Báo chí thừa thiên huế với công tác bảo tồn và phát triển di sản văn hoá huế

Cho dén nay, chua eó mot cóng trinh khoa hoc va tàm co danh già cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué eùa bào chi Thùa Thién - Hué trong thòi gian qua.. Còng tàc này tu day se

DAI HOC QUÒC GIÀ HA NÓI TRl/ÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI NHÀN VÀN

TRAN VÀN THIEN

DETAI :

BAO CHI THÙA THIÉN HUÉ VÓI GÒNG TAC BÀO TON VA PHÀT TRIEN

DI SAN VÀN HOÀ HUÉ

( QUA BÀO THÌJA THIÉN HUÉ, TAP CHI SONG HUONG, TAP CHI

HUÉ XUA VÀ NAY Tir 1990 DÉN 1997 )

Chuyén ngành : Bào chi

Ma so : 5.04.30

LUAN VÀN THAC SÌ KHOA HOC BAO CHI

NGUÒI HUÒNG DAN KHOA HOC

OAI HOC OUOC GIÙ, HA NO' TRtiNbTÀMTHÒi'IGT!.N.THU Vl['

NcAkU7i3^

&UMg lèi kùtk gjil flfew Qftg, <Jkajs &à gJAt% JCho4t Oìà^ ehi <^t^iièfig^ ^7ÙJC3&jfj76 & Old) 7ĩà QIM tùnjq bui tUt ehàn thAnh nhai

&iunq, tèi ehàn ihành bịj^ là lè*tq, blét tìfwt eAa muih dek ^P^S, d)tJùUtq, Tĩ&u, J£l^ ^kdy, glda huàajg, don Ltàat ồn, loì nghilft dhi kùe Ihtk nhal eaxL ehùjtq, tịL

&uhtjg lèi ehàn ihành bà^ lo- lịnjq bièì cCn eua iwùwih iteit "STS HìUdnjq, Ofjuàn S^Ut, Q'hAg, gìAa hu^àng, dAn Luàn rmn lot njghJifL djql tme thjuC hai eiuL ehùjnjg, lèi,

^ae biely ehjùjtg lèi sein ehàn thành bàif, lÀ tànq biA tUt eun nùnh den ^ J <^inh <ì)àn TĨUèng^ ^hdy gj£u% hjUènjq, dàn luAn imn &á^ hjùe nius, ềcL ehuMtg lịL

&tunq, tèi 3ein bà^ IJO^ lànq blet én eAa ntinh dJM ^Phjịnjg Sun djai Ime^ ^ruifng ^'7COC3C(f)Jù & Old) 76à QUI, ét^ànjq, ^7ĨJC7Ĩ 7ùui'^ JOmn QtqJjC <7)àn ^rtjtènjq, ^TĩDCJĩ Tĩuè^ ^ồ umn ^da

^hùn ^hiin - 7ĩu£^ 'S/Io^ ehi Sénq, TCt/^f^tjg^ ^*M^ ehi 7CuÀ (^)i/£L im Qla^f ^hjU min Q^ttae già 7ĩà Qlịl, ede dJịnq, njqhiljt, ban bi cìJà làn Ihth ghip, ctS-, uMjg hè-f liw- dIèjuL hleiL ginp etinng lịl Itồn ihjành litàn /juz/i nàg

.,*

MM, ejom itouiL

^òl jun, eanh ttoan, itàjg là eènjg Irìjnlt ajgJtlèn ejuùJL eua, rìljng lèi, ©de Mjà liiuy kit quA tt^^stg btan oàn ncu^ là irung thile oà ehakt eé^ al eònjg bè- ij^^u^g bài kg eénjg Irìnìt nàjt^ khAa

^àe, gioL luAn twtn

Q't^uMZ d)àn ^hlljz

MUC LUC

Miofdàu Trang 4

Chuoìig 1: Nhttng vàn de chung ve di san vàn boa va Gòng

tac bào tóa - pbàt trién di san vàn boa — 11

LDi san vàn hoà — 11

1.1 Nhung quan niem ve di san vàn hoà — 11 1.2 Di san vàn hoà va phàn loai di san vàn hoà — 20 1.2.1 Di san vàn hoà là gì — 20 1.2.2 Phàn loai di san vàn hoà — 20

n Di san vàn hoà Hué — 21

HI Còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà — 26 3.1 Bào tón di san vàn hoà — 26 3.2 Trùng tu va Phàt trién di san vàn hoà — 28 3.3 Quan diém ciia Dàng va Nhà nuóc ta ve Cóng tàc

bào tón - phàt trién di san vàn hoà — 32 3.4 Cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué — 34

IV Bào chi Thùa Thien - Hué — 38

4.1 Bào Thùa Thién - Hué — 38 4.2 Tap chi HiiéXua va nay — 38 4.3 Tap chi Song Hucmg — 39

Chuong 2 : Bào obi Tbùra Tbién - Hué vói Còng tàc

bào tón - pbàt trién di san vàn boa Hué — 41

I Bào ehi Thìjfa Thian - Hué tham già cóng tàc th^m dinh

già tri càc di san vàn hoà Hué — 41 1.1 Bào ehi Thùa Thian - Hué dàng tài càc bài nghién

cun ve di san vàn hoà Hué — 41

L l l Bào chi Thiia Thien - Hué dàng tài càc bài nghian

cuTj ve di san vàn hoà vàt thè Hué — 43 1.1.2 Bào ehi Thùa Thien - Hué dàng tài càc bài nghien

eùu ve di san vàn hoà phi vàt thè Hué — 50 1.2 Bào chi Thùa Thien - Hué dàng tài càc ehuyan luan

ve di san vàn hoà Hué — 59 L2.1 Bào chi Thùa Thién - Hué dàng tài càc chuyen luan

ve di san vàn hoà vàt thè Hué — 60 1.2.2 Bào chi Thùa Thién - Hué dàng tài càc ehuyan luàn

ve di san vàn hoà phi vàt thè Hué — 67

1.3 Bào chi Thùa Thién - Hué dàng tài càc bài viét trao dèi

ve di san vàn hoà Hué — 73

n Bào chi Thùa Thién - Hué gioì thiéu, tmyén bà càc

già tri di san vàn hoà Hué — 78 2.1 Bào chi Thùa Thién - Hué giào due y thùc, nhàn thùc ™ 78 2.2 Bào chi Thùa Thién - Hué boi duong nàng cao tinh càm — 86 2.3 Bào chi Thùa Thién - Hué dinh huóng, xàe làp thài do ~ 93 2.4 Bào ehi Thùa Thién - Hué kéu goi hành dòng thue té — 98

m Bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành qua trinh Cóng tàc

bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué — 102 3.1 Bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành qua trinh chuàn bi,

van dòng, de nghi cóng nhàn càc di san vàn hoà Hué — 102 3.2 Bào ehi Thùa Thién - Hué phàn ành qua trinh còng tàc

bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué ( thuc trang, mùc

dò, hieu qua, két qua ) — 106 3.3 Bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành nhiìng noi dung

khàc co lién quan — 112 3.3.1 Bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành càc hien tugng

xàm pham phà hoai càc di san vàn hoà Hué — 112 3.3.2 Bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành tinh trang xuong

eàp eùa càc di san vàn hoà vàt thè Hué — 115 3.3.3 Bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành tinh trang bào

dòng eùa hien trang màt dàn, mai mot càc di san vàn hoà

phi vat thè Hué — 122

Cbuong 3 : Vàn de sii dung dói ngu pbóng vién, còng tàc

vién trong Còng tàc bào tón - pbàt trién di san vàn hoà Hué

eùa bào cbi Tbùa Tbién - Hué 128

L Vàn de su dung dói ngii phóng vién — 128 1.1 Vàn de su dung dói ngu phóng vién eùa bào Thùa Thién Hué — 128 1.2 Vàn de su dung dòi ngù phóng vién eùa Tap ehi Song Huong — 129 1.3 Vàn de su dung dòi ngù phóng vién eùa

Tap ehi Hué Xua va Nay — 130

n Vàn de su dung dòi ngii còng tàc vién — 130 2.1 Vàn de su dung dòi ngu còng tàc vién eùa bào Thùa Thién Hué- 130 2.1.1 Còng tàc vién thucmg xuyén — 130 2.1.2, Còng tàc vién khòng thuòng xuyén — 133 2.2 Vàn de su dung dòi ngù còng tàc vién eùa Tap ehi Song Huong 134 2.2.1 Cóng tàc vién thucmg xuyén — 134 2.1.2 Còng tàc vién khòng thuòmg xuyén — 135 2.3 Vin de su dung dói ngu còng tàc vién eùa

Tap chi Hué xua va Nay — 136 2.3.1 Còng tàc vién thucmg xuyén — 136 2.3.2 Còng tàc vién khòng thuòmg xuyén — 137

m Mot so eày bùt tiéu biéu — 137 3.1 Nhà bào Hucmg Giang — 137 3.2 Nhà bào Hong Hanh — 141 3.3 Cóng tàc vién thucmg xuyén, nhà nghién eùu Tón Thà't Binh — 145 3.4 Gong tàc vién thucmg xuyén, nhà nghién eùu Phan Thuàn An — 150 3.5 Còng tàc vién thuòmg xuyén, nhà nghién eùu Tran Due Anh Som- 152

Két luan — 155

1 Nhàn xét chung — 155 1.1 Dóng góp — 155 1.2 Hanché — 157 1.3 Nguyénnhàn — 159

2 Càc kién nghi — 160

Danh muc tài iiéu tbam kbào — 162

MÒ DAU

1 Tinh tbòri su càp tbiét eùa de tài :

1.1 Còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà là viee làm càp thiét, co y nghia to lóm, boi :

+ Su xuéng càp hét sue tram trong cùng vói thói gian eùa càc di tich lich su

-vàn hoà do thién tai, khi hàu im uót, mói mot

-h Su tàn phà, huy hoai eùa con nguói : chién tranh, su xàm pham, dào bòi, phà hoai

+ Su thò o hoàe thiéu tràeh nhiem, tinh trang thiéu y thùc làm chù, bào ve càc

di san vàn hoà eùa càc càp, ngành va ngucd dàn dia phuong

+ Su thiéu hiéu biét, nhàn thùc, kinh nghiem, nghiép vu trong cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà

+ Thiéu càc giài phàp hùu hiéu va dóng bó

Trong khi dò cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà là viee làm hét sue quan trong va càp bàch

Dàng va Nhà nuóc ta dà hét sue chù trong dén cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà, xem day là mot trong nhùng nói dung quan trong de xày

dung mot nén vàn hoà Viét Nam tién tién va dam dà bdn sàc dàn toc

1.2 Di san vàn hoà Hué, cho dén nay vàn là niém tu hào eùa Viét Nam Dàng, Nhà nuóc, dia phuong va toàn quó'c dà chù trong gin giù, phàt huy vón di san vàn hoà dóc dào này Thè giói dà còng nhàn va dua quan thè di tich vàn hoà Hué vào danh sàch di san vàn hoà nhàn loai Cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué khòng con là nhiem vu riéng eùa Hué ma eùa eà nuóc

1.3 Bào ehi nuóc ta nói chung, bào chi Thùa Thién - Hué nói riang dà tich cuc tham già vào cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué Tuy vay, khòng phài bao giò bào chi Thùa Thién - Hué cùng thuc hien tot va hieu qua cóng tàc hét sue quan trong va thiét yéu này Hon nùa, eó lue cóng tàc này duge thuc hien tu giàc, nhimg cùng eó lue co tinh tu phàt, hoàe eó khi khà buòng long va

"hinh thùc hoà"

1.4 Cho dén nay, chua eó mot cóng trinh khoa hoc va tàm co danh già cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué eùa bào chi Thùa Thién - Hué trong thòi gian qua Do vày, viee cung càp cho càc co quan bào chi mot su dinh già, phàn tich va téng két khàch quan là hét sue quan trong va càn thiét

