Môn phương pháp nghiên cứu khoa học: TÌM HIỂU TẾT CỔ TRUYỀN NGƯỜI VIỆT

Lý do chọn đề tài Tết cổ truyền Việt Nam,Tết Nguyên Đán, luôn ở trong tâm thức và theo suốt cuộc đời mỗi con người,từ lúc còn thơ bé háo hức chờ manh áo mới,chờ mừng tuổi ngày tết,đến k

TÌM HIỂU TẾT CỔ TRUYỀN NGƯỜI VIỆT

I Lý do chọn đề tài

Tết cổ truyền Việt Nam,Tết Nguyên Đán, luôn ở trong tâm thức và theo suốt cuộc đời mỗi con người,từ lúc còn thơ bé háo hức chờ manh áo mới,chờ mừng tuổi ngày tết,đến khi trưởng thành lo thực hiện đầy đủ nghi lễ tết,và khi về già được an nhàn hưởng tết Tết là một mỹ tục của Việt Nam, nó không đơn thuần là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, hay đơn giản là sự chuyển mùa,hơn thế,Tết mang ý nghĩa Tâm linh và Nguồn cội;khiến người ta sống sâu sắc hơn;gắn bó hơn với quê hương tiên tổ;chan hòa hơn trong niềm thương mến gia đình,đồng loại;dạt dào hơn trong niềm tin yêu,hy vọng, Đặc biệt,tết với rất nhiều phong tục,thường gắn với kỷ niệm riêng của mỗi người, cho nên nó vừa mang tính dân tộc chung,lại vừa in dấu ấn riêng của mỗi cá nhân.Tết hẳn sẽ trường tồn bởi nét đẹp văn hóa của nó,và còn bởi ý thức gìn giữ quá khứ trong hiện tại của mỗi người dân việt

Tuy nhiên ở thời hội nhập và giao lưu toàn cầu,nhiều nét đẹp văn hóa của nước ngoài đc tiếp thu nhanh chóng và dễ dàng,trong khi không ít vẻ đẹp văn hóa việt có nguy cơ bị rơi vào quên lãng hoặc không được hiểu đến đầu đến đũa,chẳng hạn như một số phong tục của tết cổ truyền Việt.Qua bài nghiên cứu này,chúng tôi mong được truyền bá và lưu giữ mọi giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung nhất là những nét đẹp của Tết Việt nói riêng

Có thể nói,nét đẹp văn hóa của Tết Việt,cùng nhiều vẻ đẹp văn hóa Việt khác,đã làm nên một dân tộc Việt Nam đậm đà bản sắc,và làm nên mỗi con người Việt Nam với “hồn Việt” không thể lẫn,hòa vào dòng chảy của văn hóa dân tộc ,miên viễn và trường tồn

II.Ý nghĩa của đề tài

Tết là một sinh hoạt văn hóa với nhiều ý nghĩa vô cùng thiêng liêng và cao quý của dân tộc Việt Nam ta

Theo phong tục cổ truyền Việt Nam,Tết Nguyên Đán trước hết là Tết của gia đình.Tết là ngày đoàn tụ,ngày làm mới,ngày tạ ơn và là ngày hy vọng.Ngày Tết,người ta thường thực hiện các nghi lễ để dâng hương lên các vị thần theo

huyền thoại là người ban phước cho gia đình được nhiều sức khỏe,nhiều tiền tài,nhiều may mắn,an lành và hạnh phúc trong năm vừa qua.Tết là sinh nhật của tất

cả mọi người,ai cũng thêm một tuổi,vì thế câu nói mở miệng khi gặp nhau là chúc nhau thêm một tuổi.Tết cũng là ngày của lạc quan và hy vọng.Người Việt còn chọn ngày Tết làm cơ hội để tạ ơn ân nghĩa mình được hưởng trong năm vừa qua.Tết còn là dịp hội hè,vui chơi sau một năm lao động vất vả và là dịp của những người tha phương tìm về sum họp với gia đình,cùng nhau tưởng nhớ đến tổ tiên,cội nguồn

II.Lịch sử nghiên cứu

Giáo sư Trần Quốc Vượng đã từng viết về Tết :

Tết nguyên đán :buổi sáng đầu tiên ,đầu năm,đầu tháng,đầu ngày,nên còn

được gọi là Tam nguyên,Tam thủy.Đó là sự Lại mới,Thêm mới,Đổi mới của đất

trời.Giao thừa của năm qua và xuân mới,lúc đất trời giao cảm.23 tháng Chạp,ông táo cưỡi cá chép lên chầu Giời: sự vắng mặt của một trong bộ ba thổ công-thổ địa-thổ kỳ là biểu tượng cái chết tạm thời của thiên nhiên,vũ trụ buổi đông hàn.Giao thừa,ông Táo trở về :sự hiện diện mới của ông đánh dấu sự hồi sinh,cái trẻ lại của toàn vũ trụ.Cho nên,Tết là thời điểm thiêng liêng,điểm nút cắt đoạn cái liên tục của thời gian,cầm trịch cho nhịp điệu sinh hoạt của con người và loài vật

Biết phong tục:xông đất,động thổ,sáp ấn-khai ấn và biết bao kiêng kỵ khác ngày tết xưa (kiêng quyét nhà,chửi bới,cãi lộn,) có rông là bắt nguồn từ cái triết lý

