Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Quản lý công: Quản lý nhà nước đối với hoạt động của các hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là trên cơ sở đánh giá thực trạng QLNN đối với Hội đoàn tôn giáo trên địa bàn Tp. Huế, tỉnh TT Huế, rút ra một số vấn đề bất cập đang đặt ra trong công tác QLNN đối với các hội đoàn tôn giáo trên địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác QLNN đối với hội đoàn tôn giáo tại địa phương này trong thời gian tới

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

Công trình được hoàn thành tại : HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH

Người hướng dẫn khoa học : TS NGÔ VĂN TRÂN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thành phố Huế được mệnh danh là “Trung tâm tôn giáo” của cả nước Địa phương này không chỉ có nhiều tôn giáo lớn mà hàm chứa có nhiều tín đồ, chức sắc, đặc biệt các hội đoàn tôn giáo Riêng Công giáo và Phật giáo có trên 37 hội đoàn hoạt động, làm cho hoạt động tôn giáo khá sinh động, song cũng khá phức tạp, nếu không quản lý tốt dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng

Quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo, trong đó có hội đoàn các tôn giáo ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế trong những năm qua đã đạt được một số kết quả nhất định Tổ chức bộ máy được hợp nhất, củng cố; đội ngũ công chức thực hiện QLNN về lĩnh vực này được tăng cường, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý… Nhờ vậy, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân được đảm bảo, chức sắc nhà tu hành, tín đồ tôn giáo

mở rộng giao lưu, học tập, các cơ sở thờ tự tôn giáo được xây mới, sửa chữa khang trang Tuy nhiên, nội tại tình hình tôn giáo ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế cũng tiềm ẩn nhiều điều phức tạp, ẩn chứa nguy cơ mất ổn định Đó là sự xuất hiện của “Tăng đoàn”, “Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất”, “Nhóm tu sĩ Hy vọng” cùng các hội đoàn “Gia đình Phật

tử của Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất”, Thiếu nhi Thánh thể, Sinh viên Công giáo của Công giáo làm cho hoạt động của các tôn giáo trở nên phức tạp, phát triển thiếu ổn định

Trong khi đó, tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước chuyên trách nhiều biến động, chính quyền các cấp chưa chú trọng đến hoạt động của các hội đoàn tôn giáo, chưa thấy hết tính phức tạp, nhạy cảm của các tổ chức này Các hội đoàn tôn giáo phát triển mạnh, hoạt động rộng và đa dạng, chưa

được chú trọng, quản lý

Từ những lý do trên, học viên chọn đề tài: “Quản lý nhà nước đối với hoạt động của các hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế” có ý nghĩa về lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Quản lý Nhà nước về hoạt động tôn giáo ở từng lĩnh vực, từng địa phương khác nhau, đã có nhiều nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm nghiên cứu Nhiều công trình liên quan đến lĩnh vực này được công bố Một số công trình tiêu biểu sau:

- Vấn đề tôn giáo trong Cách mạng Việt Nam- lý luận và thực tiễn của

- Thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận động và quản

lý hội đoàn Công giáo tại Thừa Thiên Huế đề tài khoa học cấp tỉnh

Từ nhiều khuynh hướng nghiên cứu khác nhau, các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài đi trước đã phần nào làm sáng tỏ, kết nối các vấn đề của thực tiễn xã hội với tôn giáo, hội đoàn tôn giáo và QLNN về tôn giáo, hội đoàn tôn giáo trên địa bàn toàn quốc trong điều kiện hiện nay Tuy nhiên các công trình chỉ ở giác độ chính trị học, triết học, tôn giáo học, QLNN về tôn giáo tại một vài địa phương hay trên toàn quốc, chưa có công trình nào tiếp cận, nghiên cứu QLNN về hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế Những tài liệu đề cập trên cung cấp cho tác giả Luận văn những cứ liệu khoa học và thực tiễn để nghiên cứu, hoàn thiện đề tài

Vì vậy, đề tài không trùng lặp và có ý nghĩa về cả lý luận và thực tiễn trong điều kiện hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Luận văn nhằm mục đích góp phần hoàn thiện quản lý nhà nước về hoạt động hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

4.2 Phạm vi

- Về không gian: hoạt động tôn giáo và quản lý nhà nước về hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

- Về thời gian: từ năm 2012 đến nay và định hướng đến năm 2025

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được hình thành trên cơ sở phương pháp luận DVBC và DVLS của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước về tôn giáo, QLNN đối với các hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau :

- Phương pháp so sánh và đối chiếu

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

- Phương pháp hệ thống hóa và khái quát hóa

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Trên cơ sở đánh giá thực trạng QLNN đối với Hội đoàn tôn giáo trên địa bàn Tp Huế, tỉnh TT Huế, rút ra một số vấn đề bất cập đang đặt ra trong công tác QLNN đối với các hội đoàn tôn giáo trên địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác QLNN đối với hội đoàn tôn giáo tại địa phương này trong thời gian tới

- Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và học tập môn Tôn giáo học, QLNN về tôn giáo, QLNN về xã hội, làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến vấn đề này

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương I: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

Chương II: Thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Chương III: Phương hướng và các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về hoạt động hội đoàn tôn giáo trên địa bàn thành phố Huế, tỉnh thừa Thiên Huế

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ

HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO, HỘI ĐOÀN TÔN GIÁO

1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Tín ngưỡng

Tín ngưỡng là một niềm tin có hệ thống mà con người tin vào để giải thích thế giới và để mang lại sự bình yên cho bản thân, cho mọi người Tín ngưỡng còn là thể hiện giá trị của cuộc sống, ý nghĩa của cuộc sống bền vững đôi khi được hiểu là tôn giáo

1.1.2 Tôn giáo

Tôn giáo là một hình thức tín ngưỡng có tổ chức với những quan niệm, giáo lí và có các hình thức lễ nghi thể hiện sự sùng bái ấy Khi nói đến tôn giáo, dù theo ý nghĩa hay cách biểu hiện nào thì luôn luôn phải đề cập đến vấn đề hai thế giới: thế giới hiện hữu và thế giới phi hiện hữu, thế giới của người sống và thế giới sau khi chết, thế giới của những vật thể hữu hình và vô hình Tôn giáo không chỉ là những sự bất lực của con người trong cuộc đấu tranh với tự nhiên và xã hội, do thiếu hiểu biết dẫn đến sợ hãi và tự đánh mất mình do đó phải dựa vào thánh thần mà còn hướng con người đến một hy vọng tuyệt đối, một cuộc đời thánh thiện, một cuộc đời

mà quá khứ, hiện tại, tương lai cùng chung sống Nó gieo niềm hy vọng vào con người, dù có phần ảo tưởng để yên tâm, tin tưởng để sống và phải sống trong một thế giới trần gian có nhiều bất công và khổ ải

1.1.3 Hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

1.1.3.1 Hoạt động tôn giáo

Hoạt động tôn giáo được Luật tín ngưỡng, tôn giáo xác định: “Hoạt động tôn giáo là hoạt động truyền bá tôn giáo, sinh hoạt tôn giáo và quản lý

tổ chức của tôn giáo”

1.1.3.2 Hội, Hội đoàn tôn giáo

Quan niệm về hội ở Việt Nam hiện nay

Sách “Pháp luật về quyền tự do lập hội, hội họp hòa bình trên thế giới và của Việt Nam” đề xuất định nghĩa như sau:

“Hội là tổ chức liên kết tự nguyện của nhân dân với sự tham gia chính thức của ít nhất 2 cá nhân hoặc tổ chức, thường xuyên đóng góp kiến thức và sinh hoạt, có chung mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên, không vì mục đích lợi nhuận nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội, hội viên, của cộng đồng; hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phần vào việc phát

triển kinh tế - xã hội của đất nước” 1, tr.139

Tác giả Nguyễn Đăng Dung trong bài viết “Mối quan hệ giữa xã hội dân sự và hội và dự thảo Luật hội ở Việt Nam” lại hiểu khái niệm Hội theo nghĩa “là sự thỏa thuận, liên kết, tập hợp, quy tụ của nhiều người với nhau thành nhóm để hướng đến các mục đích, lợi ích hay sự quan tâm chung” 23,

tr.32

Hội đoàn tôn giáo

Theo điều 3 Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo: “Hội đoàn tôn giáo là hình thức tập hợp tín đồ do tổ chức tôn giáo lập ra nhằm phục vụ hoạt động tôn giáo” Đây là khái niệm chung để chỉ hội đoàn các tôn giáo, trong

đó có Hội đoàn Công giáo, Hội đoàn Phật giáo và các hội đoàn tôn giáo khác

Điều đó có thể hiểu hội đoàn tôn giáo là một loại hình có tính quần chúng tập hợp tín đồ trong cơ cấu tổ chức của Giáo hội các tôn giáo

Sở dĩ gọi hội đoàn là để nhấn mạnh ý thức tổ chức trong các hội

đoàn Từ hội và từ đoàn có nghĩa là:

+ Hội nói lên sự triệu tập, sự hội họp

+ Đoàn hợp thành một tập thể có tổ chức: Hồng y đoàn, Giám mục

đoàn, hay đoàn là một cộng đoàn…: “Là một nhóm người tin cùng một điều, sống cùng một nơi, dưới một quyền bính theo đuổi cùng một hướng

và được hiểu là: Cộng đồng, sở hữu chung, hiệp hội, giáo đoàn, giáo xứ, tập thể”

[59, tr.348]

Đối với Giáo hội Công giáo, hội đoàn Công giáo ngoài là những “tập hợp có tổ chức” mang tính tôn giáo đặc thù như Hồng y đoàn, Hội đồng Giám mục Việt Nam, cộng đồng tu sĩ…, HĐCG còn là hình thức tổ chức tập hợp quần chúng rộng rãi, đa dạng theo lứa tuổi, giới tính, sở thích, nghề nghiệp nhằm phục vụ cho mục đích chung của Giáo hội Trong đó, mục đích lớn nhất là truyền bá phúc âm, “mở rộng nước Chúa” và bảo vệ đạo chống lại các nguy cơ làm tổn hại đến Giáo hội

Đối với Phật giáo, bên cạnh những đạo tràng, đoàn chúng Phật tử… thì GĐPT là một tổ chức đặc thù của GHPG Việt Nam Đó là tổ chức của GHPG Việt Nam thành lập ra, tập hợp, quy tụ thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo để giáo dục Vì vậy, trên 80 năm hình thành, phát triển, GĐPT trở thành phương thức giáo dục, tu học Phật pháp của thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo tại gia

1.1.4 Quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

1.1.4.1 Quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo

Khái niệm về QLNN đối với hoạt động tôn giáo đã được xác định khá rõ :

Nghĩa rộng: là quá trình dùng quyền lực nhà nước (quyền lập pháp,

hành pháp, tư pháp) của các cơ quan Nhà nước theo quy định của pháp luật

để tác động, điều chỉnh, hướng các quá trình tôn giáo và hành vi hoạt động

tôn giáo của tổ chức, cá nhân tôn giáo diễn ra phù hợp với pháp luật, đạt được mục tiêu cụ thể của chủ thể quản lý

Nghĩa hẹp: là một dạng quản lý xã hội mang tính chất nhà nước, là

quá trình chấp hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp để điều chỉnh các quá trình tôn giáo và mọi hành vi hoạt động tôn giáo của tổ chức, cá nhân tôn giáo diễn ra theo quy định của pháp luật

1.1.4.2 Quản lý nhà nước về hội, đoàn tôn giáo

QLNN đối với các hoạt động của hội, đoàn tôn giáo là thể hiện chức năng, quyền lực QLNN đối với xã hội nói chung và là chức năng khá đặc biệt mang tính đặc thù riêng, QLNN là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp đến hoạt động tư pháp, nhưng công tác QLNN tập trung hoạt động hành pháp QLNN đối với các hoạt động hội đoàn tôn giáo còn được hiểu là quá trình chấp hành, điều hành của nhà nước bằng các phương thức quản lý tác động đến đối tượng quản lý là các tôn giáo và hội, đoàn các tôn giáo, hướng các hoạt động của hội đoàn tôn giáo sinh hoạt đúng theo quy định của luật pháp, kịp thời điều chỉnh, bổ sung công tác QLNN phù hợp với quá trình sinh hoạt của hội, đoàn tôn giáo, phát triển xã hội Hoạt động QLNN đối với hoạt động của hội, đoàn tôn giáo được thống nhất từ cấp trung ương đến địa phương, bằng một hệ thống pháp luật cụ thể cho từng loại hình hoạt động

1.2 Nội dung quản lý nhà nước đối với tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

1.2.1 Xây dựng thể chế, chính sách và tuyên truyền chủ trương, chính sách liên quan đến tôn giáo

Công tác xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về tôn giáo và tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước đến tận người dân, tín đồ, chức sắc tôn giáo được

nhà nước ta quan tâm thực hiện, Đó chính là công tác xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý để QLNN về hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

Để xây dựng thể chế, chính sách QLNN về hoạt động tôn giáo có một số nguyên tắc chính sau:

+ Một: phải đứng vững trên đường lối, chủ trương của Đảng, chính

sách, pháp luật và Nhà nước về tôn giáo, hoạt động tôn giáo

+ Hai: phải đảm bảo để mọi tôn giáo hoạt động theo hướng tuân thủ

hiến pháp, pháp luật; để những hoạt động tôn giáo ích nước, lợi dân, vì lợi ích chính đáng và hợp pháp của tín đồ được đảm bảo; hoạt động mê tín dị đoan phải bị phê phán và loại bỏ

+ Ba: phải xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật mọi hành vi lợi dụng

tôn giáo để chống phá chế độ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc

1.2.2 Tổ chức bộ máy, bồi dưỡng cán bộ thực hiện quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

Tổ chức bộ máy QLNN về hoạt động tôn giáo hiện nay căn cứ vào các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng; Hiến pháp, các Bộ luật có liên quan và các Nghị định, hướng dẫn của Chính phủ, Ban Tôn giáo của Chính phủ… thể hiện như sau:

- Bộ Nội vụ (Ban Tôn giáo Chính phủ)

- Sở Nội vụ (Ban Tôn giáo cấp Tỉnh)

- Phòng Nội vụ cấp Huyện, CBCC phụ trách tôn giáo;

- Ban văn hóa - xã hội cấp Xã, CBCC chuyên trách tôn giáo

1.2.3 Quản lý hoạt động của tổ chức tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

QLNN đối với tôn giáo có một số phương pháp chủ yếu được áp dụng như:

- Phương pháp giáo dục, thuyết phục,

- Phương pháp hành chính,

- Phương pháp kinh tế,

- Phương pháp cưỡng chế

- Phương pháp tổng hợp

Điều này thể hiện nhà nước ta luôn tin tưởng và tôn trọng quyền tự

do tín ngưỡng, tôn giáo đối với các hoạt động tôn giáo, hội, đoàn tôn giáo, không can thiệp quá sâu vào bộ máy hay cơ cấu của các tổ chức nhằm tạo

ra sự cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức tôn giáo, phát huy tối đa những ưu thế của tôn giáo, hoạt động của hội đoàn tôn giáo đúng quy định của pháp luật

Đối với các hoạt động quốc tế của tôn giáo: Nhà nước tôn trọng mối quan hệ quốc tế của các tôn giáo Hoạt động đối ngoại tôn giáo phải tuân thủ và phủ hợp với chính sách đối ngoại của nhà nước Cộng Hòa XHCN Việt Nam, trên cơ sở tôn trọng chủ quyền độc lập quốc gia, vì hòa bình ổn định, hợp tác, hữu nghị và thông lệ quốc tế Do đó QLNN đối với công tác quốc tế của các tôn giáo là cần thiết

1.2.4 Quản lý hoạt động từ thiện, xã hội, nội dung sinh hoạt của các hội đoàn tôn giáo

Công tác từ thiện, nhân đạo là một hoạt động được các tôn giáo luôn

đề cao, là một hoạt động không thể thiếu của một tôn giáo, hoạt động này khá đa dạng với nhiều loại hình và cấp độ khác nhau

1.2.5 Thanh tra, kiểm tra hoạt động quản lý nhà nước về tôn giáo và đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo, hội đoàn tôn giáo

Thanh tra, kiểm tra, giám sát trong QLNN là loại hoạt động đặc biệt thuộc chức năng của nhà nước và xã hội, nhàm bảo đảm hiệu lực hiệu quả trong quản lý hành chính nhà nước bảo đảm pháp chế XHCN

1.3 Sự cần thiết quản lý nhà nước về các hoạt động của tôn giáo và các

hội, đoàn tôn giáo

1.3.1 Thực hiện chức năng của nhà nước

QLNN nói chung và QLNN đối với các hoạt động của các tôn giáo, hội đoàn là hoạt động bình thường cảu mọi nhà nước, trong đó có nước Công hòa XHCN Việt Nam nhằm thực hiện chức năng QLNN về mặt xã hội Thực tế hiện nay cho thấy, ở bất cứ quốc gia nào, nhà nước nào ở đâu

có hoạt động của tôn giáo, các hội, đoàn thì có sự quản lý của nhà nước Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia đều có sự điều chỉnh khác nhau Nếu vì trật tự

an toàn xã hội, vì lợi ích quốc gia, vì dân tộc, thì sự quản lý, điều chỉnh của nhà nước đối với hoạt động của các tôn giáo, các hội, đoàn tôn giáo là sự cần thiết

1.3.2 Đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo hợp pháp của người dân

QLNN đối với hoạt động của các tôn giáo và hội, đoàn tôn giáo cũng

là nhằm đảm bảo nhu cầu sinh hoạt tôn giáo một cách hợp pháp của tín đồ

1.3.3 Xuất phát từ thực tiễn hoạt động của các hội, đoàn tôn giáo

Từ những thực tế như phân tích ở trên, đòi hỏi chúng ta phải tăng cường QLNN đốỉ với hoạt động tôn giáo, hội đoàn tôn giáo qua đó nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng của nhân dân, mặt khác, phải luôn cảnh giác chống lại âm mưu lợi dụng tôn giáo của các thế lực thù địch