Phát triển ý thức chính trị của sinh viên trường đại học hàng hải việt nam hiện nay

ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam đ-ợc thể hiện trong nhận thức chính trị của sinh viên.Trong nhận thức chính trị có hai trình độ phản ánh hiện thực khách q

Đại học quốc gia Hà Nội

trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

Bùi Quốc H-ng

Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng HảI

Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ triết học

Hà Nội - 2005

Đại học quốc gia Hà Nội

trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

Bùi Quốc H-ng

Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng HảI

Việt Nam hiện nay

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 5.01.02

Luận văn Thạc sĩ Triết học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Văn Tài

Hà Nội - 2005

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi d-ới sự h-ớng dẫn của PGS TS Nguyễn Văn Tài Các số liệu, tài liệu nêu ra trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày 01 tháng 7 năm 2005

Tác giả luận văn

Bùi Quốc H-ng

1

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, công cuộc đổi mới toàn diện đất n-ớc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa đang diễn ra trong lúc cuộc cách mạng khoa học công nghệ trên thế giới phát triển mạnh mẽ đã có tác động to lớn, tạo điều kiện thúc đẩy nhanh sự phát triển kinh tế và nâng cao đời sống chung của xã hội Nh-ng bên cạnh đó cũng xuất hiện không ít những khó khăn thử thách nh-: sự phân hoá giàu nghèo tăng nhanh, sự biến đổi những giá trị đạo đức truyền thống, văn hoá bản sắc dân tộc bị xói mòn, lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ

Cùng lúc đó, tình hình quốc tế và trong n-ớc có nhiều diễn biến phức tạp Chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang đẩy mạnh chiến l-ợc

"diễn biến hoà bình" với những âm m-u thủ đoạn hết sức tinh vi, xảo quyệt hòng xoá bỏ hoàn toàn chủ nghĩa xã hội ở n-ớc ta, trong đó chúng coi học sinh, sinh viên là một đối t-ợng cần tập trung chống phá Và thực tế ngày nay,

đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên suy thoái đạo đức, quan tâm nhiều đến lợi ích kinh tế, chạy theo lối sống đua đòi, thực dụng, mờ nhạt lý t-ởng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì t-ơng lai của bản thân và tiền đồ

đất n-ớc

Trong điều kiện nh- đã nói ở trên, để góp phần vào sự thắng lợi của công cuộc đổi mới đất n-ớc đòi hỏi chúng ta phải đào tạo học sinh, sinh viên trở thành những cán bộ khoa học "vừa hồng, vừa chuyên", không những giỏi

về chuyên môn nghiệp vụ mà còn vững vàng ý thức chính trị để kế tục xứng

đáng sự nghiệp cách mạng của cha anh, đáp ứng đ-ợc những yêu cầu ngày càng cao của đất n-ớc đang đ-ợc đặt ra Sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là một lực l-ợng trí thức trẻ t-ơng lai, họ sẽ góp một phần trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất n-ớc Trong những năm qua

2

Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam đã đào tạo đ-ợc nhiều sĩ quan - kỹ s- Hàng hải có chuyên môn giỏi, có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, đáp ững yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc Song một bộ phận sinh viên cũng bộc lộ không ít những hạn chế, yếu kém, trong đó có sự yếu kém về ý thức chính trị Điều đó ảnh h-ởng trực tiếp đến hiệu quả đào tạo và sự phát triển nhân cách sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực

tiễn, đề xuất các giải pháp phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng

Đại học Hàng hải Việt Nam là vấn đề có tầm quan trọng trong sự nghiệp

Giáo dục - Đào tạo của nhà tr-ờng

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay vấn đề ý thức chính trị và đạo đức của sinh viên đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những góc độ khác nhau Trong đó có một số công trình mà đề tài chúng tôi quan tâm

Trịnh Trí Thức (1994) “Những nhân tố khách quan tác động đến tính tích cực xã hội chủ nghĩa của sinh viên”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án đã tập trung làm rõ tính tích cực và những nhân tố khách quan tác động đến tính tích cực xã hội của sinh viên trong thời kỳ đổi mới

Dương Văn Lượng (1995) “Nâng cao chất lượng chính trị quân nhân của Quân đội nhân dân Việt Nam”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án tập trung khái quát bản chất, đặc tr-ng, vai trò của phẩm chất chính trị quân nhân trong sức mạnh chiến đấu và trong hoạt động của quân đội ta hiện nay; khái quát những yêu cầu, nội dung mới của phẩm chất chính trị quân nhân trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa, đề xuất những ph-ơng h-ớng, biện pháp cơ bản nhằm nâng cao phẩm chất chính trị quân nhân trong tình hình mới

3

Nguyễn Đình Đức (1996) “Những nhân tố khách quan và chủ quan tác

động đến t- t-ởng chính trị của sinh viên, thực trạng và giải pháp”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án đã tập trung nghiên cứu các yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến t- t-ởng chính trị của sinh viên hiện nay

và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm định h-ớng giáo dục và bồi d-ỡng t- t-ởng chính trị cho sinh viên

Nguyễn Phương Hoàng (1997) “Thanh niên, học sinh, sinh viên với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”, công trình đã nghiên cứu các biện pháp nhằm phát huy vai trò xã hội của học sinh, sinh viên trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

Phạm Văn Đồng (1999) “Một số vấn đề cần quan tâm về giáo dục đại học nước ta hiện nay”, đây là một công trình khoa học thể hiện cái nhìn khái quát về giáo dục đại học đ-ợc tích luỹ qua nhiều năm kinh nghiệm hoạt động

lý luận và thực tiễn của tác giả, và nhấn mạnh đến yêu cầu về giáo dục đại học phải gắn liền với triển khai ứng dụng và đào tạo nhân cách ng-ời sinh viên mới

Trần Sĩ Phán (1999) “Giáo dục đạo đức với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án đi sâu phân tích làm sáng tỏ bản chất và vai trò của giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đ-a ra một số đề nghị về việc định h-ớng giá trị đạo đức cho sinh viên, cho rằng vai trò của công tác giáo dục đạo đức nh- là yếu tố quan trọng nhất trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên

Nguyễn Văn Tài (2002) “Phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán

bộ nước ta hiện nay”, công trình khoa học đã đi sâu nghiên cứu thực chất quá trình phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ, vai trò nhân tố con ng-ời của đội ngũ cán bộ và tình hình phát huy tính tích cực xã hội của đội

Dương Văn Duyên (2003), “Đạo đức học Mácxít với việc giáo dục đạo

đức sinh viên hiện nay ở nước ta”, công trình khoa học đã sơ l-ợc tình hình

đạo đức sinh viên và đề xuất một vài ý kiến về việc giáo dục đạo đức cho sinh viên

Các công trình nghiên cứu kể trên đã nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn trong giáo dục ý thức chính trị, đạo đức nói chung và của sinh viên nói riêng có thể kế thừa, vận dụng Tuy nhiên, do mục đích nghiên cứu của mỗi công trình khác nhau nên ch-a có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt

về việc phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích: Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển ý thức chính trị sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam, từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển ý thức chính trị của sinh viên trong tình hình hiện nay

- Nhiệm vụ của luận văn:

+ Phân tích một số vấn đề có tính quy luật trong phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

+ Đánh giá thực trạng và dự báo những nhân tố tác động đến phát triển

ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

+ Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

5

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối t-ợng: Nghiên cứu vấn đề phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

- Phạm vi của đề tài là nghiên cứu phát triển ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa của sinh viên chính quy Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và ph-ơng pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: luận văn đ-ợc thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng ta về xây dựng con ng-ời nói chung và xây dựng ý thức chính trị của thanh niên, sinh viên nói riêng

- Cơ sở thực tiễn: Luận văn dựa vào cơ sở những báo cáo tổng kết thực tiễn và tình hình giáo dục, đào tạo, xây dựng ý thức chính trị, đạo đức của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam Luận văn còn dựa vào kết quả trực tiếp khảo sát thực tiễn của tác giả về những vấn đề liên quan

- Ph-ơng pháp nghiên cứu: luận văn sử dụng ph-ơng pháp luận của triết học Mác-Lênin, đồng thời sử dụng các ph-ơng pháp phân tích - tổng hợp, lôgíc, điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn và ph-ơng pháp chuyên gia để nghiên cứu

6 ý nghĩa của luận văn

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo và vận dụng vào giáo dục chính trị t- t-ởng nhằm phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 ch-ơng với 4 tiết

6

Ch-ơng 1 Phát triển ý thức chính trị và những vấn đề

có tính qui luật trong phát triển ý thức chính trị của sinh viên tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

1.1 ý thức chính trị và phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

1.1.1 ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Sinh viên hệ đại học chính quy của Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay, cũng nh- sinh viên chính quy của các tr-ờng đại học và cao đẳng khác trên toàn quốc, họ là một bộ phận của thanh niên Việt Nam, đa số có độ tuổi từ 18 đến 25 Khi trở thành sinh viên họ phải có đủ những điều kiện nhất

