Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa ..... Quá trình Đảng bộ tỉnh chỉ đạo thực hiện công tác bảo tồn, phát huy giá t
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
TRẦN THỊ THANH HOA
ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2014
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
TRẦN THỊ THANH HOA
ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2014
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 03 15
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Sỹ Giáo
HÀ NỘI – 2015
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 5 Chương 1 CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH
SỬ - VĂN HÓA Ở TỈNH BẮC NINH TRƯỚC NĂM 1997Error! Bookmark not defined.
1.1 Một số khái niệm di sản văn hóa, di tích lịch sử - văn hóaError! Bookmark not defined.
1.1.1 Khái niệm di sản văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm di tích lịch sử văn hóa Error! Bookmark not defined.
1.1.3 Khái niệm bảo tồn, phát huy giá trị di tích 12
1.2 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và truyền thống lịch sử văn hóa Bắc Ninh Error! Bookmark not defined.
1.2.1.Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 1.2.2 Các điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.3 Truyền thống lịch sử - văn hoá Error! Bookmark not defined.
1.3 Hệ thống di tích lịch sử - văn hóa chủ yếu ở Bắc Ninh và một số hoạt động bảo tồn
và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa ở tỉnh Bắc Ninh trước năm 1997 Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Hệ thống di tích lịch sử - văn hóa ở Bắc Ninh Error! Bookmark not defined.
1.3.2 Một số hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa ở tỉnh Bắc
Ninh trước năm 1997 Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH ĐỐI VỚI CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH
SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005 Error! Bookmark not defined 2.1 Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa Error! Bookmark not defined 2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa 32
Trang 42.2.1 Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lần thứ XV (10/1997) với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa 32 2.2.2 Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lần thứ XVI (1/2001) với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa 34
2.3 Quá trình Đảng bộ tỉnh chỉ đạo thực hiện công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa tỉnh Bắc Ninh từ năm 1997 đến năm 2005Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Quá trình chỉ đạo thực hiện Error! Bookmark not defined 2.3.2 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3: ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH ĐẨY MẠNH LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 2005 ĐẾN NĂM 2014 Error! Bookmark not defined 3.1 Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa Error! Bookmark not defined 3.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lần thứ XVII (12/2005) với công tác bảo tồn và phát
huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa Error! Bookmark not defined.
3.2.2 Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lần thứ XVIII (9/2010) với công tác bảo tồn và phát
huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa Error! Bookmark not defined.
3.3 Quá trình Đảng bộ tỉnh chỉ đạo thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa tỉnh Bắc Ninh từ năm 2005 đến năm 2014Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Quá trình chỉ đạo thực hiện Error! Bookmark not defined 3.3.2 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined Chương 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM Error! Bookmark not defined
Trang 54.1 Nhận xét về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa từ năm 1997 đến năm 2014 Error! Bookmark not defined.
4.1.1 Ưu điểm Error! Bookmark not defined
4.1.2 Hạn chế 98
4.2 Một số kinh nghiệm Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 113 PHỤ LỤC
