Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trường đại học kiến trúc hà nội trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

Nguyên nhân của thực trạng trên và những vấn đề đặt ra trong việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng đại học Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc.

Đại học quốc gia hà nội -

Trung tâm đào tạo bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

Nguyễn Thị Thanh Huyền

giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng

đại Học kiến trúc Hà Nội trong thời kỳ

công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

luận văn thạc sỹ triết học

Đại học quốc gia hà nội

trung tâm đào tạo bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

Nguyễn Thị Thanh Huyền

giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng

đại học kiến trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi d-ới sự h-ớng dẫn của PGS,TS Nguyễn Thế Kiệt Các số liệu, tài liệu nêu ra trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan khoa học Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm 2008

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thanh H uyền

Mục lục

Trang

Ch-ơng 1 Tầm quan trọng, nội dung, yêu cầu giáo dục đạo đức

mới cho sinh viên các tr-ờng Đại học trong thời kỳ công nghiệp

hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay

6

1.1 Đạo đức mới và tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới

cho sinh viên ở Việt Nam hiện nay

6

1.2 Nội dung, yêu cầu giáo dục đạo đức mới cho sinh viên các

tr-ờng Đại học trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt

Nam hiện nay

19

Ch-ơng 2 Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học

Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất n-ớc - Thực trạng và những vấn đề đặt ra

36

2.1 Thực trạng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học

Kiến Trúc Hà Nội hiện nay

36

2.2 Nguyên nhân của thực trạng trên và những vấn đề đặt ra trong

việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng đại học Kiến Trúc

Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

55

Ch-ơng 3 Ph-ơng h-ớng và m ột số giải pháp chủ yếu nhằm nâng

cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học

Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

66

3.1 Những nguyên tắc định h-ớng trong việc giáo dục đạo đức mới

cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc hiện nay

66

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao giáo dục đạo đức mới

cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội thời kỳ công nghiệp

74

hoá, hiện đại hoá

Kết Luận

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Hiện nay, đạo đức có vai trò rất quan trọng trong cấu trúc nhân cách con ng-ời Việt Nam thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung -ơng khoá VIII của Đảng đã xác

định t- t-ởng, đạo đức và lối sống là những lĩnh vực then chốt của văn hoá hiện đang có những chuyển biến quan trọng Vì vậy nhiệm vụ cấp bách hiện nay là: “ Xây dựng t- t-ởng đạo đức, lối sống văn hoá lành mạnh trong xã hội, tr-ớc hết là trong các tổ chức đảng và bộ máy nhà n-ớc, trong các đoàn thể quần chúng và từ gia đình” [12, tr.16]

Trong sự nghiệp xây dựng nền đạo đức mới ở Việt Nam hiện nay, trong

điều kiện cơ chế thị tr-ờng, công nghiệp hoá, hiện đại hóa, một mặt mang lại sức sống mới cho dân tộc, mặt khác lại có nguy cơ xa rời thậm chí đối lập với các giá trị đạo đức truyền thống Vì thế đi vào cơ chế thị tr-ờng, mở rộng giao l-u quốc tế, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc, tiếp thu những tinh hoa của nhân loại, song phải luôn luôn coi trọng những giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc, quyết không tự đánh mất mình trở thành bóng mờ hoặc sao chép của ng-ời khác Sinh viên là tầng lớp xã hội đặc thù, giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp đổi mới đất n-ớc và sự thành công của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá phụ thuộc rất lớn vào chất l-ợng giáo dục trên mọi ph-ơng diện, trong đó có giáo dục đạo đức

Đại học Kiến Trúc Hà Nội cũng không tách khỏi cái chung đó Vì thế việc nghiên cứu giáo dục đạo đức mới cho sinh viên của tr-ờng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc là yêu cầu cần thiết và cấp bách Đề tài: “ Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” nhằm góp phần thực hiện t-

t-ởng quan trọng trên và hy vọng góp tiếng nói riêng của mình vào sự nghiệp giáo dục đào tạo xây dựng đạo đức mới cho sinh viên

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Xung quanh vấn đề giáo dục đạo đức và đạo đức mới cho sinh viên đã có rất nhiều công trình nghiên cứu ở các góc độ khác nhau, khía cạnh khác nhau nh-: “ Tìm hiểu giá trị định h-ớng của thanh niên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng” do Thái Duy Tuyên chủ biên, Hà nội 1994; “ Đặc điểm lối sống sinh viên hiện nay và những ph-ơng h-ớng, biện pháp giáo dục lối sống cho sinh viên” , Đề tài nghiên cứu khoa học, mã số B94 - 38 - 32 do Mạc Văn Trang chủ biên (Viện nghiên cứu phát triển giáo dục - Bộ giáo dục đào tạo);

“Về phát triển văn hoá và xây dựng con ng-ời thời kỳ công nghiệp hoá, hiện

đại hoá” do Phạm Minh Hạc - Nguyễn Khoa Điềm chủ biên (2003); “ Đạo đức học Macxit với việc giáo dục đạo đức sinh viên hiện nay ở n-ớc ta” của D-ơng Văn Duyên (2003) ; “ Hệ thống phạm trù đạo đức học và giáo dục đạo

đức cho sinh viên” của PGS, TS Trần Hậu Kiêm - TS Đoàn Đức Hiếu, (2004);

“Đạo đức ng-ời cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay - Thực trạng và giải pháp”

của PGS, TS Nguyễn Thế Kiệt (chủ biên) (2005); “ Khía cạnh đạo đức của sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở n-ớc ta hiện nay” của Nguyễn Văn

Phúc (2006); “ Đạo đức xã hội ở n-ớc ta hiện nay Vấn đề và giải pháp” do GS,

VS Nguyễn Duy Quý (chủ biên) (2006)…

Một số đề tài luận văn, luận án đã đề cập vấn đề này ở những góc độ khác nhau: “ Tìm hiểu lối sống của sinh viên Hà Nội trong thời kỳ đổi mới” , luận văn thạc sỹ của Phạm Xuân Cảnh, (1996); “ Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay” của Trần Sỹ Phán, (1999); “ Vấn đề xây dựng đạo đức mới cho cán bộ cơ sở trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng ở Việt Nam hiện nay” của Đặng Thanh Giang, (2001); Vấn

đề giáo dục đạo đức cho sinh viên các tr-ờng Đại học Việt Nam hiện nay” của

Vũ Đình Giáp (2003); “ Đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng ở

Việt Nam -Thực trạng và giải pháp” của Vũ Thanh H-ơng, (2004)…

Nh- vậy, đã có nhiều các công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dục đạo

đức, xây dựng đạo đức mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay nh-ng ch-a có một công trình nào nghiên cứu về giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng

Đại học Kiến Trúc Hà Nội Vì thế, việc chọn đề tài nghiên cứu “ Giáo dục đạo

đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại đất n-ớc” cũng nhằm góp phần giải quyết vấn đề trên

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn:

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Qua khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội, trên cơ sở đó, đề ra những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho sinh viên của tr-ờng trong thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc

3.2 Để thực hiện mục đích đó, nhiệm vụ của đề tài sẽ là:

- Khẳng định tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên các tr-ờng Đại học trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay

- Tìm hiểu thực trạng việc giáo dục đạo đức mới của sinh viên tr-ờng

Đại học Kiến Trúc Hà Nội hiện nay

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo

đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối t-ợng nghiên cứu:

Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn chủ yếu đi sâu nghiên cứu việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc

5 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

a Cơ sở lý luận:

- Luận văn đ-ợc thực hiện trên cơ sở những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về đạo

đức, đạo đức mới

- Các quan điểm, đ-ờng lối, chủ tr-ơng, chính sách đúng đắn của Đảng

và nhà n-ớc về đạo đức, về thanh niên, sinh viên, giáo dục đạo đức cho sinh viên

- Các thành tựu của các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

b Ph-ơng pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các ph-ơng pháp lịch sử - lôgic, phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống, thống kê

6 Đóng góp mới của đề tài

6.1 Phân tích làm rõ thực trạng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên ở tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội

6.2 Đ-a ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 ch-ơng, 6 tiết

Ch-ơng 1 Tầm quan trọng, nội dung, yêu cầu giáo dục đạo đức mới

cho sinh viên các tr-ờng Đại học trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

ở Việt Nam hiện nay

Ch-ơng 2 Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến

Trúc Hà Nội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại đất n-ớc - Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Ch-ơng 3 Ph-ơng h-ớng và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao

hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho sinh viên tr-ờng Đại học Kiến Trúc Hà Nội hiện nay

Ch-ơng 1 Tầm quan trọng, nội dung, yêu cầu giáo dục đạo đức mới cho sinh viên các tr-ờng Đại học trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay

1.1 Đạo đức mới và tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên ở Việt Nam hiện nay

1.1.1 Đạo đức và đạo đức mới

Danh từ đạo đức đ-ợc bắt nguồn từ tiếng Latinh là “ mos” (moris), nghĩa

là lề thói, sau đó xuất hiện từ mới là “ moralis” , có nội dung liên quan với lề thói, đạo nghĩa Còn có một danh từ th-ờng đ-ợc xem nh- đồng nghĩa với đạo

đức là luân lý học, có gốc từ chữ Hy Lạp là “ Ethicos” , nghĩa là lề thói, tập tục Nh- vậy, khi ta nói đến đạo đức là nói đến những lề thói, tập tục, biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa ng-ời và ng-ời trong giao tiếp với nhau hàng ngày

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, đạo đức đ-ợc hình thành

từ trong lao động và là sản phẩm có ý thức của con ng-ời Đạo đức là hình thái ý thức xã hội đặc thù, nó hình thành và phát triển cùng với các hình thái ý thức xã hội khác, tác động đến tồn tại xã hội và có ảnh h-ởng qua lại với các hình thái khác