định nh-: đã tốt nghiệp trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp hoặc bổ túc trung học và qua lần thi tuyển đại học với ba môn Toán, Lý, Hoá Họ là một nhóm xã hội đặc biệt gồm những thanh niên xuất thân gắn với những tầng lớp xã hội, giai cấp khác nhau, những ng-ời đang tr-ởng thành, rèn luyện và trau dồi tri thức để chuẩn bị hành trang nghề nghiệp cần thiết Họ là những ng-ời dễ nhạy cảm với xã hội, dễ dàng tiếp thu hệ t- t-ởng này hoặc hệ t- tưởng khác kể cả tích cực và tiêu cực Chủ tịch Hồ Chí Minh nói “óc những ng-ời trẻ tuổi nh- một tấm lụa trắng, nhuộm xanh thì nó sẽ xanh, nhuộm đỏ thì nó sẽ đỏ” [46, tr.56] Họ lớn lên và đ-ợc học tập trong môi tr-ờng khoa học, trong điều kiện đất n-ớc hoà bình, ổn định và đi lên chủ nghĩa xã hội Tuy là một bộ phận của thanh niên nh-ng so với lực l-ợng thanh niên khác trong xã hội họ có những điểm -u trội hơn là đ-ợc đào tạo cơ bản trong hệ thống giáo dục quốc dân; là những ng-ời năng động, có kiến thức, có trình độ học vấn, trình độ văn hoá, trình độ lý luận chính trị t-ơng đối cao Họ năng

Nhóm ngành 1 (nhóm ngành d-ới n-ớc): đào tạo các sĩ quan và

thuyền viên làm việc trên các con tàu Đây là nhóm ngành thuần tuý của Tr-ờng Đại học Hàng hải cũ Nhóm ngành này có những đặc điểm nh-: các sĩ quan và thuyền viên sẽ làm việc trên các con tàu biển Các con tàu biển là tài sản có giá trị lớn, là một đơn vị sản xuất đặc biệt, hoạt động độc lập trên biển,

xa đất liền, có đối t-ợng chuyên chở là hành khách và hàng hoá, th-ờng xuyên chịu tác động của nhiều điều kiện khắc nghiệt nh- sóng gió, bão tố, đá ngầm Ê kíp làm việc trên tàu ít ng-ời nh-ng phải độc lập giải quyết mọi vấn

đề về kỹ thuật, kinh tế, ngoại giao, pháp luật Con tàu đ-ợc trang bị nhiều thiết

bị hiện đại và đa dạng, là một công trình kiến trúc tổng hợp, tập trung nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật trên nó Con tàu th-ờng xuyên ra vào các hải cảng trên toàn thế giới Vì vậy, các sĩ quan và thuyên viên sẽ đ-ợc tiếp xúc với nhiều chế độ chính trị khác nhau, nhiều nền văn hoá và kinh tế có trình độ cao thấp khác nhau, với những quan hệ sản xuất, những quan hệ xã hội khác nhau,

đa dạng và phức tạp

Từ những đặc điểm của ngành nh- vậy nên sản phẩm đào tạo phải là những sĩ quan thuyền viên giác ngộ xã hội chủ nghĩa, có đạo đức trong sáng, lập tr-ờng chính trị t- t-ởng vững vàng, trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, nguyện cống hiến suốt đời cho sự nghiệp của ngành hàng hải, có ý thức

tổ chức kỷ luật cao, có tinh thần tập thể và tinh thần đoàn kết, biết đặt lợi ích cá nhân trong lợi ích tập thể và lợi ích xã hội, biết lao động sáng tạo, giỏi cả

về lý thuyết cả về thực hành, thành thạo ngoại ngữ, có sức khoẻ tốt

8

Nhóm ngành 2 (nhóm ngành trên bờ): đào tạo khá đa dạng, bao gồm

những ngành sau:

Thứ nhất: Đào tạo các kỹ s- cơ giới hoá xếp dỡ, kỹ s- thiết bị năng

l-ơng tàu thuỷ, kỹ s- đóng tàu và công trình thuỷ, kỹ s- điện tự động tàu thuỷ,

kỹ s- điện tự động công nghiệp, kỹ s- bảo đảm an toàn đ-ờng thuỷ, kỹ s- xây dựng dân dụng và kỹ s- kỹ thuật môi tr-ờng Nhóm ngành này tuy có mục tiêu đào tạo chuyên sâu về từng chuyên ngành khác nhau, nh-ng đều có mục tiêu chung là đào tạo các cán bộ kỹ thuật t-ơng lai phục vụ cho ngành kinh tế vận tải thuỷ và cho các nhu cầu chung của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện

đại hoá đất n-ớc Các kỹ s- t-ơng lai phải có phẩm chất chính trị tốt, tuyệt đối trung thành với chế độ xã hội chủ nghĩa, có năng lực tổ chức và thực sự yêu ngành nghề, nắm vững và thực hiện tốt đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc, có kiến thức chuyên môn vững vàng, nắm bắt và giải quyết tốt các vấn

đề về khoa học, kỹ thuật do thực tiễn đặt ra

Thứ hai: Đào tạo cử nhân kinh tế vận tải thuỷ, kinh tế ngoại th-ơng,

quản trị kinh doanh, quản trị tài chính kế toán và quản trị bảo hiểm Nhóm ngành này đào tạo các cán bộ phục vụ cho nhu cầu quản lý các hoạt động kinh

tế của ngành kinh tế vận tải thuỷ, kinh tế ngoại th-ơng và các đơn vị sản xuất kinh doanh Các cán bộ t-ơng lai phải có giác ngộ xã hội chủ nghiã, có phẩm chất chính trị tốt, hiểu biết, vận dụng đúng đắn đ-ờng lối và chính sách đổi mới của Đảng và Nhà n-ớc; có năng lực tổ chức và động viên mọi ng-ời hoàn thành nhiệm vụ, nắm vững những kiến thức cơ bản về lý thuyết cũng nh- thực hành để đảm bảo mọi nhiệm vụ về quản lý, kinh doanh và khai thác của ngành hoặc của các doanh nghiệp đặt ra; đặc biệt phải có năng lực phân tích, tổng hợp để đề ra sách l-ợc thích hợp với nhiệm vụ chính trị trong từng thời kỳ nhằm thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất n-ớc

Thứ ba: Đào tạo các cán bộ ngành công nghệ tin học phục vụ cho nhu

cầu của xã hội nh- của các đơn vị sản xuất kinh doanh, dịch vụ, giáo dục đào

ý thức là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những quan điểm, t- t-ởng cùng những tình cảm, tâm trạng nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định ý thức mang bản chất xã hội - lịch sử ý thức là cái phản ánh thế giới khách quan, nh-ng nó là cái thuộc phạm vi chủ quan, không có tính vật chất ý thức phản ánh thế giới khách quan trong quá trình con ng-ời tác động cải tạo thế giới Do đó, ý thức con ng-ời là sự phản ánh có tính năng động sáng tạo Tính sáng tạo của ý thức

đ-ợc thể hiện rất phong phú Trên cơ sở những cái đã có, ý thức có thể tạo ra tri thức mới về sự vật, có thể t-ởng t-ợng ra cái không có trong thực tế Nội dung của ý thức bao gồm: tri thức, tình cảm, ý chí Trong đó tri thức là bộ phận đầu tiên, cơ bản của ý thức, là ph-ơng thức tồn tại chủ yếu của ý thức

Trong thực tế “ý thức” thường được tồn tại với nhiều hình thái khác nhau tuỳ từng lĩnh vực cụ thể, các hình thái ý thức bao gồm: ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức khoa học, ý thức thẩm mỹ, ý thức tôn giáo Trong các hình thái ý thức ấy, ý thức chính trị đóng vai trò quan trọng nhất chi phối các hình thái ý thức xã hội khác ý thức chính trị là một hình thái ý thức xã hội xuất hiện trong xã hội có giai cấp và nhà n-ớc Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các

Chính trị xuất hiện từ khi xã hội có sự phân chia giai cấp, có mâu thuẫn

đối kháng giai cấp, là sự phản ánh tập trung những lợi ích căn bản của các giai cấp, là quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, các tập đoàn và các tầng lớp xã hội khác nhau trong việc giành giữ và sử dụng chính quyền nhà n-ớc

Lênin cho rằng: “Chính trị là sự tham gia vào các công việc của nhà n-ớc, sự chỉ đạo của nhà n-ớc, sự quy định các hình thức nhiệm vụ, nội dung của hoạt động nhà nước” [41, tr.14]

Chính trị còn đ-ợc hiểu là: những hoạt động giáo dục về mục đích

đ-ờng lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà n-ớc, những hoạt động nhằm nâng cao giác ngộ và tổ chức cho quần chúng thực hiện những nhiệm vụ nhất định Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế, đồng thời nó cũng ảnh h-ởng lớn đến kinh tế và các lĩnh vực khác Giai cấp nào chiếm địa vị thống trị về kinh tế thì sẽ trở thành giai cấp thống trị xã hội về mặt chính trị

Cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức chính quyền, là việc tham gia vào công việc nhà n-ớc, định h-ớng cho nhà n-ớc, xác định hình thức, nội dung nhiệm vụ của nhà n-ớc Sự thống trị về mặt kinh tế của một giai cấp nhất

định chỉ đ-ợc thực hiện đúng nghĩa khi nó đ-ợc bảo đảm bằng quyền lực nhà n-ớc Nhà n-ớc là công cụ chủ yếu để thực hiện và bảo đảm lợi ích các giai

