Đặc điểm ngữ pháp ngữ nghĩa của nhóm động từ nói năng trong tiếng anh liên hệ với nhóm động từ tương ứng trong tiếng việt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- VƯƠNG HỒNG HẠNH ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP-NGỮ NGHĨA CỦA NHÓM ĐỘNG TỪ NÓI NĂNG TRONG TIẾNG ANH LIÊN HỆ VỚI NHÓM ĐỘNG TỪ T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VƯƠNG HỒNG HẠNH

ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP-NGỮ NGHĨA CỦA

NHÓM ĐỘNG TỪ NÓI NĂNG TRONG TIẾNG ANH (LIÊN HỆ VỚI NHÓM ĐỘNG TỪ TƯƠNG ỨNG

TRONG TIẾNG VIỆT)

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC

HÀ NỘI, 2007

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VƯƠNG HỒNG HẠNH

ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP-NGỮ NGHĨA CỦA

NHÓM ĐỘNG TỪ NÓI NĂNG TRONG TIẾNG ANH (LIÊN HỆ VỚI NHÓM ĐỘNG TỪ TƯƠNG ỨNG

TRONG TIẾNG VIỆT)

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học

Mã số: 60.22.01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS TS VŨ THỊ THANH HƯƠNG

Hà Nội, 2007

LỜI CẢM ƠN

Những dòng đầu tiên của cuốn luận văn này, tôi muốn dành để bày tỏ sự cảm ơn đến tập thể các giáo sư, các nhà khoa học, các thầy cô giáo cùng toàn thể cán bộ Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học

Lời cảm ơn đặc biệt tôi xin gửi đến PGS.TS.Vũ Thị Thanh Hương -người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và hết lòng giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn trong suốt thời gian dài vừa qua

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với gia đình đã ủng hộ cả

về vật chất cũng như tinh thần để tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, tháng 10 năm 2007

Tác giả luận văn

Vương Hồng Hạnh

LỜi cam Đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả được đưa ra trong luận văn này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất

kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận văn

Vương Hồng Hạnh

MôC LôC

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

3 Mục đích và ý nghĩa của đề tài 8

4 Tư liệu và phương pháp nghiên cứu 9

5 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 10

1 Cơ sở lí thuyết………10

1.1 Phạm trù từ loại……… 10

1.1.1 Khái niệm……… 10

1.1.2 Tiêu chí phân loại……… 11

1.1.3 Kết quả phân loại……… 13

2 Động từ 15

2.1 Vấn đề động từ trong lý luận ngôn ngữ học 15

2.2 Động từ trong tiếng Anh hiện đại 18

2.2.1 Khái niệm……… 18

2.2.2 Tiêu chí nhận diện……… 20

2.2.3 Kết quả phân loại……… 24

2.3 Động từ trong tiếng Việt hiện đại……… 24

2.3.1 Khái niệm……… 24

2.3.2 Tiêu chí nhận diện ……… 26

2.3.3 Kết quả phân loại ……… 30

2.4 Tình hình nghiên cứu động từ nói năng ……….……… 31

2.4.1 Tình hình nghiên cứu động từ nói năng trong tiếng Anh 31

2.4.2 Tình hình nghiên cứu động từ nói năng trong tiếng Việt 34

CHƯƠNG II ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CỦA NHÓM ĐỘNG TỪ NÓI NĂNG TRONG TIẾNG ANH (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT) 38

1 Nghĩa biểu hiện của các động từ nói năng 38

1.1 Khái niệm nghĩa biểu hiện 38

1.2 Nghĩa biểu hiện của động từ nói năng 45

1.3 Các tham tố của động từ nói năng… ……… 47

1.3.1 Phát ngôn thể 48

1.3.2 Tiếp ngôn thể 50

1.3.3 Ngôn thể……….51

1.3.4 Đích ngôn thể……….52

1.4 Cấu trúc tham tố của động từ nói năng……… 52

1.4.1 Cấu trúc đầy đủ……… 53

1.4.2 Cấu trúc rút gọn……….54

2 Nghĩa ngôn hành của các động từ nói năng 55

2.1 Khái niệm nghĩa ngôn hành 55

2.2 So sánh nghĩa trần thuật và nghĩa ngôn hành của động từ nói năng59 2.3 Vai trò trung tâm của động từ nói năng 61

CHƯƠNG III ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP CỦA NHÓM ĐỘNG TỪ

NÓI NĂNG TRONG TIẾNG ANH (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT) 65