Quan điểm macxit coi đạo đức là ph-ơng thức xác lập mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ý thức đạo đức là sự phản ánh thực tiễn các quan hệ lợi ích trong xã hội, là sản phẩm của thực trạng kinh tế - xã hội Nó vận động và phát triển trong sự đối lập giai cấp khi xã hội

có giai cấp và đấu tranh giai cấp Tuy nhiên, bất luận trong mối quan hệ xã hội nào thì đạo đức cũng là quan hệ thực sự có tính ng-ời Đạo đức chính là lực l-ợng bản chất của con ng-ời, trong quá trình phát triển của mình theo h-ớng ngày càng đạt tới giá trị đích thực của cái thiện “ Đạo đức là một trong những

hình thái ý thức xã hội, một chế định xã hội thực hiện chức năng [77, tr.156] Chức năng cơ bản của đạo đức là: “ Bảo đảm năng lực hoạt động có tính chất lịch sử cả xã hội, phối hợp lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội, điều chỉnh về mặt xã hội những hành vi của cá nhân” [1, tr.123] Nói cách khác, đạo đức là ph-ơng thức xác lập mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, giữa lợi ích xã hội và lợi ích cá nhân

Đạo đức không thể tách rời cuộc sống của con ng-ời, nó đ-ợc bắt nguồn từ tồn tại xã hội, lao động sản xuất, và từ cuộc đấu tranh chống thiên nhiên của con ng-ời Vì vậy, sự phát sinh, phát triển của đạo đức đ-ợc quy

định bởi sự phát sinh, phát triển tồn tại xã hội của con ng-ời Ăng - ghen viết

“Chung quy lại thì mọi học thuyết đạo đức đã có từ tr-ớc tới nay đều là sản

phẩm của hình thái kinh tế - xã hội lúc bấy giờ” [11, tr.163]

Nói đến đạo đức là nói đến quan hệ giữa tốt và xấu, thiện và ác Cơ chế vận hành của đạo đức trong đời sống rất phức tạp, bao gồm ý thức đạo đức, hành vi đạo đức và đánh giá đạo đức ý thức đạo đức chứa đựng những chuẩn mực, thói quen, tập quán và phong tục đạo đức tác động đến t- t-ởng, tình cảm và hành vi của con ng-ời: “ Chúng đóng vai trò định h-ớng tinh thần trong cuộc sống cá nhân và cộng đồng” [78, tr.46] Các chuẩn mực đạo đức là cơ sở để con ng-ời tuân thủ và sống với nhau một cách nhân ái, chan hoà

Nh- vậy, theo quan điểm của triết học Mác - Lênin, đạo đức không nảy sinh từ đạo đức, nó cũng không phải nảy sinh từ ngoài xã hội Sự xuất hiện của

ý thức đạo đức là do nhu cầu khách quan của sự phát triển nhận thức, của đời sống xã hội, mà tr-ớc hết là do nhu cầu phối hợp hành động trong lao động sản xuất, trong việc phân phối sản phẩm xã hội, trong đấu tranh Do đó “ đối với chúng ta, đạo đức ở ngoài xã hội loài ng-ời thì không thể có đ-ợc” [55, tr.368]

Xét cho cùng, hành vi có đạo đức là hành vi mang tính tự nguyện, tự giác; là hành động vì lợi ích của ng-ời khác, của xã hội, chứ không phải vì

mình và cho mình Đúng nh- các nhà duy vật Pháp quan niệm: Nếu nh- lợi ích, hiểu một cách đúng đắn là nguyên tắc của toàn bộ đạo đức thì điều quan trọng là phải làm cho lợi ích riêng t- của con ng-ời phù hợp với lợi ích của loài ng-ời

Xét từ quan điểm lợi ích và hệ thống quy tắc, chuẩn mực, G Bandzeladze coi “ đạo đức là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện sự quan tâm

tự nguyện, tự giác của những con ng-ời trong quan hệ với nhau và trong quan

hệ xã hội nói chung” [2, tr.48,104] Còn các tác giả trong giáo trình Đạo đức học quan niệm: “ Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một

hệ thống những quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội Nó ra đời, tồn tại và biến đổi từ nhu cầu xã hội Nhờ đó, con ng-ời tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con ng-ời và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con ng-ời với con ng-ời, giữa cá nhân và xã hội [48, tr.12]

Ngày nay, đạo đức đ-ợc xem xét ở ba ph-ơng diện chủ yếu sau:

- Đạo đức với t- cách là một hình thái ý thức xã hội, bao gồm toàn bộ

những quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử trong quan hệ con ng-ời với con ng-ời, con ng-ời với xã hội nhằm

đảm bảo quan hệ lợi ích của cá nhân với cộng đồng

- Đạo đức là ph-ơng thức điều chỉnh hành vi của con ng-ời Những

chuẩn mực (khuôn phép) và quy tắc là những yêu cầu của xã hội hoặc của một giai cấp nhất định nhằm điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân trong quan hệ với nhau và với xã hội Những chuẩn mực và quy tắc, hành vi nhất định đ-ợc công luận xã hội, hay của một giai cấp, dân tộc thừa nhận, h-ớng dẫn các cá nhân hoạt động trong khuôn khổ đ-ợc phép và tránh những hành vi không đ-ợc phép

- Đạo đức là một hệ thống giá trị Đó là các giá trị vật chất và tinh thần;

các giá trị sản xuất và tiêu dùng; các giá trị chính trị - xã hội, nhận thức, đạo

đức, thẩm mỹ, tôn giáo

Đạo đức có những chức năng cơ bản sau:

Tr-ớc hết, là chức năng điều chỉnh hành vi Đạo đức là một ph-ơng

thức điều chỉnh hành vi Sự điều chỉnh hành vi của đạo đức làm cá nhân và xã hội cùng tòn tại và phát triển, bảo đảm quan hệ lợi ích cá nhân và cộng đồng

Thứ hai là chức năng giáo dục Con ng-ời v-ơn lên “ chân - thiện - mỹ”

Con ng-ời là sản phẩm của lịch sử, đồng thời là chủ thể của lịch sử Con ng-ời tạo ra hoàn cảnh đến mức nào thì hoàn cảnh cũng tạo ra con ng-ời đến mức

ấy Con ng-ời sinh ra bắt gặp hệ thống đạo đức của xã hội Hệ thống ấy tác

động đến con ng-ời và con ng-ời tác động lại hệ thống Hệ thống đạo đức do con ng-ời tạo ra, nh-ng sau khi ra đời, hệ thống đó tồn tại nh- là cái khách quan hóa tác động chi phối con ng-ời ở đây, các hành vi đạo đức lặp đi, lặp lại trong đời sống xã hội và cá nhân làm cho cả đạo đức cá nhân và đạo đức xã hội đ-ợc củng cố, phát triển trở thành những thói quen, truyền thống, tập quán

đạo đức

Thứ ba là chức năng nhận thức Với t- cách là một hình thái ý thức xã

hội, đạo đức có chức năng nhận thức thông qua sự phản ánh tồn tại xã hội Sự phản ánh của đạo đức với hiện thực có đặc điểm riêng khác với các hình thái ý thức khác

Đạo đức là một phạm trù lịch sử Mỗi hình thái kinh tế xã hội đều có những chuẩn mực đạo đức phù hợp Khi hình thái kinh tế xã hội thay đổi thì những chuẩn mực đạo đức cũ cũng dần dần mất đi nh-ờng chỗ cho những chuẩn mực đạo mức mới Trong thời đại ngày nay, đạo đức mới là đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân, đạo đức cộng sản chủ nghĩa, đỉnh cao của

đạo đức trong lịch sử xã hội loài ng-ời

Xét về bản chất, và theo Lênin, đạo đức mới là những gì góp phần đoàn kết tất cả những ng-ời lao động xung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới xã hội cộng sản chủ nghĩa

Đạo đức mới có những nguyên tắc cơ bản sau:

Một là, chủ nghĩa tập thể là cơ sở của đạo đức mới Chủ nghĩa tập thể là

sự thống nhất tự giác giữa cá nhân vì những lý t-ởng cao quý của con ng-ời

Đó là sự thống nhất của tình đồng chí, tinh thần trách nhiệm, thái độ tôn trọng

và chăm sóc lẫn nhau, nhằm bảo đảm cho các cá nhân phát triển cao nhất, phục vụ lợi ích xã hội Chủ nghĩa tập thể là nguyên tắc, là cơ sở khoa học và là trung tâm của đạo đức mới Trong đó, con ng-ời không chỉ nghĩ và hành động vì mình mà còn vì ng-ời khác, có trách nhiệm và thái độ tôn trọng, chăm sóc lẫn nhau Tập thể ở đây vừa là mục đích, vừa là ph-ơng tiện, là hình thức để cho các cá nhân phát triển

Hai là, lao động tự giác sáng tạo là cội nguồn của đạo đức mới Thái độ

lao động đúng đắn, là lao động cần cù, khoa học sáng tạo, lao động năng suất, chất l-ợng hiệu quả; Chăm lo thực hành tiết kiệm, chống tham ô lãng phí; Coi trọng lao động trí óc và lao động chân tay; Yêu quý lao động của mình, lao

động của ng-ời khác

Ba là, chủ nghĩa yêu n-ớc kết hợp với chủ nghĩa quốc tế Lòng yêu

n-ớc là tình cảm tự nhiên mang tính xã hội của con ng-ời với tổ chức mình Mỗi con ng-ời sinh ra đều có cội nguồn, quê h-ơng, đất n-ớc, dân tộc và mọi ng-ời đều có quyền yêu cội nguồn, quê h-ơng dân tộc ấy Đây là một thuộc tính tự nhiên có ý nghĩa phổ biến

Một khi lòng yêu n-ớc phát triển thành một triết lý nhân sinh, triết lý xã hội, một lối sống một trình độ nhận thức sâu sắc và có hệ thống chi phối một cách có ý thức mọi hành vi và ứng xử của con ng-ời thì trở thành chủ nghĩa yêu n-ớc