11

cấp thống trị, trong đó, lợi ích kinh tế là khâu cơ bản và quyết định chính trị Cấu trúc của chính trị đ-ợc xem xét từ nhiều góc độ khác nhau Theo đó, chính trị bao gồm: ý thức chính trị và hành vi chính trị Chính trị còn là: ý thức chính trị, quan hệ chính trị, các tổ chức, thể chế chính trị Nh- vậy, ý thức chính trị là mặt tinh thần, mặt ý thức của chính trị

Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể quan niệm: ý thức chính trị là những tri thức kinh nghiệm và quan điểm t- t-ởng, những cảm xúc, tình cảm của con ng-ời phản ánh quyền lợi, địa vị của giai cấp, phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, dân tộc và các quốc gia

ý thức chính trị của con ng-ời là một hình thái ý thức xã hội phản ánh mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, đặc tr-ng cho sức mạnh tinh thần của con ng-ời trong lĩnh vực đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc ý thức chính trị chỉ hình thành ở con ng-ời khi trong xã hội loài ng-ời có sự phân chia thành các giai cấp đối kháng về lợi ích kinh tế và quyền lực chính trị; khi trong xã hội, quyền lực chính trị bắt nguồn sâu xa từ lợi ích kinh tế đã trở thành một động lực to lớn chi phối mọi ý thức, hành vi, hoạt động của mọi giai cấp ý thức chính trị là sự phản ánh vào nhân cách con ng-ời các mối quan hệ chính trị-giai cấp và các hoạt động đấu tranh giai cấp, đấu tranh chính trị của con ng-ời

ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa phản ánh tồn tại xã hội chủ nghĩa, mà trực tiếp là phản ánh quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa đ-ợc nảy sinh và phát triển trong quá trình đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại giai cấp t- sản và các giai cấp thống trị phản động khác trong công cuộc xây dựng, cải tạo chủ nghĩa xã hội Do đó, ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa chính là sự giác ngộ của giai cấp công nhân về vai trò, sứ mệnh lịch sử của mình ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa đ-ợc thể hiện tập

12

trung và tr-ớc hết trong lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, đ-ợc cụ thể hoá trong c-ơng lĩnh, đ-ờng lối, chủ tr-ơng, chính sách của các đảng Cộng sản, pháp luật của các nhà n-ớc xã hội chủ nghĩa; thể hiện ở trình độ nhận thức giác ngộ cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, niềm tin, lý t-ởng cộng sản chủ nghĩa của giai cấp công nhân và nhân dân lao động ở các n-ớc đó; phản ánh chất l-ợng, phẩm chất, nhân cách ng-ời cán bộ, thể hiện ở chỗ quan điểm, lập tr-ờng chính trị, nhận thức, giác ngộ giai cấp và dân tộc; ở kết quả hành động thực tiễn chính trị-xã hội, tham gia vào các vấn đề liên quan đến nhà n-ớc,

đến việc bảo vệ thành quả cách mạng xã hội chủ nghĩa ở mỗi n-ớc

ý thức chính trị đ-ợc phản ánh ở hai trình độ: ở trình độ thấp của ý thức chính trị là tâm lý chính trị, đó là những cảm xúc, tình cảm, tri thức của con ng-ời về lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc, các quốc gia ở trình độ này ý thức chính trị th-ờng biến động, không ổn

định; tuy nhiên nó vẫn mang tính giai cấp vì nó bị chi phối bởi địa vị, lợi ích giai cấp, nó là cầu nối để phát triển hệ t- t-ởng chính trị, để hệ t- t-ởng chính trị thâm nhập và phát huy vai trò đối với đời sống xã hội Còn ở trình độ cao của ý thức chính trị là tri thức, hệ t- t-ởng chính trị, là hệ thống những quan

điểm, t- t-ởng, học thuyết về quyền lợi, địa vị của giai cấp, về lợi ích căn bản của một giai cấp nhất định đ-ợc cụ thể hoá trong các đ-ờng lối, chính sách của đảng và nhà n-ớc của một giai cấp nhất định Không phải mọi giai cấp

đều có hệ t- t-ởng chính trị mà chỉ giai cấp nào đại diện cho một ph-ơng thức sản xuất nhất định, có khả năng tổ chức ra nhà n-ớc để thực hiện quyền thống trị của mình đối với toàn xã hội mới có hệ t- t-ởng chính trị độc lập Để hình thành hệ t- t-ởng chính trị của một giai cấp nhất định phải trải qua quá trình hoạt động của các nhà t- t-ởng đại biểu cho lợi ích của giai cấp đó, những ng-ời có khả năng phản ánh lợi ích căn bản của các giai cấp đó trong t- duy chính trị

13

ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa của những thanh niên đang học tập và rèn luyện tại Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam ý thức chính trị là hạt nhân đời sống chính trị t- t-ởng của sinh viên, nó phản ánh chất l-ợng và giá trị của sinh viên về mặt giác ngộ giai cấp công nhân, giác ngộ dân tộc, nó đ-ợc kế thừa và phát triển những giá trị văn hoá quý báu của dân tộc Nó đ-ợc vận

động và phát triển trong sự quy định của kinh tế, chính trị của đất n-ớc, của việc giáo dục và đào tạo của Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam trong mỗi giai đoạn nhất định Nội dung và ph-ơng pháp đào tạo trong nhà tr-ờng và các

điều kiện khác là nhân tố khách quan giữ vai trò chủ đạo trong việc hình thành, phát triển ý thức chính trị của sinh viên, còn sinh viên là khách thể của quá trình đào tạo, sự tác động đó thực sự có ý nghĩa thông qua hoạt động tích cực, chủ động của sinh viên

Biểu hiện ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là:

Dấu hiệu thứ nhất: ý thức chính trị của sinh viên đ-ợc thể hiện ở hệ thống tri thức về chủ nghĩa Mác-Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta

Nói đến ý thức chính trị là nói đến tri thức, tình cảm, ý chí của con ng-ời về quyền lợi, địa vị giai cấp, về xu h-ớng vận động và phát triển của giai cấp, dân tộc ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay đ-ợc phát triển thông qua quá trình học tập, tích luỹ những tri thức của sinh viên tại tr-ờng Nó phải đ-ợc biểu hiện tr-ớc hết là những tri thức của họ về quyền lợi, địa vị và quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia, những tri thức của sinh viên về con đ-ờng cách mạng, về chế độ đ-ợc Đảng và nhân dân ta đang thực hiện Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội,

Đảng ta khẳng định:" Lấy chủ nghĩa Mác- Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh làm

14

nền tảng t- t-ởng, kim chỉ nam cho hành động" [15, tr.84] Vì vậy, dấu hiệu biểu hiện ý thức chính trị của sinh viên nói chung, sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam nói riêng tr-ớc hết phải là: có tri thức sâu sắc về chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta Nó trở thành công cụ có hiệu quả trong nhận thức và cải tạo thế giới, giúp sinh viên có thể giải quyết đúng đắn, chính xác, mau lẹ các tình huống phức tạp, các vấn đề chính trị thực tiễn đặt ra

Dấu hiệu thứ hai: ý thức chính trị của sinh viên đ-ợc thể hiện ở trình độ giác ngộ giai cấp, giác ngộ dân tộc, có niềm tin vào chế độ xã hội chủ nghĩa, vào con đ-ờng cách mạng mà Đảng và nhân dân ta đang xây dựng

Đây là một biểu hiện đặc tr-ng trong ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam Nói tới ý thức chính trị của sinh viên là nói tới tính giai cấp công nhân, tính đảng trong sinh viên thể hiện ở sự tham gia của sinh viên vào các quá trình chính trị xã hội trong học tập rèn luyện và trong quá trình ấy phải có niềm tin vào chế độ xã hội chủ nghĩa, vào con

đ-ờng cách mạng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta Bởi vì sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam khi ra tr-ờng là các kỹ s-, cán bộ phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế biển của đất n-ớc Nhất là đối với nhóm ngành d-ới n-ớc, ra tr-ờng các em sẽ làm việc trên những con tàu biển và có quan hệ công tác với những sĩ quan, thuyền viên của nhiều n-ớc có chế độ chính trị, xã hội khác nhau Nếu không có niêm tin, không có sự vững vàng kiên định sẽ dẫn tới bi quan, dao động, lúng túng và mất ph-ơng h-ớng chính trị trong những thời

điểm khó khăn gay go phức tạp của các vấn đề chính trị xã hội trong n-ớc và quốc tế, dễ bị kẻ thù lợi dụng để tuyên truyền phản động

Dấu hiệu thứ ba: ý thức chính trị của sinh viên đ-ợc thể hiện ở động cơ, thái độ học tập đúng đắn, có ý thức và xu h-ớng nghề nghiệp rõ ràng, ham học cầu tiến bộ, không dung hoà với những thói h- tật xấu

15

Trong điều kiện hiện nay, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang phát triển nh- vũ bão, tri thức khoa học đã xâm nhập vào mọi mặt của đời sống xã hội và trở thành lực l-ợng sản xuất trực tiếp; xu thế mở cửa, hội nhập