“Chết tạm thời-hồi sinh trở lại” đó

Tết là lễ thức nông nghiệp đầu xuân,dịp cộng cảm của con người và vạn vật,cộng cảm giữa người sống và người chết,cộng cảm giữa cá nhân với gia đình,gia tộc,xóm thôn,làng nước

Triết lý cổ xưa của Tết xuân là khát vọng hài hòa toàn vũ trụ :

Xuân vừa dậy,mặt trờ lên chói đỏ

Em muốn vươn đôi bàn tay bé nhỏ

Ôm mặt trời trên trái đất mênh mông

Xuân 74

Hay như Chu Hảo nhận xét:

Hẳn có người bảo rằng Tết xuất phát từ chữ Tiết trong cụm từ Lễ xuân tiết,là lễ đầu năm âm lịch của Trung Hoa.Tuy nhiên sự giống nhau căn bản giữa Tết ta và Tiết đầu xuân chỉ là ở chỗ đều xảy ra hàng năm vào dịp đầu năm âm lịch,vào lúc hết đông sang xuân,khi thiên nhiên ở vùng văn minh lúa nước như kết thúc một vòng sinh thái,vạn vật tái sinh,cây cối đâm chồi nảy lộc,lòng người cũng

mở ra,hồ hởi đón nhận một năm mới chứa chan hy vọng.Còn thì phong tục tập quán mỗi nơi một khác,Tết Việt Nam có những nét chỉ là của riêng ta

Tết của Việt Nam trước hết là : “tiếng gọi mênh mông của tất cả những người con của nước Nam,trong dịp đổi mới của toàn bộ đất trời và của muôn vật,gào lên niềm tin vào cuộc sống cùng niềm khát khao hạnh phúc và an vui của mình” (Phạm quỳnh,Tiểu luận).Vào những ngày đầu xuân năm mới,một không khí vui tươi nhộn nhịp tràn ngập khắp thôn quê và thành thị,ai ai cũng muốn rũ bỏ phiền não và giận hờn,mong được độ lượng,được nói và được nghe những lời thân ái,gia đình sum vầy và đình đám hội hè tấp nập

Tết ở nước ta vừa là ngày hội mùa xuân tưng bừng giữa đất trời bao la đang rạo rực sức sống mới,vừa là nghi lễ tâm linh thiêng liêng để duy trì truyền thống đạo lý bền vững của dòng máu lạc hồng.Niềm hy vọng không bao giờ tắt của chúng ta về một tương lai ngày càng tốt đẹp hơn cứ mỗi khi nguôi ngoai thì lại được thổi bùng lên vào mỗi dịp xuân về.Tết là của chúng ta,của mỗi người và của mọi nhà

III.Mục tiêu nghiên cứu

-Tìm hiểu nguồn gốc,lịch sư hình thành của ngày Tết Nguyên Đán

- Tìm hiểu rõ hơn về Tết cổ truyền Việt Nam-Tết Nguyên Đán,mà cụ thể hơn đó là các hoạt động diễn ra trong ngày Tết;các phong tục,tín ngưỡng trong ngày Tết;ẩm thực ngày Tết,đặc biệt là tìm hiểu nét đặc trưng về ẩm thực miền Bắc

và miền Nam trong các ngày Tết

-Từ đó,đề ra những ý kiến bảo tồn và lưu giữ những truyền thống tốt đẹp trong ngày Tết cổ truyền của dân tộc

IV.Đối tượng nghiên cứu

-Các hoạt động trong ngày Tết : dọc dẹp nhà cửa,sắm Tết,

-Phong tục,tín ngưỡng : xông đất,chúc tết,mừng tuổi,những điều kiêng kỵ, -Ẩm thực đặc trưng trong ngày Tết của 2 miền Bắc và miền Nam

V.Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp thu thập thông tin như phương pháp quan sát,phương pháp nghiên cứu tư liệu

-Sự quan sát và trải nghiệm của bản thân thông qua các ngày Tết ở gia đình

và làng quê của mình

-Nghiên cứu tư liệu qua các bài nghiên cứu khoa học về Tết cổ truyền Việt nam,các bài báo tạp chí,các cuốn sách viết về lễ Tết và phong tục Việt Nam như :Tìm hiểu phong tục Việt Nam qua Tết- lễ- hội- hè (Toan Ánh),Việt Nam phong tục (Phan Kế bính),Bản sắc văn hóa Việt ( Phan Ngọc);Tín ngưỡng,phong tục và những điều kiêng kỵ (nhiều tác giả),Phong vị Tết Việt,

VI.Bố cục

1.Chương 1: Nguồn gốc Tết Nguyên Đán

2.Chương 2: Các hoạt động chính trong ngày Tết

3.Chương 3: Phong tục,tín ngưỡng trong ngày Tết

3.1.Các phong tục trong ngày Tết

3.1.1.Phong tục thất truyền

3.1.2.Phong tục đại chúng

4.Chương 4: Ẩm thực đặc trưng trong ngày Tết

4.1.Ẩm thực miền Bắc

4.2.Ẩm thực miền Nam

5.Chương 5: Đề xuất ý kiến bảo tồn và phát huy các truyền thống tốt đẹp trong ngày Tết cổ truyền Việt Nam

6.Chương 6 : Kết luận