Chủ nghĩa yêu n-ớc là tình yêu đối với đất n-ớc, lòng trung thành với

Tổ Quốc và khát vọng phục vụ những lợi ích của Tổ Quốc và nhân dân Yêu n-ớc là yêu chủ nghĩa xã hội, yêu nhân dân lao động Tổ Quốc xã hội chủ nghĩa là tổ quốc của nhân dân, chứ không phải là tài sản của riêng cá nhân nào Lý t-ởng xã hội chủ nghĩa và lý t-ởng của dân tộc là thống nhất Yêu n-ớc xã hội chủ nghĩa đó là lòng tự hào của dân tộc, lòng tự hào về sức sáng tạo trong lao động sản xuất, lòng tự hào về những anh hùng bất khuất bảo vệ lợi ích của tổ quốc, của nhân dân, xả thân vì sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa, vì độc lập tự do của Tổ Quốc

Bốn là, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Chủ nghĩa nhân đạo cộng sản là

sự kế thừa và phát triển trên quan điểm biện chứng những tinh hoa lý t-ởng nhân đạo trong lịch sử nhân loại Đây là chủ nghĩa nhân đạo “ có tính chất hiện thực và trực tiếp nhằm vào hành động, nhằm giải phóng con ng-ời chứ không phải là những cảm nhận th-ơng xót về thân phận con ng-ời” Trên ý nghĩa đó chủ nghĩa nhân đạo cộng sản là nội dung cơ bản của đạo đức mới, vì “ cái gốc của đạo đức, của luân lý và lòng nhân ái”

1.1.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên ở Việt Nam hiện nay

1.1.2.1.Một vài nét về sinh viên và đặc điểm sinh viên:

Sinh viên là một tầng lớp xã hội đặc thù, là lứa tuổi đang phát triển và tr-ởng thành về mọi mặt: thể chất và tinh thần, nhu cầu tình cảm và lý trí, về khả năng và năng lực, t- duy năng động và tính sáng tạo h-ớng tới sự phát triển hài hoà hoàn thiện nhân cách Sự phát triển về tâm lý, nhu cầu, tình cảm, trí tuệ và nhân cách ở độ tuổi sinh viên rất phong phú và mạnh mẽ, tuy vẫn có

độ chênh lệch (mâu thuẫn và khác biệt) giữa phát triển sinh lý và tâm lý, giữa con ng-ời tự nhiên và con ng-ời xã hội

Nếu xét từ một cá nhân đến một nhóm và một cộng đồng thì sinh viên

là một cấp độ mới của sự phát triển toàn diện về nhân cách một con ng-ời,

một thế hệ Đó là lứa tuổi đang nhập cuộc và khẳng định mình trong xã hội

Họ cũng là lớp ng-ời chịu sự tác động và ảnh h-ởng của các nhân tố kinh tế xã hội, trong đó nhân tố truyền thống thì ít mà cách tân thì nhiều Đặc điểm tuổi thanh niên hiện nay đối với quá khứ, dễ có cách nhìn nhận và đánh giá theo cảm tính, thậm chí là phiến diện cực đoan; đối với hiện tại, họ có điều kiện tiếp xúc trực tiếp, thẩm định và tiếp thu nhanh các giá trị xã hội hiện đại,

có xu h-ớng “ bứt ra” các giới hạn truyền thống để gia nhập và thích ứng với yêu cầu của thời cuộc; còn đối với t-ơng lai, họ lại th-ờng dễ hy vọng, say

mê, lý t-ởng hoá cuộc sống, nh-ng cũng dễ thất vọng dẫn đến hoài nghi, chán nản

Sinh viên hiện nay có nhiều điều kiện để tiếp nhận thông tin mới, có

điều kiện để phát triển trí tuệ và phát minh sáng kiến Tuy nhiên, ở lứa tuổi thanh niên, họ còn có hạn chế nhất định do thiếu kinh nghiệm, ch-a từng trải

Do đó, bên cạnh những đặc điểm tích cực nh- táo bạo, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dũng cảm và hăng say, thì vẫn có biểu hiện tính bồng bột, nôn nóng,

dễ hoang mang, dao động, nhẹ dạ, cả tin, tiếp nhận thông tin ít chọn lọc

Đứng trên quan điểm khoa học, chúng ta phải thừa nhận rằng, nét nổi bật của sinh viên là thời kỳ nhân cách đang hoàn thiện, thể chất, tinh thần và trí tuệ, nhân cách và phẩm chất công dân phát triển, lý t-ởng và niềm tin đạo

đức tốt đẹp, từng b-ớc đ-ợc hình thành và đang đi vào thế ổn định

Sinh viên là bộ phận -u tú trong thanh niên Xét về mặt trình độ học vấn, sinh viên là những ng-ời tiêu biểu đang đ-ợc đầu t-, đ-ợc giáo dục đào tạo ở giai đoạn cuối cùng trong nhà tr-ờng một cách hệ thống Đây là nguồn lực con ng-ời lao động trí tuệ, có chuyên môn sâu, là lực l-ợng -u tú trong thanh niên Họ đ-ợc Đảng, Nhà n-ớc, các tổ chức đoàn thể quan tâm chăm sóc Không ai khác, chính sinh viên là ng-ời chủ t-ơng lai của đất n-ớc và

đồng thời là nguồn bổ sung to lớn cho đội ngũ trí thức của dân tộc

Do nét đặc thù trên, nên sinh viên có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định sự tiến bộ xã hội và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất n-ớc Nói đến nguồn lực sinh viên, yếu tố hàng đầu đó là yếu tố trí tuệ, họ

có khả năng tiếp thu và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ sản xuất tiên tiến của nhân loại vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa để tạo ra năng suất lao động và có hiệu quả kinh tế cao Trong t-ơng lai họ không chỉ sáng tạo ra công nghệ mà còn sử dụng công nghệ vào sản xuất, không chỉ là chủ thể sản xuất mà còn là chủ thể của quá trình phát minh khoa học thúc đẩy công nghệ phát triển

Tóm lại, sinh viên là lớp ng-ời có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng,

kế tục sự nghiệp của cha anh, là những trí thức t-ơng lai xung kích, sáng tạo

đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc Do đó, công tác giáo dục sinh viên nói chung, giáo dục đạo đức mới nói riêng cho sinh viên có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nó trở thành một trong những nội dung giáo dục và đào tạo ở các tr-ờng đại học và cao đẳng hiện nay

Với t- cách là thanh niên, sinh viên luôn đ-ợc xem là “ mùa xuân của dân tộc” , t-ơng lai của dân tộc và hạnh phúc của mỗi gia đình Trong kho tàng trí thức của loài ng-ời đã l-u giữ lại nhiều quan điểm t- t-ởng, các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, các danh nhân văn hoá, các bộ môn khoa học nghiên cứu về thanh niên nói chung và sinh viên nói riêng

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đặc biệt quan tâm đến thanh niên,

đánh giá cao vị trí, vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, từ đó đề cao nhiệm vụ giáo dục thanh niên, coi đó là nhiệm vụ hàng đầu để đào tạo con ng-ời mới với t- cách là chủ thể sáng tạo có ý thức của xã hội mới - xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa

Theo V.I.Lênin: thanh niên chính là nguồn sinh lực của cách mạng Ng-ời đã đánh giá rất cao vị trí, vai trò của thanh niên, thế hệ đang lớn lên của giai cấp vô sản, những sinh viên và học sinh tiên tiến, một bộ phận quan trọng

của giới trí thức trẻ, là những ng-ời bạn đồng minh đáng tin cậy của giai cấp công nhân Theo Lênin, chính thanh niên là lớp ng-ời thật sự xây dựng chủ nghĩa cộng sản Từ đó Ng-ời chỉ ra rằng, cần phải làm cho toàn bộ sự nghiệp giáo dục, rèn luyện và dạy dỗ thanh niên ngày nay thực sự trở thành sự nghiệp giáo dục đạo đức cộng sản trong thanh niên

Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh: thanh niên tiêu biểu cho sự phát triển t-ơng lai của đất n-ớc, là ng-ời tiếp sức cho cách mạng Gắn thanh niên với vận mệnh của lịch sử, Ng-ời khẳng định rằng: “ N-ớc nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên” , muốn “ hồi sinh” dân tộc tr-ớc hết phải “ hồi sinh” thanh niên [59, tr.185], họ chính là l-ợng tiếp sức cách mạng, kế tục cách mạng Trong nhiều bài nói và bài viết của mình, Hồ Chí Minh đã luận giải một cách thuyết phục rằng: “ Thanh niên là ng-ời chủ t-ơng lai của n-ớc nhà” , “ Thanh niên muốn làm chủ t-ơng lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực l-ợng của mình, phải làm việc

để chuẩn bị cái t-ơng lai đó” [58, tr.185] T- t-ởng của Ng-ời đã trở thành chân lý cách mạng, là ngọn đuốc soi đ-ờng cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau học tập noi theo

Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và đấu tranh cách mạng trong lịch sử dân tộc, kế thừa và phát huy quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng

Hồ Chí Minh, Đảng Cộng Sản Việt Nam rất coi trọng và đánh giá cao vai trò của thanh niên Nghị quyết Hội nghị lần thứ IV Ban chấp hành Trung -ơng

Đảng khoá VII nêu rõ: “ Thanh niên ngày nay là lực l-ợng xã hội to lớn, có tiềm năng hùng hậu, kế thừa tinh hoa truyền thống của dân tộc và những thành quả của cách mạng, qua mở rộng giao l-u quốc tế, thanh niên ta ngày nay có mặt mạnh cơ bản là trình độ học vấn cao hơn tr-ớc, tầm nhìn rộng, nhạy cảm với thời cuộc, giàu lòng yêu n-ớc, có khát vọng mau chóng đ-a đất n-ớc Việt Nam thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, thực hiện dân giàu n-ớc mạnh, xã hội công bằng văn minh” [23, tr 80] Tại Đại hội sinh viên toàn quốc lần thứ V,

nguyên Tổng bí th- Đỗ M-ời khẳng định: “ Sự nghiệp đổi mới đất n-ớc, xây dựng chủ nghĩa xã hội có thành công hay không, đất n-ớc ta b-ớc vào thế kỷ XXI có xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó sinh viên là một bộ phận có vai trò hết sức quan trọng” [10]