đang là một yêu cầu khách quan Đối với Việt Nam: "Tính đến tháng 7/2004 Việt Nam đã có quan hệ th-ơng mại với gần 180 n-ớc và quan hệ đầu t- với hơn 70 n-ớc và vùng lãnh thổ, ký hơn 40 hiệp định th-ơng mại song ph-ơng, gần 40 hiệp định bảo hộ và khuyến khích đầu t- với các n-ớc Tháng 7/2000, Việt Nam ký hiệp định th-ơng mại với Mỹ dựa trên những nguyên tắc cơ bản của tổ chức th-ơng mại thế giới (WTO) là một b-ớc ngoặt quan trọng trong quan hệ kinh tế th-ơng mại quốc tế của ta Đây là hiệp định kinh tế th-ơng mại toàn diện nhất mà Việt Nam ký với n-ớc ngoài, điều chỉnh không chỉ quan hệ th-ơng mại hàng hoá mà cả dịch vụ đầu t-, sở hữu trí tuệ Việt Nam cũng đang nghiên cứu về khả năng đàm phán hiệp định tự do song ph-ơng (BFTA) với một số n-ớc khác" [3, tr.6]

Chính trong điều kiện đó, đòi hỏi mỗi thanh niên, sinh viên muốn hội nhập, thích ứng với thời cuộc phải có lập tr-ờng vững vàng, kiến thức khoa học vững chắc và phải có sức khoẻ tốt để phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội, góp phần xây dựng và bảo vệ đất n-ớc phồn vinh

Sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là một lực l-ợng trí thức trẻ, ra tr-ờng họ sẽ là những cán bộ phục vụ cho sự phát triển kinh tế biển của

đất n-ớc, họ cũng góp phần đáng kể trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy động cơ học tập và xu h-ớng nghề nghiệp của họ phải rõ ràng, chủ động nắm bắt, lĩnh hội tri thức để đáp ứng đ-ợc những yêu cầu của thực tiễn đặt ra

Từ những phân tích trên có thể quan niệm: ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là toàn bộ những tri thức, ý chí, tình cảm của sinh viên về quyền lợi, địa vị của giai cấp công nhân, về nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; phản ánh sự giác ngộ

16

lý luận chủ nghĩa Mác Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, quan điểm đ-ờng lối của

Đảng và Nhà n-ớc ta; về nhiệm vụ của tr-ờng và của mỗi sinh viên trong quá trình học tập rèn luyện của họ tại Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam đ-ợc thể hiện trong nhận thức chính trị của sinh viên.Trong nhận thức chính trị có hai trình độ phản ánh hiện thực khách quan: ở trình độ thấp là những hiểu biết của sinh viên về vấn đề chính trị xã hội liên quan trực tiếp đến bản thân, là tâm lý chính trị; đó là những cảm xúc, tình cảm, niềm tin của sinh viên về lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, về quyền lợi địa vị của giai cấp công nhân, về việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, động lực quan trọng để thúc đẩy hoạt động của ho, là cơ sở vững chắc để xây dựng lý t-ởng cộng sản chủ nghĩa và đấu tranh chống lại mọi thế lực thù địch trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Còn ở trình độ cao là tri thức lý luận chính trị, là sự phản ánh hiện thực khách quan ở trình độ lý luận khoa học, thể hiện ở khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát thành các quan điểm chính trị, thành t- t-ởng chính trị của sinh viên T- t-ởng chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay phải là phản ánh sự giác ngộ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, quan điểm đ-ờng lối của Đảng và Nhà n-ớc ta, nhiệm vụ của Tr-ờng và của mỗi sinh viên trong quá trình học tập và rèn luyện tại Tr-ờng

1.1.2 Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Khái niệm phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng: "phát triển là một phạm trù triết học dùng để khái quát quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn" [36, tr.227]

17

Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về sự phát triển cung cấp cho chúng ta ph-ơng pháp luận khoa học để nhận thức và cải tạo thế giới Tự nhiên, xã hội, t- duy nằm trong quá trình vận động và phát triển Để phản ánh

đúng đắn hiện thực khách quan đòi hỏi chúng ta cần có quan điểm phát triển

Điều đó có nghĩa là khi xem xét sự vật và hiện t-ợng phải đặt nó trong sự vận

động, phát triển, phải phát hiện ra các xu h-ớng biến đổi chuyển hóa của chúng Hơn nữa, quan điểm phát triển cũng đòi hỏi không chỉ thấy sự vật nh-

là cái đang có, mà còn phải nắm đ-ợc khuynh h-ớng phát triển trong t-ơng lai của nó Trong quá trình phát triển, sự vật th-ờng đồng thời có những sự biến

đổi tiến lên và có cả những biến đổi thụt lùi Quan điểm phát triển đúng đắn

về sự vật chỉ có đ-ợc khi bằng t- duy khoa học chủ thể khái quát để làm sáng

tỏ xu h-ớng chủ đạo của tất cả những biến đổi khác nhau đó

ý thức chính trị của sinh viên với tính cách là một hoạt động tinh thần,

sự vận động biến đổi của nó cũng theo xu h-ớng phát triển Sự phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là sự hiểu biết ngày càng sâu sắc của tầng lớp sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

đối với lĩnh vực chính trị: là sự hiểu biết ngày càng sâu sắc về các vấn đề liên quan đến Nhà n-ớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đến việc bảo vệ, quản lý và phát triển xã hội, đất n-ớc Sự hình thành và phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là một quá trình tự giác diễn ra có tổ chức, có mục đích, có sự định h-ớng của giáo dục, định h-ớng chính trị rõ ràng chứ không phải là hoạt động tự phát Do đó, xét về thực chất:

Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là quá trình sinh viên nâng cao nhận thức của mình về các vấn đề có liên quan đến Nhà n-ớc Việt Nam, giai cấp công nhân; có nhận thức ngày càng vững chắc và sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, quan điểm đ-ờng lối của Đảng và Nhà n-ớc ta trong mọi hoàn cảnh cụ

18

thể; có mục tiêu lý t-ởng phấn đấu rõ ràng, có năng lực trong giải quyết mọi nhiệm vụ một cách độc lập, sáng tạo, có hiệu quả; luôn luôn có tình cảm cách mạng và ý chí vững vàng và v-ợt qua mọi khó khăn thử thách trong học tập tại tr-ờng và rèn luyện trong thực tiễn

Quá trình phát triển ý thức chính trị của sinh viên đ-ợc thực hiện thông qua việc sinh viên tích cực, tự giác tham gia học tập, rèn luyện tại tr-ờng Nh-ng điều đáng chú ý là ý thức chính trị không phải là cái thuần khiết, duy nhất trong ý thức của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam Nhiệm vụ

đặt ra là phải xây dựng phát triển bộ phận ý thức chính trị trở thành chủ đạo, chi phối quyết định trong ý thức chính trị của sinh viên trở thành yếu tố bền vững bên trong, là cơ sở cho hoạt động của họ

Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam vừa tuân theo quy luật nhận thức, vừa chịu sự chi phối của cuộc đấu tranh trên lĩnh vực t- t-ởng lý luận Đây là một quá trình mang đặc điểm của nhận thức chính trị Một mặt, đòi hỏi sinh viên tích cực tham gia học tập, rèn luyện trong môi tr-ờng đào tạo tại nhà tr-ờng để nâng cao nhận thức của mình, phát triển những cái mình đã có đ-ợc từ tr-ớc, đã trở thành bản năng, thành kỹ năng nằm trong tầm sâu của ý thức, thành những tri thức khoa học phản ánh trình độ cao, đi sâu nhận thức thế giới hiện thực, nắm chắc và vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh trong mọi hoàn cảnh cụ thể, có mục tiêu lý t-ởng phấn đấu rõ ràng, có ý chí quyết tâm và niềm tin vững chắc vào sự lãnh đaọ của Đảng Cộng sản Việt Nam, vào cách mạng Việt Nam Mặt khác, đòi hỏi nhà tr-ờng phải có những định h-ớng làm cho sinh viên hoạt động và phản ánh đúng đắn sâu sắc những vấn đề có liên quan đến chính trị, xã hội và tạo mọi điều kiện để phát huy tính sáng tạo, năng động, phát huy vai trò nhân tố con ng-ời trong sinh viên

19

Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay đ-ợc thể hiện ở những tiêu chí về nhận thức chính trị, tình cảm, niềm tin ý chí chính trị và sự phát triển ấy đ-ợc thông qua hành vi chính trị của họ

Về phát triển nhận thức chính trị Nhận thức chính trị đ-ợc thể hiện ở

hai trình độ đó là trình độ thấp và trình độ cao Phát triển ý thức chính trị của sinh viên nhằm làm cho sinh viên có trình độ cao về nhận thức chính trị, tức là: phải có tri thức ngày càng sâu sắc lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng

Hồ Chí Minh, đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta, nhiệm vụ của Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam trên cơ sở đó có khả năng phân tích tổng hợp, khái quát thành các quan điểm chính trị, thành t- t-ởng chính trị của mình

Về phát triển tình cảm, niềm tin, ý chí chính trị Bên cạnh tri thức thì

tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị cũng là yếu tố để đánh giá trình độ phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay Tình cảm và niềm tin chính trị là một đặc tr-ng bản chất trong ý thức chính trị của sinh viên, nó đ-ợc biểu hiện ra nh- là những phản ứng của mỗi sinh viên đối với vấn đề chính trị; là yếu tố chi phối ý thức chính trị, là động lực quan trọng để thúc đẩy hoạt động của họ; là cơ sở vững chắc để xây dựng

lý t-ởng cộng sản chủ nghĩa và đấu tranh chống lại mọi thế lực thù địch trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của mỗi sinh viên Thái độ tình cảm của sinh viên về các hiện t-ợng trong sinh hoạt chính trị, cũng nh- các vấn đề liên quan đến chính trị càng mạnh mẽ, càng sâu sắc thì ý thức chính trị của sinh viên càng phát triển Sự kết hợp giữa tri thức chính trị và tình cảm chính trị tạo thành niềm tin chính trị Niềm tin chính trị là động lực mạnh mẽ, thúc đẩy và quy định mức độ khám phá, hiểu biết về chính trị bởi nó trực tiếp quy định hành động chính trị của mỗi ng-ời Từ đó nâng cao ý thức chính trị và biến

20

thành ý chí, thành hành động thực tiễn chính trị của sinh viên, thể hiện ở sự quyết tâm, lòng kiên trì v-ợt khó, đó cũng là sự độc lập, sáng tạo, nhạy bén trong việc tìm ra những giải pháp tối -u để đạt kết quả học tập tốt

Về hành vi chính trị ý thức chính trị của sinh viên đ-ợc biểu hiện

thông qua hành vi chính trị của họ Hành vi chính trị của sinh viên là những cử chỉ, lời nói, thái độ, hành động của sinh viên thể hiện sự ứng xử của họ trong các mối quan hệ chính trị xã hội nhất định, phản ánh một trình độ nhất định ý thức chính trị của họ Tính chất và mức độ biểu hiện hành vi chính trị của sinh viên bao giờ cũng thống nhất với tính chất và trình độ phát triển của nhận thức chính trị và tình cảm chính trị của họ Hành vi chính trị của sinh viên phải

đ-ợc thử thách trong môi tr-ờng chính trị, đặc biệt là trong những điều kiện khó khăn đòi hỏi sinh viên phải huy động tối đa mọi khả năng để xử lý các tình huống cụ thể Đánh giá hành vi chính trị của sinh viên phải đặt trong bối cảnh cụ thể môi tr-ờng chính trị mới có thể đánh giá đúng khách quan

Vai trò phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Trong giáo dục chính trị t- t-ởng cho sinh viên, Lênin nhấn mạnh “Về mặt ph-ơng châm của toàn bộ công tác giáo dục của chúng ta, chúng ta không thể cố giữ quan điểm cũ rích cho là giáo dục không cần chính trị, chúng ta không thể tổ chức công tác giáo dục tách rời chính trị đ-ợc, lối nói giáo dục

“tách rời chính trị” hoặc “không cần đến chính trị”đó là lối nói giả dối của giai cấp t- sản Trong tất cả các n-ớc t- sản, mối quan hệ giữa bộ máy chính trị với giáo dục đều hết sức vững chắc, tuy xã hội t- sản không thể công khai thừa nhận điểm đó” [40, tr.473]

Ngày nay, tình hình quốc tế và trong n-ớc có những diễn biến phức tạp, chiến lược “diễn biến hoà bình” và chống “diễn biến hoà bình” đang diễn ra gay gắt có ảnh h-ởng đến ý thức chính trị, t- t-ởng của sinh viên nói chung,

21

sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam nói riêng Trong bối cảnh ấy việc giáo dục và phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam có vai trò to lớn, đ-ợc thể hiện qua những điểm sau:

Thứ nhất: Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là cơ sở giúp cho sinh viên củng cố lập tr-ờng t- t-ởng,

vững vàng và tự thích ứng trong quá trình hội nhập hiện nay

Trong Báo cáo Tổng kết công tác sinh viên giai đoạn 1998 - 2000 của

Bộ Giáo dục và Đào tạo có nêu “Trong mấy năm gần đây tình hình kinh tế, xã hội đang có chiều h-ớng tăng tr-ởng và phát triển mạnh, nh-ng trong quá trình phát triển kinh tế thị tr-ờng và hội nhập, bên cạnh những mặt tích cực và thuận lợi có những mặt trái, những yếu tố tiêu cực đã tác động làm ảnh h-ởng

đến quá trình tu d-ỡng, rèn luyện của một bộ phận sinh viên Những nhức nhối về mặt xã hội nhất là nạn tham nhũng và các hiện t-ợng tiêu cực, những lối sống xa lạ du nhập vào n-ớc ta đã len lỏi, th-ờng xuyên tác động làm ảnh h-ởng đến việc rèn luyện học tập, sinh hoạt đời sống của sinh viên, làm xấu đi quan hệ thầy trò bạn bè, làm giảm hiệu quả hoạt động của các tổ chức đảng và các tổ chức quần chúng trong nhà tr-ờng Các lực l-ợng thù địch đang ra sức thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình” tiến hành chiến tranh tâm lý phá hoại trên mặt trận t- t-ởng văn hoá, trong đó sinh viên là đối t-ợng mà kẻ thù nhằm tác động với sự quan tâm đặc biệt trên nhiều phương diện” [6, tr.6]

Sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là một bộ phận của sinh viên cả n-ớc, trong quá trình học tập và rèn luyện tại tr-ờng cũng không tránh khỏi những ảnh h-ởng nêu trên Vì vậy việc đào tạo chuyên môn gắn liền với giáo dục và phát triển ý thức chính trị cho sinh viên có một vai trò rất quan trọng: giúp sinh viên hiểu đ-ợc rõ bản chất của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa t- bản, từ đó có lập tr-ờng vững vàng, lạc quan tin t-ởng vào tiền đồ, vào

đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển t- bản chủ nghĩa của Cách mạng Việt Nam, vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, có năng lực trí tuệ trong ứng xử, giải quyết mọi nhiệm vụ một cách độc lập sáng tạo có hiệu quả, luôn vững vàng tr-ớc mọi khó khăn thử thách

Thứ hai: Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay giúp cho sinh viên có đ-ợc lòng tự hào, niềm tin, ý chí bản lĩnh kiên c-ờng và tầm nhận thức sâu rộng v-ợt qua khó khăn của cuộc sống và tr-ớc những âm m-u phá hoại của kẻ thù, bảo vệ lý t-ởng cao đẹp của mình

Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà n-ớc ta chủ tr-ơng mở cửa hội nhập, tiếp thu những tinh hoa tiên tiến của nhân loại nh-ng vẫn giữ gìn bản sắc của dân tộc Việt Nam Vì vậy phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam không chỉ có vai trò giúp sinh viên kế thừa và phát huy truyền thống của dân tộc, mà còn tiếp thu tinh hoa của thời

đại, của bản chất quốc tế vô sản, hiểu về vấn đề thời sự, vấn đề đấu tranh trên thế giới, từ đó giúp sinh viên có cái nhìn tổng quát khi ra tr-ờng dù các em có làm việc trên những con tàu biển và tiếp xúc với những n-ớc có chế độ chính trị, kinh tế, xã hội khác nhau nh-ng vẫn luôn luôn tự hào về dân tộc Việt Nam,

về đất n-ớc Việt Nam

23

Thứ 3: Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay có vai trò quan trọng đối với phát triển trình độ chuyên môn kỹ thuật, năng lực công tác của sinh viên

Con đ-ờng khoa học nói chung không phải là con đ-ờng thẳng tắp mà

đầy chông gai, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khoa học kỹ thuật đang phát triển mạnh mẽ Trong thời gian học tập tại tr-ờng đòi hỏi sinh viên phải tiếp thu một khối l-ợng kiến thức khá lớn, vì vậy học tập rèn luyện để nâng cao trình độ, chuyên môn kỹ thuật, năng lực công tác là nhiệm vụ trung tâm của mỗi sinh viên Mỗi sinh viên phải quán triệt sâu sắc nhiệm vụ ấy để xây đựng

động cơ, thái độ học tập đúng đắn Động cơ ấy là biểu hiện của ý thức và xu h-ớng nghề nghiệp, nó chi phối toàn bộ nhận thức, t- t-ởng và hành động cụ thể của mỗi sinh viên ý thức về nghề nghiệp t-ơng lai càng rõ ràng, sâu sắc, càng thôi thúc sinh viên cố gắng v-ơn lên đạt thành tích tốt trong học tập

Học tập rèn luyện để nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, năng lực công tác của sinh viên là một quá trình, trong đó yếu tố con ng-ời mà hạt nhân của nó là ý thức chính trị luôn giữ vai trò quan trọng, nó có tác dụng

định h-ớng và điều chỉnh hành vi hoạt động của sinh viên, nó thể hiện ở ý chí quyết tâm, lòng kiên trì v-ợt khó, đó cũng là sự độc lập, sáng tạo, nhạy bén trong việc tìm ra những giải pháp tối -u để đạt kết quả học tập tốt, cũng nh- các giải pháp cải tiến hữu ích trong công tác

1.2 Một số vấn đề có tính quy luật trong phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

ý thức chính trị của con ng-ời là một hình thái ý thức xã hội, nó chỉ

đ-ợc hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động xã hội, trong mối quan hệ nhiều chiều giữa cá nhân và xã hội ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam là ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa của

Đối với Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam, giáo dục chính trị t- t-ởng

là quá trình bồi d-ỡng, giáo dục, đào tạo của nhà tr-ờng nhằm truyền bá những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta tác động vào nhận thức, tình cảm, ý chí của sinh viên nhằm hình thành ở họ thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, niềm tin, lý t-ởng cộng sản góp phần nâng cao ý thức chính trị của sinh viên

Công tác giáo dục chính trị t- t-ởng là toàn bộ những hoạt động có mục

đích, có tổ chức của nhà tr-ờng để thực hiện việc giáo dục chính trị, t- t-ởng cho sinh viên