Còng tàc này tu day se là càn eù giùp càc co quan bào ehi Thùa Thién

-Hué nói riéng, càc ter bào dia phuong khàc - nhàt là càc dia phuong eó càc quàn thè di san vàn hoà va di san thién nhién eùa nhàn loai nhu Hói An va My Som eùa Quàng Nam, Vinh Ha Long eùa Quàng Ninh ( da duge thè giói cóng

nhàn ), C6 dò Hoa lu - Ninh Bình, càc quàn thè kién trùe vàn hoà Champa vói càc Thàp Chàm rài ràc ò càc tinh Nam Tmng bò ( dang ehó su xét duyet

eùa thè giói ), hay càc quàn thè di tich, kién trùe co rat eó già tri khàc ò khàp noi trén toàn quó'c : phò' co Ha Noi, càc danh lam, thàng cành eùa thù dò, phó Hién, quàn thè kién trùe thành phó du lich Dà Lat,

1.5 Tu nhùng khào sàt khàch quan de di dén nhùng nhàn dinh eó tinh tóng két làm tién de hoàn ehinh he thóng phuong phàp luan se góp phàn khàc phue tinh trang tu phàt, mò màm, thuc nghiem va thè nghiém eùa cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà nói chung cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà eùa bào ehi nói riéng Day là viee làm càp thiét de nit ngan thòi gian va tàng nhanh hiéu qua Co vày sé eùu vàn va bào ve duge nhiéu hcm càc di san vàn hoà eùa chung ta Moi su thò o, tàc tràeh hay cham cham trong cóng tàc này déu bao ehùa trong nò "su phà hoai vò tinh " hay tiép tay cho su huy hoai

va bién màt eùa càc di san vàn hoà quy bau, ma le ra eó thè ngàn ehàn hoàe eùu vàn

Di dòi vói còng tàc này se là tién de cho su ké hoach hoà, quy hoach

hoà eó trong tàm, trong diém ( khòng chi à cóng tàc bào tón - phàt trién di san

vàn hoà nói chung ma eà, va quan trong tmóe hét là Còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà eùa bào chi, bào chi Thùa Thién - Hué )

1.6 Khào sàt mot và'n de, mot cóng tàc cu thè eùa bào chi thùc chat là thuc hien còng tàc dói chiéu thuc tién, kiém nghiem cho càc và'n de eó tinh khài quàt eùa he thóng ly luan bào ehi

Viee dói sành càc vàn de co tinh ly thuyé't, ly luàn vào thuc tién hay nghién eùu thuc tién de bo sung cho he thóng ly luan hoàn chinh hon déu co

vi tri quan trong eùa nò Cà hai nói dung này déu khàng dinh hcm tinh càp thiét va thòi su eùa de tài, boi le vàn de ma de tài quan tàm phàn anh là mot tron^ nhùnc^ và'n de CÒTI rat mòi me ò bào chi niròc ta

1.7 Diéu quan trong hcm nùa là de tài se góp phàn de bào ehi nói chung, bào ehi Thùa Thién - Hué nói riéng thè hién vai trò, chùc nàng hucmg dàn du luàn

xà hói cùng nhu kién nghi, trg tà dàc lue cho càc co quan chùc nàng, góp phàn vào còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà ngày mot hiéu qua

2 Ly do chon de tài :

2.1 Do tmh càp thiét va thòi su eùa de tài ( dà néu ò trén )

2.2 Càn co mot còng trinh nghién eùu, tèng ké't, dành già quy mò va khoa hoc còng tàc bào tÓn - phàt trién di san vàn hoà eùa bào chi Thùa Thién - Hué nhàm giùp càc co quan bào chi Thùa Thién - Hué eó cài nhin khàch quan, khoa hoc hcm, tu dò eó nhùng diéu chinh va giài phàp hiéu qua hcm cho hién tai va tuemg lai

2.3 Trong boat dóng thuc tién eùa minh, bào chi Thùa Thién - Hué da eó nhùng tón tai này smh trong còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Dà dén lue bào chi Thùa Thién - Hué nhàn thùc vàn de này mot càch khoa hoc, cu thè va nghiém tue hcm

2.4 Nhùng khào sàt trén càc cu Iiéu cu thè sé là càn eù khoa hoc de dua ra càc kién nghi va giài phàp cho càc tò bào dia phuong thuc hién ngày mot hiéu qua cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà nói riéng càc cóng tàc khàc nói chung

2.5 Màng bào ehi dia phuong eó vai trò va vi tri hét sue quan trong,nhàt là trong còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà eùa dia phuong dò Cóng ehùng dia phuemg ehinh là nguón lue truóc hét tham già hiéu qua vào cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà dia phuong minh

Chon dia phuemg Thùa Thién - Hué de khào sàt cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà truóc hét day là dia phuemg con bào tón duge mot quàn thè di san vàn hoà co thè xem là do so nhàt eùa nuóc ta hien nay Bào ehi Thùa Thién - Hué dà thuc hién còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà eùa minh mot càch rat tich cuc va khà hiéu qua

Thùa Thién - Hué là mot trong càc dia phuong eó dòi ngù càc nhà nghién eùu khoa hoc khà dòng dào, eó so lugng càc truòng dai hoc, tmng tàm nghién CLÌU, tmng tàm vàn hoà va là noi duge thè giói còng nhàn là di san vàn hoà nhàn loai

2.6 Là CBGD tai Dai hoc Khoa hoc Hué, cóng tàc trén dia bàn Thùa Thien Hué, va là nguòi Hué là nhùng diéu kién thuàn Igi giùp ehùng tói am hiéu hon, thuc hien duge càc yéu càu va vàn de ma de tài này dòi hòi

-3 Muc dich, y nghla de tài :

3.1.Muc dicb :

3.1.1.Tìm hiéu thue trang cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué duoc bào chi Thùa Thién - Hué thue hién nhu thè nào :

+ Khào sàt càc nói dung cu thè ma bào chi Thùa Thién - Hué phàn ành khi thuc hién còng tàc này

-h Mùc dò va càch thùc phàn ành

+ Vai trò va hiéu qua eùa nò

3.1.2 Tùn hiéu và'n de su dung dòi ngù phóng vién, còng tàc vién va càc dói tugng khàc eùa càc co quan bào chi Thùa Thién - Hué, tu dò thà'y ro :

H Su chù dóng, ké hoach, chuong trình cu thè eùa cóng tàc bào tón phàt trién di san vàn hoà Hué ma bào ehi Thùa Thién - Hué thue hién trong thòi gian qua

-+ Su bi dòng, thu dòng, tinh thòi vu trong cóng tàc bào tón - phàt trién

di san vàn hoà Hué ma bào ehi Thùa Thién - Hué da tién hành

+ Tinh nàng dòng, hiéu qua, vai trò eùa toà soan, phóng vién, dòi ngù

còng tàc vién va càc kmh nghiém càn nhàn ròng, nhùng khuyét diém càn khàc phue trong cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà eùa bào ehi Thùa Thién - Hué thòi gian qua

3.1.3 Dua ra càc de xuàt, y kién va càc giài phàp cu thè cho bào ehi Thùa Thién - Hué trong cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà

de hoach dinh, diéu chinh càc chù tmong, duòng lói cu thè diéu hành

va quàn ly càc boat dòng trong thuc tién ) de bào ehi ngày mot hieu qua hcm

+ Cho tàt cà nhùng ai quan tàm dèndé tài này

3.2.2 Là mot cóng crìiih nghien eùu, de tài se tièn hành dànli già kliàch quan cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà ma bào chi Thùa Thién - Hué thuc

hién va là co so cho càc co quan quàn ly dia phuong va Tmng Uong tiép tue :

+ Xày dung de àn thuc hién hiéu qua hon còng tàc bào tón - phàt trién

di san vàn hoà eùa bào ehi Thùa Thién - Hué ( va càc tò bào dia phuong khàc, bào chi nói chung )

4- Quàn ly tòt va hiéu qua hon boat dòng, còng tàc bào tón - phàt trién

di san vàn hoà eùa mói tò bào, co quan bào ehi

+ Theo doi qua ttình diéu hành va boat dòng eùa càc tò bào ò còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà va eó nhixng y kién giài phàp kip thòi

va hiéu qua

-f Dành già va khào sàt ngày mot khàch quan hon

3.2.3 Góp phàn vào còng tàc ly luàn bào chi chung, cu thè là vai trò va vi tri, hiéu qua eùa bào ehi dia phuemg trong cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà

4 Lich su vàn de :

4.1.Dà eó rà't nhiéu cóng trinh nghién eùu ve di san vàn hoà, cóng tàc bào tón

- phàt trién di san vàn hoà

4.2 De tài bào chi vói vàn hoà va di san vàn hoà cùng là màng de tài thu hùt

su quan tàm dàng ké eùa càc nhà nghién eùu Vói nhiéu càch goi khàc nhau, nhiéu luàn vàn ( khoà luàn ) tot nghiép eùa smh vién bào ehi ( DHQGHN va Phàn vién BCTT, DHKH Hué ) dà tiép càn, khai thàc tùng màng khàc nhau lién quan dén de tài còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà \"ói càc mùc

do khàc nhau Da dang va phong phù nhàt là càc còng trinh khào sàt vai trò va tàe dung eùa bào vói còng tàc phàn ành càc sinh boat vàn hoà, le hói tmyén thóng, tu dò góp phàn bào tón va phàt huy càc già tri vàn hoà tmyén thóng, giù gin va phàt huy bàn sàc vàn hoà dàn toc

Càc còng trinh này tap tmng huóng nghién eùu vào cóng tàc bào tón va phàt trién càc di san vàn hoà ( eà di san vàn hoà vàt thè va phi vàt thè ) eùa bào ehi ( cu thè là qua mot so tò bào dia phuong, Tmng uong hoàe bào ngành ) Nhung chua eó cóng trinh nào nghién eùu ve bào chi Thùa Thién - Hué vói cóng tàc bào tón va phàt trién di san vàn hoà Hué

4.3 Vói tén goi cu thè : " Bào chi Tììiìa Thién Hué vói cóng tàc bao tón

-phàt tiién di san vàn hoà Hué'\ day là de tài khà mói Và'n de nghién cùii cu

thè này, do vày duge ehùng tói trién khai thuc hién làn dàu tièn, cho dù Hué,

tu 1993 da duge thè giói cóng nhàn là di san vàn hoà nhàn loai va bào chi Thùa Thién - Hué dà thue hién khà tot va hiéu qua cóng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué

Nhùng kinh nghiém va vón liéng due rùt tu càc cóng trinh eùa càc nhà nghién eùu di tmóe do vày khòng nhiéu Nhung ngugc lai, mành dà't "màu mò" càn khai phà do vày càng nhiéu hcm, tinh cà'p thiét eùa nò càng lón hcm

5 Dói tugng va pham vi nghién eùu :

5.1 Dói tugng nghién eùu:

+ Tà't eà càc bài viét, tm, ành phàn ành cóng tàe bào tón - phàt trién di san vàn hoà va di san vàn hoà Hué eùa bào chi Thùa Thién - Hué va mot sé tò bào, tap chi khàc co lién quan tu 1990 dén 1997

+ Cóng tàe bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué eùa bào chi Thùa Thién - H u é

5.2 Pham vi nghién eùu :

+ Khào sàt bào Thùa Thién - Hué, Tap chi Song Huong, Tap ehi Hué Xua va Nay là chù yéu

+ Thòi gian chon khào sàt chù yéu là tu 1990 dén 1997 ( lày móc cuoi

1993, Hué chinh thùc duge UNESCO còng nhàn là Di san vàn hoà nhàn loai , khào sàt 4 nàm tmóe va sau khi duge cóng nhàn de thay rò su khàc biét hay khòng ò còng tàc này eùa bào ehi Thùa Thién - Hué ) Tàt nhién nhùmg nàm truóc va sau giai doan này déu duge chù trong khào sàt, nhung ehi vói muc dich so sành dói chiéu va chi rò huóng phàt trién lién tue eùa cóng tàe này trén bào ehi Thùa Thién - Hué ma thòi

+ De tài khòng di sàu vào tim hiéu di san vàn hoà Hué ma còng tàc bào tón - phàt trién di san vàn hoà Hué eùa bào chi Thùa Thién - Hué 1990 dén 1997 ma thòi

6 Phuong phàp nghién eùu :

~@ Ve he thóng ly luàn, quan diém nén tàng :

+1 Dira vào Chù nghia Mac - Lenin va Tu tuòng Ho Chi Minh ve vàn hoà va bào ehi

+2 Dira vào quan diém eùa Dàng va Nhà nuóe ve vàn hoà va bào chi +3 Dua vào he thóng ly luàn bào chi nuóe ta hién nay

+2 Xem tài Iiéu, xù ly tài Iiéu ké't bop trao dèi lày ^ kién càc chuyén

già

( Càc còng tàe này duge thue hién chù yéu bang phuong phàp quy nap

eó ké't hgp loai suy de rùt ngàn thòi gian cóng tàc ma vàn dàm bào tinh logie va khoa hoc )

7 Két càu luàn vàn:

Luan vàn góm: Phàn mò dàu, phàn nói dung eó 3 chuong, Phàn ké't luàn, Danh muc tài Iiéu tham khào va phu lue

CHirONG 1

>^''

NHUNG VAN DE CHUNG VE DI SAN VÀN HOÀ VÀ CÓNG TÀC

BÀO TÓN - PHÀT TRIÉN DI SAN VÀN HOÀ

I Di san van boa:

1.1 Nbi?ng quan niem ve di san van boa:

1.1.1 OS Tr^n QnfJc Vi/nmg: [79]

Giào su Tran Quòc VUdng dUa ra y kién ciia minh xoay quanh khài niém vàn hoà va di san vàn hoà Òng cho rang, vàn hoà là do con ngUòi sàng tao, eó tu thiitì bình minh eùa xà hòi loài ngUòi Khài niem này duoc thay ddi theo thòi gian trong qua trinh su dung Giào su Tran Quòc VUdng dà chon dua

ra nhàn dinh ciia UNESCO: "Vàn hoà khòng phài là là mot Imh vue riéng biét Vàn hoà là tong thè nói chung nhùng già tri vat chat va tinh thàn do con ngiiòi sàng tao ra Vàn hoà là chia khoà eùa sU phàt trién" [72,24]

Bang càc khào sàt ngàn ggn càc y kién ve vàn hoà eùa nhiìng nhà

nghién eùu ò nude ngoài va trong nude ( A.L.Kroibd, C.L.kluckkhohn, Chù

tich Ho Chi Minh, cUii Thù tUdng Pham Vàn Dóng, PGS.Phan Ngoc, PGS.TSKH Tran Ngoc Thém, PGS Nguyen Tu Chi, Giào su Tran Quòc

• Vudng dà phàc hoa khà rò khài niem vàn hoà va di san vàn hoà Òng cho ràng: "Trong vò vàn càch hiéu, càch dinh nghia ve vàn hoà, ta eó the tam quy

ve hai loai Vàn hoà hié\i theo nghla ròng nhu lói song, lói suy nghi, lói ùng xù Vàn hoà hiéu theo nghla hep nhu vàn hoc, vàn nghe, hoc vàn va tuy theo tùng truòng hdp cu thè ma eó nhùng dinh nghla khàc nhau Vi du, xét tu khia canh tu" nhién thì vàn hoà là "cài tU nhién duoc bién dòi bdi con ngiidi", hay "tàt cà nhùng gì khòng phài là thién nhién déu là vàn hoà" "Theo cach hiéu góc ròng - vàn hoà là toàn bó cuòc song ( nép song, lòi song ) cà vat chat

xà boi va tmh thàn eùa tùng còng dóng." [72,22-23]

Giào su chon càch phàn eùa UNESCO thành hai loai di san vàn hoà: mot là di san vàn hoà hùu thè ( Tangible ) nhu dinh, dén, ehùa, raiéu, làng mò, nhà san, va hai là di san vàn hoà vò hình ( Intangible ) bao gòm eàe biéu hien Wdng trUng va "khòng sd thày dUdc" eùa vàn hoà dUdc luu tniyén va bién ddi qua thòi gian, vói mot so qua trình tài tao, "trùng tu' eùa còng dóng ròng rài Nhùng di san vàn hoà tam goi là vò hinh này theo UNESCO bao góm cà àm nbac, mùa, tmyén tbòng, vàn chUdng truyèn mieng, ngón ngù, huyén thoai, tu thè ( tu thài ), nghi thùc, phong tue, tap quàn, y dUde co truyèn, viee nàu àn va eàe món àn, le boi, bi qiiyét va quy trinh còng nghe eùa càc nghé truyèn thóng Cài hùu thè va cài vò hình gàn bó hùu ed vói nhau, long vào nhau, nhU thàn xàe va tam tri con ngudi [72,14]

Chon càch phàn chia thành hai loai: hùu thè va vò hình da phàn chia rat triet de di san vàn hoà

1.1.2 PGS.TSKH.Vien sT.Tràn Ngoc Them: [62]

PGS.TSKH.VS Tran Ngoc Thém dUa ra dinh nghia ve vàn hoà ; "Vàn hoà là mot he thóng hùu ed càc già tri vàt chat va tinh thàn do con ngUòi sàng tao va tich luy qua qua trinh boat dòng thUe tién, trong su tudng tàc giùa con nguòi vói mói truòng tu' nhién va xà hòi" [62,10]

Òng néu càc càch "chia dói" vàn hoà thành vàn hoà vat chat va vàn hoà tinh thàn Khòng nhiìng vày, òng con liet ké "nhùng càch chia ba": vàn hoà

vat chat, vàn hoà xà boi - vàn hoà tmh thàn; vàn hoà vat chat - vàn hoà tmh

thàn - vàn hoà nghe thuat; sinh boat kinh té - sinh boat xà hòi - sinh boat tri thùc Tham ehi "chia bòn" thành càc thành tó nhu vàn hoà san xuài, vàn hoà

xà boi, vàn boa tu tuóng, vàn hoà nghe thuat; hoac boat dòng sinh tón, hoat dóng xà bòi, hoai dóng tmh thàn, huat dóng nghe tliuat [62,16]

Càch tiép can he thóng dà giùp tàc già trình bay rat logie va chi tiét ve vàn hoà Òng dUa ra bòn thành tò ( tiéu he ) ed bàn vói càc vi he eùa càc lièu

he : vàn hoà nhàn thùc ( vói bai vi he là nhàn thùc ve vù trii va nhàn thùc ve

con ngUòi ), van hoà tó chùc cóng dòng ( vàn boa td chùc ddi song tap thè va vàn hoà td chùc dòi song cà nhàn ), vàn hoà ùng xù vói mói trUdng tu nhién ( vàn boa tan dung mói trUòng tu nhién va vàn hoà ùng phó vói mòi trUdng tu nhién ) vàn hoà ùng xù vói mói trUòng xà bòi ( vàn hoà tan dung mòi truòng

xà boi va vàn boa ùng phó vói mòi trUdng xà hói ) Nò tao thành càu trùe eùa

he thóng vàn boa

L I A GS.TSHoàng Vinh: [68], [69], [70]

TrUòc hét, tàc già khang dinh khài niem di san vàn hóa là mot tap hdp nhiìng càp pham trù vùa tUdng phàn, vùa thóng nhàt Òng dUa ra hai càp pham trù chinh :

"Truyèn thóng - Hien dai" va "Ké thùa - Phàt trién "

Theo quan niem eùa tàe già, trong mòi quan he vói càp pham trù thù nhàt, di san vàn hóa chinh là cài hien dai dudc truyèn lai tu trong qua khù Vói

y nghla này, di san vàn hóa dóng vai trò nbu mot "ma di truyèn xà hói mot

thù Ky lic tap thè ( tàc già nhàn manb ) cho phép su tài sinh, su nhó lai ve qua

khù trén tmc thòi gian, làm nén tinh lién mach eùa nén vàn hóa dàn toc Di san vàn hóa ó day dUdc hình dung nhu bang thang già tri hay mot he thóng càc già tri, nhùng nhàn tó hình thành nén bàn sàc vàn hóa eùa mot dàn toc Bàn ò day vùa là góc, cài nguyén thùy, vùa là cài cót lòi, cài nén tàng cho phép nén vàn hóa dò tu sinh, tu hóa trén ed so eùa chinh minh

Theo tàc già, càp pham trù này cho thày di san vàn hóa tón tai nhu mot thuc the khàch quan Càn eù theo càch suy luan nhu vày, tàe già di dén suy luan tiép theo, càp pham trù thù hai nhàn manb dén tinh khà bién eùa nò dudi tàc dóng eùa chù the

Chù thè ma tàe già de càp là chù thè niiàn ttiue tiép thu cac di san vàn hóa trén ed so ké thùa, dUa ehùng vào hién tai trong nhùng phùc hop loai hình quan he vói nhùng già tri mòi này sinh, làm phong phù cho Idio tàng di san

vàn bòa eùa minh Tàe già nhàn manb, trén tbUc té, càch nhàn thùc va khai thàc di san vàn bòa eùa chù thè eó thè chinh xàe va cùng eó thè sai làm

Tàc già di dén khang dinh mot càch khài quàt quan niem eùa minh ve

di san vàn bòa : " Nói mot càch khài quàt nhàt, quan niém di san vàn hóa là tdng thè nhùng tài san vàn hóa tmyén thóng trong he thóng già tri eùa nò, dUdc chù thè nhàn biét va dUa vào su dung nham dàp ùng nhùng nbu càu va

dòi hòi eùa hien tai, Dóng vai trò then chót ò day là nhùng khài niém " nhàn

biét" va su dung, ben ngoài mòi quan he vói chù thè, khòng tón tai khài niém

di san vàn hóa theo nghia dich tbUe eùa no"

Tàc già di sàu vào phàn biét hai khài niem di san vàn bòa ( cultural beritage ) va tài san vàn hóa ( cultural propeties ) theo càch phàn biét eùa Nhàt Bàn va nhàn manb d nude ta, cho dén nay vàn khòng phàn biét rò ràng bai khài niém này Vi vay, trong tàc pham eùa minh, òng dùng tu di san vàn hóa bao hàm cà bai thuat ngù nói trén

Vé càch phàn chia di san vàn hóa, tàc già làn lUdt trình bay vàn tàt ve càc càch phàn chia eùa UNESCO ( di san vàn bòa vàt thè va di san vàn hóa phi vat thè ), eùa Nhàt Bàn ( di san vàn hóa hùu hình - Tangible culture - va di

san vàn bòa vò hình - Intanggible culture ) , càch chia thành di san vàn hóa

tmh va di san vàn hóa dóng nhàn manb dén su khu biét giùa càc khài niem này vé mat ngón tu va dói chiéu chiìng trong thue tién

Nhùng noi dung cu thè ma GS.TS Hoàng Vmh dUa ra trong càc tàc pham trén eùa minh eó rat nhiéu diém mói Vè ed bàn eò thè lUu y dén nhùng noi dung quan trong trong càch quan niem vé di san vàn hóa :

+ Hai cap pham trù chinh ( trong su thóng nhàt va tuong phàn eùa nò )

-^ " Ma di truyèn" làm^ tài sinh, nhó lai qua khù., làm lién m.aeh nén vàn

hóa dàn toc

+ Tón tai nhu mot thiìc thè khàch quan

+ Tinh khà bién eùa nò dUdi tàc dóng eùa chù thè

+ Co thè dUdc pbàt trièn, cùng eó thè bi suy kiét, triét tboài

1.1.4 Quan niem ciìa Ngnyln Cam Thiiy! [66]

Trong phàn dàu bài viét, tàe già Nguyen Cam Thùy dà dUa ra quan niem eùa minh khà ngàn gon vé khài niém di san vàn hóa Tàe già khàng dinh : " Di san vàn bòa là nhùng san pham vàt chat va tinh thàn do con ngUdi hoac thién nhién tao ra va dUdc su dung phue vii cho dòi song eùa con nguòi, tu dò hình thành, khàng dinh càc già tri eùa ehùng vè Lich su, vàn hóa, khoa hoc

va càc san pham - di san dò luón luòn thè hién bàn sàc dàn toc cu thè" [66,132]

Tàc già cho ràng, khài niem di san vàn hóa bao hàm hai càp pham trù:

"Tmyén thóng - bién dai" va "Ké thùa - phàt trièn"

Cap pham trù thù nhàt cho thày di san vàn bòa tón tai nhU mot thuc thè khàch quan; cap pham trù thù hai nhàn manb dén tinh khà bién, sU vàn dòng eùa di san vàn hóa trUde sU tàc dóng eùa con ngUòi - chù thè, làm cho di san này smh nhiìng già tri mói hoac suy kiet, tham ehi bién màt Tàe già di dén nhàn dinh mot càch khài quàt : " Nói mot càch tdng quàt, di san vàn hóa là tdng thè nhiìng tài san vàn hóa truyèn thóng, dudc chù the nhàn biét, dinh già

va dua vào su dung, nhàm dàp ùng nhiìng nhu càu va dòi hòi eùa cupe song hién tai." [66,133]

Tàc già chon càch chia di san vàn hóa thành hai loai : di san vàn hóa vat thè va di san vàn hóa phi vat thè

ULgJSJ^Ìguyln Tri Nguyen: [45]

Tàc già cho ràng, trong tién trình eùa vàn hóa dàn toc, di san vàn hóa dóng mot vai trò rat quan trong vi nò là nguón lue nói sinh cho qua trình tiép bién vàn hóa Di san vàn hóa tao nén ky ùc vàn hóa cho moi dàn toc, ma chùc nàng eùa nò là tao nén mot bue ehàn dung tu hoa eùa dàn toc minh, yéu tò co bàn tao thành bàn sàc vàn hóa dàn toc Di san van hóa - hay ky ùc vàn hoa là mot tdng thè, khòng thè tàch rdi, tuy nò eó thè co nhiéu bình thùc tón tai trong

khòng gian va thòi gian Hai hình thài lón , eó tinh bao quàt trong di san, ngày nay dUdc gioì nghién eùu eùa thè giói di dén sU thóng nhàt dinh danh va dinh ngbia cho nò : Dò là di san vàn bòa vat thè va di san vàn bòa phi vat thè Hai hình thài này khòng thè tàch ròi mot càch ed gidi Bdi vi, san pham eùa sU sàng tao vàn hóa là luón luón vUdn tói biéu tUdng vàn hóa, eó sue ehùa dung nhùng tbòng diep eùa càc thè he trong qua khù,

Tàc già di sàu vào trình bay vè di san vàn hóa phi vat thè va vat thè vói

2 7

càc nói dung cu the cua ehùng, cìing nhU nhùng hình thùc tón tai eùa chung ' C J ?

trong thUc tien Trong di san vàn hóa phi vàt thè, tàe già di sàu trình bay cùng nhu nhàn manb yéu tó le hòi, vói khàng dinh : " Le hòi là su thè hien tdng hdp

va nguyén sinJi eùa vàn hóa phi vat thè " Tàc già nhàn manb, le hòi là mot hình thùc eùa bàn thàn ddi song con ngUdi - ó day nò nàm giùa cuòc song va nghe thuat [45,76]

1.1.6 Lnatdi san van boa eùa Nifctc Gong bòa XHCN Viet Nam: [106]

Ngày 12 thàng 7 nàm 2001 Chù tich nUdc Tran Due LUdng ky Lenh cóng bò Luàt Di san vàn bòa, dà dUdc ky bop thù 9, Quòc bòi khóa X thòng qua

Diéu 1 ehUdng I ghi rò : di san vàn hóa quy dinh tai luat này bao góm

di san vàn bòa phi vat thè va di san vàn hóa vat thè, là san pham tinh thàn, vat chat eó già tri lich su, vàn hóa, khoa hoc, duge luu truyèn tu thè he này qua thè he khàc ò nude Còng bòa xà hòi chù nghla Viét Nam

Diéu 4 chudng I phàn dinh càc khài niem di san vàn hóa vat thè va phi vat thè cu thè nhU sau :

+ 1 Di san vàn hóa phi vat thè là san pham tinh thàn eò già tri lich su vàn hóa, Ichoa hoc, dudc lUu giù bang tri nhó, chù viét duoe luu truyèn bang truyèn mieng, truyèn nghé, trình dién va càc hình thùc luu giù , lUu truyèn Idiàc, bao gòm tiéng nói, chù viét, tàe pham vàn hoc, nghé thuat, khoa hoc, ngù vàn triiyén mieng, dièn xUdng dàn gian, lói song, nép song, le boi, bi quyèt vè

nghé thù còng truyèn tbòng, tri thùc vè y, dUdc hoc ed tmyén, vé vàn bòa am thuc, vè trang phue tmyén tbòng dàn toc va nhùng tri thùc dàn gian khàc +2 Di san vàn hóa vàt thè là san pham vat chat eó già tri lich su, vàn hóa , khoa hoc, bao góm di tich lich su - vàn bòa, khoa hoc, danh lam thàng cành,

di vat, co vat, bào vàt quòc già

Li4t di san van bòa dà néu va xàe dinh mot càch rò ràng càc khài niém lién quan dén di san vàn hóa Di san vàn bòa dUde hieu bao góm càc y chinh ;

+ Bao gòm di san vàn hóa vàt thè va di san vàn bòa phi vat thè

+ Là san pham tinh thàn, vàt chat eó già tri beh su, vàn hóa, khoa hoc + duoc lUu tmyén tu thè he này qua thè he khàc

Trén thue té eó rat nhiéu quan niem khàc nhau vè di san vàn bòa Co tàe già trình bay mot càch rat ehi tiét, nhUng cùng eó tàe già phàc hoa qua càc net ed bàn ma thòi Càch trình bay eùa GS Tran Quòc Vudng phàn khài niém

di san vàn boa thành di san vàn hoà hùu thè va di san vàn hoà vò hình là càch phàn chia bop ly va eò tinh triet de nhàt

Quan niem eùa GS.TS Hoàng Vinh dUge trình bay khà rò net trong càc tàc pham eùa minh Càch hieu eùa òng chù trong dén su càm nhàn, va tàe dòng eùa chù the di san vàn hóa, tue là con ngUdi Con ngUdi theo càch trinh bay eùa òng dà can thiép, tàe dóng trUe tiép trong qua trình hình thành, tón tai, phàt smh va pbàt trièn cùng nhU suy kiet, diet vong eùa di san vàn hóa Theo càch hieu nbu vày, néu khòng eó chù the là con ngUdi này, thì di san vàn bòa khòng tòn tai, hoàe, kbóns con là di san vàn hóa Di san vàn hóa, tàt nhién chi xuàt hien va tón tai trong mói quan he vói chù thè là con ngUdi Khóng eó chù thè này, nò Idiòng thè dudc tao ra, tón tai va phàt trién Tuy nhién, cùng theo càch trình bay eùa tàc già, lù hai cap pham mi chinh, làc già dà suy ìuàn ràx logie vé su tòn tai nhU mot thuc thè Icbàch quan Hay nói khàc, dén luot minh,

di san vàn hóa tón tai dóc lap vói nhùng quy luat va chiù su chi phói chung eùa thuc tién cuoc song Diéu này khang dinh su tón tai va phàt trièn ben vùng

tUdng dói theo càc quy luàt khach quan eùa di san vàn hóa, khòng chi chiù sU can thiép va tàe dóng eùa chù thè ( ó day là trong nhùng pham vi, mùc dò, khòng gian va thòi'cu thè ) Chùng ta dà tùng biét vai trò tàc dòng ngUdc tró lai eùa nèn vàn hóa Hy Lap ed dai trUóc sU cUdng che, xàm làng eùa Ba Tu, Vàn hóa Nhà Hàn dói vói thè lUc Nhà Nguyén, hoac Nhà Thanb Hoac vàn bòa Dai Viét trUóe àm mUu dòng hóa bang ngbìn nàm eùa càc thè lUc phong kién Trung Hoa

Su tòn tai trong mot tdng thè va chiù sii tUdng tàe theo càc quy luat khàch quan là mot noi dung quan trong ma GS.TS Hoàng Vinh goi tén là

"thuc thè khàch quan" Noi dung này eó y ngbia hét sue quan trong trong vàn

de nhàn thùc cùng nhU hoach dinh cho còng tàc bào tón va phàt trièn di san vàn hóa eùa nhàn loai nói chung, eùa dàt nUde ta nói riéng Khòng chù trong dén noi dung này, se phà vd tinh khàch quan eùa di san vàn hóa, bién di san vàn hóa trò thành mot thuc thè khàc, khóng con là nò nùa Già tri eùa nò, do vay, khòng nhùng bi giàm di ma con eó thè nói là khòng con già tri

Quan niém eùa GS.TS Hoàng Vinh chù trong dén màt thù hai eùa vàn

de, dò là tinh khà bién eùa di san vàn hóa Theo trinh bay eùa òng là khà bién dudi tàc dóng eùa chù the Day là dièm rat quan trong trong vàn de nhàn thùc

vé di san vàn hóa Su tón tai va pbàt trièn eùa di san vàn hóa chiù su tàe dòng, can thiép hét sue rò net eùa chù thè - con ngudi Khòng chù trong dén noi dung này, con ngUòi dà làm suy kiet hoac bién màt rat nhiéu di san vàn hóa Khi nhàn ra tinh chat nghiém trong va bau qua eùa nò, thì khóng con co thè eùu vàn dUde nùa Trong nói dung này con bao ehùa cà thài dò va càch quan niem cùng nhU phudng phàp, eàch thùc hành dóng eùa chù thè trong sii can ihiep, làc dòng cua ho vào su lón lai va phàt trién eùa di san vàn hóa Lién quan dén vàn de này, su nhàn thùc va quan niém eùa chù thè co vai trò hèt sue quan trong Nò là ed so nén tàng de di dén nhùng phudng phàp va hành dòng

cu thè Ngay trong cóng tàe phue bèi, phue che càc di san vàn bòa ma chiing

ta dà thuc bién trong qua khù, cùng nbU quan niém va càch giài quyét dói vói mot so di san vàn bòa ó càc dia pbUdng ( nhàt là thòi ky trUóc Dai boi Dàng làn VI ) ehùng ta dà màc phài khóng it sai sót, de lai bau qua khà nàng né , nbu làm bién màt mot so di san vàn hóa eó già tri mot càch rat dàng tiée

Dièm noi bat trong quan niem eùa GS.TS Hoàng Vinh vé di san vàn bòa là su sàng loe thù tbàch eùa thòi gian dòi vói di san vàn bòa Nò nbU là mot tiéu cbi quan trong de dinh già di san vàn bòa Vay nbUng, néu nói nhU vay, sé làm giàm nhe vai trò eùa chù thè trong sU tòn tai, pbàt trièn eùa di san vàn bòa Se tron ven bdn khi nhìn nhàn nò trong mói quan he tdng thè, logie nbu nò vón eó NhU vay, vùa khàng dinh tinh tón tai dóc lap khàch quan eùa

nò, là thuc thè khàch quan, vùa khàng dinh vai trò, nhiem vu cùng nbU su tàc dòng tich cUc eùa chù thè, truóc hèt, là trong còng tàc bào tòn va pbàt trièn càc di san vàn hóa

Cho dù duoc trình bay rat ngàn gon, nhUng vè ed bàn, quan niem ma tàe già Nguyén Cam Thùy dUa ra khà rò ràng va day dù Diém khàc biét là tàc già này khàng dinh di san vàn hóa là san pham vàt chat va tinh thàn do con ngUòi va tbién nhién tao ra

TS Nguyen Tri Nguyén lai chù trong dén vai trò eùa di san vàn bòa trong tién trinh eùa dàn toc Òng goi nò là nguón lUc nói sinh cho qua trình tiép bién vàn hóa, là yéu tó co bàn tao thành bàn sàc vàn hóa dàn toc Càch phàn loai eùa òng là phàn thành hai loai : di san vàn bòa vàt thè va phi vat thè Dièm dàng chù y là, òng cho ràng hai hình thài eùa di san vàn bòa khóng tàch rdi mot eàch ed giói Trong thuc tién, viee khu biét hai loai di san vàn bòa này, co lue gap khóng it khó khan Nguyén nhàn chù yéu là do su giao thca Idia chat che giùa chiìng vói nhau Trong mói quan he này là di san vàn hóa vat thè, nhung cùng là nò, trong mòi quan he khàc lai là di san vàn bòa phi vàt thè Càch nhìn nhàn vàn de trong mòi quan he mò, quan he dóng mang tinh bién chùng rat cao Nò là ed so khoa hoc giùp chiing ta nhàn thuc va xù

ly khà triét de khi nghién eùu, tbUc bién còng tàe bào tón va pbàt trièn di san vàn bòa

Luat di san vàn bòa ra ddi muon bdn ( thàng 7 nàm 2001) nén vé ed bàn

dà khài quàt dUdc càc dièm chinh yéu eùa khài niém di san vàn bòa Luat di san vàn bòa chon càch phàn chia thành hai loai : di san vàn bòa vàt thè va phi vat thè

Cho dù eó nhùng dièm khàc nhau nhàt dinh, càc quan niem trén thóng nhàt ó nhiìng noi dung chinh khi trình bay vè khài niem di san vàn bòa cùng nhu càch phàn loai di san vàn hóa :

+ Bao gòm hai càp pham trù chinh : Tmyén thóng bién dai, Ké thùa phàt trièn

-+ Su tòn tai khàch quan ( thuc thè khàch quan )

+ Tinh khà bién

+ Chù thè va vai trò eùa chù thè

+ Là su tòn tai bién tbUe eùa vàn hóa

+ Yéu tò Cd bàn tao thành bàn sàc dàn toc

+ Phàn thành hai loai : di san vàn hóa vat thè va di san vàn hóa phi vàt thè ( cho dù eàch goi tén eó khàc nhau )

+ Viee phàn chia này khòng tàch rdi hai loai di san vàn bòa mot càch

1.2.2 Pbàn loai di san vàn boa:

-H Di san vàn hóa phi vat the là san pham tinh thàn eó già tri lich su

vàn hóa, khoa hoc, dUde luu giù bang tri nhó, chù viét, dUdc lUu truyèn bang truyèn mieng, truyèn nghé, trình dién va càc bình thùc lUu giù , lUu truyèn

khàc, bao góm tiéng nói, chù viét, tàe pham vàn hoc, nghé thuat, khoa hoc, ngù vàn tmyén mieng, dién xUdng dàn gian, lói song, nép song, le boi, bi quyèt vè nghé thù còng tmyèn thóng, tri thùc vè y, dUdc hoc ed truyèn, vè vàn bòa am tbUe, vè trang phue tmyén tbòng dàn toc va nhùng tri thùc dàn gian khàc

+ Di san vàn hóa vat thè là san pham vàt chat co già tri beh su, vàn

hóa , khoa hoc, bao góm di tich beh su - vàn bòa, khoa hoc, danh lam thàng cành, di vat, ed vat, bào vat quòc già

n Di san van boa Hne :

Di san vàn hoà Hué duge rat nhiéu nhà nghién eùu giói ÌWUA qua nhiéu tàc pham eùa minh Trong dò tap hgp càc bài viét eùa nhóm tàe già trong cóng

trình "D/ san vàn hoà Hué, 20 nàm bào tón va phàt huy già trf\ NXB Tìiugn

Hoà, Hué.2002) nhàn ky niém 20 nàm ngày thành lap Tmng tàm Bào tón di

tich eó dò Hué là mot trong nhirng tap hgp càc bài viét cóng phu nhàt [47] Cóng trinh này cho ràng, noi bat trong di san vàn hóa Lo dò Hué là he tbòng di tich eò dò Hué dà dUde UNESCO cóng nhàn là di san vàn hóa thè gioì That ra, di ùeh eó dò con lai dén ngày nay mói dUoe kbòi cóng xày diing dàu thè ky XIX duòi thòi vua Già Long ( 1802 - 1820 ), vua Minh Mang (

1820 - 1840 ), là su tiép nói he thóng kién trùe eùa càc dmh phù, dò thành thòi ehùa Nguyén va kmh dò Phù Xuàn eùa trièu dai Tay Sdn, Nguyén Hué, duoc tiép tue bd sung, diéu chinh dén dàu thè ky XX

Qua bang tram nàm tón tai, trong mòi trUòng khi hàu khàc nghiét: bào kit trién mièn, nhiéu thòi ky dàt nUdc trai qua chién tranh àc liet kéo dai, di tich

eò dò Hué eó lue bi tàn phà nang né, mot so còng trình dà trò thành pbé tich, hoac bi hu bòng nàng né Nhung nhìn tdng thè day là mot quàn thè di tich, mot he tbòng kién trùe cung dinh co quy mó lón nhàt, con lai diiy nhàt ò Viét Nam Nò eó bdn 1000 don vi cóng trình va bang van co vat cung dinh, tiéu bièu cho nghé thuat kién trùe cung dinh tinh tè eùa Viet Nam

Càc bài viét này khang dinh rang, chùng ta dà eó nhiéu co dò, tiéu bièu nhàt là kmh thành Thang Long, nhUng, tàt eà càc còng trình kién trùe này bau nbu dà bi nhùng bién dóng eùa beh su xóa di gàn hét May man, con lai ó Hué mot tdng thè kién trùe cung dinh hoàn chinh nhàt, thè bién mot bude pbàt trièn eùa nghe tbuàt xày dUng kién trùe cung dinh Viét Nam, sau qua trình bUng pbé eùa nhiéu triéu dai quàn chù He tbòng kinh thành Hué bao gom mot

he tbòng càc loai thành: Kinh thành Tu càm thành, Hoàng thành, Tran bài thành, gàn vói he tbòng song bò, eùa bièn: NgU bà Ho thành bà Ho thành bào, Kim thùy tri, Hai khan Thuàn An Di lién vói he tbòng thàrùi trì là mot loat eàe he tbòng cung dién,miéu dàn, làng tam, quan thu, phù de, ngU vién

va càc vùng dàn cU, binh xà, rugng dàt quan phòng Day thuc sU là mot thành tUu eó già tri eùa kién tnie kinh thành Viét Nam, ehùa dung nhiéu tinh hoa tmyén thóng eùa kién tnie dàn toc

Phong càch kién trùe tao cành tmh té eùa cung dinh Hué con dat dén su bài hóa tuyet my ò mot so làng vua nàm an minh trong viing dòi nùi ven hai bò song HUdng, ò phia Tay Nam kinh thành Càc làng vua trièu Nguyen khà bè thè, vùa tuàn thù nghiém ngat nhùng quy tàc eùa làng vua, vói he thóng san cbàu tam dién, bi dinh, bào thành, dòng thòi lai van dung hình thài kién trùe cimg dién, dièm xuyén ndi bò sen, , lói dao, tùng vién, thùy ta, dinh quàn, cà biét co ndi con eó nhà dgc sàch, nhà bàt, trUdng bàn eùa nhà vua nhU làngTu Due Mòi làng vua là mot phong càch kién trùe riéng, thè hién mot phàn nhùng yéu tò triét ly, tàm Imh va già tri tham my riéng biét Bao trùm lén tàt

cà là làng vua triéu Nguyén khóng gdi lén càm xùc dau buon vè cài chét, ngUdc lai, mòi làng vua là mot chòn thanb nhà de con ngUòi dao chdi, ngàm

iìiìiiì va suy Luong

v é trang tri nghé thuat cung dinh, xuàt hien mot loat 24 bue U'anh "A7//

thàp ili hiéu" òì^ng Dóng Khành va bue tranh boànb trang "Ciìu Umg àn van"

dUdc vé bang thù phàp bòi boa dicb thUc ò làng Khài Dinh Tat cà déu con dUdc lUu giù nguyén ven

Theo thóng ké eùa eàe tàc già dua ra trong tàp chuyén khào, ehùa Hué bién co bang tram ngòi ehùa, trong dò co nhiéu ehùa co, nhu ehùa Lmb Mu (

1601 ), ehùa Tùy Vàn, ( 1648 ), ehùa Quòc An ( cuòi TK XVII ), ehùa Bào Quòc ( 1674 ), ehùa Tu Dàm ( dàu TK XVII ), ehùa Tbuyén Tòn ( dàu TK XVIII ), ehùa Dòng Tbuyén ( bau bàn TK XIX ), ehùa Diéu De ( 1842 ), ehùa

Tu Hiéu ( 1843 ), ehùa Tuòng Vàn ( TK XIX ) [47]

Ben canh di san vàn hóa vat thè, di san vàn bòa phi vat thè là mot bò phan khóng kém phàn quan trong eùa di san vàn bòa Hué Cùng vói sU cóng nhàn eùa UNESCO vé di san vàn hóa, bang loat eàe di san vàn hóa Hué, trong dò

co di san vàn hóa phi vat thè dà dUde khàm phà, bào tón va phàt trièn

Theo khàng dinh eùa rà't nhièu nhà nghién eùu, di san vàn hóa phi vat thè Hué bao gòm: nhùng bò món nghé thuat cung dinh ( mùa, bàt cung dinh, nghé thuat am thuc cung dinh, ngU thien), vàn hóa bàc hoc ( ea Hué ), vàn hóa tòn giào ( le nbac tòn giào, mùa bàt cbàu vàn ), vàn hóa dàn gian ( le hòi, trò chdi dàn gian, phong tiie, tap quàn, ùng xù )

Trong kho tàng di san vàn bòa phi vàt thè Hué, he tbòng di san vàn hóa cung dinh dUdc coi là net dàc sàc eùa riéng Co dò Hué Trong dò phàn le nbac cung dinh dà kbòi phue dUde nhièu bài eó già tri rat lón eà Dai nbac va Nhà nbac cung dinh Dén nay dà sUu tap dUge phàn lòi eàe bài Thành trong le Té

giao, Bình trong le ba le Nguyen Dàn, Doan DUóng, Van Tho, Vàn trong le té

Vàn Miéu va dang dUde Idiòi phue pbàn nbac

Cùng vói vàn hóa cung dinh, nhùng di san vàn hóa phi vàt thè thè khàc góp phàn tao nèn vàn hóa Hué vàn con dUdc bào tòn, gin giù Le nbac lón giào, nhàt là le nbac Pbàt giào xù Hué thòi gian gàn day dà dudc eàe nhà nghién eùu quan tàm nghién eùu va sUu tap, bào tòn Hat cbàu vàn dUdc bào

tòn theo phong càch mùa bàt cbàu vàn Hué, dang tùng bude trò thành mot loai bình nghe thuat dUdc san kbàu bòa

Càc nhà nghién eùu vàn hoà Hué dà rat tu bào khi thùa nhàn, ea Hué va ly Hué dUde chù trong phue bòi vói nhùng két qua rat khà quan, trò thành nhùng loai bình nghé thuat gàn vói thù chdi tbuyén trén song HUdng, rat dUde du khàch quan tàm thUÒng thùc Hién Hué dà bào tòn dUde mot he thóng càc bài

ca Hué khà phong phù: 18 bài diéu Nam, 15 bài diéu Bàc va gàn 20 bài ly Hué Chùng khóng tòn tai chi trong càc nhà nghién eùu ma dén vói còng dóng, trò tbàrùi nhùng san pham vàn bòa dàc sàc tbam già vào càc chUdng trình bièu dien phue vu còng ehùng dia pbUdng va khàch tham quan Co dò Hué ( dàn theo [47] )

