Đề tài : Bảo tồn nghệ thuật hát Dô trong đời sống văn hóa cộng đồng tại xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai – Hà Nội

Đề tài : Bảo tồn nghệ thuật hát Dô trong đời sống văn hóa cộng đồng tại xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai – Hà Nội... Nội dung này đã trở thành nội dung chủ đạo trong phần hát Bỏ bộ, được ti

Đề tài : Bảo tồn nghệ thuật hát Dô trong đời sống văn hóa cộng đồng tại xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai – Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mỗi vùng quê sản sinh ra một loại hình dân ca khác nhau đều mang bản sắc riêng của mảnh đất đó Nếu như dân ca quan họ chỉ nảy sinh từ vùng đất Kinh Bắc, hát Xoan sinh ra ở vùng đất Phú Thọ, hát Dậm chọn quê hương Hà Nam… thì hát Dô lại nảy sinh ở xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây cũ (nay là Hà Nội)

Hát Dô là một loại dân ca nghi lễ đặc sắc, gắn với tín ngưỡng thờ Tản Viên sơn thánh Lời ca của nó thể hiện sự tôn kính của nhân dân đối với vị thần đứng đầu trong tứ bất tử Việt Nam, đồng thời phản ánh nhận thức của người dân

về thiên nhiên, và ước mơ của người dân về một cuộc đời êm ấm, thời tiết thuận hòa, mùa màng bội thu, con cháu đông đúc Hát Dô còn là tiếng ca trữ tình, nồng nàn về tình yêu nam nữ, về hạnh phúc lứa đôi của người nông dân dưới chế độ phong kiến Nội dung này đã trở thành nội dung chủ đạo trong phần hát

Bỏ bộ, được tiến hành sau những diễn xướng có tính chất nghi lễ của hát Hội Dô trong những ngày lễ hội… Tìm hiểu về hát Dô cũng chính là một cách để chúng

ta có thể thấy được thực trạng hiện tại của dân ca này, cũng như cách thức bảo tồn và duy trì vốn văn hóa cổ không chỉ có giá trị với riêng Liệp Tuyết mà còn đối với nền văn hóa dân tộc Bước vào nền kinh tế thị trường, sự giao thoa và ảnh hưởng của các nền văn hóa đang tác động mạnh mẽ đến đất nước ta Nhiều loại hình nghệ thuật du nhập và phát triển rầm rộ đang làm cho một số môn nghệ thuật truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một trong đó hát Dô Việc nghiên cứu về điệu hát cổ này đang nhận được sự quan tâm của nhiều nhà

nghiên cứu Tìm hiểu về đề tài “Bảo tồn nghệ thuật hát Dô trong đời sống văn hóa cộng đồng tại xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai – Hà Nội ” cũng là một

cách tác giả đóng góp một phần của mình vào công tác bảo tồn và giữ gìn loại dân ca đặc sắc này Nghiên cứu hát Dô cũng là dịp người viết vận dụng các kiến

thức về ngành học của mình như: dân tộc học, lịch sử, địa lý… để hiểu một cách cặn kẽ và toàn diện về loại dân ca “có một không hai” này Hát Dô là một điệu hát cổ, gắn với văn hóa và phong tục của mảnh đất Liệp Tuyết Nghiên cứu điệu hát này giúp người viết không chỉ hiểu biết hơn về hát Dô mà còn về chính những con người nơi đây

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Là một loại hình dân ca độc đáo nhưng do thời gian mỗi lần tổ chức hát

Dô cách nhau khá xa Và sau khi tổ chức thì văn bản gốc phải cất lại trong đền còn những bản sao thì phải đốt đi cho nên cứ liệu để nghiên cứu loại hình dân ca này là rất hạn chế Đây là một khó khăn rất lớn cho những ai muốn nghiên cứu tìm hiểu về hát Dô Phải cho đến khi đất nước hoàn toàn thống nhất, sau 1975 mới xuất hiện một số những công trình nghiên cứu về hát Dô

Trước hết , đó là cuốn “Hát Dô - Hát Chèo Tàu” của tác giả Trần Bảo Hưng và Nguyễn Đăng Hòe, viết năm 1977 Cuốn sách này, các tác giả đã viết một cách khá kỹ lưỡng về loại dân ca này Hơn nữa, các tác giả cũng đi sâu vào nội dung, hình thức cũng như những giá trị văn học của hát Dô