1 Đặc điểm về chức vụ cú pháp của các động từ nói năng 65

1.1 Vị ngữ-chức vụ cú pháp điển hình của động từ nói năng 65

1.2 Các kiểu cấu trúc câu có vị ngữ là động từ nói năng 67

1.2.1 Cấu trúc nòng cốt 69

1.2.2 Cấu trúc mở rộng 71

1.2.3 Cấu trúc rút gọn 74

2 Đặc điểm về khả năng kết hợp của các động từ nói năng 76

2.1 Khả năng kết hợp với chủ ngữ 76

2.1.1 Chủ ngữ là danh từ/danh ngữ 76

2.1.2 Chủ ngữ là đại từ 79

2.2 Khả năng kết hợp với tân ngữ 80

2.2.1 Tân ngữ là danh từ/danh ngữ 80

2.2.2 Tân ngữ là động từ 81

2.2.3 Tân ngữ là giới ngữ 82

2.3 Khả năng kết hợp với phó từ 84

KẾT LUẬN 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

NGUỒN TƢ LIỆU TRÍCH DẪN 98

Danh môc tõ viÕt t¾t STT ViÕt t¾t NghÜa

1 CN Chñ ng÷

2 §TPN §éng tõ ph¸t ng«n

6 QTPN Qu¸ tr×nh ph¸t ng«n

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình Việt Nam hội nhập kinh tế, giao l-u văn hóa với các n-ớc, số ng-ời Việt học tiếng Anh cũng nh- ng-ời n-ớc ngoài học tiếng Việt ngày càng phát triển Theo thống kê, tiếng Anh là một ngôn ngữ có số l-ợng ng-ời sử dụng nhiều thứ hai trên thế giới sau tiếng Trung Quốc Tiếng Anh không những đ-ợc sử dụng nh- là một ngôn ngữ giao dịch chính thức trong nhiều lĩnh vực trên thế giới mà nó còn đ-ợc coi là ngôn ngữ thứ hai sau tiếng mẹ đẻ ở nhiều quốc gia Tuy nhiên, trong quá trình học tiếng Anh, một số ng-ời gặp không ít khó khăn Một trong những khó khăn đó là cách hiểu và sử dụng đúng, chính xác các động từ nói chung và

động từ nói năng nói riêng của hai ngôn ngữ Anh, Việt Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn ch-a có một công trình nghiên cứu nào đi sâu phân tích và so sánh các đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa của động từ nói năng trong tiếng Anh, tiếng Việt

Việc nghiên cứu, đối chiếu đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa của nhóm động từ nói năng trong tiếng Anh với nhóm động từ t-ơng ứng trong tiếng Việt không những là yêu cầu cấp thiết của thực tiễn mà con là yêu cầu cấp thiết của lý luận ngôn ngữ học

2 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu của luận văn

Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là nhóm động từ chỉ hoạt động nói năng trong tiếng Anh và b-ớc đầu liên hệ với nhóm động từ t-ơng ứng trong tiếng Việt Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng tôi chỉ xem xét các đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa trong phạm vi

động từ mà còn xem xét chúng ở cấp độ câu và trên câu

Trong khi nghiên cứu và đối chiếu các động từ nói năng trong tiếng Anh và tiếng Việt, chúng tôi chỉ giới hạn sự phân tích và đối chiếu ở hai bình diện ngữ pháp và ngữ nghĩa Bình diện ngữ dụng học cũng đ-ợc phân tích trong một số tr-ờng hợp khi cần thiết để làm sáng tỏ thêm các bình diện cấu trúc và ý nghĩa nh-ng không phải là mối quan tâm chính của luận văn

3 Mục đớch và ý nghĩa của đề tài

Chọn tên đề tài là “Đặc điểm ngữ pháp- ngữ nghĩa của nhóm động từ chỉ hoạt động nói năng trong tiếng Anh (liên hệ với nhóm động từ t-ơng ứng trong tiếng Việt)”, ng-ời viết h-ớng đến mục đích cụ thể sau:

 Tổng kết các quan niệm về động từ trong tiếng Anh, tiếng Việt và động từ nói năng trong tiếng Anh, tiếng Việt và các khái niệm lí thuyết có liên quan, xây dựng một cơ

sở lí thuyết để xem xét, đối chiếu về cách sử dụng và ý nghĩa của các động từ nói năng trong tiếng Anh và tiếng Việt

 Trên cơ sở miêu tả một cách có hệ thống các đặc điểm của động từ nói năng ở tiếng Anh và tiếng Việt, xác định đ-ợc chức năng của chúng trên bình diện ngữ pháp và ngữ nghĩa