Là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức, một mặt đ-ợc hình thành từ chính cuộc sống hàng ngày của con ng-ời để đáp ứng đòi hỏi khách quan của sinh hoạt cộng đồng Mặt khác, ý thức đạo đức ở trình độ lý luận phản ánh đời sống đạo đức xã hội đ-ợc hình thành và phát triển chủ yếu bằng con đ-ờng giáo dục nói chung, giáo dục đạo đức nói riêng

Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi, thanh niên, sinh viên rất nhạy cảm với cái mới, cái tiến bộ, chịu ảnh h-ởng to lớn của những tác động từ bên ngoài, bởi vậy những thay đổi về kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội ở n-ớc ta trong những năm qua, nhất là quá trình chuyển sang nền kinh tế thị tr-ờng mở cửa hội nhập quốc tế, đã tạo nên những biến động mạnh mẽ trong đời sống tinh thần thế hệ trẻ Những mặt trái của nền kinh tế thị tr-ờng đã bộc lộ và ảnh h-ởng tiêu cực đến sinh viên, làm thay đổi những quan điểm của họ về giá trị truyền thống của dân tộc, ảnh h-ởng không tốt đến đạo đức của thanh niên sinh viên, thể hiện ở xu thế chạy theo những giá trị vật chất đơn thuần, có t- t-ởng sùng bái hàng ngoại, văn hoá ngoại, lối sống ngoại từ đó coi th-ờng hoặc lãng quên các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Tác hại của chúng là làm rối loạn

kỷ c-ơng gia đình, xã hội, chạy theo lối sống cá nhân, vị kỷ, thực dụng đi đến phủ nhận, quay l-ng lại với đạo đức truyền thống của dân tộc mình Đề cập

đến vấn đề này, Đảng ta nhận định: “ Tệ sùng bái n-ớc ngoài, coi th-ờng giá trị văn hoá dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ, đang gây hại

đến thuần phong mỹ tục của dân tộc diễn ra trong xã hội ta hiện nay” [27, tr.15]

1.1.2.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên:

Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên là một nội dung tất yếu trong giáo dục đại học Về thực chất, là giáo dục khả năng tự giáo dục, tự kiểm tra, tự thẩm định, điều chỉnh hành vi đạo đức của cá nhân để đánh thức l-ơng tâm trong mỗi con ng-ời, hình thành cho họ những nhân cách phẩm chất cần thiết

Về vấn đề này trong chiến l-ợc giáo dục của UNESCO cũng nhấn mạnh: “ đạo

đức mới của giáo dục là phải nhằm làm cho mỗi con ng-ời trở thành ng-ời dạy và ng-ời kiến tạo nên sự tiến bộ văn hóa của bản thân mình [38, tr.122];

“giáo dục đạo đức làm ng-ời, nói rộng ra là giáo dục văn hóa làm ng-ời, lấy văn hóa đạo đức làm nền tảng và là cái cốt lõi” [4, tr.5] , “ giáo dục đạo đức là cái căn bản của mục tiêu giáo dục con ng-ời, giáo dục nhân cách” [7, tr.1]

Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong các tr-ờng đại học hiện nay

có một vai trò vô cùng quan trọng Khẳng định điều đó là do:

Thứ nhất, giáo dục đạo đức mới góp phần to lớn trong việc chuyển các

quan niệm đạo đức từ tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không ngừng nâng cao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức từ nhận thức thông th-ờng lên trình độ nhận thức khoa học Nhận thức thông th-ờng hình thành

do ảnh h-ởng trực tiếp của những điều kiện sinh hoạt hàng ngày mang lại, nó phản ánh những giá trị đạo đức gần gũi với cuộc sống đời th-ờng Trong lúc

đó nhận thức khoa học phản ánh các giá trị đạo đức hiện tại và cả những giá trị đạo đức của thế giới ngày mai Qua giáo dục đạo đức, nội dung các phạm trù, các quy tắc đạo đức đ-ợc nhận thức một cách đầy đủ, đúng đắn hơn, qua

đó góp phần điều chỉnh hành vi con ng-ời phù hợp với những chuẩn mực đạo

đức xã hội

Cùng với việc nâng cao nhận thức các giá trị đạo đức, giáo dục đạo đức còn góp phần tạo ra những giá trị đạo đức mới; xây dựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới, quan niệm sống tích cực cho mỗi đối t-ợng giáo dục

Đồng thời giáo dục đạo đức cũng góp phần tích cực vào việc khắc phục những quan điểm đạo đức lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị nhân cách, chống lại các

hiện t-ợng phi đạo đức đang đầu độc bầu không khí xã hội, tạo ra cơ chế phòng ngừa các phản giá trị đạo đức, phản giá trị văn hóa trong mỗi một nhân cách, có nh- vậy giáo dục đạo đức mới thực hiện đ-ợc nhiệm vụ dạy ng-ời Arixtôt (384 - 322 TCN), một trong số những triết gia lớn nhất “ trong suốt nhiều thế kỷ là ng-ời thầy của tất cả các nhà triết học” (Hegel) đã nói rằng: chúng ta bàn về đạo đức không phải để biết đức hạnh là gì mà là để trở thành con ng-ời có đức hạnh

Thứ hai, giáo dục đạo đức mới góp phần tích cực trong việc truyền lại

cho thế hệ đang tr-ởng thành những giá trị đạo đức mà các thế hệ tr-ớc tạo ra Trên cơ sở đó giúp họ nhận ra chân giá trị của các giá trị đạo đức, nhận thấy giá trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân bản, nhân ái, nhân văn sâu sắc, góp phần to lớn trong việc nhân đạo hóa con ng-ời và đời sống xã hội của con ng-ời, trong việc hình thành, củng cố những giá trị nhân cách tốt đẹp Mục

đích và nhiệm vụ của giáo dục đạo đức không chỉ làm cho con ng-ời có nhận thức đúng, hình thành những khái niệm, phạm trù đạo đức, mà còn nhằm hình thành thái độ, niềm tin, tình cảm đạo đức cho mọi ng-ời Tình cảm ấy là lòng yêu quê h-ơng đất n-ớc, thái độ đối với lao động, tình yêu th-ơng con ng-ời

“Chính tình cảm đạo đức sẽ làm sâu sắc thêm mối t-ơng giao giữa con ng-ời với con ng-ời, giữa con ng-ời với tự nhiên” [64, tr.15]

Nh- vậy, một trong những nội dung quan trọng nhất của quá trình giáo dục là giáo dục đạo đức Sẽ là duy tâm nếu chúng ta cho rằng t- t-ởng quyết

định tất cả, và giáo dục ý thức đạo đức có thể làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội Nh-ng cũng sẽ là sai lầm khi chúng ta xem nhẹ vai trò của

đạo đức trong đời sống xã hội, tự t-ớc bỏ vũ khí tinh thần của mình bằng sự hoài nghi, dao động về lý t-ởng đạo đức Tiêu biểu cho nền đạo đức mới chính

là đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh với những phẩm chất cơ bản nh-: trung với n-ớc, hiếu với dân; hết sức yêu th-ơng con ng-ời, quên mình cho sự

nghiệp chung của dân tộc, cho hạnh phúc của nhân dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô t-; có tinh thần quốc tế vô sản, trong sáng

Vì vậy, chúng ta không ảo t-ởng cho rằng chỉ cần có đạo đức chung chung, chỉ cần nhiệt tình là có thể đ-a đất n-ớc thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, tránh đ-ợc nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều n-ớc trong khu vực

và trên thế giới Do đó, cùng với việc rèn luyện phẩm chất đạo đức của mình, mỗi nhân cách cần phải phát triển yếu tố tài năng trên cơ sở đạo đức có đ-ợc,

có nh- vậy mới đáp ứng đ-ợc yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc

Thứ ba, giáo dục đạo đức mới cho sinh viên ngày nay là nhằm đạt đến

mục tiêu giáo dục: “ Đào tạo con ng-ời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo

đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý t-ởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; Hình thành và bồi d-ỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Điều 2 Luật Giáo dục) Đối với vai trò của giáo dục, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “ Giáo dục phải phục vụ đ-ờng lối chính trị của Đảng và của chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống nhân dân… Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất” [60, tr.191]

Để có đ-ợc những phẩm chất đạo đức trên chúng ta phải chú trọng giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống và giáo dục đạo đức mới cho sinh viên

Nh- chúng ta đã biết “ cây có cội, n-ớc có nguồn” , con ng-ời cũng vậy, muốn lớn lên và trở thành ng-ời có ích cho xã hội thì không chỉ đơn thuần

đ-ợc nuôi d-ỡng bằng những giá trị vật chất mà cần phải nuôi d-ỡng bằng cả những yếu tố tinh thần Trong đó, chính những giá trị đạo đức của dân tộc là sức mạnh giúp cho thế hệ trẻ có hành trang vững chắc b-ớc vào đời, “ giúp cho sinh viên bổ sung, làm phong phú thêm những giá trị đạo đức của chính mình,

tạo ra cho mình khả năng không ngừng hoàn thiện và tự v-ơn lên trong cuộc sống của một con ng-ời - nh- là một nhân cách - phát triển” [45, tr.11]

1.2 Nội dung, yêu cầu giáo dục đạo đức mới cho sinh viên các tr-ờng Đại học trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay

1.2.1 Nội dung giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong các tr-ờng

đại học của thời kỳ công hóa, hiện đại hóa đất n-ớc:

Giáo dục đạo đức mới là một trong những con đ-ờng ngắn nhất để phát triển nhân cách sinh viên Đây là việc làm th-ờng xuyên, liên tục, không thể thiếu trong quá trình hình thành, phát triển toàn diện nhân cách con ng-ời mới xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghệp hóa, hiện đại hóa

đất n-ớc Những con ng-ời có đặc điểm nổi bật và thích ứng với xã hội mới

mà chúng ta phải giáo dục đào tạo có các phẩm chất mới nh- Nghị quyết Trung -ơng 5 khoá VIII đã nêu:

- “ Có tinh thần yêu n-ớc, tự c-ờng dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội, có ý chí đ-a đất n-ớc v-ơn lên thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