Tiếp theo là, cuốn “Tục ngữ ca dao dân ca Hà Tây” của Sở Văn hóa thông tin thể thao Hà Tây, tái bản năm 1993 Cuốn sách đã không chỉ giới thiệu về các loại hình tục ngữ, ca dao Hà Tây còn giới thiệu một cách khái quát về điệu hát Dô

Cuốn “Xứ Đoài” của Kiều Thu Hoạch, viết năm 2000 là cuốn sách viết

về nền văn hóa đặc sắc của xứ Đoài Trong phần viết về hát Dô lại chủ yếu miêu

tả Hội Dô, phần về hát Dô tác giả nhắc đến không đáng kể

Đề tài tập sự “Di tích và lễ hội đền Khánh Xuân” của Phùng Văn Thành, năm 2006, lại chủ yếu phân tích và mô tả kỹ lưỡng về đền Khánh Xuân, không gian diễn ra lễ hội Dô cũng như trình bày những khái quát chung về Hội Dô

Tiếp theo là cuốn luận văn Thạc sĩ “Bảo tồn, phát huy diễn xướng dân gian hát Dô (xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây)”, năm 2008, của tác giả Đặng Thị Hạnh Đề tài đã đề cập đến thực trạng và phương hướng bảo tồn hát Dô

Ngoài ra, còn một số những bài viết nữa của các tác giả như: Nguyễn Duy Cách, Nguyễn Thị Vân đăng trên các Tạp chí dân tộc và thời đại, Báo Hà Tây, Báo Nhân dân cũng giới thiệu chung về loại hình dân ca này, nhưng nó mới chỉ dừng lại ở nghiên cứu sơ bộ và khái quát Trên một số trang web cũng có những bài viết, nghiên cứu về hát Dô Điều này có thể thấy, càng ngày loại hình dân ca này càng được chú ý và quan tâm

Trong quá trình tìm hiểu về hát Dô, em nhận thấy, đây là một loại hình dân ca nghi lễ hết sức độc đáo Độc đáo ở nguồn gốc xuất hiện, ở những tục hèm xung quanh nó, ở người hát và ở cả thời gian mỗi lần tổ chức hát Dô Tuy nhiên, những tài liệu nghiên cứu về hát Dô còn ít nếu không muốn nói là quá ít Các tài liệu này chỉ đề cập một cách tản mạn, ở khía cạnh này hay khía cạnh kia của của hát Dô Hơn thế, các tài liệu chủ yếu hoặc là nói về nguồn gốc hoặc là nói về các làn điệu hoặc là nói về những nghệ nhân hát Dô Với đề tài “Bước đầu tìm hiểu hát Dô ở xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội” chúng tôi muốn có cái nhìn toàn diện hơn, xem xét và đánh giá hát Dô ở các mặt khái niệm nguồn gốc, đến đặc trưng, giá trị của câu hát Dô Phân tích tình hình hiện nay của hát

Dô để đưa ra một số giải pháp bảo lưu và phát triển loại hình dân ca độc đáo này

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm ra những cái hay, cái đẹp, đặc điểm văn hóa tín ngưỡng, văn hóa tâm linh trong nghệ thuật hát Dô xã Liệp Tuyết

Đề ra phương hướng, bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Dô trong đời

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng diễn xướng dân gian phong phú, đa dạng Đây là một loại hình nghệ thuật đặc trưng của dân ca nghi lễ vẫn động trong không gian và thời gian

Nghệ thuật diễn xướng dân gian Hội Dô trong môi trường và xã hội xã Liệp Tuyết

Những hình thức và đặc điểm của Hát Dô

Vai trò của hát Dô trong đời sống văn hóa cộng đồng xã Liệp Tuyết

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian : Chủ yếu là địa bàn xã Liệp Tuyết, mở rộng sang xã Tuyết Nghĩa Cụ thể là Đại Phu, Vĩnh Phúc…

Thời gian : trước năm 1945 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp cơ bản trong nghiên cứu như:

