ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- HỒ YẾN DƯƠNG MÔ HÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI GIA ĐÌNH CÓ NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TUÝ TẠI ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHÚ THỌ, TỈNH PH
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HỒ YẾN DƯƠNG
MÔ HÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI GIA ĐÌNH CÓ NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TUÝ TẠI ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHÚ THỌ, TỈNH PHÚ THỌ
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60.90.01.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Quyết
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này, tôi nhận được những sự giúp đỡ chân thành và hướng dẫn nhiệt tình từ các ban ngành, tổ chức xã hội tại địa bàn nghiên cứu; Quý thầy cô, bạn bè và gia đình Với sự kính trọng và biết ơn, tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới những người hỗ trợ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài này:
Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS.TS Phạm Văn Quyết là người trực tiếp hướng dẫn khoa học và theo sát mọi bước tiến trong quá trình tôi tiến hành nghiên cứu Mặc dù bận rộn với công việc tại trường, nhưng thầy đã thường xuyên giành thời gian để kịp thời giúp đỡ và chỉ dẫn tận tình những vướng mắc về chuyên ngành
Tiếp theo, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội Những kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn được thầy cô truyền đạt lại đã trở thành nền tảng vững chắc để tôi xây dựng định hướng sát thực trong quá trình nghiên cứu
Bên cạnh đó, tôi xin chân thành cảm ơn các lãnh đạo, tổ chức xã hội và nhân dân thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện nghiên cứu trên địa bàn xã Đặc biệt, tôi muốn dành lời cảm ơn sâu sắc tới các cán bộ thuộc phòng Lao động, thương binh và xã hội; công an thị xã; cán bộ trung tâm cai nghiện ma túy tỉnh Phú Thọ đã cung cấp những thông tin, số liệu thực tế đồng thời hợp tác cùng tôi để thực hiện những hoạt động tại cộng đồng
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình và bạn bè của tôi đã luôn động viên, tạo động lực cho tôi quyết tâm vượt qua mọi trở ngại để học tập, nghiên cứu trong thời gian vừa qua
Tuy rằng đã luôn nỗ lực nhưng do còn hạn chế về khả năng, kinh nghiệm làm việc cũng như những trải nghiệm thực tế nên luận văn chắc chắn còn tồn tại những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp quý báu từ thầy cô, những nhà chuyên môn và cá nhân quan tâm tới đề tài luận văn này
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan những nội dung trong luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Phạm Văn Quyết Toàn bộ số liệu và thông tin được nêu ra đảm bảo tính xác thực, những phần kiến thức tham khảo đều được trích nguồn một cách đầy đủ Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với những cam đoan trên đây
Hà Nội, ngày tháng năm 2015 Học viên
Hồ Yến Dương
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 7
MỞ ĐẦU 9
1 Lý do chọn đề tài: 9
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu: Error! Bookmark not defined.
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 3.1 Đối tượng nghiện cứu: Error! Bookmark not defined 3.2 Khách thể nghiên cứu: Error! Bookmark not defined.
4 Ý nghĩa của nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 4.1 Ý nghĩa khoa học: Error! Bookmark not defined 4.2 Ý nghĩa thực tiễn: Error! Bookmark not defined.
5 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 5.1 Mục đích nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Error! Bookmark not defined.
6 Câu hỏi nghiên cứu và Giả thuyết nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 6.1 Câu hỏi nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 6.2 Giả thuyết nghiên cứu: Error! Bookmark not defined.
7 Phương pháp nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 7.1 Phương pháp phân tích tài liệu: Error! Bookmark not defined 7.2 Phương pháp quan sát: Error! Bookmark not defined 7.3 Phương pháp phỏng vấn sâu: Error! Bookmark not defined.
8 Phạm vi nghiên cứu: Error! Bookmark not defined.
Trang 5CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI GIA
ĐÌNH CÓ NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY: Error! Bookmark not defined 1.1 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 1.1.1 Lý thuyết “Hệ thống”: Error! Bookmark not defined 1.1.2 Lý thuyết Gắn bó Bowlby: Error! Bookmark not defined 1.1.3 Lý thuyết Nhu cầu: Error! Bookmark not defined 1.2 Các khái niệm công cụ: Error! Bookmark not defined 1.2.1 Nhận thức: Error! Bookmark not defined 1.2.2 Nhu cầu: Error! Bookmark not defined 1.2.3 Ma tuý: Error! Bookmark not defined 1.2.4 Người nghiện ma tuý: Error! Bookmark not defined 1.2.5 Cai nghiện ma tuý: Error! Bookmark not defined 1.2.6 Công tác xã hội: Error! Bookmark not defined 1.2.7 Mô hình CTXH: Error! Bookmark not defined 1.2.8 Mô hình CTXH đối với gia đình có người cai nghiện ma túy:Error! Bookmark not defined.
1.2.9 Gia đình: Error! Bookmark not defined 1.3 Vài nét về địa bàn nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 1.3.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu: Error! Bookmark not defined.
1.3.2 Tình hình thực hiện chương trình phòng, chống ma túy tại địa phương trong đó có
sự tham gia của các gia đình có người nghiện ma túy: Error! Bookmark not defined 1.4 Vai trò, trách nhiệm của gia đình với người cai nghiện ma túy:Error! Bookmark not defined.
Trang 61.5 Vai trò và nhiệm vụ của CTXH đối với gia đình có người đang cai nghiện ma túy:
Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NHẬN THỨC, HƯỚNG CAN THIỆP VÀ NHU CẦU
CỦA CÁC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI NGƯỜI THÂN ĐANG CAI NGHIỆN MA TUÝError!
Bookmark not defined.
2.1 Thực trạng nhận thức về cai nghiện ma túy của các gia đình có con đang tham gia cai
nghiện ma túy tại địa bàn thị xã Phú Thọ - tỉnh Phú Thọ:Error! Bookmark not defined 2.1.1 Thực trạng nhận thức của các gia đình về cai nghiện ma túy:Error! Bookmark not
defined.
2.1.2 Nhận thức về vai trò của các gia đình trong cai nghiện ma túy:Error! Bookmark not defined.
2.2 Hướng can thiệp của các gia đình đối với việc nghiện ma túy của người thân:Error!
Bookmark not defined.
2.2.1 Hướng can thiệp của gia đình khi biết đối tượng bị nghiện ma túy: Error!
Bookmark not defined.
2.2.2 Hướng can thiệp của gia đình trong quá trình đối tượng tham gia cai nghiện ma
túy: Error! Bookmark not defined 2.2.2.1 Giai đoạn đối tượng bắt đầu cai nghiện tại trung tâm:Error! Bookmark not defined.
2.2.2.2 Giai đoạn sau cai nghiện tại trung tầm lần đầu: Error! Bookmark not defined 2.3 Nhu cầu của các gia đình đối với việc cai nghiện ma tuý của người thân: Error!
Bookmark not defined.
2.3.1.Giai đoạn trước khi cai nghiện ma tuý: Error! Bookmark not defined 2.3.2.Giai đoạn trong khi cai nghiện ma tuý: Error! Bookmark not defined 2.3.3.Giai đoạn sau khi cai nghiện ma tuý: Error! Bookmark not defined.
Trang 7CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH CAN THIỆP CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI
GIA ĐÌNH CÓ NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TUÝ: Error! Bookmark not defined 3.1 Đề xuất mô hình CTXH với gia đình có người cai nghiện:Error! Bookmark not
defined.
3.1.1 Mô hình Nâng cao nhận thức: Error! Bookmark not defined 3.1.2 Mô hình trị liệu nhận thức: Error! Bookmark not defined 3.2 Lựa chọn mô hình phù hợp nhất với gia đình có người CNMT:Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Đối với gia đình có người CNMT: Error! Bookmark not defined 3.2.2 Đối với cộng đồng nơi gia đình sinh sống (thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ): Error!
Bookmark not defined.
3.3 Vai trò của nhân viên CTXH trong mô hình CTXH với gia đình có người cai nghiện
ma túy : Error! Bookmark not defined 3.3.1.Vai trò kết nối nguồn lực: Error! Bookmark not defined 3.3.2.Vai trò Điều phối: Error! Bookmark not defined 3.3.3.Vai trò là người giáo dục, nâng cao nhận thức: Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.