Hiện nay trong giới khoa học tự nhiên, kỹ thuật vẫn có ng-ời cho rằng giáo dục không cần giáo dục chính trị t- t-ởng hoặc không nên đề cao môn học Mác-Lênin, mà chỉ cần trang bị cho sinh viên những quan điểm các học thuyết chính trị nói chung để tự họ rút ra cái cần thiết Họ cho rằng nh- vậy mới phù hợp với kinh tế thị tr-ờng, với thời mở cửa, bởi vì các công ty t- nhân

và liên doanh tuyển ng-ời đâu có cần phẩm chất chính trị Cách suy nghĩ nh- vậy chỉ là thể hiện sự mất ph-ơng h-ớng chính trị trong giáo dục Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Giáo dục phải phục vụ đ-ờng lối chính trị của Đảng và của Chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống của nhân dân Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỹ thuật, lao động và sản xuất” [46, tr.191]

25

Trong giáo dục đại học nếu coi th-ờng giáo dục t- t-ởng chính trị, sinh viên không có lập tr-ờng giai cấp vững vàng thì sẽ dễ mất ph-ơng h-ớng chính trị, tiếp thu một cách không tự giác những quan điểm t- t-ởng giáo dục t- sản hoặc ng-ợc lại thì cũng không biết tiếp thu có hiệu quả những nội dung

có ích trong toàn bộ ch-ơng trình giáo dục đào tạo về chuyên môn, kỹ thuật của nhà tr-ờng Sinh viên là một bộ phận thanh niên có học vấn cao, đang

đ-ợc đào tạo thành những cán bộ, những nhà tri thức t-ơng lai, thành những ng-ời lao động trí tuệ, họ ở vị trí trung tâm của chiến l-ợc con ng-ời, là một lực l-ợng góp phần quyết định thành bại của sự nghiệp cách mạng, của sự phát triển đất n-ớc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa Vì vây, để thực hiện mục tiêu đào tạo những ng-ời kế thừa sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên”, giữ vững mục tiêu xã hội chủ nghĩa trong giáo dục

đào tạo đại học nói chung và mục tiêu đào tạo của tr-ờng nói riêng, thì công tác giáo dục chính trị t- t-ởng cho sinh viên giữ vị trí quan trọng, là yếu tố chủ yếu cung cấp tri thức chính trị cho sinh viên một cách cơ bản, có hệ thống, có cơ sở khoa học, giúp sinh viên hiểu rõ tính cách mạng khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, đ-ờng lối, chính sách của

Đảng và Nhà n-ớc ta Mục đích cuối cùng là để xây dựng những t- t-ởng, những tình cảm cách mạng tốt đẹp, những hiểu biết khoa học cho sinh viên

Từ đó sinh viên có lập tr-ờng vững vàng, nhận rõ đ-ợc âm m-u của kẻ thù, nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, v-ợt qua những khó khăn trở ngại và làm thất bại những âm m-u thủ đoạn đó; có định h-ớng phù hợp, động cơ thái

độ học tập đúng đắn, có niềm tin và sự quan tâm thực sự của họ đối với sự nghiệp đổi mới, đó chính là giải pháp hữu hiệu, thực hiện nhiệm vụ “dạy người, dạy chữ, dạy nghề", trong đó “dạy người" là mục tiêu cao nhất

Giáo dục và phát triển ý thức chính trị cho sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam còn nhằm mục đích: tăng c-ờng sự nhất trí trong Đảng, sự thống nhất về chính trị; nâng cao ý chí phấn đấu thực hiện thắng lợi mục tiêu

26

đào tạo của nhà tr-ờng, thúc đẩy các phong trào cách mạng trong sinh viên; thực hiện đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc trong tình hình đổi mới, làm tốt công tác này cũng để làm tốt hơn nhiệm vụ giáo dục đào tạo con ng-ời toàn diện

Nh- vậy, giáo dục chính trị t- t-ởng cho sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam có vai trò to lớn đối với phát triển ý thức chính trị của họ thể hiện ở chỗ:

Thứ nhất: giáo dục chính trị t- t-ởng vạch ra ph-ơng h-ớng cho sự hình

thành và phát triển ý thức chính trị

Thứ hai: nhờ có giáo dục và thông qua giáo dục chính trị t- t-ởng mà

sinh viên hiểu đ-ợc thực chất, bản chất cách mạng khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, đ-ờng lối, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta, từ đó có động cơ học tập đúng đắn

Thứ ba: giáo dục chính trị t- t-ởng giúp cho sinh viên có đ-ợc nhận

thức sâu sắc về các vấn đề chính trị xã hội, trên cơ sở đó có khả năng phân tích, đánh giá, tổng hợp và hình thành lên quan điểm, t- t-ởng chính trị của mình

Thứ t-: giáo dục chính trị t- t-ởng có khả năng và tạo điều kiện để phát

huy những mặt mạnh, khắc phục những mặt yếu, kịp thời uốn nắn những sai lệnh trong phát triển ý thức chính trị của sinh viên

Việc phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay phụ thuộc rất lớn vào chất l-ợng giáo dục chính trị t- t-ởng của nhà tr-ờng Nh-ng muốn việc giáo dục ấy đ-ợc tốt cần phải triệt để chống quan điểm, t- t-ởng phản khoa học, t- t-ởng phản động, cơ hội xét lại, t- t-ởng phi chủ nghĩa xã hội Phê phán một cách triệt để biểu hiện của những t- t-ởng ấy, biểu d-ơng -u điểm đi đôi với nghiêm khắc phê bình khuyết

27

điểm Mục đích cuối cùng của giáo dục chính trị t- t-ởng là tác động vào nhận thức tình cảm, ý chí của sinh viên, nhằm hình thành ở họ thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, niềm tin lý t-ởng cộng sản góp phần nâng cao ý thức chính trị cho sinh viên để họ vận dụng vào quá trình học tập, rèn luyện bản thân

1.2.2 Phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay phụ thuộc vào học tập và rèn luyện trong thực tiễn của sinh viên

Sự phát triển ý thức chính trị của sinh viên một mặt chịu ảnh h-ởng của những tác động có mục đích của quá trình giáo dục, mặt khác đó còn là kết quả của quá trình tự học tập, tự rèn luyện trong thực tiễn của bản thân mỗi sinh viên

Thực tiễn là điểm xuất phát trực tiếp cho hoạt động nhận thức, vai trò của thực tiễn biểu hiện tr-ớc hết ở chỗ: thực tiễn là cơ sở, mục đích và động lực chủ yếu và trực tiếp của nhận thức Con ng-ời quan hệ với thế giới không phải bắt đầu bằng lý luận mà bằng thực tiễn Chính nhu cầu cải tiến thế giới tự nhiên của hoạt động thực tiễn mà con ng-ời tác động vào giới tự nhiên một cách chủ động và sáng tạo làm cho sự vật hiện t-ợng bộc lộ những thuộc tính, những mối liên hệ, đem lại những tái hiện cho nhận thức, trên cơ sở đó con ng-ời khái quát hoá hệ thống hoá thành những lý thuyết khoa học phản ánh

đ-ợc những bản chất và quy luật của thế giới Trong quá trình biến đổi thế giới, con ng-ời cũng biến đổi luôn cả bản thân mình, phát triển năng lực bản chất, năng lực trí tuệ của mình Nhờ đó, con ng-ời ngày càng đi sâu vào nhận thức thế giới, khám phá những bí mật của thế giới, làm phong phú và sâu sắc tri thức của mình về thế giới Thực tiễn còn đề ra nhu cầu, nhiệm vụ và ph-ơng h-ớng phát triển của nhận thức Chính trong hoạt động thực tiễn sinh

động luôn biến đổi đã nảy sinh ra vấn đề nhiệm vụ cấp bách buộc con ng-ời

28

phải nhận thức, phải giải đáp những vấn đề mới đó Do vậy, thực tiễn đề ra nhiệm vụ, cách thức và khuynh h-ớng phát triển của nhận thức, nhận thức dù trực tiếp hay gián tiếp xét đến cùng đều bắt nguồn từ thực tiễn

Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn, của chính trị, kinh tế, xã hội Việt Nam và quốc tế đòi hỏi sinh viên của chúng ta ra tr-ờng phải vững mạnh toàn diện cả về chính trị lẫn trình độ chuyên môn Đối với sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam, họ có tuổi đời rất trẻ, năng động, nhạy bén, có kiến thức thiên về khoa học tự nhiên, song họ mới chỉ b-ớc đầu có định h-ớng chính trị và nghề nghiệp Để trở thành cán bộ có ý thức chính trị vững vàng,

họ phải trải qua quá trình xây dựng, bồi d-ỡng, rèn luyện kiên trì, lâu dài ở tr-ờng Tại đó, họ đ-ợc trang bị tri thức, giác ngộ lý t-ởng, bồi d-ỡng lập tr-ờng giai cấp, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo chuyên môn và đ-ợc thử thách qua hoạt động thực tiễn, chất l-ợng phát triển ý thức chính trị của họ sẽ càng đ-ợc nâng cao khi ý thức trách nhiệm của họ đối với quá trình học tập rèn luyện

