Chính sách của việt nam đối với asean từ năm 2006 đến nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THANH HẢI CHÍNH SÁCH CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI ASEAN TỪ NĂM 2006 ĐẾN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chín

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THANH HẢI

CHÍNH SÁCH CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI ASEAN

TỪ NĂM 2006 ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

HÀ NỘI-2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THANH HẢI

CHÍNH SÁCH CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI ASEAN

TỪ NĂM 2006 ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60310201

NGƯỜI HƯỚNG DẪN:

PGS,TS Đinh Xuân Lý

HÀ NỘI-2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình dưới đây là của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đinh Xuân Lý

Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận văn đều trung thực và có số liệu rõ ràng

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Hải

LỜI CẢM ƠN

1 Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Khoa học Chính trị, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội - nơi đã cho tôi thêm những kiến thức khoa học để tôi có thể nâng cao trình độ của mình trong con đường học tập và nghiên cứu khoa học

2 Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đinh Xuân Lý - Người đã hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành bản Luận văn này Thầy đã thường xuyên động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi, tiếp thêm cho tôi nghị lực và niềm tin để tôi cố gắng tiếp tục học tập và nghiên cứu

3 Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới các Thầy giáo, Cô giáo đã quan tâm giúp đỡ tôi trên hành trình khoa học Xin cảm ơn những người mà tôi chưa hề gặp mặt, nhưng những tư tưởng, công trình nghiên cứu của họ đã có sự tác động mạnh mẽ và sâu sắc tới tôi, tới quá trình nghiên cứu của tôi, giúp tôi có niềm tin và động lực để hoàn thành công trình khoa học này

4 Cuối cùng, tôi xin gửi tới gia đình, đồng nghiệp, bạn bè lời biết ơn sâu sắc đã cổ vũ, khích lệ và ủng hộ tôi trong quá trình thực hiện bản Luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Hải

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứuError! Bookmark not defined

5 Nguồn tư liệu Error! Bookmark not defined

6 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứuError! Bookmark not defined

7 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

8 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined NỘI DUNG Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM TRONG QUAN HỆ VỚI ASEANError! Bookmark not defined.

1.1 Cơ sở hình thành chính sách đối ngoại Việt Nam với ASEAN

Error! Bookmark not defined

1.1.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 1.1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined.

1.2 Nội dung chính sách đối ngoại của Việt Nam trong quan hệ với ASEAN Error! Bookmark not defined

1.2.1 Mục tiêu, nhiệm vụ và quan điểm chỉ đạo đối ngoại Việt Nam với

ASEAN Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Nguyên tắc, phương châm đối ngoại của Việt Nam với ASEAN

Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined.

Chương 2 KẾT QUẢ THỰC HIỆN VÀ MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA VIỆT NAM TRONG QUAN HỆ VỚI ASEAN Error! Bookmark not defined 2.1 Kết quả thực hiện chính sách đối ngoại của Việt Nam với ASEAN (2006-2015) Error! Bookmark not defined

2.1.1 Đóng góp của Việt Nam và thành tựu quan hệ Việt Nam - ASEAN

Error! Bookmark not defined

2.1.2 Hạn chế và nguyên nhân Error! Bookmark not defined.

2.2.Một số nhận xét về chính sách đối ngoại của Việt Nam trong quan

hệ với ASEAN Error! Bookmark not defined

2.2.1 Ưu điểm của chính sách Error! Bookmark not defined 2.2.2 Hạn chế của chính sách Error! Bookmark not defined.

2.3 Một số kiến nghị tăng cường quan hệ đối ngoại Việt Nam với ASEAN Error! Bookmark not defined

2.3.1 Những nhân tố tác động đến quan hệ Việt Nam - ASEAN hiện nay

Error! Bookmark not defined

2.3.2 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ASEAN Association of South East

Asian Nations

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN AIA ASEAN Investment Area Khu vực đầu tư ASEAN ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN ASC ASEAN Security Community Cộng đồng An ninh ASEAN ASEM Asia-Europe Meeting Diễn đàn Á-Âu

AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do

ASEAN DOC Declaration on Conduct of the

Parties in the South China Sea

Tuyên bố các bên liên quan

về cách ứng xử ở Biển Đông

FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do SEANWFZ The Southeast Asian

Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty

Hiệp ước biến ĐôngNam Á thành khu vực không có vũ khí hạt nhân

WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế

giới ZOPFAN Zone of Peace, Freedom and

Neutrality

Khu vực hòa bình, tự do và trung lập

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những năm gần đây, các quốc gia trên thế giới đều theo xu thế tìm kiếm sự liên kết và hợp tác đa dạng, tiến tới hội nhập quốc tế toàn diện Trong hoàn cảnh quốc tế đó, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN - Association of South East Asian Nations) nổi lên như một tổ chức năng động với chính sách phù hợp, mềm dẻo Từ những thành viên ban đầu đến nay Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đã quy tụ sự tham gia của 10 quốc gia vào trong tổ chức Trong thời gian 40 năm phát triển, ASEAN từ Hiệp hội của các quốc gia nghèo và chậm phát triển đã trở thành khu vực năng động của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương với số dân gần 600 triệu người, diện tích 4,5 triệu km2, quy mô GDP đạt gần 900 tỷ USD và tổng giá trị thương mại khoảng 800 tỷ USD Thành tựu đáng nổi bật này đã đưa ASEAN trở thành đối tác giàu tiềm năng của nhiều nước và tổ chức quốc tế

Do có những lợi thế về vị trí địa lý và đặc điểm kinh tế - xã hội nên ASEAN có vị thế quan trọng trong quan hệ quốc tế, là nơi cạnh tranh lợi ích, ảnh hưởng của nhiều quốc gia lớn trên thế giới Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, khu vực Đông Nam Á đã từng là tâm điểm của cuộc đối đầu giữa các quốc gia lớn Liên Xô - Mỹ - Trung Quốc, đây cũng là tam giác đối đầu giữa các quốc gia Khi Chiến tranh lạnh kết thúc đã mở ra một thời kỳ phát triển mới cho các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á Trong thế kỷ XXI, tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động và thay đổi nhanh chóng Để kịp thích ứng với tình hình mới của thế giới và khu vực, ASEAN đã nhanh chóng điều chỉnh và đổi mới chính sách cũng như phương thức hoạt động của Hiệp hội Sự đồng thuận của các quốc gia thành viên ASEAN đã điều chỉnh hướng

đi cho tương lai của mình đó là phải đẩy mạnh liên kết nội khối sâu và toàn diện hơn, hướng tới hình thành Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột (chính trị -

an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội)

2

Việt Nam tham gia vào tổ chức ASEAN tháng 7/1995, từ đó quan hệ Việt Nam - ASEAN bước sang một trang mới với nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình hội nhập và phát triển Mối quan hệ này không chỉ tác động lớn đến sự phát triển của Việt Nam mà còn với tất cả các quốc gia tham gia ASEAN cũng như trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nói chung Với những biến đổi nhanh chóng của nền chính trị thế giới và khu vực hiện nay Đảng và Nhà nước Việt Nam đã nhận thức một cách sâu sắc, để có môi trường quốc tế hòa bình và ổn định đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước, phải xây dựng được mối quan hệ hữu nghị với các nước láng giềng khu vực

Do vậy, Việt Nam đã đổi mới tư duy đối ngoại, vận dụng sáng tạo tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh “thêm bạn, bớt thù”, từng bước hình thành và triển khai chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa, ưu tiên cho việc củng cố, cải thiện quan hệ đối với các quốc gia láng giềng trong khu vực trong đó có ASEAN Việt Nam ngày càng tham gia một cách chủ động và tích cực vào mọi hoạt động của ASEAN Từ đó, Việt Nam đã có nhiều đóng góp đối với sự phát triển các lĩnh vực hợp tác của ASEAN với các quốc gia trong khu vực cũng như các đối tác trên thế giới

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đã đạt được vẫn còn nhiều hạn chế trong quá trình hợp tác với ASEAN, do vậy cần có các biện pháp khắc phục những hạn chế trong quan hệ Việt Nam với ASEAN nhằm tăng cường mối quan hệ vững chắc, ổn định, lâu dài Những hợp tác kinh tế, chính trị, văn hóa

- xã hội chưa có sự đột phá trong phát triển, các quốc gia trong ASEAN chưa

có tiếng nói chung trong giải quyết các vấn đề có ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia của các nước thành viên Do vậy, Việt Nam cần có chính sách đối ngoại với ASEAN phù hợp để có thể vừa tận dụng sự ủng hộ của các quốc gia trong ASEAN và các quốc gia bên ngoài nhằm giải quyết những vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia dân tộc

Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về quan hệ Việt Nam - ASEAN, dưới góc độ quan hệ quốc tế Nhưng nhìn chung, cho đến nay