 Dựa vào các kết quả miêu tả, tiến hành nghiên cứu đối chiếu để làm sáng tỏ những

điểm giống và khác nhau của động từ nói năng trong tiếng Việt và tiếng Anh, từ đó rút ra những điểm t-ơng đồng và dị biệt trong hai ngôn ngữ này về mặt ngữ pháp và ngữ nghĩa

Đạt đ-ợc những mục tiêu trên đây, luận văn có những đóng góp về mặt thực tiễn và lí luận nh- sau:

 Về mặt lí luận: Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ làm sáng tỏ các đặc điểm t-ơng ứng và khác biệt trong ngữ pháp và ngữ nghĩa của động từ nói năng trong tiếng Anh

và tiếng Việt

 Về mặt thực tiễn: Dựa trên những kết quả thu đ-ợc, luận văn có thể đ-ợc ứng dụng trong việc giảng dạy, biên soạn các giáo trình tiếng Anh cho ng-ời Việt và tiếng Việt cho ng-ời nói tiếng Anh; giúp ng-ời dạy tiếng Anh nâng cao khả năng truyền thụ, ng-ời học có thể nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức về nhóm động từ này Ngoài ra, kết quả nghiên cứu này còn có thể sử dụng hữu ích trong công tác biên dịch và phiên dịch, góp phần xây dựng cơ sở lý thuyết dịch Anh-Việt, Việt-Anh

4 Tư liệu và phương phỏp nghiờn cứu

Về t- liệu, chúng tôi sử dụng các nguồn t- liệu trích dẫn từ nguyên bản và bản dịch các tác phẩm văn học, báo chí tiếng Anh và tiếng Việt hiện đại Ngoài ra, chúng tôi cũng sử dụng các ví dụ trong ngôn ngữ hàng ngày, trong một số công trình nghiên cứu về động từ nói

năng từ tiếng Anh sang tiếng Việt, một số từ điển song ngữ Anh-Việt, Việt-Anh, từ điển t-ờng giải tiếng Anh và tiếng Việt, từ điển thuật ngữ ngôn ngữ học, từ điển đồng nghĩa Anh-Anh

Để giải quyết nhiệm vụ đặt ra, luận văn sẽ sử dụng tổng hợp cỏc phương phỏp nghiờn cứu sau: quy nạp, diễn dịch, phõn tớch mụ tả, phân tích cấu trúc, phân tích chức năng, so sánh đối chiếu

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, luận văn bao gồm ba chương với cỏc nội dung chớnh như sau:

- Chương I: Cơ sở lớ thuyết và tỡnh hỡnh nghiờn cứu

- Chương II: Đặc điểm ngữ nghĩa của nhúm động từ núi năng trong tiếng Anh (cú liờn hệ với nhúm động từ tương ứng trong tiếng Việt)

- Chương III: Đặc điểm ngữ phỏp của nhúm động từ núi năng trong tiếng Anh (cú liờn hệ với nhúm động từ tương ứng trong tiếng Việt)

TÀI LIỆ U THAM KHẢO

[1] Austin J.L How to do things with words, Cambridge (Mass.) Harvard university Press,

1962

[2] Diệp Quang Ban, Ngữ phỏp tiếng Việt, NXBGD, 2005

[3] Lờ Biờn, Từ loại tiếng Việt hiện đại, NXBGD, 1999

[4] Đỗ Hữu Châu, Đại c-ơng Ngôn ngữ học, Tập 2, NXBGD, 2001

[5] Đỗ Hữu Châu- Bựi Minh Toỏn, Đại c-ơng Ngôn ngữ học, Tập 1, NXBGD, 2001

[6] Đỗ Hữu Chõu, Cơ sở ngữ nghĩa học từ vựng, NXBGD, 1998

[7] Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến, Cơ sở ngụn ngữ học và tiếng Việt,

NXBGD, 2002

[8] Nguyễn Hồng Cổn, Về vấn đề phân định từ loại trong tiếng Việt, Tạp chí ngôn

ngữ Số 2, 2003

[9] Dik S.C., Functional grammar, Dordrecht: Foris, C.p.Third, revised edition, 1981

[10] Ducrot O., Illocutoire et performatif, Linguistique et Semiologie, Paris: Hermann, 1977 [11] Đinh Văn Đức, Ngữ phỏp tiếng Việt-từ loại, NXB ĐHTHCN, Hà Nội, 1986

[12] Fillmore, C.J., The case for case, In: E Bach & R Harms, Universals in Linguistic

theory, New York, Holt, 1968

[13] Nguyễn Thiện Giỏp, Lược sử Việt ngữ học, Tập 1, NXBGD, 2004

[14] Nguyễn Thiện Giỏp, Từ và nhận diện từ tiếng Việt, NXBGD, 1996

[15] Givún, T., English grammar-A function-based introduction, John Banjamins Pub, 1993 [16] Halliday, M.A.K., An introduction to Functional Grammar London, Arnold, 1985 [17] Hoàng Văn Hành, Về nghĩa của các từ biểu thị sự nói năng trong tiếng Việt Tạp chí

ngôn ngữ Số 1, 1992

[18] Cao Xuõn Hạo, Tiếng Việt-Sơ thảo ngữ phỏp chức năng, NXBGD, Hà Nội, 2004

[19] Phạm Thị Hoà, Một cách hiểu về động từ nói năng trong tiếng Việt Tạp chí ngôn

ngữ Số 5, 2000

[20] Hornby, A.S., Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English Oxford

University, 2000

[21] Hornby, A S., A guide to Patterns and usage in English, London, Longman, 1962

[22] Huddleston, R., Introduction to the Grammar of English Cambridge university press,

1994

[23] Jackendoff, R., Semantics structures, MIT Press, 1990

[24] Jack C Richards, John Platt and Heidi Platt, Longman dictionary of Language teaching

and applied linguistics, Longman Group UK Limited, 1993John Eastwood, Oxford Learner’s Grammar-Grammar Finder Oxford University Press, 2005

[25] John Eastwood, Oxford Guide to English Grammar Oxford University Press, 20005 [26] Leech, G., Semantics, New York, Penguin Books, 1974

[27] Leech, G., Principles of Pragmatics, London, Longman, 1983

[28] Nunan, D., Introducing discourse analysis, Penguin English, 1993

[29] Palmer, F.R., A linguistic study of the English verb, London, 1965

[30] Palmer, F.R., The English verb, London, Longman, 1974

[31] Palmer, F.R., Semantics, Cambridge university Press, 1990

[32] Nguyễn Võn Phổ, Một số vấn đề ngữ phỏp, ngữ nghĩa của vị từ núi năng tiếng Việt, Luọ̃n

ỏn Tiến sĩ, 2006

[33] Nguyễn Thị Quy, Ngữ phỏp chức năng tiếng Việt-vị từ hành động, NXBKHXH, 2002 [34] Newman, A textbook of translation, Prentice Hall, 1988

[35] Bựi Phụng, Từ điển Anh-Việt, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chớ Minh, 2000

[36] Bựi Phụng, Từ điển Việt -Anh, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chớ Minh, 2000

[37] Robins R.H General Linguistics, An introductory survey, London, 1967

[38] IU Rozzdextvenski, Những bài giảng Ngụn ngữ học đại cương, Nhà xuất bản Giỏo dục,

1998

[39] E Sapir, An Introduction to the study of Speech, 1921

[40] Nguyễn Văn Thành., Tiếng Việt hiện đại (từ pháp học) Nxb KHXH, 2001

[41] Nguyễn Kim Thản, Cơ sở ngữ pháp tiếng Việt, NXB TP HCM, 1981

[42] A.J Thompson và A.V Martinet, A Practical English Grammar, Oxford University

Press, 1998

[43] Hoàng Văn Võn, Ngữ phỏp kinh nghiệm của cỳ Tiếng Việt: mụ tả theo quan điểm chức

năng hệ thống, NXBKHXH, 2002

[44] A.Weirzbicka, English Speech Act Verbs, Academic Press, 1987

[45] Yule G., Pragmatics, Oxford University Press, 1996

NGUỒN TƯ LIỆ U TRÍCH DẪN

(1) Charlotte Bronte, Jane Eyre, The Norton Anthology of English Literature, ISBN

0-393-96804-9, 1971

(2) Ducrot O.Todorov T., Dictionnaire encyclopedique des sciences de language, Le

Seuil P, 1972

(3) NguyÔn C«ng Hoan, truyÖn ng¾n

(4) Hornby, A.S., Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English Oxford

University, 2000

(5) Nam Cao, tuyÓn tËp

(6) Vò Träng Phông, tuyÓn tËp

(7) Trần Anh Kim dịch, Jên Erơ, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 2004

(8) NguyÔn Kh¶i, truyÖn ng¾n

(9) J C Richards, J Platt and H Platt, Longman dictionary of Language teaching and applied linguistics, 1993

(10) Ng« TÊt Tè, truyÖn ng¾n

(11) Tạp chí Times

(12) Tố Hữu, tuyển tập

(13) Từ điển Việt - Anh, Nhà xuất bản Tp HCM, 2000

(14) Từ điển Anh - Việt, Nhà xuất bản TP.HCM, 2000

(15) Từ điển Lạc Việt, 1997

(16) Webster’s school dictionary, G & C Merriam Co., 1980