đ-ợc tốt Nhờ kết quả của phát triển ý thức chính trị mà sinh viên nhận thấy rõ hơn vị trí, vai trò, nhiệm vụ, trách nhiệm và những yêu cầu về phẩm chất, năng lực của ng-ời kỹ s- trong t-ơng lai Trên cơ sở đó tạo ra nhu cầu bên trong, nhu cầu tự nhiên, chuyển hoá thành động cơ thôi thúc họ tự giác học tập rèn luyện

Thực tiễn học tập và rèn luyện của sinh viên là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích của sinh viên nhằm tiếp thu lĩnh hội tri thức khoa học, hoàn thiện mình về mọi mặt cả trí lực lẫn thể lực, thay đổi chính bản thân ng-ời học, hình thành lên ở họ những phẩm chất mới phù hợp với yêu cầu xã hội, đáp ứng đ-ợc mục tiêu giáo dục đặt ra; là quá trình vận động, lớn lên về nhiều mặt cả về thể chất lẫn tinh thần, đặc biệt là năng lực trí tuệ, nó làm tăng tính chủ động, phát huy tính sáng tạo, khả năng khái quát hoá, trừu t-ợng hoá

đ-ợc nâng lên

29

Hoạt động học của sinh viên mang tính chất nghiên cứu nhiều hơn, đòi hỏi t- duy độc lập, tính sáng tạo cao Học tập và rèn luyện trong thực tiễn của sinh viên quyết định phần lớn đến kết quả, chất l-ợng học tập của họ: khối l-ợng ghi nhớ thông tin không ngừng tăng lên theo thời gian, cách thức ghi nhớ đ-ợc biến đổi, tạo ra động lực thúc đẩy họ nâng cao năng lực chuyên môn

và tích luỹ tri thức chính trị, tri thức chuyên môn

Chính trong thực tiễn học tập và rèn luyện của sinh viên đã làm phát triển thêm những nhu cầu ngày càng cao của sinh viên về học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ về mọi mặt Nhu cầu học tập, nghiên cứu nâng cao trình độ

về mọi mặt của sinh viên có tác động tích cực đến quá trình phát triển ý thức chính trị của họ, là động lực thúc đẩy họ nâng cao năng lực chuyên môn, tích luỹ tri thức về chính trị,về nghề nghiệp Trên cơ sở đó, sẽ làm tăng thêm nhận thức của sinh viên về chủ nghĩa xã hội: đem lại cho họ nhận thức mới, đúng và ngày càng đầy đủ, càng rõ hơn về bản chất của chủ nghĩa xã hội; về con

đ-ờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở n-ớc ta Đó là cơ sở để tạo lên sự nhất trí cao của sinh viên đối với đ-ờng lối, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta trong giai đoạn hiện nay

Mặt khác, học tập và rèn luyện trong thực tiễn của sinh viên làm cho họ tăng c-ờng khả năng tự nghiên cứu, tự kiểm tra, tự giác hành động giúp họ phát triển hoạt động sáng tạo độc lập, phát triển các thói quen và ph-ơng pháp

độc lập làm việc, sinh viên sẽ tiếp thu những hệ t- t-ởng không phải một cách

ồ ạt mà có chọn lọc, có sự phân tích phê phán, tổng hợp, khái quát thành những quan điểm t- t-ởng chính trị của mình Đây cũng là yếu tố làm tăng hàm l-ợng tri thức của mỗi sinh viên, làm tăng khả năng vận dụng những tri thức và biến nó thành cái của mình

Nh- vậy, học tập và rèn luyện trong thực tiễn của sinh viên có vai trò quan trọng trong phát triển ý thức chính trị của họ, nó làm phát triển thêm

30

những yêu cầu ngày càng cao về học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ về mọi mặt của sinh viên, tác động tích cực đến quá trình phát triển ý thức chính trị của họ, giúp sinh viên có khả năng đi sâu khám phá các thuộc tính, các mối liên hệ, quan hệ, các mặt, các bộ phận bên trong của các vấn đề chính trị - xã hội, phân tích, tổng hợp khái quát thành các quan điểm chính trị, thành t- t-ởng chính trị

1.2.3 Phát triển ý thức chính trị của sinh viên hiện nay phụ thuộc vào chất l-ợng xây dựng môi tr-ờng chính trị của Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Những yếu tố thuộc lĩnh vực đời sống chính trị, môi tr-ờng chính trị xã hội có liên quan mật thiết ảnh h-ởng tới sự hình thành và phát triển ý thức

chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Môi tr-ờng là toàn bộ những yếu tố vật chất, tinh thần cũng nh- các yếu

tố tự nhiên và xã hội đ-ợc thu hút vào quá trình hoạt động của mọi ng-ời nhờ

đó tạo điều kiện cho con ng-ời tồn tại và phát triển

Môi tr-ờng chính trị là toàn bộ các mối quan hệ chính trị xã hội nh-:

đời sống chính trị, t- t-ởng chính trị, tình cảm, đạo đức, lối sống tác động đến

sự tồn tại và phát triển của con ng-ời, nó có ảnh h-ởng trực tiếp hay gián tiếp

đến quá trình hình thành, vận động, biến đổi ý thức chính trị của mỗi ng-ời

Môi tr-ờng chính trị trong sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay là toàn bộ các mối quan hệ chính trị xã hội trong tr-ờng, nếu xét trên phạm vi rộng thì bao gồm cả tình hình quốc tế và trong n-ớc, có ảnh h-ởng trực tiếp hay gián tiếp đến quá trình hình thành, vận động, phát triển ý thức chính trị của sinh viên hàng hải Môi tr-ờng chính trị vừa là tiền đề, vừa

là điều kiện quy định và tác động đến ý thức chính trị của sinh viên, nó ảnh h-ởng đến sự hình thành ý thức về giai cấp, về dân tộc, sự hình thành lập

31

tr-ờng chính trị và có khả năng định h-ớng, điều chỉnh mọi hành vi chính trị của họ

Xét theo mối quan hệ và phạm vi hoạt động xã hội của sinh viên mà xác

định thì môi tr-ờng chính trị có hai cấp độ là: môi tr-ờng rộng lớn và môi tr-ờng nhỏ gần gũi Môi tr-ờng rộng lớn là tình hình quốc tế và trong n-ớc với các yếu tố nh-: chế độ kinh tế, chính trị, hệ t- t-ởng, nền văn hoá, tâm lý dân tộc, giai cấp Môi tr-ờng nhỏ gần gũi là môi tr-ờng của Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam với các yếu tố nh- hệ thống các tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo, các khoa, phòng ban với các hoạt động chính trị xã hội trong tr-ờng Giữa hai môi tr-ờng này thì môi tr-ờng nhỏ gần gũi tác động trực tiếp và mạnh mẽ hơn, sâu sắc hơn, có ý nghĩa quyết định đến quá trình hình thành phát triển ý thức chính trị của sinh viên, môi tr-ờng rộng lớn có vai trò định h-ớng phát triển ý thức chính trị của sinh viên Những tác động của môi tr-ờng rộng lớn th-ờng phải thông qua môi tr-ờng nhỏ hẹp gần gũi mà phát huy ảnh h-ởng của mình Môi tr-ờng chính trị thuận lợi có vai trò quan trọng là điều kiện không thể thiếu đ-ợc trong việc phát triển ý thức chính trị của sinh viên, nó vừa là môi tr-ờng giáo dục rèn luyện, vừa là nơi thử thách ý thức chính trị của sinh viên Tại đó sinh viên tiếp thu và nâng cao nhận thức hiểu biết của mình về vấn đề chính trị xã hội Môi tr-ờng chính trị là cái nôi nuôi d-ỡng và phát triển ý thức chính trị của con ng-ời Muốn ý thức chính trị của con ng-ời hình thành và phát triển thì ng-ời ta không thể tách rời môi tr-ờng chính trị Vì vậy, nếu không xây dựng môi tr-ờng chính trị thì không thể có con ng-ời có ý thức chính trị và càng không thể phát triển ý thức chính trị đ-ợc

Đồng chí Phạm Văn Đồng viết: “Muốn xã hội tốt phải có con người tốt, muốn có con ng-ời tốt phải có môi tr-ờng tốt Môi tr-ờng xã hội lành mạnh là

điều kiện để phát triển kinh tế, phát huy thế mạnh chính trị theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa” [23, tr.17]

32

Cuộc sống con ng-ời là quá trình không ngừng v-ơn lên chinh phục thế giới khách quan, là quá trình thích ứng với điều kiện bên ngoài bằng cải tạo hoàn cảnh theo nhu cầu ngày càng tăng của bản thân mình và xã hội Do đó,

sự thống nhất giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan là vấn đề có tính quy luật chi phối mọi lĩnh vực hoạt động trong đời sống xã hội của con ng-ời

Điều kiện khách quan ở đây chính là: tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong n-ớc và quốc tế, môi tr-ờng giáo dục tại Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam, hợp thành hoàn cảnh hiện thực th-ờng xuyên và trực tiếp quy định sự hình thành và phát triển các hệ thống tri thức, quan điểm, tình cảm chính trị của ng-ời sinh viên Nhân tố chủ quan ở đây là những hoạt động của sinh viên để phát triển ý thức chính trị