- Có ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung

- Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ c-ơng phép n-ớc, quy -ớc của cộng đồng, có ý thức bảo

vệ cải thiện môi tr-ờng sinh thái

- Lao động chăm chỉ với l-ơng tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, năng suất lao động cao vì lợi ích của bản thân, gia đình và tập thể xã hội

- Th-ờng xuyên học tập, nâng cao hiểu biết trình độ chuyên môn, trình

độ thẩm mỹ và thể lực” [26, tr.16]

1.2.1.1 Giáo dục đạo đức mới trong lối sống

Các tác giả của công trình “ Lối sống xã hội chủ nghĩa” quan niệm: Lối

sống xã hội chủ nghĩa có các đặc điểm nh-: Chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa nhân

đạo, chủ nghĩa dân chủ, chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa lạc quan xã hội Những

đặc điểm này xuyên suốt trong lao động, cuộc sống hàng ngày, văn hoá, đời sống chính trị xã hội và trong tất cả các hoạt động của con ng-ời trong xã hội xã hội chủ nghĩa” [69, tr.32]

Đạo đức gắn liền với lối sống và nhìn chung đ-ợc thể hiện trong lối sống Lối sống có đạo đức trong sáng là lối sống tuân thủ theo các quy tắc và chuẩn mực đạo đức của xã hội, trong đó chủ thể của lối sống ấy tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích của mình và sự tiến bộ xã hội trong mối quan hệ ng-ời và ng-ời

Lối sống có văn hoá phải bao hàm các giá trị đạo đức mới thể hiện trong các mối quan hệ ứng xử của con ng-ời Đó là sự phát huy những giá trị

đạo đức truyền thống cùng với những yêu cầu đạo đức mới đáp ứng sự phát triển kinh tế - xã hội

Giáo dục đạo đức mới trong lối sống là một bộ phận quan trọng của giáo dục đạo đức mới cho sinh viên Lối sống tiên tiến tr-ớc hết phải là lối sống tiến bộ, thể hiện tinh thần yêu n-ớc và h-ớng tới cộng đồng Khái niệm lối sống tiên tiến ở đây bao gồm 2 nội dung Một là: lối sống lành mạnh, văn minh, lịch sự, chứa đựng các giá trị tốt đẹp mà con ng-ời đạt đ-ợc Hai là, lối sống đ-ợc dẫn dắt bởi một lẽ sống cao quý mà trên tất cả là lòng yêu n-ớc,

đ-ợc biểu hiện thành thái độ sống h-ớng tới cộng đồng, có ý thức công dân, nghiêm chỉnh chấp hành kỷ c-ơng phép n-ớc, có ý thức phấn đấu đ-a đất n-ớc v-ơn lên thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu và xây dựng chủ nghĩa xã hội

Lối sống phản ánh tất cả các mặt hoạt động thực tiễn của sinh viên, từ học tập đến sinh hoạt cá nhân, từ quan niệm, định h-ớng giá trị đến hành vi ứng xử hàng ngày Chính vì vậy mà lối sống có ảnh h-ởng quyết định đến việc hình thành và phát triển nhân cách ng-ời thanh niên trí thức mới cho sinh

viên Việc giáo dục đạo đức mới trong lối sống trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục và đào tạo sinh viên trong các tr-ờng đại học Công cuộc đổi mới do Đảng ta đề x-ớng và lãnh đạo đã thu

đ-ợc những thành tựu to lớn, làm thay đổi rõ rệt đời sống kinh tế, xã hội n-ớc

ta theo chiều h-ớng đi lên và phát triển Những thay đổi về kinh tế - xã hội hiện nay đã tác động hai mặt đến lối sống tích cực, chủ động sáng tạo, nhạy bén trong học tập và sinh hoạt xã hội, vừa mang tính hiện đại, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc “ Mặt khác, đã xuất hiện không ít các biểu hiện tiêu cực trong lối sống của sinh viên Đó là xu h-ớng sống vật chất thuần túy, làm giàu, xu h-ớng chạy theo mốt của thời đại, học lối sống ngoại lai, sùng bái vật chất, sùng bái cá nhân, thích tiêu xài h-ởng thụ, ứng xử xa lạ với phong cách truyền thống Việt Nam, làm mất đi bản sắc văn hóa của dân tộc” [14, tr.192-193]

Để giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong lối sống, tr-ớc hết cần xây dựng cho họ một tinh thần, thái độ học tập nghiêm túc, có chất l-ợng cao Có nh- vậy, sau khi ra tr-ờng sinh viên mới có thể đáp ứng đ-ợc những đòi hỏi khắt khe và ngày càng cao của công cuộc đổi mới đất n-ớc Trong quá trình

đào tạo ở nhà tr-ờng cần duy trì một kỷ luật học tập nghiêm túc đối với sinh viên từ giờ giấc học trên lớp, tự học ở nhà đến việc mở rộng kiến thức cho cá nhân

Cùng với việc đào tạo giáo dục sinh viên về tri thức, kỹ năng khoa học, cần giáo dục sinh viên ý thức luật pháp và pháp luật phải trở thành ph-ơng châm sống và ứng xử của sinh viên trong nhà tr-ờng và ngoài xã hội Sinh viên phải là lực l-ợng g-ơng mẫu đi đầu trong việc thực hiện các chuẩn mực xã hội, bài trừ các tệ nạn xã hội

Giáo dục đạo đức mới trong lối sống là giáo dục nếp sống có văn hóa và lối sống văn minh hiện đại, mang đậm bản sắc dân tộc, tinh hoa nhân loại Đó phải trở thành ý thức, giá trị của sinh viên Nếp sống văn hoá đó phải là giản

dị, tiết kiệm, khoa học và hợp lý, tránh lối sống sùng bái tiêu dùng, xa hoa lãng phí và thực dụng Hành vi lối sống văn minh thể hiện trong giao tiếp và ứng xử xã hội, trong gia đình và trong lao động công tác, trong thái độ và ý thức hành vi chấp hành trật tự kỷ c-ơng pháp luật Sinh viên là ng-ời chủ t-ơng lai của n-ớc nhà, của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc Bởi vậy, nếp sống văn hóa, văn minh là thống nhất với giá trị hiện đại, với xã hội công nghiệp hóa Nó phải trở thành ý thức và thói quen, giá trị của thế hệ trẻ Trong lối sống cá nhân và trong gia đình, sinh viên cần biết giữ gìn và phát huy những thuần phong, mỹ tục, những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, xây dựng lối sống vừa hiện đại, vừa truyền thống, một lối ứng xử có văn hóa cao, thể hiện nh- tầng lớp thanh niên tiên tiến của xã hội

Việc giáo dục đạo đức mới trong lối sống cho sinh viên là trách nhiệm không chỉ là của các tr-ờng đại học, cao đẳng mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội trong đó các đoàn thể thanh niên và gia đình có một vị trí hết sức quan trọng để hình thành những kỹ năng ứng xử có văn hóa cho sinh viên

1.2.1.2 Giáo dục đạo đức mới trong học tập và lao động

Với thanh niên, sinh viên, học tập là lao động và học tập say mê cũng là

đạo đức “ Đây là hình thái lao động đặc biệt đòi hỏi không ít sự nỗ lực trí tuệ, ph-ơng pháp và t- duy sáng tạo, ý chí, nghị lực v-ợt khó và cùng với nó còn

có nhiều yêu cầu về phẩm chất đạo đức nh- tính trung thực, khiêm tốn, ý thức trách nhiệm cá nhân, tinh thần cộng đồng, sự đoàn kết, hợp tác, gắn bó với tập thể, với cộng đồng” [5, tr.10]

Chúng ta biết rằng: hình thức hoạt động cơ bản của sinh viên là học tập, mọi hoạt động khác đều phải xoay quanh cái trục đó Đối với tuổi trẻ, học tập không chỉ là đòi hỏi, là yêu cầu của xã hội đối với họ, đó còn là nghĩa vụ đạo

đức, là nhu cầu tự thân của lớp trẻ nhằm h-ớng vào bản thân mình để thay đổi chính bản thân mình Trong giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong học tập

và lao động cần chú ý một số mặt sau:

Một là, h-ớng hoạt động học của họ theo đúng mục tiêu giáo dục - đào

tạo của nhà tr-ờng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất n-ớc Nếu những điều sinh viên học đ-ợc không thích hợp với nghề nghiệp mà họ sẽ làm trong t-ơng lai, học cái không dùng, dùng cái không học, hoặc chỉ học tập trung vào những ngành, những nghề tr-ớc mắt có thu nhập cao, học để đi làm thuê cho các công ty t- bản n-ớc ngoài vì mục đích kinh tế, thậm chí bán rẻ cả danh dự quốc gia vì lợi ích cá nhân thì điều đó có nghĩa là chúng ta đã xa rời mục tiêu giáo dục đã đề ra Hơn lúc nào hết, nhà tr-ờng cũng nh- toàn bộ xã hội phải chú trọng giáo dục động cơ, mục đích học tập cho sinh viên, đòi hỏi họ phải giải đáp cho những vấn đề do lịch sử đề ra: Nên học cái gì, học để làm gì, học cho ai và học nh- thế nào?

Hai là, phải giáo dục lòng kiên nhẫn, ham mê, tinh thần v-ợt khó và

tính trung thực trong nghiên cứu khoa học Thực tiễn chứng minh, con đ-ờng dẫn đến khoa học không bao giờ là bằng phẳng, thênh thang cả, mà nó gập ghềnh, khúc khuỷu, lắm chông gai Muốn chiếm lĩnh đ-ợc thành trì khoa học

đó, đòi hỏi phải có lòng kiên nhẫn, với quyết tâm cao, để v-ợt qua mọi khó khăn trở ngại trên con đ-ờng đi tới C Mác có viết rằng: “ Không có con

đ-ờng cái quan nào ở trong khoa học cả, và chỉ có những ng-ời nào không sợ chồn chân, mỏi gối trèo lên những con đ-ờng nhỏ bé gập ghềnh của nó thì mới hy vọng đạt tới đỉnh cao xán lạn của khoa học mà thôi” [80]

Tuổi trẻ th-ờng nhiệt tình, sôi nổi, háo hức b-ớc vào con đ-ờng khoa học, song, họ cũng dễ nản lòng mỗi khi gặp khó khăn, trở ngại Do đó chúng

ta phải giáo dục, rèn luyện cho họ có đ-ợc đức tính kiên trì, nhẫn nại, chịu khó và say mê trong học tập, nghiên cứu khoa học Theo Hê - ghen (1770- 1831), không có gì vĩ đại có thể thực hiện trong thế giới nếu không có sự say

mê

Lịch sử của các khoa học - nh- Ăng ghen nói “ là lịch sử của việc loại

bỏ dần dần sự vô lý này hoặc thay nó bằng một điều vô lý mới, nh-ng vẫn ít

kỳ cục hơn” [12, tr.681] Do đó, không thể một lúc chúng ta có thể đạt tới chân lý khoa học Nhận thức là một quá trình, không thể đốt cháy giai đoạn Mọi sự chủ quan nóng vội đều không đi đến thành công Khắc phục nh-ợc

điểm này ở độ tuổi sinh viên không phải là vấn đề đơn giản

Mục đích của nhận thức khoa học là đi tìm chân lý, tìm sự thật, lẽ phải,

do đó, tính trung thực khoa học là một trong những phẩm chất cần thiết của ng-ời nghiên cứu khoa học Quá trình nhận thức của sinh viên cao hơn, phức tạp hơn so với quá trình nhận thức của học sinh phổ thông ở tính chất nghiên cứu Đây cũng là quá trình tiếp cận, xích lại ngày một gần hơn với quá trình nhận thức của các nhà khoa học Vì vậy, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà tr-ờng, đòi hỏi sinh viên phải rèn luyện cho mình tính trung thực khoa học

Tính trung thực khoa học, không đ-ợc “ ăn cắp” t- t-ởng, công trình, phát minh của ng-ời khác để coi đó là cái của mình điều đó không có nghĩa khoa học không có sự kế thừa Khoa học không thể ra đời từ một mảnh đất trống không hoang dã, lịch sử phát triển của khoa học cũng là lịch sử kế thừa

có chọn lọc, có phê phán, trên cơ sở đó phát triển tri thức khoa học của các thế

hệ tr-ớc để lại Do đó, nhiệm vụ của chúng ta - những ng-ời làm công tác giáo dục - là phải giúp cho sinh viên biết “ làm giàu trí óc của mình” , nâng cao trình

độ nhận thức, trình độ học vấn của mình để sau này phục vụ cho Tổ Quốc, phục vụ cho nhân dân

Ba là, giáo dục cho sinh viên ý thức đoàn kết, tinh thần không ngừng

v-ơn lên Học tập là một công việc suốt đời, chúng ta phải giáo dục cho sinh viên ý thức không ngừng phấn đấu, v-ơn lên trong học tập để nâng cao trình

độ nhận thức khoa học cho mình

1.2.1.3 Giáo dục đạo đức trong giao tiếp

Chúng ta đều biết rằng, trong hoạt động giao tiếp, các giá trị đạo đức

đều thể hiện một cách trực tiếp Giao tiếp thể hiện những mối quan hệ nhất

định, quan hệ giữa ng-ời với ng-ời, giữa cá nhân với xã hội, giữa con ng-ời

với thiên nhiên Các quan hệ giao tiếp này thể hiện tính đạo đức khi nó tuân theo những quy tắc, những chuẩn mực đạo đức xã hội, nhờ đó mà mỗi cá nhân

tự giác điều chỉnh ý thức, tình cảm, thái độ, hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu và lợi ích của xã hội mà tr-ớc hết là phù hợp với phong tục, tập quán, tâm lý, lối sống của cộng đồng, của dân tộc

“Hoạt động giao tiếp đ-ợc coi là mẫu mực đạo đức khi nó đáp ứng các yêu cầu của một xã hội mà ở đó tất cả đều h-ớng tới mục tiêu dân giàu, n-ớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh ở đó, quan hệ giữa ng-ời với ng-ời là quan hệ đồng chí, anh em, bạn bè; quan hệ cá nhân và xã hội là quan

hệ dân chủ, bình đẳng; quan hệ giữa con ng-ời với tự nhiên là quan hệ hòa hợp; phấn đấu cho một cuộc sống độc lập, tự do, hạnh phúc; phấn đấu xây dựng một xã hội mà sự phát triển tự do của mỗi ng-ời là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi ng-ời” [26, tr.179] Hành vi giao tiếp trong mọi lĩnh vực vừa biểu hiện đầy đủ giá trị đạo đức theo chuẩn mực mới, vừa thể hiện trọn vẹn phong thái văn hóa - đó là hành vi giao tiếp thể hiện tính nhân văn cao Trong thời đại ngày nay, kinh tế tri thức, kinh tế thị tr-ờng, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang tạo ra hành vi giao tiếp phù hợp với điều kiện của xã hội mới Việc bảo đảm yêu cầu đạo đức mới của xã hội ta tr-ớc hết giao tiếp phải phù hợp với các giá trị truyền thống dân tộc, văn minh nhân loại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc

Hệ giá trị truyền thống của dân tộc ta đ-ợc hình thành từ hàng nghìn năm với tinh thần yêu n-ớc, th-ơng ng-ời, khoan dung, độ l-ợng, lịch sự, kín

đáo; rất tinh tế nh-ng cũng hết sức giản dị; rất khiêm nh-ờng mà cũng rất thanh cao Lối giao tiếp hiện đại chỉ có thể bảo đảm chất văn hóa, nhân văn và

đạo đức khi nó đứng trên nền tảng phong cách, giá trị truyền thống đó của dân tộc ta Lối giao tiếp kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại là lối giao tiếp vừa bảo đảm giá trị văn hóa, vừa bảo đảm giá trị đạo đức

Các tiêu chí nêu trên nếu kết hợp lại đ-ợc với nhau thì sẽ thành chuẩn mực đạo đức chung nhất của giao tiếp trong xã hội ta hiện nay Có thể nói, đối với con ng-ời Việt Nam, đó là tiêu chí để xác định ý thức, thái độ, hành vi giao tiếp, ứng xử đạo đức hay thiếu đạo đức

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa, nhiều quan hệ xã hội phức tạp và mâu thuẫn còn đan xen nhau, thì mảnh đất cho sự xuất hiện nhiều hành

vi ứng xử phi đạo đức, thiếu đạo đức ở xã hội ta hiện nay vẫn còn là điều rất

đáng lo ngại Mặt trái của cơ chế kinh tế thị tr-ờng cũng gây ra hàng loạt những hiện t-ợng tiêu cực đối với đạo đức và tiến bộ xã hội Đó là, sự phân hoá giàu nghèo một cách sâu sắc, từ đó làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn xã hội Kinh tế thị tr-ờng dễ nảy sinh những tệ nạn xã hội: tham nhũng, tội phạm, bạo lực Đó là sự kích thích lòng tham lợi, dẫn đến khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên cũng nh- sức lực của ng-ời lao động Kinh tế thị tr-ờng còn kích thích chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân cực đoan, lối sống chạy theo đồng tiền bất chấp đạo lý Đặc biệt, đối với những n-ớc mới b-ớc vào kinh tế thị tr-ờng, sự đụng độ giữa kinh tế thị tr-ờng và các giá trị

đạo đức truyền thống của dân tộc cũng trở thành một vấn đề nan giải

Giáo dục đạo đức mới trong giao tiếp là tạo nhân cách lành mạnh cho sinh viên để có thể xử lý đúng đắn quan hệ giữa ng-ời với ng-ời Sinh viên sẽ thể hiện đ-ợc phẩm chất tốt đẹp nh- tự trọng và tôn trọng ng-ời khác, có hiểu biết, đ-ợc tín nhiệm, chân tình và nhân đạo trong giao tiếp

Trong xã hội hiện nay, ngay ở trong tr-ờng học, chúng ta cũng gặp không ít những hiện t-ợng, những hành vi thiếu văn hóa, thiếu khiêm nh-ờng của sinh viên Đó không chỉ là vấn đề giao tiếp văn hóa mà còn là vấn đề đạo

đức giao tiếp Quan hệ giao tiếp trong nhà tr-ờng đ-ợc xây dựng nhiều chục năm qua đã đem lại một môi tr-ờng giáo dục, đào tạo, giảng dạy và học tập lành mạnh, thể hiện tính -u việt của chế độ xã hội ta Đảng, Bác Hồ, Nhà n-ớc

ta đã đặc biệt chú ý đến việc xây dựng môi tr-ờng học đ-ờng văn minh trí tuệ Sinh thời, nguyên cố Thủ t-ớng Phạm Văn Đồng đã nêu ra yêu cầu tr-ờng phải ra tr-ờng, lớp phải ra lớp, thầy ra thầy, trò ra trò, v-ơn tới nhà tr-ờng xã hội chủ nghĩa Đây là môi tr-ờng, là mảnh đất -ơm những mầm non t-ơng lai của đất n-ớc Truyền thống tôn s- trọng đạo, tình thầy trò cao quý, những g-ơng học tập, rèn luyện, phát triển toàn diện con ng-ời cả về đức - trí - thể -

mỹ phải giữ vai trò chủ yếu trong môi tr-ờng đại học của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc hiện nay

1.2.1.4 Giáo dục đạo đức mới trong tình bạn, tình yêu

Đây là những giá trị đạo đức nổi bật ở tuổi trẻ Tình bạn chân chính và tình yêu thủy chung, trong sáng trở thành điểm tựa và là sức mạnh tinh thần giúp tuổi trẻ v-ơn lên trong cuộc sống, thỏa mãn nhu cầu hết sức tự nhiên ở con ng-ời

Giáo dục đạo đức mới trong tình bạn cho sinh viên là giúp họ xây dựng một tình bạn chân chính, thủy chung trên cơ sở của sự hợp tác, bình đẳng, hoàn toàn tự nguyện và tin cậy lẫn nhau Theo Hồ Chủ Tịch, đó là tình bạn của những ng-ời tha thiết với lý t-ởng, nguyện cùng nhau phấn đấu cho lý t-ởng đó trọn đời, đó là lý t-ởng vì độc lập tự do của Tổ Quốc, vì Chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân Lòng trung thành với lý t-ởng ấy, là một trong những cơ sở chủ yếu của lòng trung thành trong tình bạn Tình bạn nếu không đ-ợc xây dựng trên cơ sở của sự thống nhất về lý t-ởng, về xu h-ớng,

về lợi ích cơ bản thì khó có thể bền vững G Bandzeladze cho rằng: “ Nguồn gốc của tình bạn chân chính bao gồm bốn nhân tố sau đây: 1) Thống nhất về những xu h-ớng và lợi ích cơ bản, 2) Giống nhau trong điều kiện sinh hoạt và lao động, 3) Phù hợp về tính tình, 4) Cảm tình chủ quan cá nhân [3, tr.121] Trong bốn nhân tố ấy, tác giả cho rằng “ nhân tố thứ nhất là nguồn gốc chủ yếu của tình bạn” Nhân tố này tr-ớc hết bao hàm sự thống nhất về lợi ích chính trị, về thế giới quan, và ý thức đạo đức, tức là sự thống nhất trong những

quan điểm về cuộc sống, về xã hội, về con ng-ời Tất nhiên, đây mới chỉ là

“nguồn gốc chủ yếu”, chỉ là điều kiện “cần” chứ ch-a phải là điều kiện “đủ” của một tình bạn chân chính Để có một tình bạn chân chính, phải có sự tham gia của các yếu tố khác

ở độ tuổi sinh viên, tình bạn chủ yếu đ-ợc xây dựng trong môi tr-ờng học tập và sinh hoạt ở nhà tr-ờng trên cơ sở có cùng một mục đích, lý t-ởng hoc tập vì hạnh phúc của bản thân và sự phồn vinh của đất n-ớc Cùng với sự thống nhất về lý t-ởng, quan niệm sống, tình bạn của sinh viên còn đ-ợc xây dựng trên cơ sở của sự tâm đầu ý hợp của một số mặt hoạt động hay khía cạnh tâm lý nào đó Một tình bạn chân chính thực sự, chẳng những hiểu đ-ợc những -u điểm, mặt mạnh, tích cực mà còn hiểu và thông cảm đ-ợc những khuyết điểm của nhau để giúp nhau tiến bộ Nhận rõ những đặc điểm này, các

tổ chức, đoàn thể cần h-ớng tình bạn của sinh viên phát triển lành mạnh, chống sự phê phán chỉ trích một cách gay gắt xâm phạm đến đời sống tinh thần của họ

Biểu hiện cụ thể của tình bạn chân chính là sự quan tâm giúp đỡ nhau một cách vô t-, hoàn toàn tự nguyện trong quá trình học tập ở nhà tr-ờng cũng nh- ngoài xã hội Tích cực tham gia các phong trào hoạt động do nhà tr-ờng

và các tổ chức đoàn thể đề ra, nh- phong trào “ Học tập, rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp” , Câu lạc bộ học thuật; tổ nhóm, đôi bạn học tập, các cuộc thi… Chính qua những hình thức hoạt động này làm nảy sinh, củng cố những phẩm chất, thuộc tính nhân cách ở sinh viên, thắt chặt thêm tình cảm giữa những con ng-ời với nhau, làm cho cuộc sống vị tha, bao dung hơn Kết quả điều tra xã hội học cho thấy, giá trị nhân cách “ Có thái độ sẵn sàng hợp tác với bạn bè” chỉ có 30,9% sinh viên lựa chọn (xem bảng 4), đây là một điểm yếu mà sinh viên cần khắc phục

Giáo dục đạo đức mới trong tình bạn cho sinh viên cần nêu những tấm g-ơng sáng về tình bạn thuỷ chung nh- nhất để họ noi theo Những tấm g-ơng

ấy có thể dẫn ra từ trong sách vở, trong các điển tích văn học, cũng có thể từ cuộc sống đời th-ờng dung dị của mỗi chúng ta Miễn sao, những tấm g-ơng

ấy có tác dụng lay động tâm hồn lớp trẻ, bồi d-ỡng tình cảm đạo đức cao đẹp cho họ, giúp họ có một niềm tin yêu hơn đối với con ng-ời Cũng nh- mọi lứa tuổi, tình bạn ở lứa tuổi sinh viên cũng có những đặc tr-ng cơ bản nh-: tính lựa chọn khi kết bạn, tính gắn bó với nhau trong cuộc sống và tính hai chiều trong quan hệ Những đặc tr-ng này giúp cho tình bạn có cơ sở để tồn tại lâu dài

Trong tình bạn, điều mà chúng ta cần giáo dục cho sinh viên là chống lại sự giả dối, cơ hội, lợi dụng, vun vén cho sở thích và lợi ích đơn ph-ơng Sự giả dối sẽ phá vỡ chất keo kết dính giữa hai ng-ời, xói mòn niềm tin vốn có ở trong nhau, do đó tình bạn sẽ bị phá vỡ

Cùng với tình bạn là tình yêu, một tình cảm, một giá trị nổi bật ở tuổi trẻ Những tình cảm này (tình bạn, tình yêu) có thể nâng con ng-ời v-ơn tới những đỉnh cao của -ớc mơ và khát vọng, nh-ng nhiều khi nó cũng có thể hạ con ng-ời xuống điểm tận cùng của sự thất bại, đớn đau Do đó, giáo dục cho sinh viên có đ-ợc một quan niệm đúng đắn về tình yêu, để tình yêu ấy nâng cánh cho họ bay lên trong cuộc sống là một vấn đề hết sức thiết thực và quan trọng

Tình yêu - nh- ng-ời ta vẫn th-ờng nói, đó là món quà hào phóng nhất

mà thiên nhiên trao tặng cho con ng-ời Đó là thứ tình cảm chỉ riêng có ở con ng-ời ở đâu, nơi nào không có tình yêu, thì ở đó cuộc sống sẽ kém phần ý nghĩa

Trong “ Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844” C Mác viết rằng: quan

hệ trực tiếp, tự nhiên, tất nhiên của con ng-ời đối với con ng-ời là quan hệ của

đàn ông đối với đàn bà, là tình yêu giữa nam và nữ Đạo đức mới quan tâm

đến việc xây dựng một tình yêu trong sáng, hoàn toàn tự nguyện, dựa trên sự rung động của con tim và minh mẫn của bộ óc Đây là nguồn hạnh phúc chân

chính của tuổi trẻ, là cơ sở vững chắc của hôn nhân Khi đề cập vai trò của tình yêu trong hôn nhân, Ăng ghen viết: “ Nếu chỉ riêng hôn nhân dựa trên cơ

sở tình yêu mới là hợp đạo đức thì cũng chỉ riêng hôn nhân trong đó tình yêu

đ-ợc duy trì mới hợp đạo đức mà thôi” [11, tr.128]

Một trong những đặc tr-ng cơ bản của tình yêu là tính cá thể hóa cao và tính t- hữu sâu sắc Bản chất của tình yêu - nh- Ăng ghen nói - là không thể chia sẻ đ-ợc, nó là cái riêng t- nhất trong những cái riêng t- Ng-ời ta không thể áp đặt tình yêu cho nhau, ng-ời ta cũng không thể tìm thấy những cặp tình nhân hoàn toàn giống nhau, tình yêu là sự tự nguyện, hiến dâng, không bao giờ lặp lại

Tình yêu là “ một sức mạnh và sự bền bỉ” (Ăng ghen), nó có thể v-ợt qua không gian, v-ợt cả thời gian, thậm chí họ có thể hy sinh cả tính mạng để

đổi lấy tình yêu, bảo vệ lấy tình yêu chân chính

Nhận thức và đánh giá đúng những đặc điểm của tình yêu có một ý nghĩa vô cùng to lớn trong việc giáo dục đạo đức mới trong tình yêu cho sinh viên - lớp ng-ời vừa mới lớn lên, bắt đầu yêu để đi đến một tình yêu đích thực chứ không còn là “ tình yêu sinh viên” một cách đơn thuần, ít đi đến hôn nhân nh- ng-ời ta th-ờng nói Mặt khác, hiểu đ-ợc đặc điểm tâm lý cũng nh- quy luật tình cảm ở lứa tuổi sinh viên là cơ sở để khắc phục lối t- duy cũ, ngăn cấm sự nảy sinh những mối tình đầu ở độ tuổi sinh viên,

Đất n-ớc ta kể từ sau năm 1975 đến nay có nhiều có nhiều biến đổi lớn lao, những biến đổi ấy có nhiều tác động sâu sắc, làm thay đổi, chuyển dịch nhiều định h-ớng giá trị nhân cách, mở ra điều kiện mới để cho mỗi công dân

tự lựa chọn Trong những biến đổi ấy, việc chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị tr-ờng theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa đã tác động sâu sắc đến nhiều mặt của đời sống xã hội, làm chuyển đổi bậc thang giá trị nhân cách

Bên cạnh những -u điểm, kinh tế thị tr-ờng cũng bộc lộ mặt trái của nó trên nhiều ph-ơng diện Hiện t-ợng “ thị tr-ờng hóa” , “ th-ơng mại hóa” không chỉ về mặt kinh tế mà cả về mặt tình cảm, đạo đức nữa Tình bạn và tình yêu cũng bị cuốn vào cơn lốc của kinh tế thị tr-ờng Không ít sinh viên đã chịu tác

động xấu của văn hóa ngoại lai, văn hóa, lối sống ph-ơng Tây, chạy theo đồng tiền Tình bạn, tình yêu ở một bộ phận sinh viên những năm gần đây bộc lộ nhiều điều đáng lo ngại, xuất hiện nhiều thuật ngữ nói về tình yêu hết sức lạ tai, hoàn toàn xa lạ với văn hóa, đạo đức ng-ời Việt Nam, nh-: “ tình yêu buổi

đấu thầu” , “ tình yêu cơ chế thị tr-ờng” , “ tình yêu thời mở cửa” … làm nảy sinh quan hệ nam nữ thiếu lành mạnh, không xuất phát từ bản chất tình yêu nghiêm túc, chân chính, chỉ mang nặng tính chất vụ lợi và chạy theo lối sống buông thả [13, tr.14]

