam's Next Top Model, Cuộc thi tìm kiếm tài năng Việt - Vietnam’s Got Talent, Cuộc đua kỳ thú, từ năm 2011 đến 2014)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01 Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận “ Quá trình Việt hóa các chương trình Truyền

hình thực tế mua bản quyền nước ngoài ” là công trình nghiên cứu của cá nhân

tôi Các số liệu và dẫn chứng trong luận văn có cơ sở rõ ràng và trung thực

Tác giả luận văn

Đỗ Viết Hùng

LỜI CẢM ƠN

Luận văn “Quá trình Việt hóa các chương trình Truyền hình thực tế mua

bản quyền nước ngoài” là kết quả quá trình học tập của tôi tại trường Đại học

Khoa học xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài, hoàn chỉnh luận văn

Mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong các thầy cô giáo đóng góp ý kiến, bổ sung để luận văn của tôi được hoàn chỉnh hơn

Tác giả luận văn

Đỗ Viết Hùng

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Truyền hình thực tế: THTT

Nhà sản xuất: NSX

Ban tổ chức: BTC

Đài truyền hình: ĐTH

Chương trình truyền hình: CTTH

Huấn luyện viên: HLV

Ban giám khảo: BGK

Biên tập viên: BTV

Giọng hát Việt: GHV

Vietnam's Got Talent: VNGT

Vietnam's Next Top Model: VNTM

Bước nhảy hoàn vũ: BNHV

Cuộc đua kỳ thú: CĐKT

Nhà xuất bản: NXB

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: VIỆT HÓA CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA

BẢN QUYỀN NƯỚC NGOÀI - TỪ GÓC NHÌN LÝ LUẬN & THỰC TIỄNError! Bookmark not defined 1.1 Truyền hình thực tế là một hiện tượng của truyền hình thế giới thế kỷ 20Error! Bookmark not defined 1.2 Truyền hình thực tế du nhập và làm mới truyền hình Việt NamError! Bookmark not defined.

1.3 Việt hóa truyền hình thực tế từ góc nhìn văn hóa truyền thôngError! Bookmark not defined.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined.

Chương 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VIỆT HÓA CHƯƠNG TRÌNH

TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƯỚC NGOÀI (QUA 5

CHƯƠNG TRÌNH TIÊU BIỂU TỪ NĂM 2011 ĐẾN 2014 Ở VIỆT NAM)Error! Bookmark not defined 2.1 Tiêu chí lựa chọn chương trình để phân tích thực trạng Việt hóaError! Bookmark not defined.

2.2 Vài nét về 5 format chương trình được chọn để khảo sátError! Bookmark not defined.

2.3 Thực trạng Việt hóa 5 chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền

nước ngoài Error! Bookmark not defined.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined.

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIỆT HÓA CHƯƠNG TRÌNH

TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ MUA BẢN QUYỀN NƯỚC NGOÀIError! Bookmark not defined.

3.1 Đánh giá chung về 5 chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền

nước ngoài Error! Bookmark not defined.

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng Việt hóa truyền hình thực tếError! Bookmark not defined.

3.3 Mô hình Việt hóa Truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoàiError! Bookmark not defined.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 5

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong vài thập niên trở lại đây, truyền hình thực tế (THTT) (tên tiếng anh: Reality Television) trở thành một thể loại, một phương thức sản xuất chương trình được đặc biệt ưa chuộng ở nhiều nước trên thế giới (dù đã manh nha ra đời từ những năm 1940), đặc biệt là ở các quốc gia có nền truyền hình phát triển mạnh như

Mỹ, Anh, Hà Lan Sức hút của THTT đến từ những chương trình truyền hình về con người thật, sự việc thật, cảm xúc thật, trải nghiệm thật qua đó kích thích, khởi dậy ở người xem khả năng ho ̣c hỏ i, rèn luyện vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuô ̣c sống để ngày càng hoàn thiê ̣n mình hơn Sự phát triển mạnh của THTT được nhận định là một xu hướng tất yếu của truyền hình thế giới, một hiện tượng văn hóa đại chúng toàn cầu trong thế kỷ 20

Sau khi đạt được nhiều thành công vang dội ở các nước phương Tây bởi tính mới mẻ và thu hút được một số lượng người xem khổng lồ cũng như tạo ra nguồn lợi nhuận không nhỏ, “cơn sóng” THTT bắt đầu lan sang các quốc gia châu Á, trong

đó có Việt Nam Khi chương trình Khởi nghiệp lên sóng ĐTH Việt Nam vào năm

2005, rồi Phụ nữ thế kỉ 21 vào năm 2006, THTT vẫn còn là một khái niệm mới mẻ

và khá mơ hồ với phần lớn công chúng Việt Nam Nhưng chỉ sau khoảng 6 năm, đến nay, THTT đã trở thành một cụm từ quá quen thuộc với công chúng cả nước Không chỉ nhiều về số lượng mà các chương trình còn đa dạng về nội dung, hình thức, mang tới cho công chúng món ăn tinh thần mới mẻ, hấp dẫn, trong bối cảnh game show truyền hình truyền thống đang thoái trào Các chương trình ăn khách nhất hiện nay đều do các công ty tư nhân liên kết với nhà Đài để sản xuất và chúng hiện đang chiếm lĩnh sóng giờ vàng trên hai Đài truyền hình lớn nhất cả nước là Đài truyền hình Việt Nam VTV và Đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh HTV Một thực tế đáng chú ý là hầu hết những chương trình THTT đang thu hút được nhiều sự quan tâm chú ý của khán giả và truyền thông trong khoảng vài năm trở lại đây không phải là các chương trình có ý tưởng format do người Việt sáng tạo

ra, mà chủ yếu là những chương trình có tính giải trí cao được mua bản quyền của nước ngoài Ước tính số lượng các chương trình có format ngoại đã lên tới khoảng

50 chương trình Một con số đáng kinh ngạc cho thấy sự phát triển với tốc độ nhanh của THTT tại Việt Nam Vì vậy, việc nghiên cứu kĩ lưỡng và đa chiều về THTT là một nhu cầu bức thiết hiện nay

Mặt khác, hầu hết các chương trình nói trên dù có thể đạt được thành công lớn

về lợi nhuận nhờ quảng cáo và tin nhắn bình chọn của khán giả, nhưng vẫn còn tồn tại không ít bất cập về nội dung và hình thức do khâu Việt hóa chưa tốt Điều này xuất phát từ việc bản thân các chương trình truyền hình khi ra đời ở một quốc gia nào thì sẽ phù hợp với sinh hoạt văn hóa và đối tượng tiếp nhận là công chúng của quốc gia đó Được sáng tạo và sản xuất ở nước ngoài, bởi người nước ngoài và dành cho khán giả nước ngoài, nên khi được mang về Việt Nam, các format chương trình này cần phải được chế biến theo cách Việt, nghĩa là được Việt hóa nhuần nhuyễn, thích hợp với thuần phong mỹ tục, thị hiếu và tâm lí tiếp nhận của người Việt Đây

là một điều tất yếu Nếu không, các chương trình có thể gây ra những cú sốc văn hóa, khó được khán giả bản địa tiếp nhận, hoặc thậm chí là bị tẩy chay sau những giây phút ban đầu họ tò mò, hứng khởi theo dõi Bản địa hóa cũng chính là một nguyên tắc chung trong quá trình chuyển giao bản quyền format chương trình truyền hình từ nước này sang nước khác, chứ không phải đối với riêng Việt Nam Thực tế cho thấy, THTT có bản quyền nước ngoài đã và đang gặp không ít rào cản trong quá trình "nhập gia tùy tục" với văn hóa Việt Nam, do những khác biệt trong văn hóa Và một số chương trình, trong thời điểm hiện tại, vẫn là tương đối mới mẻ bỡ ngỡ với những gì mà khán giả Việt đã quen tiếp nhận trên truyền hình Đây cũng là một trong những căn nguyên dẫn tới những scandal, tai tiếng và tranh

luận trái chiều liên quan tới THTT Việt trong suốt thời gian qua Gần đây, tại nước

láng giềng của Việt Nam là Trung Quốc, Tổng cục Báo chí, Xuất bản, Phim truyện, Phát thanh và Truyền hình nước này đã ra quyết định sẽ hạn chế số lượng các chương trình THTT tìm kiếm tài năng ca hát trên truyền hình để tránh sự đơn điệu, một màu Theo Ủy ban này, những cuộc thi tìm kiếm tài năng có bản quyền nước ngoài hiện đang lũng đoạn các CTTH, và có ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển của ngành truyền hình Trung Quốc nói chung Vậy phải chăng ở Việt Nam, các cấp quản lý đang không quan tâm, thậm chí vô cảm với sự phát triển quá nóng của

THTT? Liệu các chương trình THTT mua bản quyền nước ngoài sẽ chỉ bùng nổ tại Việt Nam trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng rơi vào sự nhàm chán , bão hòa, phải dừng sản xuất sa u mô ̣t vài mùa phát sóng ? Những nhà quản lý báo chí Việt Nam cần phải điều chỉnh thế nào để THTT không vượt khỏi tầm tay của mình? Đội ngũ những người sản xuất chương trình THTT của Việt Nam cần rút ra được những bài học kinh nghiệm gì cho mình?

Những câu hỏi nêu trên chính là lý do tác giả lựa cho ̣n đề tài luận văn "Quá

trình Việt hóa các chương trình truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài" và

lựa chọn 5 chương trình THTT tiêu biểu để làm tư liệu khảo sát và phân tích cho

vấn đề nghiên cứu của luận văn

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Báo chí truyền hình nói chung là một lĩnh vực đã được nhiều tác giả cả ở

trong và ngoài nước nghiên cứu Tuy nhiên, các tài liệu truyền hình nước ngoài thường viết một cách trừu tượng, nặng về lý thuyết và tương đối khó hiểu Tại Việt

Nam, có thể kể tới một số cuốn sách khái quát và dễ đọc như Giáo trình Báo chí

Truyền hình của PGS,TS Dương Xuân Sơn (NXB Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i, 2009),

cuốn Sản xuất chương trình truyền hình của tác giả Trần Bảo Khánh (NXB Văn hóa

Thông tin Hà Nô ̣i, 2003)

Về THTT nói riêng, với lịch sử hình thành phát triển khoảng 70 năm, THTT

đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà báo, nhà nghiên cứu truyền thông,

xã hội học nước ngoài Có thể kể tới một số đầu sách tiêu biểu như: Reality

Television - Merging the Global and the Local của tác giả người Mỹ Amir Hetsroni,

nhà xuất bản Nova Science Publishers phát hành năm 2010; TV Formats

Worldwide: Localizing Global Programs của tác giả Albert Moran, do Intellect

Books phát hành tại Australia năm 2009; Reality TV: The Work of Being Watched

(Critical Media Studies: Institutions, Politics, and Culture) của Mark Andrejevic,

do nhà xuất bản Rowman & Littlefield Publishers phát hành năm 2003; Reality TV:

Audiences and popular factual television của nhà nghiên cứu người Anh Annette

Hill, do nhà xuất bản Routledge ấn hành năm 2005… Đặc biệt, 2 cuốn sách của tác giả Amir Hetsroni và Albert Moran đã đề cập rất sâu sắc và cụ thể tới vấn đề bản

địa hóa các format truyền hình quốc tế khi chúng được "xuất khẩu" và "nhập khẩu"

từ quốc gia này sang quốc gia khác, mà format THTT là một bộ phận quan trọng Đáng tiếc là những cuốn sách này cho tới nay chưa được dịch và xuất bản tại Việt Nam