Trong bòi cành vàn bòa mièn Tmng, vàn hóa Hué là sU thè hién mot sU hun due, két tinh va thàng hoa eùa qua trình tiép bién vàn bòa Viét Nam Co thè con nhiìng y kién tranh luàn vé khài niém vàn hóa Hué, nbUng khi nói dén

nò, khóng ai phù nhàn dUdc net riéng biét thè hien qua nhiìng vé dep khó qiièn eùa vàn hóa vat thè : ben canh 16 ddn vi trong quàn thè di tich beh su vàn hóa

ma UNESCO còng nhàn là di san vàn hóa nhàn loai, con eò lói kién trùe nhà vUdn, va khóng it càc cóng trình kién trùe co khàc thàp thoàng trong càc vùng eày xanh Ngoài viee quàn thè di tich lich su vàn bòa Hué thè hien uy lue eùa mot thiét che hành chinh eùa triéu Nguyén, con thè bién thài do ùng xù eùa còng trình kién trùe Hué dói vói tu nhién Vói mot vùng dàt nàng né, mUa dàm, bào lut trìèn mièn nhU dàt Hué, thài dò ùng xù tòn trong tu nhién, biét bòa vào tu nhién ( eày xanh, vUòn tude ) là su ùeh bop eùa cà mot qua trình ùng xù rat làu dai eùa cà mot vung dàt Già tri này that to lón, khóng kém gì nhùng dà tri vàn bòa nqhé tbuàt tham mv khàc ma tu làu dà duoc còng nhàn

va khàng dinh cua vàn hóa Hué va di san vàn hóa Hué Long vào dò là nhùng thè bién, hay két qua eùa mot lòi quan niém tinh thàn, tàm linb eùa ngudi bàn

xù vè tòn giào, tin ngudng ( cho dù là kién trùe cung dinh bay dàn eU , dù ò

dai thè bay tièu tiét déu rat dUde chù y tbàu dào), thè hién rò nhàt là nghé thuat Phong thùy ( nbU thè dàt, thè nùi, thè nhà, thè song, rang eày, bUdng gió mang nàng tinh thàn À Dòng

Tàt cà long trong mot Khòng gian vàn hóa, con ngUòi Hué song eó phàn tbién vè bUdng noi, pha mot it làng mang, tram tu, tao càm giàc hdi buon, tinh tai hình thành mot phong eàch song rat riéng Net bình dàn, mòc mac pha làn vói mot vón song, vón tri thùc tao cho ngUòi dàn dia phudng net riéng biét khó tròn làn Diéu này thè bién cà ò trong vàn hóa cung dinh làn vàn hóa dàn gian : ca Hué, ly Hué, nhà rùiac, mùa cung dinh va mùa dàn gian,

le thùc cung dìrùi làn le boi dàn gian, sàc phue va cà vàn hóa àm tbUc

Di san vàn hóa Hué dUde ngUdi dàn ndi day rat chù y giù gin, bào tón

va khóng ngùng phàt trièn nò Nò the hién tu y thùc trong xày dung mot ngòi nhà, thù chdi tao nhà day tinh triét ly : eày cành, non bò, xudng ròng, phong lan, chim, eà cành, cho dén viee gin giù bào tón nhùng lói song, le nghi, phong tiic, tap quàn, le lói ùng xù, nhàt là trong viee giào due thè he tré Tàt

eà dèu xuàt pbàt tu truyèn tbòng Tòn sU trong dao, bièu hoc, yèn qùy òng bà, cha me, td tièn truyèn thóng này nbU mot dòng suoi ngàm, nhUng rat ben bi, manb me tao nèn dòng lue eùa mièn dàt eó dò này giùp nò tao dudc vón qùy

nhàt: Con Ngiiòi Hué tvong di san vàn hóa Hué

Phàn quan trong nhàt trong di san vàn bòa phi vat thè Hué, tao thành co sd nén tàng eùa di san vàn hóa Hué là chù thè eùa nò: con ngUdi Hué Diéu dàng ghi nhàn nhàt là cho dén thòi dièm này, day là mot trong so hét sue it òi eùa càc dia pbUdng eùa dàt nUdc ta con gin giù duoc gàn nhu trgn ven nhùng phong tue tap quàn, nhùng truyèn thóng tòt dep, khòng mày bi càc yéu tò vàn hóa phudng Tày va càc àim hùòng cua cuòc song dò LUÌ hien dai tac dòng

Truyèn thóng Kinh trén, nbUdng dUdi, Tón sU trong dao, hiéu hoc, vUdt khó

eùa vùng dàt eó dò vàn tón tcai vùng cbài, cho dù eó trai qua bao thàng tram eùa nhùng tàe dòng manb me eùa qua tiìnb dò thi hóa va bòa nhap vói eàe dia

pbUdng khàc cùng nbU toàn càu bòa Nò khóng chi tón tai mot càch khàch quan, ma quan trong bdn nò dUdc y thùc chù quan eùa con ngUdi vùng dàt này bào tón va khóng ngùng pbàt huy Co le day là nguyén nhàn quan trong nhàt, ehinh yéu nhàt, de di san vàn bòa Hué dò so vàn dUde bào tón cho dén bòm nay va cà mai sau

ITI, Bào tfin va p h a t trien di san van hna Hn^ !

.1.1 Rao ton di san van hria :

Trong còng tàc bào tón di san vàn hóa thUdng bàt gap ba tu : bào quàn, bào ve va bào tón Bào quàn, mang nghla là tao nhiìng phUdng tién, su dung nhùng pbUdng tién, bién phàp ky thuat, de gin giù dói tUdng dUde nguyén ven tón tai làu dai Bào ve ehùa dUng noi dung, góm eó nhùng quy dinh boat dóng phàp che cùng vói còng viee bào quàn Con bào tón mang nghla ròng hdn, chàng nhùng phài boat dòng bào ve, gin giù cho dòi tUgng tón tai nguyén ven làu dai, ma con khai thàc khà nàng, pbàt huy tàc dung eùa dói tUdng, phue vu boat dóng tién bò xà bòi Nò gàn vói hoat dóng bào tón càc di san vàn bòa

Bào tón bao hàm trong dò càc cóng tàc cu the : gin giù va khai thàc su dung Trong dò cóng tàc gin giù dóng vai trò quan trong va quyèt dinh Néu khóng gin giù dUde di san vàn bòa tòn tai, thi màt dói tUong bào tòn, hùy diet vàn bòa Cóng tàc này dUde thue hien vói mot loat càc còng tàc khàc : nghién eùu, phàt hién, lUa chon gin giù cho dùng, trùng, cho hèt càc bó phàn eùa di san vàn hóa là dói tUdng eùa cóng tàc này Nò chiù ành bUÒng rat lón eùa nban thùc chù quan, tàm bièu biét eùa nhùng ngudi eó tràeh nhiem thuc hién Viee nban thùc day dù càc dàc diém, dàc trUng, quy dinh vé càc dói tUdng cu thè càn dUgc bào tón, di dén càc quyèt dinh loai bò bay còng nhàn, eàch thùc

va bién phap thuc hién cniu ành buòng eùa quan dièm, khà nàng, trình dò hiéu biét chù quan eùa ngUdi càn bò Lich su se ghi nhàn hoac lén àn dói vói su chon lua quyét dinh eùa ho mot càch nghiém tue

Se xuàt bién khà nhiéu càc tiéu cbi va he tièu cbi cùng nbU nhùng quan niem, quan dièm eó thè rat khàc nhau trong qua trinh thuc té Nò con le thuòc rat lón vào khà nàng va dièu kién cij thè eùa dia pbUdng va eà dàt nUóc trong tùng giai doan phàt trìèn cu thè, nhàt là khà nàng kmh té, tài chinh va trình dò khoa hoc ky tbuàt cùng nhU uhm nban, bièu biét chung va cu thè eùa dói tUdng chù thè (cà quàn ly cùng nbU thuc bién, cà càp dò vi mò va vi mò ) Riéng ò di san vàn bòa phi vàt thè, còng tàc bào tón con khó khan va phùc tap hdn Nò chiù sU tUdng tàe eùa qua trình giao tboa, bòi nhap va sU ành buòng eùa quan niém, so tbich, thi hiéu eùa chù thè ( vói tu càch là còng dóng ) trong qua trình su dung, luu tmyèn bang tàt cà càc con dUdng tu nhién, nhàt là su kiém nhàn va chon loe va phàt trièn van dòng cu thè khàch quan eùa nò Su tUdng tàe eó ành bUÒng rat lón eùa qua trình giao luu bòi nhap, là dàc trUng ed bàn eùa di san vàn bòa ( tinh ké thùa va phàt trién )

Viee chon lUa va quyét dinh he tièu chi de thUc hién cóng tàc bào tón vùa co tinh nèn tàng vùa co tinh càp bàch dàt ra cho càc càn bò chiù tràeh nhiem cu thè Co nhiìng càn eù eò tinh ed bàn thuòng dUdc dUa ra dàu tién de xàe dinh he tiéu cbi : Noi dung già tri di san vàn hóa, nién dai eùa di san vàn bòa, quy mó ( tàm ed già tri ) eùa di san vàn bòa Khi àp dung cu thè thUòng két bop chùng vói nhau trong mot tdng thè chù khòng xé le de bình xét Khóng thè ehi càn cu vào chùng mot eàch mày móc, chung chung Tièu chuàn

là quan trong, nhung phài dUde càn eù trén thuc té tinh hình cu thè de lmb dòng va sàng suót chon lUa, quyét dinh

Cóng tàe gin giù càc tài san quòc già này trUóe hèt phài dUdc phàp luàt bào dàm Va dò là càn cu de ra ddi Luat di san vàn hoa nàm 2001, vói hang loat càc quy dinh rat cu Ùiè va chat che

Viéc vàn dimg càc phUdng phàp va giài phàp khoa hoc, ky thuat tièn tién trong càc còng viee cu thè : bào quàn, tu bd, tu sua, phue hói, xày dilng

bd sung càn tòn trong tièn quyét tinh nguyén ven, nguyén góc, bàn chat

chinh xàe eùa nò Tàt cà dèu phài dUdc làp de àn, nghién eùu, kbào sàt va qua

càc bòi dòng tbam, kiém dinh khoa hoc va chat che Khài niém "Già tri

nguyén gód' là hét sue quan trong khi tbUe hien còng tàc này

3,2 T r ù n g tu va p h a t trién Hi san van hóa ;

Trùng tu va pbàt trièn là càc cóng tàc hét sue quan trong trong bào tón

va phàt trièn di san vàn bòa Khóng phài bàt cu di san vàn hóa nào con tón tai cho dén ngay nay dèu giù dUdc nguyén ven nbU nò vón eó Phàn lón càc di san vàn bòa dò déu bi bu bai xuóng càp, hoac tbam ehi bi bién dang hoac màt

di Ben canh cóng tàc gin giù, bào quàn, bào tón , trimg tu ( tòn tao ) càc di tich beh su vàn bòa là hèt sue càn thiét

Nhiem vu quan trong trUde tién là kbòi phue lai hình dàng ben ngoài eùa kién trùe bi dd nàt, tàt nhién, khó eó thè dat dén sU hoàn chinh vón eó eùa

nò Thuc tè eùa cóng tàc này, do vày tbUdng khòng dat dUde nhU hình dàng ban dàu eùa di tich Nò eó thè tón tai theo hai huóng, trong dò eò thè là nhùng

bò phan mói dUdc kbòi phue, eó khi eó già tri nghe thuat cao bdn ( xét vé màt tbam my) Nò co thè khóng làm giàm di sue hàp dàn eùa di tich dUgc tòn tao, trùng tu TrUdng bop này khà bièm trong thUc tè