Đứng tr-ớc thực trạng đó, việc giáo dục đạo đức mới trong tình bạn tình yêu cho sinh viên là không thể xem nhẹ, nó đòi hỏi sự phối hợp của nhiều tổ chức, nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau để cùng thực hiện nhiệm vụ chung là: tạo ra những nhân cách sinh viên phát triển một cách toàn diện, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc

1.2.2 Yêu cầu giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa:

“Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một giai đoạn của quá trình phát triển, là một sự biến đổi cơ cấu của nền kinh tế từ nền kinh tế nông nghiệp và thủ công nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là giai đoạn phát triển đ-ợc đánh dấu bằng sự thay đổi cơ bản về tính hiệu quả, tính công nghiệp và tính bền vững của sự phát triển” [12, tr.25]

Có thể nói rằng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ đem lại những yếu tố mới cho việc làm sâu sắc thêm, phong phú thêm những giá trị truyền thống, đồng thời cũng gây ra những xáo trộn, những thay đổi trong lối sống, những quan niệm về chuẩn mực đạo đức xã hội Vấn đề ở chỗ là làm thế

nào để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà vẫn giữ đ-ợc nét đẹp riêng, những giá trị truyền thống của dân tộc Đây là vấn đề bức xúc đang đặt ra cho toàn xã hội Việt Nam hiện nay

“ Từ bình diện triết học, có thể nhìn nhận t-ơng quan giữa công nghiệp hóa, hiện dại hóa và đạo đức trên hai khía cạnh chủ yếu:

Một là đạo đức nh- là nhân tố, động lực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Hai là đạo đức nh- là mục tiêu, kết quả của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [65, tr.6]

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc theo con đ-ờng xã

hội chủ nghĩa ở n-ớc ta đòi hỏi và kỳ vọng rất nhiều ở sinh viên, đó là những yêu cầu về phẩm chất chính trị (lý t-ởng, đạo đức, lối sống, hoài bão); yêu cầu

về trình độ (trình độ học vấn, nghề nghiệp, văn hoá); yêu cầu về sức khoẻ (sức khoẻ thể chất và tinh thần) Những yêu cầu đó đều h-ớng tới xây dựng đ-ợc lớp sinh viên “ vừa hồng vừa chuyên” , lớp sinh viên -u tú, vững vàng về chính trị, kiên định con đ-ờng xã hội chủ nghĩa, trở thành những nhà lãnh đạo quản

lý, kinh doanh giỏi, những chuyên gia xuất sắc trên mọi mặt hoạt động của xã hội

Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên đáp ứng, yêu cầu, đòi hỏi của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đó là cần có những con ng-ời trí thức vừa

“hồng”, vừa “chuyên” Giáo dục đạo đức mới góp phần hình thành nhân cách sinh viên với những phẩm chất của con ng-ời mới, tạo cho sinh viên tinh thần trách nhiệm trong học tập, trong nghiên cứu khoa học, vừa có tài, vừa có đức;

ý thức chấp hành pháp luật, kỷ c-ơng, quy chế của nhà tr-ờng, giữ gìn môi tr-ờng Sinh viên sẽ có khả năng tự điều chỉnh, tự miễn dịch với những tác

động của cơ chế thị tr-ờng, sự chống phá của các thế lực thù địch, chủ yếu là

chiến l-ợc diễn biến hoà bình

Kết quả khảo sát các đối t-ợng sinh viên cho thấy, tuyệt đại đa số ý

kiến đều nhận thức rõ rằng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc đòi hỏi rất

cao ở sinh viên về mọi mặt, sức khoẻ, thể lực, đạo đức, lối sống, lý t-ởng sống Từ yêu cầu chung và trên cơ sở kết quả điều tra khảo sát, qua nghiên cứu các tài liệu, có thể khái quát một số yêu cầu cơ bản của quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc đối với sinh viên nh- sau:

Tr-ớc hết, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc theo con

đ-ờng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta đòi hỏi sinh viên phải có hoài bão lớn, đó là tính cách điển hình của sinh viên Hoài bão lớn của sinh viên chính là biết nghĩ và hành động không chỉ vì mình mà lớn hơn, đó là vì cộng đồng, vì cả dân tộc Sinh viên phải biết hổ thẹn khi đất n-ớc còn nghèo nàn, lạc hậu, phải

có ý chí tự c-ờng, v-ơn lên khắc phục tình trạng ấy, và khắc phục tr-ớc hết ở chính mỗi sinh viên Đó là sống có lý t-ởng “ Lý t-ởng của con ng-ời sẽ làm cho họ có thái độ tích cực trong nhận thức, nồng nhiệt trong tình cảm mãnh liệt trong ý chí, quyết tâm trong hành động” [73, tr.3] Không có lý t-ởng và niềm tin, không có -ớc mơ và hoài bão lớn lao, thì làm sao có đức hy sinh và lòng dũng cảm; sự cao th-ợng và lòng vị tha; dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận khó khăn nguy hiểm; có tinh thần học tập và liên tục v-ơn lên… nghĩa là không thể hình thành và phát triển phẩm chất đạo đức Lý t-ởng “ chính là sự phản ánh cái hiện thực ngày mai ấy trong đầu óc con ng-ời Đó là hình ảnh t-ơng lai của cuộc sống hôm nay” [46, tr.71] Nói cách khác, sinh viên ngày nay phải biết gắn liền sự phấn đấu vì cuộc sống tốt đẹp hơn của bản thân và của gia đình mình với ý chí mãnh liệt: Xây dựng đất n-ớc giàu mạnh, văn minh, vững b-ớc đi lên chủ nghĩa xã hội

Thứ hai, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc theo con

đ-ờng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta đòi hỏi sinh viên phải có tri thức về mọi mặt, có năng lực tiếp thu và sáng tạo về khoa học và công nghệ, có trình độ học vấn, trình độ nghiệp vụ cao, trở thành những ng-ời lao động giỏi, những

nhà khoa học có tài năng những nhà quản lý và kinh doanh thành thạo và giàu kinh nghiệm, trở thành lực l-ợng đi đầu trong công cuộc đổi mới sâu sắc và toàn diện của đất n-ớc

Thứ ba, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc theo con

đ-ờng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta đòi hỏi sinh viên phải có đạo đức cách mạng Sinh viên Việt Nam có vinh dự sinh ra và lớn lên trong thời đại Hồ Chí Minh Cuộc đời của Ng-ời là tấm g-ơng sáng cho tất cả chúng ta noi theo

Đạo đức Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng chính là biết đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết Cả cuộc đời, Bác Hồ chỉ có một ham muốn tột bậc là làm sao cho n-ớc ta đ-ợc hoàn toàn độc lập, dân ta đ-ợc hoàn toàn tự do, đồng bào ta

ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng đ-ợc học hành Trong điều kiện hiện nay,

đạo đức cách mạng cần phải đ-ợc nâng lên một trình độ mới, trong đó đòi hỏi mỗi sinh viên phải hành động và ứng xử với đầy đủ ý thức trách nhiệm công dân, tôn trọng pháp luật, sống có trật tự, kỷ c-ơng, giữ gìn mọi mối quan hệ lành mạnh, tốt đẹp, nhân ái, trung thực trong gia đình và xã hội Nội dung của

đạo đức cách mạng của ng-ời sinh viên hiện nay theo lời Bác Hồ dạy là: “ Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô t-” ; ph-ơng châm hành động của mỗi thanh niên là “ Mình vì mọi ng-ời, mọi ng-ời vì mình”

Thứ t-, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc theo con

đ-ờng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta đòi hỏi sinh viên phải có sức khỏe Sức khỏe

là vốn quý nhất của mỗi con ng-ời, không có sức khỏe (thể chất và tâm hồn) thì sinh viên không những không làm đ-ợc gì cho chính họ mà còn là gánh nặng cho xã hội

Thứ năm, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc theo con

đ-ờng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta đòi hỏi sinh viên phải luôn ý thức sâu sắc rằng, chính họ chứ không phải ai khác là lực l-ợng xung kích trong sự nghiệp bảo vệ tổ quốc, xây dựng và củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân

dân Sinh viên phải là lực l-ợng xung kích trong phòng chống các tệ nạn xã hội, chống tham nhũng, tham gia bảo vệ và trật tự an toàn xã hội

Thứ sáu, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi sinh viên phải

có năng lực hội nhập quốc tế, biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Điều đó đòi hỏi sinh viên không chỉ có kiến thức, có ngoại ngữ, có nhu cầu hội nhập, mà còn có hiểu biết sâu sắc về nền văn hoá dân tộc, có lòng tự tôn, tự hào về con ng-ời Việt Nam, văn hoá Việt Nam trong cộng đồng thế giới, đồng thời có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại

Để đạt đ-ợc mục tiêu trên, yêu cầu đặt ra đối với việc giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa là:

- Xây dựng đạo đức mới luôn luôn phải gắn liền với đạo đức truyền thống của dân tộc, đổi mới theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa của Đảng và nhà n-ớc

- Quá trình giáo dục đạo đức mới phải luôn luôn h-ớng vào mục tiêu phát triển nền văn hoá mới và con ng-ời mới

- Giáo dục đạo đức mới phải có sự thống nhất giữa giáo dục và tự giáo dục

- Giáo dục đạo đức mới phải gắn liền với giáo dục pháp luật và giáo dục các hình thái ý thức xã hội khác

- Gắn giáo dục đạo đức với thực tiễn, đặc biệt là với các phong trào chính trị xã hội thực tiễn trong nhà tr-ờng và xã hội

Cùng với việc nâng cao nhận thức các giá trị đạo đức, việc giáo dục đạo

đức mới và xây dựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới sẽ góp phần tích cực vào việc khắc phục những quan điểm đạo đức lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị đạo đức, chống lại các hiện t-ợng phi đạo đức đang đầu độc bầu không khí xã hội, tạo ra cơ chế phòng ngừa các phản giá trị đạo đức, phản giá trị văn hoá Nh- vậy giáo dục đạo đức mới thực hiện đ-ợc nhiệm vụ “ trồng ng-ời”