Trên một số trang báo mạng điện tử, báo in, tạp chí của Việt Nam thời gian

qua cũng đã có khá nhiều bài báo của phóng viên, nhà nghiên cứu và kể cả độc giả

đề cập tới sự phát triển đến bùng nổ của THTT tại Việt Nam nói chung, đặc biệt là phê phán những biểu hiện chạy theo lợi nhuận, lợi dụng chiêu trò thu hút quảng cáo, không chú trọng đúng mức đến việc "Việt hóa" gây ra những “thảm họa” THTT khiến dư luận bức xúc…

Năm 2007, tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sinh viên Trần Thái Thủy

đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Thực trạng và triển vọng của chương

trình truyền hình thực tế ở Việt Nam" (Khảo sát các chương trình: Khởi nghiệp

(VTV3) từ tháng 11/2005 đến tháng 2/2006; Phụ nữ thế kỷ 21 (VTV 3) từ tháng 7/2006 đến tháng 10/2006; Ước mơ của tôi (VTV 3) từ tháng 3/2007 đến tháng

5/2007), dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Tạ Bích Loan Đây là công trình nghiên cứu

về THTT từ khá sớm Tuy nhiên vào thời điểm đó THTT tại Việt Nam còn khá non trẻ và chưa phát triển bùng nổ như hiện nay nên những kết quả nghiên cứu của khóa luận này cho tới nay đã khá cũ

Đầu năm 2013, tại trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, học viên Nguyễn Thị Hằng đã bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ

“Nghiên cứu truyền hình thực tế ở Viê ̣t Nam” (Khảo sát một số chương trình truyền

hình thực tế tiêu biểu: S Việt Nam – Hương vị cuộc sống, Con đã lớn khôn và Người

mẫu Việt Nam – Vietnam’s Next Top Model), do PGS, TS Nguyễn Đức Dũng hướng

dẫn Luận văn này đưa ra một phác thảo bước đầu về sự hình thành và phát triển, ưu

điểm và nhược điểm của các chương trình THTT nói chung tại Việt Nam Tháng

7/2014, học viên Nguyễn Thu Hương bảo vệ luận văn đề tài "Truyền hình thực tế ở

Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa Việt" (Khảo sát 5 chương trình: Giọng hát Việt (The Voice), Người mẫu Việt Nam (Vietnam's Next Top Model), Thần tượng âm nhạc (Vietnam Idol), Tìm kiếm tài năng Việt Nam (Vietnam's Got Talent), Cặp đôi

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Sách tiếng Việt

1 Đào Duy Anh (1992), Việt Nam văn hóa sử cương, NXB TP.HCM

2 Nguyễn Chí Bền, (2010), Văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế

quốc tế, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3 Đào Hữu Dũng (2003), Quảng cáo truyền hình trong kinh tế thị trường, NXB

Đại học Quốc gia TP.HCM

4 GS.TS Đỗ Gia Huy (2005), Văn hóa và phát triển, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

5 Trần Bảo Khánh (2003), Sản xuất chương trình truyền hình, NXB Văn hóa

thông tin Hà Nội

6 Phan Thị Loan (1997), Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ngành truyền hình Việt

7 Dương Xuân Sơn (2009), Giáo trình báo chí truyền hình, NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội

8 Dương Xuân Sơn (2000), Báo chí phương Tây, NXB Đại học Quốc gia TP

HCM

9 Tạ Ngọc Tấn (2000), Báo chí truyền thông, NXB Chính trị Quốc Gia Hà Nội

10 Tạ Ngọc Tấn (2001), Truyền thông đại chúng, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội

11 GS.VS Trần Ngọc Thêm (2012), Cở sở văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục, Hà

Nội

12 Trần Quốc Vượng (chủ biên) (1998), Cở sở văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục,

Hà Nội

B Sách nước ngoài dịch ra tiếng Việt

13 Philippe Breton, Serge Proulx (1996), Bùng nổ truyền thông – Sự ra đời một ý

thức hệ mới, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

14 G.V Cudonhetxop, X.L Xvich, A.La Uiropxki (2004), Báo chí Truyền hình ,

Tập 1, NXB Thông tấn

15 G.V Cudonhetxop, X.L Xvich, A.La Uiropxki (2004), Báo chí Truyền hình ,

Tập 2, NXB Thông tấn