3

chưa có công trình nào đã được công bố bàn về chính sách đối ngoại của Việt Nam trong quan hệ với ASEAN dưới góc độ của ngành chính trị học Vì vậy, tìm hiểu chính sách đối ngoại Việt Nam - ASEAN trong giai đoạn hiện nay có

ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn Xuất phát từ những yêu cầu và ý nghĩa của

mối quan hệ Việt Nam ASEAN, tôi chọn đề tài “Chính sách của Việt Nam đối với ASEAN từ năm 2006 đến nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu

Đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đề tài này, đã cung cấp nguồn tài liệu tham khảo phong phú để thực hiện luận văn

Trước hết là những công trình của tác giả Đinh Xuân Lý: Việt Nam -

ASEAN, bước mở đầu hành trình hội nhập khu vực và quốc tế Tạp chí lịch sử

Đảng số 7/1999; Tiến trình mở rộng quan hệ Việt Nam - ASEANTạp chí cộng sản số 15/1999; “Quá trình đổi mới đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam” Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, H.2013.Các công trình

của tác giả Đinh Xuân Lý đã phác họa được bức tranh toàn cảnh của Việt Nam với tổ chức ASEAN từ khi ra đời đến nay Bước đầu tác giả đánh giá ý nghĩa những quan điểm, chủ trương đối ngoại của Đảng và Nhà nước với khu vực, những thành tựu, những cơ hội cũng như những khó khăn, thách thức của tiến trình Việt Nam hội nhập ASEAN Bài học về thực hiện nhất quán và kiên trì đường lối đối ngoại của Đảng là nhân tố quyết định thành công việc

mở rộng quan hệ ASEAN

Bên cạnh đó là những công trình khác như: “ASEAN và sự hội nhập

của Việt Nam” của Đào Huy Ngọc, Nxb chính trị quốc gia, H.1997: cuốn

sách trình bày lịch sử của ASEAN, quá trình gia nhập ASEAN của Việt Nam

và bước đầu Việt Nam gia nhập ASEAN, những khó khăn và thách thức mà

Việt Nam gặp phải trong quá trình hội nhập vào ASEAN; “Quan hệ đối ngoại

của các nước ASEAN” của Nguyễn Xuân Sơn, Nxb Chính trị quốc gia,

H.1997, tác giả đã nêu lên quan hệ ngoại giao của các nước ASEAN với các

4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 ASEAN: Hôm nay và triển vọng, Nxb chính trị quốc gia, H.1998

2 Nguyễn Thị Bích (2000), Phục hồi kinh tế ASEAN và những thách thức,

Tạp chí cộng sản, (số 6), tr.61 - 63

3 Nguyễn Đình Bin (chủ biên), (2002), Ngoại giao Việt Nam 1945 - 2000,

Nxb chính trị quốc gia, H

4 Nguyễn Duy Dũng, (2012),“ASEAN: Từ hiệp hội đến cộng đồng-Những

vấn đề nổi bật và tác động đến Việt Nam”, Nxb Khoa học xã hội, H

5 Nguyễn Duy Dũng (2012),ASEAN 45 năm: Thành tựu và những vấn đề

đặt ra, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, (số 8), tr 3-12”

6 Đảng cộng sản Việt Nam, (2001), “Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ 9”, Nxb chính trị quốc gia, H

7 Đảng cộng sản Việt Nam, (2006), “Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ 10”, Nxb chính trị quốc gia, H

8 Đảng cộng sản Việt Nam, (2011), “Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ 11”, Nxb chính trị quốc gia, H

9 Vũ Cao Đàm, (2011), Giáo trình khoa học chính sách, Nxb Đại học quốc

gia Hà Nội, H

10 Nguyễn Văn Hà (2003), Những vấn đề về thể chế trong liên kết kinh tế

ASEAN - Hiện trạng và triển vọng, Tạp chíNghiên cứu Đông Nam Á, (số 1)

11 Nguyễn Hoàng (2007), 40 năm hợp tác, liên kết ASEAN và đóng góp của Việt Nam, Tạp chí lý luận chính trị, (số 8)

12 Bài viết của Bộ trưởng công thương Vũ Huy Hoàng nhân dịp Hội nghị

Bộ trưởng kinh tế ASEAN lần thứ 42(AEM)tại Việt Nam tháng 8 - 2010 http://www.hoinhap.org.vn/tin-tuc/tin-trong-nuoc/1606-bo-truong-cong- thuong-vu-huy-hoang-cong-dong-kinh-te-asean-aec-da-gop-phan-quan- trong-vao-thanh-cong-chung-cua-asean-trong-nhiem-ky-chu-tich-cua-viet-na.html

5

13 Nguyễn Quốc Hùng, (1998),“ASEAN từ 7 đến 10: Một Đông Nam Á

thống nhất và thách thức” ASEAN: Hôm nay và triển vọng trong thế kỷ

XXI, Nxb chính trị quốc gia, H

14 Vũ Dương Huân (chủ biên), (2002), “Ngoại giao Việt Nam hiện địa vì

sự nghiệp đổi mới (1975-2002)”, Học viện quan hệ quốc tế, H

15 Học viện Ngoại giao, “50 năm ngoại giao Việt Nam dưới sự lãnh đạo

của Đảng cộng sản Việt Nam”, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Hà nội ngày

22-8-1995

16 Trần Khánh, (2002), “Liên kết ASEAN trong bối cảnh toàn cầu hóa”,

Nxb Khoa học xã hội, H

17 Trần Khánh, (2006), “Những vấn đề chính trị, kinh tế Đông Nam Á thập

niên đầu thế kỷ XXI”, Nxb Khoa học xã hội, H

18 Trần Khánh, (2007), Những thách thức đối với xây dựng cộng đồng an

ninh ASEAN, Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, (số 7)

19 Trần Khánh, Luận Thùy Dương (2008), “Triển vọng cộng đồng an ninh

ASEAN”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, (số 1)

20 Vũ Khoan (11/1994), "Việt Nam và ASEAN", Tạp chí Cộng sản

21 Vũ Khoan, (1995),“An ninh, phát triển và ảnh hưởng trong hoạt động

đối ngoại Hội nhập quốc tế và giữ vững bản sắc”, Nxb Chính trị quốc

gia, H

22 Vũ Khoan, (2006),“Hai mươi năm đổi mới trong lĩnh vực đối ngoại,

Việt Nam 20 năm đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, H

23 Nguyễn Hữu Nghị, Lê Thị Yến, (2007),“ASEAN: 40 năm hợp tác an

ninh chính trị”, tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, (số 10), tr 42 - 47

24 Phạm Quang Minh, (2012), “Chính sách đối ngoại đổi mới của Việt

Nam (1986-2010)”, Nxb Thế giới, H

25 Phạm bình Minh, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao: Ngoại giao Việt Nam năm

2012: vượt qua thách thức, vững bước hội nhập quốc tế, thứ ba ngày

6

15/01/2013,http://www.mofahcm.gov.vn/mofa/nr040807104143/nr11102 7144142/ns130102175512/newsitem_print_preview

26 Thu Mỹ (1992), "Tư duy chính trị quốc tế mới của Việt Nam và tác động

của nó tới quan hệ của nước ta và các nước ASEAN", Quan hệ Việt Nam

- ASEAN, Viện Châu Á và Thái Bình Dương, Tr23

27 Trình Mưu (chủ biên), (2005),“Quá trình triển khai thực hiện chính

sách đối ngoại của Đại hội IX Đảng Cộng sản Việt Nam”, Nxb Lý luận

chính trị, H

28 Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân văn, (2011), Kỷ yếu hội thảo

“Vai trò của Việt Nam trong khu vực châu á- Thái Bình Dương”, Nxb

Thế giới, H

29 Hồ Chí Minh toàn tập, (2002), tập 5, Nxb chính trị quốc gia, H

30 Hồ Chí Minh toàn tập, (2002), tập 7, Nxb chính trị quốc gia, H

31 Đào Huy Ngọc (chủ biên), (1997),“ASEAN và sự hội nhập của Việt

Nam”, Nxb Chính trị quốc gia, H

32 Vũ Dương Ninh, (2001), “Việt Nam - Đông Nam Á, một chặng đường

55 năm”, Kỷ yếu hội thảo khoa học kỷ niệm 55 năm cách mạng tháng Tám và…, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, H

33 Vũ Dương Ninh (2000), Quan hệ Việt Nam - ASEAN trong thế kỷ 20,

Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, (số 7), tr 42

34 GS Vũ Dương Ninh, (2004), “Việt Nam - ASEAN quan hệ đa phương

và song phương”, Nxb Chính trị quốc gia, H

35 GS Vũ Dương Ninh, (2007),“ASEAN - 40 năm nhìn lại và hướng tới”,

Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, H

36 Nguyễn Dy Niên, (2002),“Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh”, Nxb

Chính trị quốc gia, H

37 Nguyễn Dy Niên, (2006),“Ngoại giao Việt Nam trên đường đổi mới,

Việt Nam 20 năm đổi mới”, Nxb Chính trị quốc gia, H