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định văn hóa là một trong ba lĩnh vực rất quan trọng cùng với kinh tế và chính trị Các văn kiện Hội nghị Trung ương khoá VII, VIII, IX, X, XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đều khẳng định văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa
là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội
Bắc Ninh - Kinh Bắc không chỉ nổi tiếng với làn điệu dân ca quan họ, với những lễ hội truyền thống mà còn nổi tiếng bởi các DTLSVH Bắc Ninh là tỉnh giàu truyền thống văn hiến cách mạng, một trong những địa phương tiêu biểu cả nước về DTLSVH Bắc Ninh có nhiều loại hình di tích tiêu biểu như: di tích khảo cổ, di tích lịch sử, di tích lưu niệm danh nhân, di tích kiến trúc nghệ thuật Hệ thống DTLSVH được phân bố hầu khắp các địa phương trong tỉnh với mật độ cao Di tích là những chứng cứ thể hiện nguồn cội, truyền thống và bản sắc văn hóa Bắc Ninh - Kinh Bắc
đó là tài sản vô giá và là niềm tự hào của Đảng bộ và nhân dân tỉnh Bắc Ninh
Trên quê hương Bắc Ninh - Kinh Bắc, nhiều di tích là di sản văn hóa tiêu biểu cho lịch sử và nền văn hóa dân tộc như chùa Dâu, chùa Phật Tích, đền Đô, đền
Bà Chúa Kho, Văn Miếu Bắc Ninh…Các DTLSVH có giá trị quan trọng đặc biệt cho việc tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử dân tộc, lịch sử làng xã trải qua hàng nghìn năm trước của tỉnh Bắc Ninh - Kinh Bắc DTLSVH tỉnh Bắc Ninh nói riêng và cả nước nói chung là một trong những cơ sở tôn giáo tín ngưỡng, không đơn thuần chỉ
Trang 6là nơi thờ cúng, nơi lưu giữ nhiều nguồn tài liệu lịch sử, văn hóa mà đã và đang là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng, nơi tổ chức sinh hoạt văn hóa nhất là lễ hội truyền thống đồng thời còn là điểm du lịch hấp dẫn thu hút đông đảo khách thập phương về thăm quan học tập, nhất là trong tiến trình CNH - HĐH đất nước hiện nay Vì vậy các DTLSVH không chỉ phục vụ đời sống tinh thần, tín ngưỡng của nhân dân mà còn là động lực phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Trải qua thời gian dài các di tích đang bị xuống cấp nghiêm trọng và có nguy
cơ bị mai một vì nhiều nguyên nhân khác nhau như sự tàn phá của chiến tranh, thiên tai, sự xâm hại của con người do con người chưa nhận thức đầy đủ về giá trị di tích hay trong quá trình tu bổ, tôn tạo xảy ra hư hỏng, thất lạc sai lệch so với di tích gốc
Sự phát triển của cơ chế thị trường, mâu thuẫn giữa nhu cầu khai thác nguyên vật liệu, xây dựng các công trình nhà ở, công trình dân dụng…với yêu cầu bảo tồn nguyên vẹn di tích Việc bảo vệ các DTLSVH là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân ta ta đối với lịch sử và thế hệ mai sau
Trước những thách thức đó, sự cần thiết là phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với công tác bảo tồn và phát huy các giá trị của DTLSVH với những chính sách và giải pháp phù hợp với tình hình phát triển mới của đất nước, mở ra triển vọng to lớn phát triển nền văn hóa dân tộc phong phú đặc sắc trên quê hương Bắc Ninh - Kinh Bắc Phục hồi, bảo tồn, tôn tạo các DTLSVH gắn với bảo vệ và giữ gìn, phát huy giá trị các di tích, khai thác tiềm năng của tỉnh để phát triển mạnh kinh
tế du lịch là yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với tỉnh Bắc Ninh hiện nay
Từ khi tỉnh Bắc Ninh được tái lập (1997) đến nay, song song với quá trình lãnh đạo tập trung phát triển kinh tế, Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh đã và đang lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị các DTLSVH của tỉnh Nhiều di tích đã được đầu tư chống xuống cấp, tôn tạo, tu sửa Công tác xây dựng hồ sơ khoa học, xếp hạng, khoanh vùng bảo vệ di tích được chú trọng thực hiện Bên cạnh những kết quả đạt được công tác bảo tồn và phát huy giá trị các DTLSVH ở Bắc Ninh còn có những hạn chế nhất định Là người con của vùng đất Bắc Ninh, lại là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy môn lịch sử trên chính quê hương mình, tác giả luận văn đã
lựa chọn đề tài: Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy giá
Trang 7trị các di tích lịch sử - văn hóa từ năm 1997 đến năm 2014 làm đề tài luận văn
thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Đây là việc làm rất có ý nghĩa với mong muốn góp một phần nhỏ bé của mình cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của quê hương Bắc Ninh
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Bảo tồn và phát huy giá trị các DTLSVH là một vấn đề đã và đang nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, các cấp, ngành, địa phương, nhiều nhà khoa học trong đó có một số cuốn sách, bài đăng trên báo dưới nhiều góc độ khác nhau:
*Sách viết về di tích:
SVHTT tỉnh Bắc Ninh (1999), Văn Miếu Bắc Ninh (Kỷ yếu hội thảo khoa
học) [47] Cuốn sách đã công bố một số báo cáo khoa học tiêu biểu làm rõ những giá trị về văn hóa và lịch sử của Văn Miếu Bắc Ninh thông qua đó giáo dục sâu rộng truyền thống “Tôn sư trọng đạo”, hiếu học, coi trọng nhân tài của xứ Kinh Bắc Đáng chú ý nhất là báo cáo “Đề án tu bổ, tôn tạo, phục hồi và phát huy các tác dụng di tích Văn Miếu Bắc Ninh” của Lê Viết Nga – phó giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh, tác giả đã nêu giải pháp và kế hoạch thực hiện công tác tu bổ, tôn tạo phát huy giá trị di tích Văn Miếu
Nhiều tác giả (2000), Làng Dương Lôi với Vương triều Lý, Nxb Văn hóa
dân tộc trình bày những bài viết của các giáo sư, tiến sỹ về làng Dương Lôi (xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) với các di tích đình, chùa, bia, sắc phong, văn khấn, chuông, giai thoại, cấu sấm đặt trong dân gian về làng Dương Lôi
Ban soạn thảo sự tích và truyền thống Làng Diềm (2002), Đền thờ Vua bà
thủy tổ quan họ Bắc Ninh giới thiệu về đền thờ Vua bà Thủy tổ quan họ làng Diềm,
xã Hòa Long, thành phố Bắc Ninh
Trần Đình Luyện chủ biên (2002), Văn hiến Kinh Bắc tập 1 [38], SVHTT Bắc
Ninh Cuốn sách đã giới thiệu một số làng quê tiêu biểu của Bắc Ninh, những vị trạng nguyên xứ Bắc - đại biểu cho vùng đất hiếu học và truyền thống khoa bảng rực rỡ, đứng đầu các địa phương trong nước thời phong kiến, một số DTLSVH nổi tiếng trở thành di sản của nền văn hóa dân tộc
Trang 8Trần Đình Luyện (2006), Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Kinh Bắc [39],
SVHTT Bắc Ninh là tập hợp một số công trình nghiên cứu của tiến sĩ Trần Đình Luyện trong quá trình tìm hiểu, đánh giá vai trò của Bắc Ninh - Kinh Bắc trong lịch
sử dân tộc, khái quát những đặc trưng của nền văn hiến Kinh Bắc đặc biệt đi sâu nghiên cứu khu di tích đền thờ Kinh Dương Vương giá trị lịch sử văn hóa, Luy Lâu
- lịch sử và văn hóa, đền Đô (Đình Bảng) và những kỉ niệm về vương triều nhà
Lý trên quê hương Cổ Pháp, bia đền Cổ Pháp, khu di tích chùa Cảm Ứng - giá trị lịch sử văn hóa, đền Vua Bà - di tích về Thủy tổ Quan họ Bắc Ninh Kết quả của công trình nghiên cứu đã được vận dụng ngay trong thực tiễn xây dựng và phát triển nền văn hóa của tỉnh Bắc Ninh trong những năm qua
Lê Viết Nga chủ biên (2006), Văn Miếu Bắc Ninh [41], Bảo tàng Bắc Ninh,
đây là tập sách ảnh về di tích Văn Miếu trước và sau khi tu bổ nhằm góp phần tìm hiểu sâu sắc hơn về giá trị lịch sử, ý nghĩa nhân văn của công trình tín ngưỡng văn hóa tiêu biểu mang đậm đà bản sắc dân tộc
Lê Viết Nga chủ biên (2007), Chùa Dâu (Diên ứng tự) [42], Bảo tàng Bắc
Ninh, đây là tập sách ảnh chủ yếu giới thiệu về các hạng mục công trình xây dựng,
hệ thống tượng thờ, bia đá và các di vật có giá trị nghệ thuận cao, tiêu biểu ở chùa Dâu trước và sau đợt tu bổ đầu thế kỷ XXI Các hình ảnh và tư liệu của tập sách góp phần cho người xem nhận thức tổng quan sâu sắc hơn về di tích chùa Dâu
BQLDT tỉnh Bắc Ninh (2008), Di sản văn hóa thời Lý là cuốn sách thiết
thực chào mừng đại lễ kỉ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội Đây là công trình đầu tiên giới thiệu một cách hệ thống giá trị và hiện trạng di sản văn hóa thời Lý ở Bắc Ninh trong đó tập trung giới thiệu những DTLSVH thời Lý, có liên quan đến thời Lý như chùa Phật Tích, chùa Tiêu, chùa Dạm, đền Đô… thuộc di tích văn hóa vật thể thời Lý
*Báo, tạp chí, luận văn
Tác giả Nguyễn Tuấn có bài “Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Nhân Chiến
