Nhận thức về việc thực hiện quyền trẻ em của cha mẹ trên địa bàn miền núi tỉnh nghệ an

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGÔ THỊ KIỀU TRANG NHẬN THỨC VỀ VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TRẺ EM CỦA CHA MẸ TRÊN ĐỊA BÀN MIỀN NÚI TỈNH NGHỆ AN LUẬN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGÔ THỊ KIỀU TRANG

NHẬN THỨC VỀ VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TRẺ EM CỦA CHA MẸ TRÊN ĐỊA BÀN MIỀN NÚI TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGÔ THỊ KIỀU TRANG

NHẬN THỨC VỀ VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TRẺ EM CỦA CHA MẸ TRÊN ĐỊA BÀN MIỀN NÚI TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS BÙI THỊ XUÂN MAI

HÀ NỘI – 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS TS Bùi Thị Xuân Mai - Khoa Công tác xã hội - Trường Đại học Lao động Xã Hội Hà Nội Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Ngô Thị Kiều Trang

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn cao học này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Thầy (cô) trong Khoa Tâm lý học - Trường Đại Học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại Học Quốc Gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn cao học

Tôi cũng xin trân thành cảm ơn PGS.TS.Bùi Thị Xuân Mai, người đã tận tình dành nhiều thời gian quý báu để giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu và đóng góp những ý kiến quan trọng giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn cao học này

Qua đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các quý phụ huynh, các thầy cô giáo, các cán bộ công tác xã hội và các em học sinh trên địa bàn thị trấn Qùy Hợp, xã Châu Quang, xã Châu Lộc, Xã Thọ Hợp – Huyện Qùy Hợp – Tỉnh Nghệ An Đó là những người đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu thực tiễn, giúp tôi có được những số liệu quý báu để góp phần vào việc hoàn thành luận văn cao học

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến những người bạn và người thân trong gia đình tôi, những người đã ủng hộ tôi về mặt tinh thần, giúp tôi có thể hoàn thành luận văn của mình

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài của tôi còn nhiều thiếu sót, tôi kính mong nhận được sự bổ sung, đóng góp ý kiến quý giá của các Thầy (cô) giáo để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn Một lần nữa, tôi xin trân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 07 năm 2016

Học viên

Ngô Thị Kiều Trang

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Khách thể nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên c ứu 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.1.1 Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.1.2 Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2 Một số khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm Trẻ em Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm Quyền trẻ em và Thực hiện Quyền trẻ emError! Bookmark not

defined

1.2.3 Khái niệm nhận thức Error! Bookmark not defined

1.3 Một số lí luận cơ bản về nhận thức việc thực hiện quyền trẻ em của cha mẹ

Error! Bookmark not defined

1.3.1 Vai trò của cha mẹ trong việc thực hiện quyền trẻ em.Error! Bookmark not

defined

1.3.2 Nhận thức về việc thực hiện Quyền trẻ em của cha mẹError! Bookmark not

defined

1.3.3 Các mức độ nhận thức về việc thực hiện Quyền trẻ em của cha mẹ Error!

Bookmark not defined

1.4 Các yêu tố ảnh hưởng đến nhận thức về việc thực hiện Quyền trẻ em của cha

mẹ Error! Bookmark not defined

1.4.1 Yếu tố chủ quan Error! Bookmark not defined 1.4.2 Yếu tố khách quan Error! Bookmark not defined

Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined

2.1 Đặc điểm địa bàn và mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined

2.1.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Đặc điểm mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp nghiên c ứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp chuyên gia Error! Bookmark not defined 2.2.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Error! Bookmark not defined 2.2.4 Phương pháp phỏng vấn Error! Bookmark not defined

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHẬN THỨC VỀ VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN TRẺ EM CỦA CHA MẸ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MIỀN NÚI TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined 3.1 Thực trạng nhận thức về quyền trẻ em của cha mẹ trên địa bàn miền núi Nghệ

An Error! Bookmark not defined

3.1.1 Nhận thức về công ước quốc tế về quyền trẻ em của cha mẹ trên địa bàn miền

núi Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.1.2 Nhận thức của cha mẹ về tầm quan trọng của việc thực hiện quyền trẻ em.

Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng nhận thức về quyền được bảo vệ của cha mẹ trên địa bàn miền núi

tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.2.1 Thực trạng mức độ biết về quyền được bảo vệ của cha mẹ trên địa bàn miền

núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.2.2.Thực trạng mức độ hiểu về quyền được bảo vệ của cha trên địa bàn miền núi

tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.2.3 Thực trạng mức độ vận dụng quyền được bảo vệ của cha mẹ trên địa bàn

miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.3 Thực trạng nhận thức về quyền được tham gia của cha mẹ trên địa bàn miền núi

tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.3.1 Thực trạng mức độ biết về quyền được tham gia của cha mẹ trên địa bàn

miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.3.2 Thực trạng mức độ hiểu về quyền được tham gia của cha mẹ trên địa bàn

miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.3.3 Thực trạng mức độ vận dụng quyền được tham gia của cha mẹ trên địa bàn

miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức về quyền trẻ em của cha mẹ trên địa bàn

miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.4.1 Yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến nhận thức về việc thực hiện quyền trẻ em của

cha mẹ trên địa bàn miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.4.2 Yếu tố khách quan ảnh hưởng đến nhận thức về việc thực hiện quyền trẻ em

của cha mẹ trên địa bàn miền núi tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 5 PHỤ LỤC 5

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Mức độ hiểu biết về công ước quốc tế về quyền trẻ em của cha

mẹ

47

Bảng 3.2 : Mức độ hiểu biết về các nội dung của công ước quốc tế về

quyền trẻ em của cha mẹ

52

Bảng 3.3: Thực trạng mức độ hiểu của cha mẹ về quyền được bảo vệ của

trẻ em

52

Bảng 3.4 Mức độ vận dụng thường xuyên những hành động đúng với

quyền bảo vệ trẻ em của cha mẹ

54

Bảng 3.5: Mức độ áp dụng thường xuyên những hành vi vi phạm quyền

bảo vệ trẻ em của cha mẹ

59

Bảng 3.6: Thực trạng mức độ hiểu về quyền đượczz tham gia của cha mẹ 64

Bảng 3.7: Mức độ vận dụng thường xuyên những hành vi đúng với quyền

tham gia đối với trẻ của cha mẹ

67

Bảng 3.8: Mức độ vận dụng thường xuyên những hành vi vi phạm quyền

tham gia của trẻ

70

Bảng 3.9: Các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức về việc thực hiện quyền

trẻ em của cha mẹ trên địa bàn miền núi tỉnh Nghệ An

73

Bảng 3.10: So sánh trình độ học vấn với mức độ thực hiện quyền bảo vệ

trẻ em của cha mẹ của cha mẹ

75

Bảng 3.11: Kênh tiếp cận quyền trẻ em của cha mẹ 81

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Đặc điểm mẫu khảo sát cha mẹ theo trình độ học vấn 40 Biểu đồ 2.2 Đặc điểm mẫu khảo sát cha mẹ theo nghề nghiệp 40 Biểu đồ 2.3 Đặc điểm mẫu khảo sát theo điều kiện kinh tế của gia đình 41 Biểu đồ 3.1 : Mức độ biết của cha mẹ về quyền được bảo vệ 51 Biểu đồ 3.2: So sánh mức độ vận dụng những hành vi đúng với quyền

bảo vệ trẻ em của cha mẹ với sự thụ hưởng của trẻ

58

Biểu đồ 3.3: So sánh mức độ vận dụng những hành vi vi phạm quyền bảo

vệ trẻ em của cha mẹ với sự thụ hưởng của trẻ

61

Biểu đồ 3.4 : Mức độ biết về quyền được tham gia của cha mẹ 63 Biểu đồ 3.5 : So sánh mức độ vận dụng những hành vi đúng với quyền

tham gia của cha mẹ với sự thụ hưởng của trẻ

69

Biểu đồ 3.6 : So sánh mức độ vận dụng những hành vi vi phạm quyền

tham gia của cha mẹ với sự thụ hưởng của trẻ

72

Biểu đồ 3.7: So sánh nghề nghiệp với mức độ thực hiện quyền tham gia

của cha mẹ

77

Biểu đồ 3.8 : So sánh điều kiện kinh tế gia đình với mức độ thực hiện

quyền trẻ em của cha mẹ

79

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, vấn đề quyền trẻ em đang là mối quan tâm lớn không chỉ của từng quốc gia mà là của toàn xã hội Tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc phụ thuộc nhiều vào việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em Tuy nhiên, ở nhiều nơi trên thế giới, tình trạng trẻ em phải tự lao động kiếm sống, bị lừa gạt, bạo lực, bóc lột sức lao động và sa vào các tệ nạn xã hội đang có chiều hướng gia tăng Bởi vậy, hơn lúc nào hết, vấn đề quyền trẻ em được đặt ra như một nhu cầu bức bách cần được giải quyết, nhằm giành lại cho các em quyền được sống, quyền được học hành, vui chơi, được chăm sóc và bảo vệ

Ngày 20/11/1989, Liên hợp quốc đã thông qua và phê chuẩn “Công ước về quyền trẻ em” bao gồm 54 điều khoản có hiệu lực từ ngày 02/09/1990 Trong lời

mở đầu, công ước đã khẳng định: “Để phát triển đầy đủ và hài hòa nhân cách của mình, trẻ em cần được lớn lên trong môi trường gia đình, trong bầu không khí hạnh phúc, yêu thương và cảm thông…Trẻ em cần được chuẩn bị đầy đủ để sống cuộc sống cá nhân trong xã hội và cần được nuôi dưỡng theo tinh thần các lý tưởng được nêu ra trong hiến chương Liên hợp quốc, đặc biệt trong tinh thần hòa bình, phẩm giá, khoan dung, tự do, bình đẳng và đoàn kết” [6]

Ngày 20 tháng 02 năm 1990, Việt Nam đã ký và phê chuẩn Công ước về quyền trẻ em mà không kèm theo bảo lưu nào Việt Nam là quốc gia thứ hai trên thế giới và cũng là quốc gia đầu tiên ở Châu Á phê chuẩn Công ước này Việc phê chuẩn Công ước đã tạo cơ sở pháp lý quốc tế cho việc bảo vệ trẻ em ở Việt Nam, đồng thời cũng đặt ra những nghĩa vụ ràng buộc Việt Nam đối với việc thực thi Công ước Cũng ngay từ khi phê chuẩn, UNICEF đã phối hợp chặt chẽ với chính phủ Việt Nam xây dựng Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em và nỗ lực triển khai thực hiện UNICEF đã kiên trì thực hiện các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao thái độ về việc thực hiện quyền trẻ em của những người có vai trò và ảnh hưởng đối với trẻ Thêm vào đó, việc ban hành và triển khai Luật "Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em” trong 10 năm qua đã có nhiều tiến bộ, nhất là các nhóm

động vì trẻ em, Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em, các Nghị định của Chính phủ, Quyết định của Thủ tướng về các chính sách hỗ trợ đối với các nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Các bộ, ngành như Bộ Y tế triển khai các chương trình về tiêm chủng mở rộng, chương trình về dinh dưỡng cho trẻ em, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho trẻ dưới 5 tuổi Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phổ cập giáo dục tiểu học; triển khai chương trình phổ cập mẫu giáo cho trẻ 5 tuổi; các chính sách hỗ trợ trẻ em nghèo, sinh sống ở vùng dân tộc, vùng sâu, vùng xa; hỗ trợ tiền ăn ở để trẻ em có thể đi học Việc phòng chống bạo lực đối với trẻ em đang được chú trọng ở mọi cấp, mọi ngành, mọi tầng lớp xã hội… Bởi vậy, trẻ em Việt Nam đã, đang và sẽ được hưởng những cơ hội tốt đẹp hơn so với trước đây Mức sống của nhiều gia đình được cải thiện, các bậc cha mẹ có sự lựa chọn dễ dàng hơn trong việc tổ chức cuộc sống và điều này có ảnh hưởng tích cực tới lợi ích của trẻ

em Nhưng để có được sự lựa chọn đi tới quyết định đúng đắn trong việc chăm sóc trẻ em, các gia đình cần được tiếp cận thông tin nhiều hơn nữa Với sự tham gia tích cực của truyền thông, các vấn đề trẻ em được truyền tải nhiều hơn tới dân chúng cả nước về chất lượng và số lượng

Mặc dù vậy, nhận thức về việc thực hiện quyền trẻ em trong gia đình hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần phải quan tâm Việc quán triệt nội dung các Quyền của trẻ em từ nhận thức, tình cảm đến hành vi vẫn chưa thực sự đồng đều Các bậc cha

mẹ vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về quyền trẻ em cũng như chưa có thái độ đúng đắn trong việc thực hiện những quyền mà con em họ đáng được hưởng Đặc biệt

ở những vùng nông thôn và miền núi, mức độ tiếp cận với các nguồn thông tin đại chúng còn thiếu thốn, điều kiện văn hóa, kinh tế, xã hội kém hơn so với các vùng đồng bằng và thành thị, vấn đề quyền trẻ em trong gia đình cũng chưa thật sự được đề cao

Tìm hiểu về nhận thức của cha mẹ về việc thực hiện Quyền trẻ em sẽ góp phần làm cơ sở để các nhà làm công tác truyền thông- vận động về quyền trẻ em, các nhà hoạch định chính sách đưa ra kế hoạch cũng như chiến lược truyền thông nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi về quyền trẻ em cho các bậc cha mẹ ở các vùng miền núi nói riêng và trên cả nước nói chung

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nói trên, đề tài “Nhận thức về

việc thực hiện quyền trẻ em của cha mẹ trên địa bàn miền núi Tỉnh Nghệ An” được

lựa chọn để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng nhận thức về việc thực hiện quyền trẻ em của cha mẹ và các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức này Trên cơ sở đó đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao nhận thức về quyền trẻ em của các bậc cha mẹ ở các vùng miền núi nói riêng và trên cả nước nói chung

3 Đối tƣợng nghiên cứu

Mức độ nhận thức về việc thực hiện các quyền đối với trẻ em của cha mẹ và

những yếu tố ảnh hưởng đến mức độ đó

4 Khách thể nghiên cứu

Mẫu nghiên cứu được chọn là cha mẹ, trẻ em và các cán bộ làm công tác dân

số - trẻ em Cụ thể là:

-Trẻ em : 110 trẻ

-Cha mẹ của trẻ : 110 người

-Cán bộ làm công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em : 5 người

5 Giả thuyết nghiên cứu

Nhận thức của các bậc cha mẹ về việc thực hiện Quyền trẻ em vẫn còn nhiều hạn chế ở các mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận dụng vấn đề quyền trẻ em vào thực tế

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức của cha mẹ trong việc thực hiện quyền trẻ em như: giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp, trình độ học vấn của cha mẹ; công tác tuyên truyền vận động về vấn đề quyền trẻ em tại địa phương; phương tiện

thông tin đại chúng…

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nhiệm vụ nghiên cứu lý luận

Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về quyền trẻ em; tổng quan các tài liệu

và xây dựng các khái niệm liên quan đến nhận thức về quyền trẻ em của các bậc cha