Trang 8DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
LĐ-TB&XH Lao động – Thương binh và Xã hội
NCADD Hội đồng liên hợp Quốc gia về nghiện rượu và nghiện ma túy NVCTXH Nhân viên Công tác xã hội
PSD Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ tâm lý cho người nghiện ma túy
Trang 9MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Ma túy – không chỉ hủy hoại con người mà cả gia đình, xã hội, cộng đồng, làm băng hoại giá trị đạo đức và ngọn nguồn của những vấn đề xã hội khác Nghiêm trọng hơn nữa, ma túy chính là một trong những nguyên nhân dẫn tới căn bệnh HIV/AIDS Hiện nay, số người nghiện ma túy đang gia tăng theo chiều hướng tiêu cực: Theo số liệu báo cáo của các địa phương trên cả nước, tính tới cuối tháng 6 năm 2011 cả nước có 149.900 người nghiện ma túy So với cuối năm 1994, số người nghiện ma túy đã tăng khoảng 2,7 lần với mức tăng xấp xỉ 6.000 người nghiện mỗi năm Người nghiện ma túy
đã có ở 63/63 tỉnh, thành phố, khoảng 90% quận, huyện, thị xã và gần 60% xã, phường, thị trấn trên cả nước (1) Theo báo cáo của ngành Công an (Hội nghị tổng kết của Ủy ban Quốc gia Phòng chống HIV/AIDS, phòng chống tệ nạn xã hội ma tuy và mại dâm, tổ chức tại Hải Phòng, tháng 3/2012), cả nước có 140.000 người sử dụng ma túy đang được quản lý Mỗi năm tăng thêm khoảng 7.000 - 8.000 người sử dụng ma túy Với mức tăng như vậy, đến năm 2015 cả nước có khoảng 160.000 người sử dụng ma túy.Với phương
thức ước tính trung bình , hiện tại cả nước có khoảng 210.000 người sử dụng ma túy,
và 240.000 người vào năm 2015 Theo số liệu thống kê của các địa phương, tới cuối
tháng 6 năm 2011 cả nước có 149.900 người nghiện ma túy So với cuối năm 1994, số người nghiện ma túy đã tăng khoảng 2,7 lần so với mắc tăng xấp xỉ 6.000 người nghiện mỗi năm Loại hình ma túy được sử dụng cũng đa dạng, phong phú Chính điều này là cản trở không hề nhỏ đối với chính quyền và cộng đồng trong việc ngăn chặn ma túy phát triển Để có thể cai nghiện thành công không chỉ phụ thuộc vào phương pháp cai nghiện, trung tâm cai nghiện, bản thân người bị nghiện mà nó còn được đánh giá và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác – trong đó không thể không nhắc đến gia đình người cai nghiện Gia đình là tế bào của xã hội, nó cũng là một xã hội – văn hóa thu nhỏ Gia đình cũng là nơi chứng kiến từng bước trưởng thành của mỗi con người Không thể phủ nhận tầm quan trọng của gia đình đối với mỗi một cá nhân Tuy nhiên, với những gia đình có
Trang 10vấn đề xã hội lại khác Đại đa số những gia đình khi có con dính vào những tệ nạn xã hội đều là do thiếu sự quan tâm từ phía cha mẹ; cha mẹ chưa được trang bị những kỹ năng, kiến thức cần thiết để truyền tải cho các con Đây cũng là một lỗ hổng lớn đối với xã hội Bên cạnh đó, với những người nghiện ma túy, khi vào trung tâm cai nghiện, phải thực hiện nghiêm ngặt nội quy, quy chế trung tâm, trở về cộng đồng lại đón nhận sự kỳ thị của
xã hội xung quanh; nếu không có gia đình ở bên và hỗ trợ, họ sẽ dễ tái nghiện trở lại khi
bị cám dỗ Theo khảo sát được công bố gần đây của là PSD thì hơn 90% người nghiện
khi được trở về với cộng đồng đều tái nghiện Điều này cho thấy một thực trạng rằng: đối với những người nghiện, việc được điều trị bằng thuốc cũng như chương trình khác là chưa đủ, mà nó cần có sự phối hợp từ nhiều hoạt động khác nhau như: công tác xã hội nhóm, tư vấn cá nhân – gia đình – nhóm, trị liệu tâm lý cho cá nhân người nghiện, trị liệu tâm lý cho gia đình người nghiện…Tuy nhiên, các trung tâm cai nghiện hiện nay mới chỉ tập trung vào đối tượng cai nghiện, sự liên hệ giữa các trung tâm và gia đình chỉ dừng lại