Nhiìng cóng trình kién trùe khòng phài bao giò cung dUde xày dung trong mot pham vi thòi gian nhàt dinh, co khi chùng dudc xày dung trai qua nhiéu thòi dai Chùng khóng phài do mot ngUdi sàng tao nén, ma do nhiéu bae thày eùa càc thè''he nói tiép nhau xày dung nén Do vày, viee kbòi phue, trùng

tu càc cóng trình, do vày, phài dUde kbòi phue theo hình dàng ma ò thòi dò, còng trình dUde xày dung nèn Tàt yéu yéu càu nghiém uic xàe dinh mot càch khoa hoc, xàe lap he thóng ehùng eù, ly le rò ràng, eó bang chùng xàe dàng va

co già tri nghe tbuàt cao bdn eà Khóng thè chàp nban su vói vàng tàc trach : kbòi phue ròi lai phà di "kbòi phue" Lai

Co ba trUdng bop càn chù y khi khào sàt kbòi phue mot di tich :

+ Kbòi phue lai bình dàng ben ngoài ban dàu eùa di tich, ma tàt cà càc chi tiét mói thém tbàt sau này Trùng tu càc bó phan xày dUng tu thòi xUa dén nay dà bi dd nàt hoac bi sai lech nghiém trong

+ Kbòi phue lai di tich, vói bình dàng ma nò dà eó trong mot giai doan tón tai nhàt dinh eùa nò Trong mot di tich kién trùe nói chung eó cà nhùng ngòi nhà chinh va ngòi nhà phu mói xày dUng bd sung thém, thì phài pbàn biét dUgc dàu là phàn kién trùe chinh, dàu là phàn bd sung Tu dò kbòi pbiie lai nhùng ngòi nhà ehinh nhu binh dàng eùa nò tu khi mói xày dUng nén, dóng thòi giù gin nhùng pbàn kién trùe phu bién dang con tón tai

+ Muón kbòi phue dUde bình dàng ban dàu cua mot di tich kién trùe, phài nghién eùu that càn thàn dói tUdng va nhiìng tu lieu chinh xàe con dUdc lUu giù Khóng thè xày dung lai dudc nhiìng bó phan dà dò nàt va gin giù dUde nhiìng dàc dièm va già tri nghe tbuàt eùa ngòi nhà mói, néu khòng co nhùng tu lieu dàn chùng xàe dàng

Làp du àn trùng tu mot di tich kién trùe, trUóe hèt, phài nghién eùu càn thàn dói tuong, nghién eùu càc tu lieu dà eó, càc tài lieu lUu u:ù

Xày dUng lai mot di ùeh kién trùe dà hoàn tòan siip dd ( do càc nguyén nhàn khàc nhau) là mot loai trùng tu dàc biét

Còng tàc này hèt sue khó khan va phùc tap Pbàn dóan va két luàn vè

ky thuat xày dung thòi trUóc, vè nhùng dàc triing ky thuat, vè vàt lieu xày dung, vé pbUdng phàp xày dung càc cóng trình kién trùe khòng bao giò là cóng viee de dàng va ddn giàn Cho dén bay giò vàn chUa co mot nghién eùu hoac già thiét nào co tinh tbuyét phue vé chat lieu xày dung de két dinh càc vién gaeh trong càc còng trình thàp Chàm ò Thành dia My Sdn Viee vói vàng, chù quan va thiéu tràeh nhiem trong viee kbòi phue mot so còng uinh trong Icbu thàp này dà khàng dinh rò dièu này ( ehi mày ihàng sau khi xày dUng - trùng tu, càc thàp dà phù day rèu, móc, trong khi tàt cà càc thàp con

nguyén bay dang bi dd v6 dèu khòng bi mot dàm rèu nào, cho dù dà tón tai bang mày tram nàm )

Trong khài niém di san vàn bòa bao hàm bai cap pham trù chinh : Tmyén thóng-Hién dai, Ké thùa - Pbàt trièn Dièu này cho thày di san vàn bòa luòn luòn eó sU vàn dòng, bièn dói trong qua trình tón tai DÓi vói chù thè eùa

nò, cóng tàc pbàt trièn dUde dàc lén mot vi tri hèt sue quan trong NbU chùng tói dà trình bay, viee chon lUa khài niém "phàt trièn" chù khóng chon khài niém "phàt huy" de chi còng tàe hét sue quan trong này hoàn toàn là do bàn thàn cóng tàc này Ó tbUe tien Tbàt trièn" bao hàm trong nò eà sU pbàt huy va

cà su vàn dòng di lén Hay nói càch khàc, làm cho nguón di san vàn hóa khóng chi phàt huy hèt vai trò va tàc dung eùa nò ma ngày mot giàu già tri bdn va bd sung khòng ngùng, tàng lén khòng ngùng eà vè chat lugng va so lUdng Càch goi này càng phù hdp va xàe dàng bdn vói di san vàn bòa phi vat thè Bòi trong sU tòn tai eùa ngay chinh nò dà eó su van dòng, kiém dinh va loai trù theo càc quy luat khàch quan Nò khòng bè tón tai dóc lap, tàch rdi va bàt bién Ben canh dò là khài niem càch tàn, làm giàu vón di san vàn bòa dàn toc Cóng tàc pbàt trièn di san vàn bòa, do vày hèt sue quan trong va càn thiét

Tu rat làu chiing ta quen nói dén phàt trién kinh té, nhiìng nàm gàn day, chùng ta mói nói nhièu dén phàt trién vàn bòa va xà hòi Két tinh eùa phàt trièn vàn hóa thè hién ò pbàf trièn di san vàn hóa NhUng nò khóng bè là he qua, thu dòng ddn thuàn Su phàt trièn di san vàn hóa quan trong hdn là nàm trong y thùc eùa chù thè, do y thùc eùa chù thè di dén hành dòng cu the thiét thuc trong qua trình bào tón va phàt trìèn di san vàn hóa Nò eó khi khòng chi

là tàng vé lUdng, ma eó khi là phàt trièn vè chat, bièu hien qua su hoàn chinh, hoàn thién, già tri eùa di san vàn hóa sau khi duce chù Lhè tàc dòng bang cac boat dóng eó y thùc eùa minh

Cóng tàe này càng eó già tri hét sue to lón Idii tàc dóng vào càc di san vàn hóa ma già tri eùa nò gàn chat vói su tón tai xà hòi va còng dona u-on^

cuòc song tbUc tai : phong tue, tap quàn, tmyèn thóng dàn toc, lói song, ùng

xù Néu cbi "phàt huy' ma khòng phàt trièn thì sé khòng tràiùi kbòi sU bi dòng, eó khi phàn tàc dung, nhàt là ò nhiìng trUdng hdp nhàt thiét càn "eàch mang", thay ddi bay tbam cbi tao mói chùng

Pbàt trién di san vàn bòa bao hàm trong nò cóng tàc tìm kiém, pbàt hien

va tu bd, trùng tu càc di san vàn bòa chUa dUdc pbàt hién, còng nhàn hoac bd

sung day dù Vói di san vàn bòa - con ngUdi, sU pbàt trièn này càng co già tri

thiét thUe hdn

Trong diéu kién mói eùa qua trình pbàt trièn kinh tè, chinh tri, vàn bòa,

xà boi eùa dàt nUóe, chùng ta dang chàp nban ed che thi trUòng vói nhièu thành phàn kinh tè, rat nhièu khài niem mòi va quan niém mòi này sinh nhU mot tàt yéu khàch quan Viee chon Igc va xày dung mói mot so lìhh vue va cà càch quan niém, nhìn nban dàt ra là càn thiét Vàn de con lai là pbàt trièn thè nào cho dùng, khoa hoc va hiéu qua mói là quan trong hdn Dò cùng là dièm dàng quan tàm eùa cóng tàe pbàt trièn di san vàn hóa Dò là chùng ta chUa dat ra vàn de : di san vàn bòa là sU bd sung lién tiic eùa càc the he noi tiép nhau cho dén thòi dièm hién tai Cài bién tai eùa bòm nay se là cài qua khù eùa tUdng lai Cài bòm nay chUa nhàn thùc dUde dùng dàn, se'dUo'e tra lai cho nò su nban thùc dùng dàn trong tUdng lai

Cùng càn lUu y rang, trén thue té, sU phàt trién eùa kinh té thi trUdng dà dàn dàn thay ddi mot buóc quan trong trong nban thùc va eàch dành già eùa ngUòi dàn, xuàt hien nhùng càch nhàn thùc va dành già khàc nhiéu so vói truyèn thóng Lói suy nghi tièu nòng, manb mùn tùng tón tai bang nghìn nàm

dà dàn dàn dUde thay thè bang kieu tu duy nàng dòng hdn eùa tu duy kinh tté nhiéu thành phàn Nò ành huóng dén cà linh viic vàn hóa xà hòi Vàn hóa truyèn thóng nàng vé tu tUÒng Nbo giào eùa ehùng ta dàn dàn eó nhùng bién chuyén va thay ddi Nò bièu bién rò net trong nhàn thùc, quan niem, thai do

Ùng xù, chuàn mUc va lói song eùa con ngUòi Trong dò co cà thài dò ùng xù dói vói di san vàn bòa dàn toc, nhàt là eùa giói tré

3.3 Quan diém cua Dàng va Nhà ntfctc ta vé c»ng tac ban t,on va phat trien di san van hóa:

Còng tàc bào tón di san vàn bòa, thUc ra khóng phài là cóng viéc qua mói me va mòi dUde tbUc hién ò thòi hién dai Nhiìng cóng viéc này vón dà tùng dUdc cha òng ta làng le, kién nhàn thUc hien tu ddi này qua dtì khàc Càc triéu dai phong kién, mot so vi vua dà eó nhùng chinh sàch khuyén kbicb ghi chép, tmyèn nói càc già tri vàn hóa phi vàt thè : càc loai sàch dia chi, dia chi vàn hóa, càc vàn bia càc thàn tich, thàn phà eùa càc miéu mac dè^jdìnb, ehùa Nò chinh là nhiìng nguón niiòi duong su sàng tao vàn hóa :ho càc dòi sau

Sau Càch mang thàng Tàm, Dàng, Nhà nUóe va Hó Chù tzh dà quan

tàm ngay dén viee giù gin va pbàt trièn càc di san vàn hóa KÓ Chi tich dà ky càc sàc lenh so 13 (8.9.1945 ) va 65 (23.11.1945 ) vé viéc Bò Q d e già Giào due, trUdng Vién Dòng Bàc ed, eàe nhà bào tàng, eàe thU vien ecig , àn dinh nhiem vu Dòng phUdng Bàc ed hoc vién bào tón tàt cà eàe co tich trong toàn eòi Viét Nam

Tu thòi dièm này, nUde Viet Nam - vói tu càch là mot quòc zia dóc lap,

sé eó tràeh nhiem bào tón toàn bò càc di san vàn bòa eùa minh

Viéc bài bò ed quan quàn ly bào tàng eó ùeh eùa Phàp de tLiy thè bang mot ed quan quàn ly chuyén ngành eùa Viét Nam dà tao ciéu k:èn che sàc lenh trò thành tuyén ngón vé su thành lap ngành bào tón, bào tàng eùa nUdc Viét Nam mói

Trong sàc lenh này, Ho Chù tich dà dùng khài niem "co tich" de chi càc

di san vàn hóa Nói dung eùa tu này rat róng, no bao góm càc di t::h bàt dòng san nhu ehùa, dinh, dén, miéu, nhà Ùiò, cung dien, thành quach, iìng mg, bia ky va cà càc dòng san nhU dò vàt, chiéu sàc, vàn bang, giày ma, sach vò, khi

càc di tich dò co icb cho lich su Tu ed tich trong sàc lenh dóng ngbia vói tu di tich ma ngày nay chùng ta tbuòng dùng theo ngbia ròng, bao góm eà dóng san

Ngày 29 thàng 10 nàm 1957, Nghi dinh 519 /TTG eùa Chinh phù vè viéc bào ve di tich dà dUge ban hành

Lién tiic càc bòi nghi cho ra càc nghi quyét vé cóng tàc bào tón càc di

• tich beh su vàn hóa : Nghi quyét Hói nghi bào tón Di tich làn thù 2 ( thàng 3 nàm 1963 ), Hói nghi hoc tap hudng din, kiém ké, dàng ky dò ed ( thàng 5 nàm 1963 ), Quyét dinh so 812/vàn bòa-VP ngày 16 thàng 8 nàm 1963 eùa

Bó Vàn bòa vè viéc kièm ké di ùeh trén toàn mièn Bàc

De quòc My ngùng ném bom mièn Bàc tu vi tuyén 20 tró ra, ròi toàn bò lànb thd mièn Bàc tu ngày 1 thàng 11 nàm 1968 cho phép chùng ta tap trung vào còng tàc bào tón này dUge tòt hdn Chi thi 59/TT-V3 ngày 26 thàng 1 nàm 1969 eùa Thù tUdng ehinh phù vé bào tón eàe di tich beh su ehóng My eùu nude va phue vu 4 ngày 11 lón nàm 1970 dUde ban hành

Hói nghi làn thù 19 eùa ban Chàp hành TW Dàng dà de ra phudng huóng cho cóng tàe bào tón di ùeh xày dUng ké hoach 3 nàm 1971-1973

Chi thi 91/CT-vàn bòa ngày 4 tliàng 10 nàm 1973 cua bò vàn bòa dudc ban hành vé cóng tàc bào ve eàe di tich beh su vàn hóa cho eàe dia phUong

Nàm 1975, dàt nUdc hoàn toàn giài pbóng, còng cuòc bào tón di san vàn bòa dUdc mò ròng trong khàp dàt nUóe Thòi gian dàu tap trung cho còng tàc kièm ké, tbòng ké, pbàn loai càc di san vàn hóa

Nàm 1977, so vón dàu tu cho viee trùng Ui di tich lén tói 550.000 tàng 60% so vói 1976.Còng tàc bào tón dUdc tién hành làn lUdt vói càc ké hoach 5 nàm làn thù 2 ( 1976-1980 ), làn thù 3 ( 1^81-1985) eùa ngành vàn bòa thòng tin

Chi thi 02A^HTTg eùa Bó vàn bòa vè còng tàc bào tón, bào tàng dUde thi hành dàu nàm 1981

Phàp lenh so 14-LCT/HDNNngày 4.4.1984 eùa Hòi dóng Nhà nude vè

viee " Bào ve va sii dung di tich lich sii vàn hóa va danh lam thàng canh "

dUge ban hành

Nghi quyét Hói nghi làn thù 5 BCHTW Dàng khóa VIII dà chi rò : " Di san vàn bòa là tài san vò già, gàn két cóng dóng dàn toc, là cót lòi eùa bàn sàc dàn toc, ed so de sàng tao nhùng già tri mòi va giao lUu vàn hóa Hèt sue eoi trgng bào tón, ké thùa, phàt huy nhiìng già tri vàn hóa truyèn thòng ( bàc hoc, dàn gian ), vàn bòa eàch mang, bao gón eà vàn bòa vat thè va phi vàt thè."

Hién phàp nude Còng bòa xà bòi chù nghla Viét Nam ban hành nàm

1992, diéu 34 néu rò : "Nude nhà va xà boi bào tón va phàt trièn càc di san vàn bòa dàn toc, chàm lo cóng tàe bào tón, bào tàng, tu bd, tón tao bào \ è va phàt huy tàe dung càc càc di beh beh su càch mang, càc di san vàn boa, eàe cóng trinh nghé thuat, càc danh lam thàng cành Nghiém càm càc hành dòng xàm pham dén eàe di tich beh su, eàch mang, càc di san vàn hóa , càc cóng trình nghé thuat va danh lam thàng cành"

Quyét dinh sé 25 -TTg eùa Thù tudng Chinh phù ban hành ngày

19.1.1993 " Vé mot so chinh sàch nhàm xày difng va dói mói sU nghiép van

hóa , nghé thuàf 'là mot bUóc cu thè hóa hét sue quan trgng, vói nhùng bién

phàp tbiét thue cho bào tón di beh beh su vàn hóa dàn toc Dò là dàu tu 100%

kinh phi cho viéc tu bd, tòn tao càc di tich càch mang, nhùng di tich gàn vói qua trình boat dòng eùa Dàng va cuòc chién tranh giài phòng dàn toc Ho trd mot pbàn kmh phi va huy dóng moi nguón lue, ké cà thu bùt vién trd va vón dàu tu nuóc ngoài, de giù gin, tòn tao càc di tich beh su, vàn hóa khàc, ké eà càc còng trìrùi mang tirùi chat tòn giào dà dUdc còng nhàn là di tìch beh su vàn hóa Dàu tu 100% cho viéc sUu tàm, ehinh ly, bién soan, bào quàn làu dai, phd bién càc san pham vàn bòa tinh thàn nbU vàn hoc dàn gian, càc diéu mùa, càc làn diéu àm nbac eùa càc dàn toc, giù gin càc nghé thù còng tmyèn tbòng, càc loai nbac cu dàn toc

Tu sàc lenh dàu tién do Hó Chù tich ky va ban hành nàm 1945, dén nay, Dàng va Nhà nUdc ta dà hèt sue chù trgng dén cóng tàc bào tón di san vàn bòa dàn toc Su nghiép bào tón va phàt trièn di san vàn hóa eùa chùng ta,

do vày dat nhiìng thành qua hét sue to lón

Tu mot vài bào tàng ubò bé eó tu trUde 1954, dén nay, chùng ta dà eó

117 bào tàng Tmng Udng, chuyén ngành va dia phUdng, bào quàn hdn 2 triéu bién vat Chùng ta dà tbòng ké dUde gàn 40.000 di tìch beh su vàn hóa , ttrong

dò eó 2463 di beh dUge xèp bang ( Tinh dén thòi dièm nam 2000 ) Dàc biét,

eó 3 di san vàn hóa va 1 di san thién nhién dUde UNESCO cóng nhàn là di san thè giói

Trong vòng mot thè ky qua, vàn bòa truyèn thòng eùa dàn toc ta dà trai qua bao bién dòng, thàng tram Nhiìng gì con lai dén bòm nay chùng tò sue song ben bì eùa di san vàn hóa dàn toc Dò là nguón vón, là tài bàn hèt sue qùy bau càn tran trgng gin giù cho tUdng lai

Tinh dèn thàng 9 nàm 1994, Bó vàn hóa -Thóng tin dà càp quyèt dinh cóng nban 1.575 di neh ( 845 di beh beh su, 662 di tich kién trùe nghe thuat,

17 di beh khào ed hoc, 51 di tich danh lam thàng cành )

3.4 Gong tàc bao tfm va phat tritfn di san vàn hóa Hne :

Càch mang thàng Tàm nàm 1945, vua Bào Dai tboài vi, de dò Hué tró thành tài san quòc già, dUdc chù trgng gin giù nguyén ven theo tmh thàn eùa Sàc lenh 65 eùa Chù tich Hó Chi Minh ban bó ngay sau khi thành lap nude Viét Nam Dàn chù Cóng boa

NbUng chi mot nàm sau, nàm 1946, dàt nUdc bUóc vào cuòc khàng chién ehóng tbUc dàn Phàp ròi de quóc My kéo dai gàn 30 nàm Chién tranh

dà phà huy hàu nhU toàn bò càc cung dién trong Tu' càm thành va mot phàn eùa Hoàng thành, mot phàn ba càc còng trinh kién trùe nghé thuat vò già eùa

eó dò Hué

Móc thòi dièm 30.4.1975 ghi dàu son trong beh su phàt trièn eùa dàn toc ta Dàt nude hoàn toàn dUde giài pbóng, mó ra mot ky nguyén mói : dgc lap dàn toc, dàn chù va chù ngbia xà bòi Vói Hué, day là Me eó thè tap tmng xày dung va phàt trièn vùng dàt eùa minh, boa chung vào nhip pbàt trièn nhanh ehóng eùa cà dàt nUdc Cóng tàc bào tón va phàt trièn di san vàn hoà Hué eó dièu kién dUde thUe hién mot eàch biéu qua

Ba mUdi nàm chién tranh dà làm di beh Hué dd nàt hoang tàn va co nguy ed bi huy hoai hoàn toàn De eùu vàn di san vàn boa Hué, Tinh uy, UBND tinh Tbùa Tbién-Hué dà quyét dinh thành làp ed quan quàn ly bào ve

di beh true thuòc So Vàn hoà Tbòng tin

Uy ban Càch mang va giài phóng tinh Thùa Tbién-Hué lue bay giò dà

ra quyét dinh xèp bang càc di beh Hué va dUa vào quy hoach bào tón, tu bd

Toàn bó cóng tàe bào tón di tich duge dàt dUdi su quàn ly eùa Phòng Bào tón Bào tàng eùa Ty Vàn hoà Thòng tin

Dén 1977, do yéu càu eùa cóng tàc tu sua, mot ed quan mói dUdc thành lap là ban Kién Lhièt di tich Cuci nàm 1980, ed quan này tàch tnàiili 2 ddn vi mói là Ban quàn ly di beh va Xi nghiép tu sua di ùeh

Tinh trang di beh bi xàm pham va xuóng càp dà dén mùc bào dòng, càp eùu Nhùng thòng tm eàp eùu này dUge néu lén tai Quòc bòi va càc ed quan

Trung Udng Ngày 7.8.1981, doàn càn bó eùa Bó Vàn hoà do TbtftrUÒng Cu Huy Can dàn dàu dà co cuòc bop vói lànb dao tinh sau khi di kièm tra tbUe trang càc di tich Hué

Nàm 1981, mot cuge vàn dóng quóc già va quòc té nhàm eùu vàn di san vàn boa Hué dUdc pbàt dóng ròng rài trong nUdc va quóc té

Ngày 10 tìiàng 6 nàm 1982, Tinh uy va UBND tinh dà quyét dinh thành làp Cóng ty Quàn ly Di beh Lich su va Vàn hoà Hué ( nay là Trung tàm Bào tón Di beh Co dò Hué ), trUe thuòc UBND tinh ( vé mat quàn ly Nhà nude J

va Bò Vàn hoà Tbòng tm ( vè chuyén mòn nghiép vu )

Ngày 17.4.1983 Luàn chùng kmh té-ky tbuàt tdng hdp dà dUde bào ve thành cóng ò càp Nhà nUdc vói quy hoach dai ban là dua 143/300 còng trình con lai vào dién trùng tu Trong dò chgn 20 cóng trinh eò già tri tiéu bièu dua vào dien Uu tièn mot trong ké hoach 5 nàm ( 1983-1987 ) TrUóc day kinh phi

tu bd là 1,1 triéu dóng, kinh phi cho ké hoach 5 nàm lén dén 50 triéu dòng ( thòi già 1983, gap 20 làn kmh phi 7 nàm tu 1975 dén 1982

Ngày 11 thàng 12 nàm 1993, vói hành trang 300 nàm vàn boa Phù Xuàn-Hué va 4000 nàm truyèn tbòng vàn hién Viet Nam, di san vàn hoà Hué

dà dUgc Uy ban Di san Thè giói quyèt dinh cóng nhàn là tài san nhàn loai Dén thòi dièm vùa tròn 200 nàm Di san vàn hoà phi vat thè Hué dà hoàn tàt

hó sd chuàn bi de dUgc cóng nhàn là Di san Vàn hoà nhàn loai

Du àn Bào tón va phàt huy già tri di beh eó dò Hué 1996-2010 dà dudc Thù tuóng Chinh phù pbé duyet ngày 12.12.1996 vói tdng kinh phi lén dén

720 ty dóng

Tu khi eó Quyét dinh so 105/TTg ngày 12/12/1996 eùa Thù tuóng Chinh phù dén nay, dà co 100 còng tiinh di beh beh su va ed sé ha tàng co mùc dò hu bòng tu 40%o dén 70% duoc lap dU àn tu bd va dà duge phè duyet

vè di san vàn hoà phi vat thè cho dén nay, càc td chùc ed quan chùc nàng dia pbUdng dà tièn hành khào sàt, dành già, chon Ige, tó chùc hòi thào, td