Môi tr-ờng chính trị trong sinh viên, vừa là điều kiện và môi tr-ờng giáo dục rèn luyện ý thức chính trị, vừa là nơi thử thách năng lực chính trị của sinh viên ở đó, ý thức chính trị của sinh viên đ-ợc hình thành và phát triển Nếu môi tr-ờng chính trị lành mạnh sinh viên có thể tiếp thu lĩnh hội tri thức khoa học đ-ợc dễ dàng, ý thức chính trị vững vàng v-ợt qua đ-ợc những khó khăn trở ngại, những cám dỗ tầm th-ờng của cuộc sống và có thể hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ học tập và rèn luyện, đạt đ-ợc những -ớc mơ chân chính của mình

Môi tr-ờng chính trị góp phần quyết định sự hình thành và phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hảng hải Việt Nam là môi tr-ờng nhỏ hẹp gần gũi bao gồm toàn bộ đời sống vật chất tinh thần và các quan hệ trong nhà tr-ờng Xây dựng môi tr-ờng chính trị nhỏ hẹp gần gũi trong sạch, lành mạnh là cơ sở và điều kiện để nhà tr-ờng có đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ đào tạo, đó chính là việc tạo lập những cơ sở vật chất, tinh thần, xây dựng cơ chế hoạt động của nhà tr-ờng, tạo điều kiện thuận lợi cho thực hiện

là những lực l-ợng mẫu mực, tác động tích cực đến quá trình giáo dục, phát triển ý thức chính trị của sinh viên

Nh- vậy, môi tr-ờng chính trị có vai trò quan trọng đối với sự phát triển

ý thức chính trị của sinh viên, nó có khả năng định h-ớng và điều chỉnh mọi hành vi của sinh viên cho phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo, có tác động trực tiếp đến hình thành ph-ơng h-ớng giai cấp và lập tr-ờng chính trị của sinh viên Trong môi tr-ờng chính trị có hai cấp độ là môi tr-ờng chính trị nhỏ hẹp gần gũi và môi tr-ờng chính trị rộng lớn, trong đó môi tr-ờng chính trị nhỏ hẹp gần gũi có vai trò quyết định đến quá trình hình thành và phát triển ý thức chính trị của sinh viên Do đó, xây dựng môi tr-ờng chính trị nhỏ hẹp, gần gũi trong sạch lành mạnh là cần thiết, muốn vậy nhà tr-ờng phải làm đúng chức năng, h-ớng vào việc hoàn thành mục tiêu, yêu cầu đào tạo là một đòi hỏi khách quan, cấp bách để phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng

Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

34

Tóm lại, phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng

hải Việt Nam hiện nay là một quá trình mà qua đó, đòi hỏi sinh viên phải tích cực tham gia học tập, rèn luyện trong môi tr-ờng đào tạo tại tr-ờng để nâng cao nhận thức của mình, phát triển những cái mình đã có đ-ợc từ tr-ớc thành những tri thức khoa học, có nhận thức sâu sắc về các vấn đề chính trị xã hội, trên cơ sở đó có khả năng phân tích, đánh giá, tổng hợp và hình thành lên quan điểm, t- t-ởng chính trị của mình, nắm chắc và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, đ-ờng lối chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta trong mọi hoàn cảnh cụ thể; có mục tiêu lý t-ởng phấn đấu rõ ràng Mặt khác, đòi hỏi nhà tr-ờng có những định h-ớng làm cho sinh viên hoạt động và phản ánh đúng, sâu sắc những vấn đề có liên quan đến chính trị xã hội và tạo mọi điều kiện để phát huy tính sáng tạo, năng động của sinh viên Trong quá trình phát triển ấy, để đạt kết quả tốt nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó những yếu tố nh- giáo dục chính trị t- t-ởng của nhà tr-ờng; học tập rèn luyện trong thực tiễn của sinh viên và xây dựng môi tr-ờng chính trị trong sinh viên là những yếu tố cơ bản quan trọng

35

Ch-ơng 2 Thực trạng và một số giải pháp cơ bản phát triển

ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải

Việt Nam hiện nay

2.1 Thực trạng phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng

Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

2.1.1 Đánh giá thực trạng phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam

Đánh giá thực trạng, từ đó tìm ra những giải pháp cơ bản phát triển ý thức chính trị của sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay là một nhiệm vụ quan trọng Song việc đánh giá ấy là một việc làm rất khó, đòi hỏi chúng ta xem xét đánh giá phải có cái nhìn khách quan, toàn diện, lịch sử

cụ thể để phân tích, lý giải trên tất cả các mặt tích cực và hạn chế của sự phát triển đó mới có thể đ-a ra đ-ợc kết luận đúng đắn Không khách quan trong việc đánh giá, mà chỉ nhìn vào những biểu hiện bên ngoài thì dễ rơi vào cách nhìn phiến diện, đ-a đến những kết luận sai lầm

Có thể khẳng định rằng, phần lớn sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay đ-ợc giáo dục và đào tạo hết sức cơ bản ở bậc trung học và

đang đ-ợc tr-ởng thành dần trong môi tr-ờng giáo dục của Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam Nhìn chung họ trong sáng về đạo đức, dễ thích ứng với cái mới, có trình độ học thức cao, nh-ng vẫn còn non kém bồng bột, còn ít trải nghiệm trong cuộc sống, trong những vấn đề xử lý về chính trị thực tiễn Về thực trạng ý thức chính trị đã có nhiều thay đổi tích cực: đa số sinh viên ngày càng tin t-ởng vào công cuộc đổi mới của đất n-ớc, vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, họ năng động sáng tạo, có trình độ học vấn cao, có tầm nhìn rộng và cũng rất nhạy cảm với thời cuộc; họ quan tâm đến tình hình kinh

tế chính trị diễn ra trong n-ớc cũng nh- trên thế giới và luôn khát vọng đ-a

36

đất n-ớc thoát khỏi đói nghèo lạc hậu Phần đông sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay rất mong muốn đứng trong tổ chức chính trị để

đ-ợc cống hiến và tr-ởng thành Họ tích cực tham gia vào các phong trào của

Đảng, của Đoàn thanh niên và Hội sinh viên phát động Để đánh giá đúng thực trạng phát triển ý thức chính trị của sinh viên, theo tôi cần phải phân tích

ý thức chính trị của sinh viên theo cả hai h-ớng -u điểm và nh-ợc điểm

đ-ợc hỏi trả lời đáp ứng cơ bản nhu cầu của sinh viên (phần phụ lục, câu 7),

có 41,27% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời những môn khoa học Mác-Lênin là rất cần thiết, có 52,63% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời là cần thiết (phụ lục, câu 8)

Kết quả học tập các môn lý luận Mác-Lênin của sinh viên dựa theo

điểm số trong 2 năm học 2002 - 2003, 2003 - 2004 và học kỳ I năm 2004 -

2005 năm sau có nhiều điểm khá giỏi hơn năm tr-ớc (xem phụ lục)

Phần đông sinh viên hiện nay kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có trình độ giác ngộ giai cấp, giác ngộ dân tộc, có niềm tin tuyệt

đối vào đ-ờng lối, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất n-ớc

37

Hiện nay có nhiều sinh viên Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam nghiên cứu các Nghị quyết Đại hội Đảng và các Nghị quyết Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng Đa số sinh viên ngày càng tin t-ởng vào công cuộc đổi mới của

đất n-ớc, vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Kết quả phiếu thăm

dò sinh viên của khoa Mác-Lênin Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam tiến hành tháng 9 năm 1999 có 78,7% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời tin t-ởng và tuyệt

đối tin t-ởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, 15% sinh viên

đ-ợc hỏi trả lời nghiên cứu kỹ và tìm hiểu t-ơng đối th-ờng xuyên các Nghị quyết Đại hội Đảng và các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng,

có 35,6% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời tin là đất n-ớc ta sẽ phát triển, nhân dân ta

sẽ ấm no khi đi theo con đ-ờng xây dựng chủ nghĩa xã hội, 44,2% sinh viên tin nh-ng cần sử dụng mạnh cơ chế thị tr-ờng (Nguồn: Khoa Mác-Lênin Tr-ờng Đại học Hàng hải Việt Nam)

Còn theo kết quả phiếu thăm dò sinh viên của tác giả tiến hành tháng 12 năm 2004 thì có 89,45% số sinh viên đ-ợc hỏi tin t-ởng và tuyệt đối tin t-ởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (phần phụ lục, câu 1), có 23,63% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời là nghiên cứu kỹ và t-ơng đối th-ờng xuyên các Nghị quyết Đại hội Đảng và các Nghị quyết Ban Chấp hành Trung -ơng

Đảng (phần phụ lục, câu 2); có 46,72% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời tin là đất n-ớc ta sẽ phát triển, nhân dân ta sẽ ấm no khi đi theo con đ-ờng xã hội chủ nghĩa 40,63% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời tin nh-ng cần sử dụng mạnh cơ chế thị tr-ờng (phần phụ lục, câu 6)

Niềm tin đó không chỉ dừng lại ở ý nghĩ, tình cảm mà bằng cả những hoạt động thực tiễn; sinh viên ngày càng quan tâm hơn đến tình hình kinh tế - xã hội của đất n-ớc, chủ động tham gia vào các công cuộc đổi mới Theo kết quả phiếu tham dò sinh viên cho thấy: có 18,36% sinh viên đ-ợc hỏi trả lời quan tâm tìm hiểu rất thấu đáo và 72,54% sinh viên trả lời quan tâm t-ơng đối th-ờng xuyên đến tình hình kinh tế- xã hội của đất n-ớc (phần phụ lục, câu 3);