kiểm tra tiến độ xây dựng Công viên Nguyễn Văn Cừ” trên Báo Bắc Ninh trang 1,
số 2743 ra ngày 13/4/2012 phản ánh tiến độ xây dựng công viên Nguyễn Văn Cừ
Trang 9đây là công trình xây dựng dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bắc Ninh nhân
kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ
Trên Báo Bắc Ninh ngày 8/8/2012 số 2826, tác giả Nguyễn Văn Phong -
Giám đốc SVHTT&DL có bài “Bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử gắn
với quy hoạch phát triển du lịch” Bài viết đã nêu lên thực trạng của công tác bảo
tồn và phát huy giá trị các DTLSVH ở Bắc Ninh đồng thời nhấn mạnh thế mạnh về tiềm năng du lịch văn hóa của Bắc Ninh gắn với hệ thống các DTLSVH và quy hoạch các khu du lịch và các điểm du lịch gắn với các DTLSVH tiêu tiêu biểu của Bắc Ninh
Tác giả Nguyễn Văn Ảnh - Phó giám đốc SVHTT&DL có bài “Tuyên truyền
quảng bá về giá trị di sản văn hóa” trên Báo Bắc Ninh ngày 16/4/2013 số 3005 Bài
viết về việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền quảng bá, giới thiệu những di sản văn hóa Bắc Ninh trong đó có các DTLSVH
Trên Báo Bắc Ninh ngày 16/4/2013 số 3005, tác giả Lê Viết Nga - Giám đốc
Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh có bài “Công tác nghiên cứu giáo dục lịch sử của Bảo tàng
tỉnh” Bài viết về công tác nghiên cứu sưu tầm hiện vật, tài liệu lịch sử phục vụ
công tác trưng bày, giới thiệu, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, giáo dục lịch sử cho công chúng
Tác giả V.Thanh có bài “Vài nét về hai di tích Quốc gia đặc biệt” trên Báo Bắc Ninh ngày 6/3/2015 số 3496 Bài và ảnh về hai di tích Quốc gia đặc biệt Khu lăng mộ
và đền thờ các vị vua triều Lý thị xã Từ Sơn và chùa Phật Tích, huyện Tiên Du
Bài viết “Đình Vân Khám và sự tích Lý Nam Đế” của tác giả Đỗ Thị Thủy -
Phó Giám đốc BQLDT tỉnh Bắc Ninh đăng trên Báo Bắc Ninh ngày 18/9/2015 số
3636 đã phản ánh lịch sử và hình ảnh về đình Vân Khám, thôn Vân Khám, xã Hiên Vân, huyện Tiên Du, nơi ghi dấu về lai lịch, công trạng của Lý Nam Đế trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc ta
Nhìn chung, những nghiên cứu về DTLSVH Bắc Ninh rất phong phú Do thời gian có hạn, người viết không thể điểm xuyến hết được, chỉ xin nêu ra một số bài nghiên cứu tiêu biểu, có liên quan đến đề tài Tuy nhiên, những bài báo, sách trên mới chỉ dừng lại ở việc khảo cứu, thống kê, giới thiệu, mô tả hệ thống
Trang 10DTLSVH Tôi nhận thấy chưa có công trình nghiên cứu cụ thể nào về công tác bảo tồn và phát huy giá trị DTLSVH dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh Kế thừa quan điểm chung cùng một số lí luận và kinh nghiệm của các tác giả đi trước, tác giả luận văn đi sâu nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các DTLSVH từ khi tái lập tỉnh năm 1997 đến năm 2014 nhằm đánh giá những ưu điểm, tồn tại và rút ra những kinh nghiệm của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh trong quá trình Đảng bộ tỉnh lãnh đạo bảo tồn di sản văn hóa Bắc Ninh góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
và phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nêu lên thực trạng công tác bảo tồn, phát huy giá trị các DTLSVH Bắc Ninh trước năm 1997 đó là cơ sở để xem xét, đánh giá chủ trương cũng như sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị DTLSVH ở địa phương từ năm 1997 đến năm 2014
- Làm rõ chủ trương, chính sách của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về công tác bảo tồn và phát huy giá trị DTLSVH từ năm 1997 đến năm 2014
- Trình bày rõ quá trình chỉ đạo thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị DTLSVH của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh từ năm 1997 đến năm 2014
- Đánh giá khách quan, toàn diện những ưu điểm và tồn tại trong công tác lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về bảo tồn, phát huy giá trị DTLSVH qua đó rút ra những kinh nghiệm đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo bảo tồn và phát huy giá trị các DTLSVH tỉnh Bắc Ninh trong thời kỳ mới
4 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu