CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH THIẾU NIÊN CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN TẠI TỔ CHỨC TRẺ EM RỒNG XANH VÀ VẤN ĐỀ THAM GIA ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ CỦA CÁC EMError!. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CHƯƠNG TRÌN
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN DA ̣ ĐAN TRANG
ĐI ̣NH HƯỚNG NGHỀ VÀ HỌC NGHỀ CHO THANH THIẾU NIÊN CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN TẠI HÀ NỘI (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI TỔ CHỨC
TRẺ EM RỒNG XANH – BDCF)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
HÀ NỘI – 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN DA ̣ ĐAN TRANG
ĐI ̣NH HƯỚNG NGHỀ VÀ HỌC NGHỀ CHO THANH THIẾU NIÊN CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN TẠI HÀ NỘI (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI TỔ CHỨC TRẺ EM RỒNG XANH – BDCF)
Chuyên ngành: Công tác xã hô ̣i
Mã số: 60 90 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
Người hướng dẫn:TS Nguyễn Thi ̣ Như Trang
HÀ NỘI – 2016
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 4 NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined
1.1.1 Thanh thiếu niên Error! Bookmark not defined
1.1.2 Thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn Error! Bookmark not defined
1.1.3 Công tác xã hội Error! Bookmark not defined
1.1.4 Định hưóng nghề nghiệp (Hướng nghiệp) Error! Bookmark not defined
1.1.5 Khái niệm học nghề Error! Bookmark not defined
1.2 Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2.1 Thuyết nhu cầu của Maslow Error! Bookmark not defined
1.2.2 Lý thuyết vai trò Error! Bookmark not defined
1.2.3 Thuyết trao đổi xã hội Error! Bookmark not defined
1.2.4 Nhánh lý thuyết về Mô hình cuộc sống (Life model theory) của Germain
và Gitterman Error! Bookmark not defined
1.3 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.3.1 Khái quát về địa bàn thành phố Hà Nội và địa bàn quận Hoàn Kiếm
Error! Bookmark not defined.
1.3.2 Khái quát về Văn phòng dự án tại Việt Nam- Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh (BDCF)- 879 Hồng Hà, Hoàn Kiếm, Hà Nội Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH THIẾU NIÊN CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN TẠI TỔ CHỨC TRẺ EM RỒNG XANH VÀ VẤN ĐỀ THAM GIA ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ CỦA CÁC EMError! Bookmark not
defined
Trang 42.1 Thực trạng thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn đang được hỗ trợ định hướng nghề tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh.Error! Bookmark not
defined
2.1.1 Đặc điểm nhân khẩu , xã hội của thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
2.1.2 Đặc điểm tâm lý - xã hội của thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
2.1.3 Nguyện vọng nghề nghiệp- việc làm của thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng tham gia chương trình định hướng nghề của thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh Error!
Bookmark not defined
2.2.1 Tổng quan về mô hình chương trình định hướng nghề của Tổ chức Trẻ
em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
2.2.2 Nhận thức về tầm quan trọng và động cơ tham gia của thanh thiếu niên
có hoàn cảnh khó khăn vào chương trình định hướng nghề của Tổ chức Trẻ
em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
2.2.3 Mức độ tham gia vào chương trình định hướng nghề của thanh thiếu
niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng XanhError! Bookmark
not defined.
CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ CHO THANH THIẾU NIÊN CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN TẠI TỔ CHỨC TRẺ EM RỒNG XANH VÀ MỘT
SỐ GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined 3.1 Đánh giá tiến trình định hướng nghề cho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh và vai trò của Nhân viên
xã hội Error! Bookmark not defined
3.1.1 Đánh giá tiến trình Error! Bookmark not defined
Trang 53.1.2 Vai trò của nhân viên xã hội trong việc hỗ trợ thúc đẩy thanh thiếu niên
có hoàn cảnh khó khăn tham gia chương trình Định hướng nghề tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
3.2 Đánh giá các hoạt động cụ thể trong chương trình định hướng nghề cho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
3.2.1 Công tác tổ chức của Chương trình ĐHN Error! Bookmark not defined
3.2.2 Về các chương trình tập huấn (kiến thức- kỹ năng) Error! Bookmark not
defined.
3.2.3 Về các chuyến đi tìm hiểu nghề tại các cơ sở thực tế Error! Bookmark not
defined.
3.2.4 Về hoạt động tư vấn cá nhân Error! Bookmark not defined
3.2.5 Về dịch vụ giới thiệu việc làm Error! Bookmark not defined
3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết qua ̉ hoạt động của mô hình Định hướng nghề Error! Bookmark not defined
3.3.1 Yếu tố liên quan đến nhóm thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn
Error! Bookmark not defined.
3.3.2 Yếu tố liên quan đến xã hội Error! Bookmark not defined
3.4 Mô ̣t số gia ̉ i pháp đề xuất Error! Bookmark not defined
3.4.1 Về phía Tổ chức trẻ em Rồng Xanh Error! Bookmark not defined
3.4.2 Về phía NVXH của Tổ chức Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC
Trang 6
MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Có một câu chuyện vui kể rằng một chàng trai sau khi tốt nghiệp từ một trường đại học có tiếng, khi đi phỏng vấn xin việc, nhà tuyển dụng hỏi chàng trai đã đi làm thêm ở đâu chưa thì được chàng trai tự hào kể đã từng kinh qua một loạt những công việc để tăng thu nhập và kinh nghiệm, tuy nhiên, người phỏng vấn lắc đầu và nói, có thể thu nhập thì tăng nhưng kinh nghiệm thì chưa chắc Bởi mỗi một công việc, cái gọi là “kinh nghiệm” không thể có được trong một sớm một chiều Điều này thể hiện việc các bạn trẻ hiện nay đang có một xu hướng “nhảy việc” và nhà tuyển dụng sẽ đặt dấu chấm hỏi đối với các ứng viên nhảy việc quá thường xuyên “Ứng viên này có khả năng làm việc tốt không? Có phải vì nghiệp vụ của họ có vấn đề khiến cho các công ty trước đây không chấp nhận họ? Họ có tính cách gì khiến công ty cũ không dung nạp được?”
Nhiều thanh thiếu niên khi đi làm, có nhu cầu đi làm, nhưng không hề nghĩ đến những khó khăn mình phải đối mặt, những yêu cầu mà công việc đó đòi hỏi, để đến khi gặp phải những khó khăn, những cạnh tranh, đấu đá gay gắt trong công việc thì lại thấy hoang mang, lo lắng và bỏ cuộc, nhảy việc Nếu không định hướng nghề nghiệp của bản thân sớm hơn và lựa chọn lĩnh vực học tập gióng thẳng với nhu cầu thị trường, họ có thể bị bất ngờ Nếu may mắn, họ có thể tìm ra việc làm trong lĩnh vực học tập của mình Nhưng đôi khi, họ có thể không tìm được việc làm nào và sẽ bị thất vọng
Định hướng nghề nghiệp là quá trình giúp thanh thiếu niên trong độ tuổi lao động xác định những điểm mạnh, điểm yếu, sở thích và khả năng của
họ để xác định việc đào tạo thích hợp cho họ để phát triển tri thức và kĩ năng được yêu cầu để đạt tới mục tiêu nghề nghiệp Ngày nay, điều quan trọng là
Trang 7bản thân thanh thiếu niên đặt ra chiều hướng và mục đích nghề nghiệp sớm nhất có thể để cho họ chọn lựa lĩnh vực học tập của mình, điều có thể giúp họ xây dựng nghề nghiệp tốt hơn Quyết định về học cái gì, định hướng nghề nghiệp, và đặt mục đích yêu cầu nhiều nỗ lực, nghiên cứu, và hành động của
họ Đó là tương lai của họ và không ai có thể làm điều đó cho họ hay ra quyết định cho họ được
Nước ta là một nước có dân số tương đối trẻ, nguồn lao động dồi dào, nhưng trong số nhóm thanh thiếu niên đang trong độ tuổi lao động, có không
ít thanh thiếu niên xuất thân từ gia đình nghèo, có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt khó khăn, mà với đối tượng này, nhu cầu tìm việc làm và đi làm để kiếm sống cao hơn những đối tượng khác Bản thân họ đang mang trọng trách là chủ nhân tương lai của đất nước, nhưng họ rất khó có cơ hội tiếp cận những nguồn lực hỗ trợ trong việc định hướng nghề, tham gia đào tạo nghề nghiệp, dẫn đến việc họ đang phải mày mò tìm đường tiến thân Khi được định hướng nghề đúng đắn, chọn nghề phù hợp năng lực, sở thích, thì bản thân những thanh thiếu niên này sẽ có cơ hội tự khẳng định mình, đảm bảo sự sinh tồn cho gia đình cũng như cho chính họ Họ sẽ đóng góp một phần không nhỏ vào nguồn lao động trẻ của nước nhà
Tuy nhiên, vấn đề lao động và việc làm của thanh niên có hoàn cảnh khó khăn vẫn trong tình trạng thiếu ổn định, thất nghiệp có chiều hướng gia tăng Số liệu điều tra về lao động và việc làm của thanh niên của Bộ LĐ-TB&
XH cho thấy cả nước hiện có trên 22,5 triệu thanh niên chiếm 26% dân số, 33,7% lực lượng lao động xã hội thì trong đó 75% là thanh niên nông thôn, hơn 1 nửa thuộc diện có hoàn cảnh khó khăn Những năm qua, đất nông nghiệp thuộc diện thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu đô thị, và các công trình công cộng… tăng mạnh nên thanh niên nông thôn càng thêm thiếu việc làm
Trang 8Hệ lụy là thanh niên có hoàn cảnh khó khăn vẫn không có việc làm hoặc có việc làm nhưng thu nhập không ổn định bởi công tác đào tạo nghề chưa được đáp ứng được nhu cầu của thị trường vẫn đang đòi hỏi khá cao Một bộ phận lớn thanh thiếu niên không có khả năng tìm kiếm việc làm mới, không chuyển đổi được nghề nên đời sống khó khăn, làm nảy sinh nhiều vấn
đề tiêu cực cho xã hội như chơi bời, lêu lổng sa vào cờ bạc, rượu chè, nghiện hút và các tệ nạn xã hội khác Đây là nhóm người được đánh giá là có nguy
cơ cao về các tệ nạn xã hội
Số liệu điều tra xã hội học về lao động và việc làm với đối tượng là lao động thanh niên thì số người không được đào tạo nghề chiếm 68,4%, số người không có đất để sản xuất - kinh doanh là 53,1%, loại khó khăn tiếp cận các nguồn vốn là 22,3%, thiếu kinh nghiệm sản xuất là 26,5%, thiếu thông tin về thị trường lao động là 23,3%
Theo “Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy của Ban Chấp hành Trung ương khóa X Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời
kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa" đã chỉ rõ nhiệm vụ: "Nâng cao chất lượng lao động trẻ, giải quyết việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên” Như vậy có thể thấy, Đảng nhà nước đã xác định rất rõ nhu cầu định hướng và đào tạo nghề, thanh thiếu niên có nhu cầu đi làm, tìm kiếm việc làm, nhưng tại sao vẫn tồn tại một bộ phận không nhỏ thanh thiếu
niên không tham gia vào việc định hướng nghề nghiệp)
Nhiều thanh thiếu niên không biết rõ mong muốn của bản thân mình là
gì, không biết rằng mai sau mình sẽ làm nghề gì để kiếm sống, mình có yêu thích nghề đó hay không?… Không ít người chọn ngành học không phải vì sự quan tâm hay niềm đam mê cá nhân mà do sự tác động của người thân, vì áp lực về địa vị xã hội, vì trào lưu chung đến khi gặp khó khăn trong tìm việc,
họ trở nên hoang mang, lạc hướng, thậm chí nhảy việc hay tiêu cực hơn là sa
đà ăn chơi, lười nhác, vướng vào những tệ nạn xã hội Do những tồn tại trên,
Trang 9chúng ta không thể không nghĩ đến việc định hướng nghề nghiệp cho thanh thiếu niên, đặc biệt là những thanh niên nghèo, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, để từ đó họ có những định hướng cho riêng mình Bởi vậy, việc chọn nghề, vào đời hay lập nghiệp… hãy luôn biết tỉnh thức, đừng mù quáng trước
sự “hào phóng” từ ngoại lực mà quên đắp xây từ chính nội lực của mình Đó
là giá trị cao nhất của việc hướng nghiệp Đó cũng là gốc rễ của cuộc đời và
sự nghiệp khi định hướng tương lai…
Từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Định hướng nghề và
học nghề cho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn tại Hà Nội qua nghiên cứu trường hợp tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh (Blue Dragon Children’s Foundation - BDCF” để làm luận văn nghiên cứu
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
2.1 Các bài viết, nghiên cứu trong nước liên quan đến chương trình Định
hướng nghề và học nghề cho thanh thiếu niên nói chung và thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn nói riêng
Phát triển và Đổi mới toàn diện dạy nghề, học nghề là chủ trương lớn
của Đảng và Nhà nước ta, được thể thiện trong các Văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng và trong các Nghị quyết, Kết luận của Bộ Chính trị, của Ban chấp hành Trung Ương Đảng, trong đó đã xác định rõ vị
trí quan trọng của đào tạo nghề trong phát triển nguồn nhân lực, góp phần
nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Đặc biệt Dự thảo Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 2011-2020 nêu rõ: “Phát triển nhanh nguồn nhân
lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân là một trong ba khâu đột phá chiến lược…”
Anh Phan Anh Trung, Giám đốc Trung tâm Giới thiệu việc làm thanh niên T.Ư Đoàn- Hà Nội, trong buổi tư vấn, định hướng nghề nghiệp tại
Trường THPT Lương Tài số 1 (ngày 10-3-2014) chia sẻ “Theo thống kê của
Trang 10Trường Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012, 100 sinh viên ra trường chỉ có trên 20% là kiếm được việc làm đúng ngành nghề được đào tạo, còn lại khoảng gần 80% không tìm được việc làm hoặc làm ngành nghề không phù hợp với chuyên môn Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sai lầm của nhiều học sinh khi lựa chọn nghề nghiệp: Do áp lực từ phía gia đình, theo bạn bè… Quan trọng hơn cả chính là công tác định hướng nghề nghiệp, việc làm cho các bạn trẻ hiện nay đang còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế, chưa có lộ trình cụ thể; nhiều học sinh chưa tiếp cận được với các thông tin định hướng nghề nghiệp
Trong một nghiên cứu về “Quyền lợi và Cơ hội tiếp cận giáo dục kỹ thuật và dạy nghề cho nhóm yếu thế” trong khuôn khổ Dự án Giáo dục Kỹ thuật Dạy nghề năm 2004 của tác giả Hồng Minh cũng đề cập đến đối tượng
thanh thiếu niên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, kết quả cho thấy đây là những nhóm người chưa được bình đẳng về các cơ hội tham gia hoạt động giáo dục và đào tạo nghề cùng thực trạng và những rào cản trong việc tiếp cận
và tham gia giáo dục kỹ thuật và dạy nghề của những đối tượng này
Phát triển dạy nghề cho nhóm yếu thế là vấn đề rộng, nhiều đối tượng khác nhau, cần rất nhiều nguồn lực đầu tư, đòi hỏi các cấp các ngành và toàn
xã hội nhận thức đầy đủ và quan tâm đến lĩnh vực này Vì vậy, để phát triển dạy nghề cho nhóm yếu thế cần phải có bước đi thích hợp
Trước thực trạng hiện nay những người thuộc nhóm yếu thế chưa có
nhiều cơ hội để tiếp cận với các dịch vụ dạy nghề, Tổng cục Dạy nghề mới đây đã hoàn thành dự thảo Đề án “Dạy nghề cho nhóm yếu thế vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn” và đã trình bày trong một cuộc hội thảo
được tổ chức vào trung tuần tháng 9/2007 tại Hà Nội
Theo nhà báo Hoàng Hải (Báo Chính trị- Xã hội online) tại hội thảo
“Các tiêu chuẩn Quốc tế về dịch vụ xã hội đối với người lao động và nhóm yếu thế - Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn ở Việt Nam” do Bộ LĐ, TB&XH