ở mức thông báo tình hình, diễn biến của người cai nghiện Bắt đầu từ năm 2012, mô hình cai nghiện ma túy tại gia đình và cộng đồng cũng đang được triển khai thí điểm trên một số tỉnh thành trong nước, tuy nhiên kết quả nhận được không hề khả quan Bởi lẽ, hiện nay chúng ta chỉ tập trung vào đối tượng cai nghiện Đưa họ trở về cộng đồng nhưng lại không có sự chuẩn bị dành cho gia đình, cộng đồng những kỹ năng, kiến thức cần thiết về cai nghiện ma túy cũng như có sự hỗ trợ về tâm lý để họ đối phó với đối tượng khi lên cơn nghiện Đây chính là một trong những thiếu sót lớn khiến mô hình cai nghiện không đạt hiệu quả như mong muốn
Ngành Công tác xã hội đã bắt đầu từ rất sớm trong lịch sử xã hội loài người Ngành Công tác xã hội trên thế giới đã được biết đến từ đầu thế kỷ XX để giải quyết những vấn đề của xã hội trong quá trình công nghiệp hóa của các nước phương Tây
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Thanh Bình (2012), Công tác xã hội với phòng, chống ma tuý ở Việt
Nam, Báo Dân số và Phát triển
2 Phạm Tất Dong – Lê Ngọc Hùng (đồng chủ biên) (1999), Xã hội học, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
3 Trần Thị Minh Đức, Giáo trình Tham vấn tâm lý, Nxb Đại học Quốc gia Hà
Nội, Hà Nội
4 Nguyễn Minh Đức, Phòng, tránh vi phạm pháp luật và tệ nạn ma tuý trong lứa
tuổi thanh, thiếu niên, Nxb Bộ Công an
5 Nguyễn Thị Phương Hoa, Hoàn thiện khái niệm “Chất ma tuý” trong pháp
luật Việt Nam”, Tạp chí KHPL số 3 (34)/ 2006
6 Phan Thị Mai Hương (2006), Quan hệ bạn bè của thanh niên nghiện ma tuý,
Tạp chí Tâm lý học
7 Đặng Cảnh Khanh – Lê Thị Quý (2009), Gia đình học, Nxb Chính trị - Hành
chính
8 Nguyễn Thị Thái Lan (chủ biên) (2011), Giáo trình Công tác xã hội cá nhân
và gia đình, Nxb Lao động – xã hội
9 Bùi Thị Xuân Mai (2010), Giáo trình Nhập môn Công tác xã hội, Nxb Lao
động – xã hội, Hà Nội
10 Bùi Thị Xuân Mai (chủ biên), Công tác xã hội cá nhân và gia đình, Nxb Lao
động – xã hội
11 Michael P.Nicholas, The Essentials of Family Therapy, Examination copy
12 Nguyễn Thị Hồng Nga (2010), Giáo trình Hành vi con người và môi trường
xã hội, Nxb Lao động – xã hội
13 Oxford Dictionaries, Definition of the need, pg 54
14 Quốc hội, Luật Phòng chống ma túy được Quốc hội ban hành ngày
19/12/2000 và được sửa đổi bổ sung năm 2008
Trang 1216 Phạm Văn Quyết – Nguyễn Quý Thanh (2001), Phương pháp nghiên cứu Xã
hội học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
17 Tài liệu tập huấn về cai nghiện ma tuý bằng Methadone trên địa bàn Hà Nội
18 Minh Tân – Thanh Nghi – Xuân Lãm (1999), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Thanh
Hoá – Thanh Hoá
19 Mai Thị Kim Thanh, Giáo trình Nhập môn Công tác xã hội, Nxb Giáo dục
Việt Nam
20 Thủ tưởng Chính phủ, Quyết định 2187/QĐ-TTg năm 2014 phê duyệt Kế hoạch
thực hiện Đề án đổi mới công tác cai nghiện ma túy ở Việt Nam đến năm 2020 do Thủ tướng Chính phủ ban hành
21 Trung tâm điều dưỡng và cai nghiện ma tuý Thanh Đa, Các yếu tố tác động và
ảnh hưởng đến việc sử dụng ma tuý
22 Trung tâm từ điển học (2009), Từ điển Tiếng việt, Nxb Đà Nẵng
23 Trần Đình Tuấn (2014), Tham vấn tâm lý cá nhân và gia đình, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội
24 Trần Đình Tuấn, Công tác xã hội – Lý thuyết và thực hành, Nxb Đại học Quốc
gia Hà Nội
Các trang mạng:
25 Bộ LĐ-TB&XH, Báo cáo 69/BC-LĐTBXH về công tác cai nghiện ma túy tại
Việt Nam thời gian qua, http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Van-hoa-Xa-hoi/Bao-cao-69- BC-LDTBXH-cong-tac-cai-nghien-ma-tuy-tai-Viet-Nam-thoi-gian-qua/128876/noi-dung.aspx, 17/03/2015
26 Chính phủ, Báo cáo đánh giá tình hình thực hiện Nghị định số
56/2002/NĐ-CP của Chính phủ về Tổ chức cai nghiện ma túy tại gia đình và cộng đồng,
http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Van-hoa-Xa-hoi/Bao-cao-84-BC-LDTBXH-danh-gia-thuc-hien-Nd-56-2002-ND-CP-cai-nghien-ma-tuy-gia-dinh-cong-dong-93868.aspx, 16/04/2014