- Phương pháp thực địa

- Phương pháp thu thập, xử lý, phân tích tài liệu

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp hồi cố

- Phân tích thống kê, chứng minh, đối chiếu, so sánh

- Kế thừa, tổng hợp các tài liệu, ấn phẩm đã công bố hoặc còn ở dạng tư liệu

6 Đóng góp của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài liệu phong phú cho nghệ thuật hát

Dô xã Liệp Tuyết nói riêng, tài liệu văn hóa dân gian nói chung

Tìm hiểu một cách khái quát về vai trò của nghệ thuật hát Dô trong đời sống cộng đồng xã Liệp Tuyết huyện Quốc Oai – Thành phố Hà Nội

Ý kiến được đề xuất góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị của nghệ thuật hát Dô xã Liệp Tuyết huyện Quốc Oai – Thành phố Hà Nội

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục đề tài được kết cấu 3 chương

Chương 1: Khái quát chung về nghệ thuật Hát Dô và tổng quan về xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai thành phố Hà Nội.

Chương 2: Thực trạng nghệ thuật hát Dô trong đời sống cộng đồng

xã Liệp Tuyết Huyện Quốc Oai thành phố Hà Nội

Chương 3 Bảo tồn nghệ thuật hát Dô trong đời sống văn hóa cộng đồng tại xã Liệp Tuyết, huyện Quốc Oai – Hà Nội

CHƯƠNG 1 : KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGHỆ THUẬT HÁT DÔ VÀ TỔNG QUAN VỀ XÃ LIỆP TUYẾT HUYỆN QUỐC OAI – HÀ NỘI

1.1 Tổng quan về xã Liệp Tuyết huyện Quốc Oai thành phố Hà Nội

1.1.1 Vị trí địa lý

1.1.2 Dân cư

1.1.3 Đời sống kinh tế

.1.4 Truyền thống văn hóa – giáo dục

1.1.5 Đời sống tâm linh, tín ngưỡng

1.2 Khái quát chung về nghệ thuật Hát Dô

1.2.1 Khái niệm

1.2.2 Truyền thuyết

1.3 Hình thức và đặc điểm của hát hội Dô

1.3.1 Tổ chức hội Dô

1.3.1.1 Mục đích 1.3.1.2 Thời gian, không gian tổ chức hội Dô

1.3.2.Những hình thức của hát hội Dô

1.3.2.1 Lề lối 1.3.2.2 Âm nhạc và múa trong hát Dô 3.2.3 Văn bản hát Dô

CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG NGHỆ THUẬT HÁT DÔ TRONG ĐỜI SỐNG CỘNG ĐỒNG XÃ LIỆP TUYẾT HUYỆN QUỐC OAI – HÀ NỘI

2.1 Đặc trưng của nghệ thuật hát Dô

2.1.1 Nội dung của hát

2.1.2 Về người hát.

2.1.3 Về trình tự cuộc hát Dô

2.1.4 Hình thức của hát Dô

2.1.5 Về trang phục, đạo cụ và nhạc cụ

2.2 Vai trò của nghệ thuật hát Dô trong đời sống cộng đồng xã Liệp Tuyết huyện Quốc Oai thành phố Hà Nội

2.2.1 Ca ngợi anh hùng, lịch sử dân tộc

2.2.2 Mô tả cuộc sống cư dân

2.2.3 Ca ngợi cảnh sắc thiên nhiên, làng xóm

.2.4 Giá trị của những mặt hát Dô

2.3 Hiện trạng của hát Dô

2.3.1 Tình hình phát triển và một số thành tựu của hát Dô

2.3.2 Một số khó khăn trong việc phát triển hát Dô

CHƯƠNG 3 : XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY DIỄN XƯỚNG DÂN GIAN HÁT DÔ

3.1 Xu hướng biến đổi nghệ thuật hát Dô

.1.1 Những nhân tố tác động đến sự biến đổi

3.1.2 Sự biến đổi trong nghệ thuật hát Dô

3.2 Giải pháp bảo tồn và phát huy diễn xướng hát Dô trong thời gian tới

3.2.1 Phương án bảo tồn

3.2.2 Bảo tồn hội Dô

3.2.3 Nâng cao, phát huy tác dụng của Câu lạc bộ Hát Dô

3.2.4 Bảo tồn, lưu giữ các văn bản chép tay bằng chữ Nôm được coi là văn bản hát hội Dô chính thức

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC