Học sinh THCS (1216 tuổi) là lứa tuổi có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể chất, sức khỏe và tâm sinh lý. Tuổi dậy thì các em dễ thay đổi tình cảm, hành vi, chóng vui chóng buồn. Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua học tập ở trường, sinh hoạt ở nhà là điều hết sức cần thiết cho tương lai các em. Giáo dục kỹ năng sống cho mọi người nói chung và học sinh nói riêng là điều rất cần thiết. Nó trang bị đầy đủ những kỹ năng cho các em để các em có được cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn. Đồng thời giúp những em có thói quen xấu và hành vi tiêu cực trở thành con ngoan, trò giỏi và là người có ích cho xã hội sau này.Thư viện THCS Linh Trung đã sưu tập tổng hợp lại làm cuốn tư liệu “Những kỹ nắng sống cần thiết cho học sinh THCS” , trong cuốn tư liệu này gồm có: kỹ năng khám phá bản thân(tôi là ai…), tôi sống để làm gì, kỹ năng sinh tồn, kỹ năng phòng chống xâm hại ….Để tiện lợi cho bạn đọc tìm các kỹ năng cuốn sổ tư liệu được chia làm 3 phần.
Trang 1Lời nói đầu
Học sinh THCS (12-16 tuổi) là lứa tuổi có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể chất,sức khỏe và tâm sinh lý Tuổi dậy thì các em dễ thay đổi tình cảm, hành vi, chóng vuichóng buồn Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua học tập ở trường, sinh hoạt
ở nhà là điều hết sức cần thiết cho tương lai các em
Giáo dục kỹ năng sống cho mọi người nói chung và học sinh nói riêng là điềurất cần thiết Nó trang bị đầy đủ những kỹ năng cho các em để các em có được cuộcsống ngày càng tốt đẹp hơn Đồng thời giúp những em có thói quen xấu và hành vitiêu cực trở thành con ngoan, trò giỏi và là người có ích cho xã hội sau này
Thư viện THCS Linh Trung đã sưu tập & tổng hợp lại làm cuốn tư liệu “Những kỹ nắng sống cần thiết cho học sinh THCS” , trong cuốn tư liệu này gồm có: kỹ năng khám
phá bản thân(tôi là ai…), tôi sống để làm gì, kỹ năng sinh tồn, kỹ năng phòng chống xâm hại ….Để tiện lợi cho bạn đọc tìm các kỹ năng cuốn sổ tư liệu được chia làm 3 phần:
I – NHÓM KỸ NĂNG BẢN THÂN
1 Kỹ năng khám phá bản thân
2 Kỹ năng xây dựng mục tiêu cuộc đời (Bạn sống để làm gì?)
3 Kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản tuổi mới lớn
4 Kỹ năng điều hòa cảm xúc
5 Kỹ năng quản lý thời gian
6 Kỹ năng kiếm tiền quản lý chi tiêu
7 Kỹ năng an toàn khi tự chơi
Trang 28 Kỹ năng tránh bị xâm hại cơ thể.
II NHÓM KỸ NĂNG XÃ HỘI
1. Kỹ năng thích nghi xã hội và tự lập
2. Kỹ năng thoát hiểm
3. Kỹ năng thể hiện lòng hiếu thảo
4. Kỹ năng giao tiếp và trò chuyện có duyên
5. Kỹ năng thực hiện phép xã giao và sự lịch sự
III - NHÓM KỸ NĂNG NHÀ TRƯỜNG
1. Kỹ năng học tập hiệu quả
2. Kỹ năng tư duy sáng tạo
3. Kỹ năng làm việc nhóm
4. Kỹ năng xây dựng lập trường
5. Kỹ năng vượt qua áp lực trong học tập
Nguồn tham khảo:
257.html
http://uka.edu.vn/tin-tuc-hoat-dong/nhung-ky-nang-song-can-thiet-cho-hoc-sinh-thcs-hieu-quagiao-duc-ky-nang-song-cho-hoc-sinh-thcs
http://thcsthuonglam.edu.vn/n/sang-kien-kinh-nghiem/mot-so-bien-phap-nang-cao-thcs
Trang 3https://blog.e2.com.vn/vi/woop-4-buoc-dat-muc-tieu-cho-mot-nam-hoc-moi-tuyet-I – NHÓM KỸ NĂNG BẢN THÂN
1. Kỹ năng khám phá bản thân
Xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân
* Bạn thử trả lời những câu hỏi để xác định ưu khuyết điểm của bản thân như sau:
- Tôi là ai?
- Tôi sinh ra trên đời này đề làm gì?
- Tính cách của bạn ra sao? Có gì đặc biệt? Bạn bình thản, trầm tính, nóng nảy hayhoạt bát?
- Ngoại hình như thế nào?
Trang 4- Bạn giỏi/yếu lĩnh vực/bộ môn nào?
- Bạn có năng khiếu gì?
- Bạn sợ gì?
- Bạn đang ở vị trí nào trong học tập ở lớp?
- Điểm mạnh của bạn là gì? Bạn có thể cho mọi người thấy điểm mạnh đó bằngcách nào?
- Khuyết điểm của bạn là gì? Bạn đã làm gì đối với khuyết điểm đó?
- Bạn có thể làm được việc gì tốt nhất hay tệ nhất?
Để khách quan, bạn cũng nên tham khảo ý kiến, đánh giá của bạn bè, ngườithân, các hoạt động xã hội, học tập để biết rõ bản thân hơn
Bạn nghĩ đến:
* Tầm quan trọng ưu tiên của công việc
1 Tại sao thực hiện công việc này mà không phải thực hiện việc kia?
2 Bạn bỏ ra bao nhiêu chi phí (thời gian, sức lực,…) cho việc này?
3 Khi bạn thực hiện xong thì bạn đang đến cột mốc mục tiêu nào?
4 Nếu bạn không thực hiện việc đó thì có ảnh hưởng gì đến kết quả?
Trang 55 Những điều tốt đẹp/ hậu quả gì mà bạn có thể nhìn thấy được?
* Địa điểm thực hiện công việc
1 Làm bài tập nhóm ở đâu (nhà bạn, sân trường, thư viện,…)?
2 Đi đá banh ở đâu?
* Chi phí cho nội dung công việc
- Bạn cần bao nhiêu thời gian để làm bài, để đi chơi, để nghỉ ngơi
- Tiền bạc Cần xem lại trong kế hoạch của mình có cần phải photo tài liệu, dựliên hoan sinh nhật
* Người nào?
- Làm bài với ai?
- Ai cùng chạy tiếp sức với bạn ngày mai? Đã thảo luận kế hoạch chưa?
- "Tắc tị/bí" khi làm bài thì cần gặp ai?
- Ai sẽ giúp bạn? Nếu không có người đó thì người khác sẽ là…?
Trang 6- Danh sách công thức hay cẩm nang toán học nào mà bạn cần?
* Phương pháp thực hiện
1 Có sách nào tham khảo? Lên mạng tìm tài liệu và lên thư viện?
2 Chèn hình minh họa vào bài làm bằng cách nào nhanh nhất?
3 Phương pháp đọc và ghi nhớ hiệu quả hai bài lịch sử?
4 Cách tóm tắt bài văn này như thế nào?
5 Cách giải dạng bài tập đó có thuộc dạng nào?
6 Đo lường bằng dụng cụ, máy móc như thế nào trong khi thí nghiệm?
* Kiểm tra, điều chỉnh
- Nhìn lại kế hoạch, công việc xem có hợp lý chưa, đã xảy ra vấn đề gì… đểkịp thời sửa đổi sai sót là điều mà chúng ta nên làm Những câu hỏi mà bạn cần trảlời như:
- Có những bước công việc nào cần phải kiểm tra? Thông thường thì có baonhiêu công việc thì cũng cần số lượng tương tự các bước phải kiểm tra
- Có những điểm nào cần kiểm tra (mục tiêu, nội dung, phương pháp, công cụ,
mà trước đây bạn chưa nhận ra
2. Kỹ năng xây dựng mục tiêu cuộc đời (Bạn sống để làm gì?)
Bạn hãy thử nghĩ đến mục tiêu của cuộc đời mình bằng cách trả lời câu hỏi sau:
- Bạn muốn đạt được điều gì (nghề nghiệp, tiền bạc, địa vị, kiến thức,…)
Trang 7Bạn mơ ước gì?
* Chia mục tiêu lớn này thành những mục tiêu nhỏ để dễ hoàn thành vì có mụctiêu dài hạn và ngắn hạn Ví dụ như trong học kỳ (4-5 tháng) này, mục tiêu của bạn làđạt loại giỏi; vậy trong tuần này, ít nhất bạn phải hoàn thành 20 bài tập toán
* Phân chia mục tiêu theo đúng lô-gíc (sao cho điểm đến cuối cùng là mục tiêulớn) giúp bạn quản lí thời gian, khối lượng công việc tốt hơn
* Mục tiêu của bạn rõ ràng và khả thi Bạn đã xác định mục tiêu rõ ràng rồi thìbạn cần biết là mục tiêu đó có khả năng đạt được được hay không? Để làm rõ, bạnhãy xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân để biết “lượng sức mình”
WOOP thực chất là sự kết hợp viết tắt của 4 chữ: Wish (Mong muốn), Outcome (Kết quả, Obstacle (Trở ngại), và Plan (Kế hoạch) WOOP là một
phương pháp tâm lý thực tế, dễ thực hiện, đã được nghiên cứu và chứng minh có thểgiúp chúng ta tìm thấy, đạt được ước mơ của mình và thay đổi thói quen thường ngày
Ở trường, WOOP có thể thay đổi rõ rệt động lực, thành tích, bài tập về nhà, và
cả điểm số trung bình (GPA) của học sinh WOOP giúp học sinh xây dựng thói quen
tự chủ, nhờ đó, các em đạt được điểm số cao hơn, sống khỏe mạnh hơn, biết vun đắpcác mối quan hệ tốt hơn WOOP có thể hữu ích với bất kì loại mong muốn nào, dù lànhững ước mơ to tát như “mình muốn làm chủ bút tờ báo của trường” hay nhỏ nhoinhư “mình muốn đạt điểm A môn khoa học ở học kỳ này” Khi được sử dụng thườngxuyên, WOOP sẽ dần dần hình thành thành thói quen mà các nhà giáo dục hay gọi là
“student agency” – hay động lực khiến học sinh tự làm chủ con đường học tập củamình
WOOP vận hành qua 4 bước rất đơn giản: học sinh tự đặt ra mục tiêu dành chomình, tưởng tượng hình ảnh chính bản thân mình nếu đạt được mục tiêu đó, nghĩ vềnhững trở ngại có thể xảy ra, và lên kế hoạch đối phó với những trở ngại này
Trang 8Bước 1: Mục tiêu (Wish)
Một điều gì đó mà em khát khao đạt được Một ước mơ đủ làm em phấn khích,
đủ thử thách, nhưng không quá viển vông
Trước tiên, nghĩ về năm học sắp tới, mục tiêu lớn nhất mà em muốn đạt được
và nghĩ rằng có thể đạt được trong năm học này là gì? Ước mơ đó nên đủ thách thức,nhưng vẫn có khả năng trở thành hiện thực Để đặt ra mục tiêu phù hợp nhất, em cóthể nghĩ đến mô hình SMART:
• Specific (Cụ thể)
• Manageable (Có thể đo lường được)
• Attainable (Có khả năng đạt được)
• Relevant (Phù hợp với bản thân)
• Time-sensitive (Phù hợp với thời gian cho phép)
Ví dụ: “đọc ba cuốn sách trong vòng một tháng”, hay “mỗi tuần hoàn thành ít nhất một bài thi thử SAT” , hay “nâng điểm số trung bình (GPA) lên 3.0 trước kì thi cuối kì”
Trang 9Nếu em có quá nhiều mục tiêu, hãy lựa chọn cái nào quan trọng nhất Mục tiêu
đó có thể là về trường học, về những mối quan hệ, về sức khỏe, công việc, hay bất cứđiều gì quan trọng đối với em Hãy đặt ra một mục tiêu thật cụ thể, gói gọn nó trongvòng từ 3 đến 6 từ, và luôn giữ nó trong đầu
Bước 2: Kết quả
Viễn cảnh tốt đẹp nhất của bản thân em sau khi đạt được mục tiêu của mình
Giờ đây, hãy thử xác định và tưởng tượng kết quả tốt nhất em có được nếu đạt mụctiêu đã đề ra Đâu là điều tuyệt vời nhất, kết quả lý tưởng nhất mà em sẽ đạt được nếuthực hiện các mong muốn ấy? Nếu đạt được mục tiêu, em sẽ tiến bộ thế nào? Điều tốtnhất, tích cực nhất em sẽ nhận được là gì? Đạt được mục tiêu, em có thấy hạnh phúckhông? Xác định kết quả tốt nhất, tóm tắt lại trong 3 đến 6 từ và ghi nhớ trong đầu
Ví dụ: “Mình sẽ có nhiều năng lượng hơn và không tự ti về bản thân”, hoặc
“Mình sẽ đạt được điểm GPA đủ cao để ứng tuyển vào các trường đại học hàng đầu”
Bước 3: Trở ngại
Trang 10Những khó khăn em nghĩ sẽ cản trở mình đạt được mục tiêu.
Tiếp theo, em hãy thử tưởng tượng tất cả những khó khăn về mặt tinh thần.Đâu là trở ngại tinh thần lớn nhất của em? Điều gì sẽ khiến em không thể thực hiệnmục tiêu của mình? Đó có thể là cảm xúc, niềm tin hay một thói quen xấu Hãy suynghĩ thật kỹ để tìm ra điều đó là gì
Ví dụ: “Mỗi khi về nhà mình rất mệt nên không muốn đọc sách gì cả”, hay
“Facebook dễ dàng khiến mình bị xao nhãng và mất tập trung”
Khi bàn về trở ngại, nhiều học sinh có thể tự hỏi: “Vậy nếu em không thể tựvượt qua được trở ngại của mình thì sao?” Tuy nhiên, hãy nhớ rằng ở đây, chúng tađang nhấn mạnh đến trở ngại về mặt tinh thần Khi nói về trở ngại tinh thần – nhữngtrở ngại xuất phát từ chính bản thân các em, các em hoàn toàn có thể kiểm soát vàvượt qua chúng Chúng ta thường khó có thể thay đổi được những yếu tố khách quanbên ngoài Nhưng chúng ta lại hoàn toàn có thể thay đổi được thái độ, cách chúng tađối diện với những khó khăn Nếu học sinh gặp vấn đề trong việc xác định những trởngại của mình, hãy thử chia nhỏ vấn đề của em ra thành nhiều vấn đề nhỏ hơn, dễkiểm soát hơn, để từ đó có thể tìm cách khắc phục
Bước 4: Kế hoạch
Trang 11Cuối cùng, hãy đối mặt với thực tế Làm thế nào em có thể biến Mục tiêu của
mình thành hiện thực? Hãy xây dựng một kế hoạch Nếu-thì đơn giản.
Em có thể làm gì để vượt qua những trở ngại tinh thần của mình? Xác định một suynghĩ, hay một hành động cụ thể mà em có thể làm để vượt qua trở ngại đó Biến nóthành một kế hoạch cho bản thân mình: Nếu/ Khi _ (gặp phải trở ngại), thì mình
sẽ _ (hành động để vượt qua trở ngại đó)
Ví dụ: “Khi thức dậy mỗi buổi sáng, mình sẽ ngay lập tức xỏ chân vào giày và chạy bộ, ngay cả khi mình không có hứng”, hay “Nếu mình bị xao nhãng trong khi làm bài tập, mình sẽ tắt hết các trang web gây mất tập trung và quay trở lại làm bài.”
Kết luận
WOOP đã được chứng minh là một công cụ tuyệt vời giúp chúng ta thay đổithói quen, nhờ đó đạt được mục tiêu đề ra Đây là sự kết hợp giữa ý chí của bản thân
Trang 12đi kèm với hành động thực tế Nói một cách ngắn gọn, WOOP có thể tóm lại bằngmột câu hỏi đơn giản nhưng đầy sức mạnh:
“Điều gì sẽ ngăn cản em biến mục tiêu của mình thành hiện thực?”
Chúng tôi khuyến khích các em hãy cố gắng biến WOOP trở thành một thóiquen của mình Càng sử dụng, các em càng thành thạo với WOOP và dễ dàng đạtđược mục tiêu của mình hơn Hãy chọn ra một mục tiêu, và cụ thể hoá nó theo môhình WOOP
Cuối cùng, em có thể tham khảo và tải về bản thiết lập mục tiêu WOOP mẫudưới đây để được hướng dẫn qua từng bước của phương pháp này
Trang 143. Kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản tuổi mới lớn
Đây được xem là kỹ năng sống quan trọng hàng đầu đối với học sinh ở độ tuổitrung học cơ sở vì nó sẽ giúp trẻ tự lập và trưởng thành hơn Đối với kỹ năng này, đầutiên đòi hỏi trẻ phải có những nhận thức đúng về bản thân mình, có thể tự thực hiệnnhững công việc sinh hoạt hằng ngày như: vệ sinh cá nhân, lựa chọn trang phục phùhợp, sắp xếp đồ đạc gọn gàng, ngăn nắp Ở một mức độ cao hơn, trẻ cũng cần đượcdạy những phương pháp tự vệ khi gặp kẻ xấu, bị lạm dụng, bắt cóc,… để ứng phó vớicác tình huống khẩn cấp (Bạn có biết chăm sóc cơ thể mình khi mụn, lông, mùi hôi,kinh nguyệt xuất hiện? Bạn có biết giữ giọng khi bể tiếng? Bạn có biết ứng xử khingười ấy đòi hỏi? Có bao nhiêu cách phòng tránh chuyện có em bé?)
Các chuyên gia thừa nhận rằng, nhiều phụ huynh mặc định rằng đứa con 10hoặc 11 tuổi của mình sẽ học cách giữ gìn vệ sinh cá nhân một cách tự nhiên Nhưng,trên thực tế, có rất nhiều điều cha mẹ nên thảo luận với trẻ trước khi quá muộn: tầmquan trọng của việc tắm hàng ngày, sử dụng lăn khử mùi, thay quần áo, cạo râu/lông,
vệ sinh răng miệng và hiểu về chính cơ thể mình Hãy nhớ làm gương cho con vàluôn giải thích cho trẻ lý do tại sao trẻ cần làm một số việc nhất định
Trang 154. Kỹ năng điều hòa cảm xúc
Trẻ khi bước vào bậc trung học cơ sở thường có xu hướng nổi loạn, muốn thểhiện cá tính và có một cái tôi vô cùng mạnh mẽ Do đó, các bạn học sinh cần đượcdạy để hiểu rõ hơn về cảm xúc của chính mình và biết cách làm chủ, kiểm soát bảnthân tránh khỏi những suy nghĩ và hành động tiêu cực
Không chỉ tuổi teen mà nhiều người trưởng thành thiếu kỹ năng chấp nhận và kiểmsoát cảm xúc của mình, như giận dữ, stress, lo âu Các kỹ năng điều hòa cảm xúc baogồm khả năng nhận biết cảm xúc/cảm giác, hiểu về tình huống mình đang phải đốimặt, quản lý cảm xúc và tìm kiếm trợ giúp khi cần Việc nhận biết buồn không phải làdấu hiệu của sự yếu đuối và rằng cảm xúc có thể hỗ trợ việc xử lý các tình huống sẽgiúp trẻ rất nhiều trong cuộc sống sau này
5. Kỹ năng quản lý thời gian (Bạn đang là nô lệ của thời gian hay là ông chủ củanó?)
Trang 16Quản lý thời gian là quá trình lên kế hoạch và tổ chức thời gian cho từng hoạtđộng cụ thể, chi tiết từng bước cho đến khi hoàn thành mọi mục tiêu đề ra Vì thờigian có hạn, bạn càng có kỹ năng quản lý thời gian tốt, quỹ thời gian sử dụng cànghiệu quả Sự hiệu quả của việc quản lý thời gian được đánh giá dựa trên kết quả côngviệc làm ra, không dựa trên thời gian hoàn thành nhanh hay chậm.
Kỹ năng quản lý thời gian cần được bắt đầu rèn luyện từ những thói quen nhỏnhặt nhất như: luôn luôn đúng giờ, sắp xếp công việc theo thời gian biểu hợp lý Điềunày sẽ giúp trẻ hoàn thành công việc đúng tiến độ và đạt hiệu quả cao hơn
Kỹ năng quản lý thời gian vô cùng quan trọng: trẻ nên học cách lập kế hoạch, đặt
ưu tiên và làm việc một cách hiệu quả Cố gắng trao cho trẻ một số công cụ có thểgiúp trẻ quản lý thời gian tốt hơn như chuông điện thoại hay các ứng dụng lịch đặcbiệt Nhớ rằng quyết định làm gì và khi nào làm trở nên dễ dàng hơn nhiều khi bạnviết chúng ra giấy Hãy tặng trẻ món quà là một chiếc đồng hồ, giúp trẻ kiểm soátnhững lần xao nhãng, thiếu tập trung và luôn luôn nêu gương sáng cho trẻ
6. Kỹ năng kiếm tiền quản lý chi tiêu
Nhiều teen đã trở nên giàu sụ khi biết dùng một ít tiền làm cho đẻ ra một đốngtiền Còn bạn, từ một đống tiền bạn sẽ làm gì?
Trang 17Bạn có thể dạy trẻ một số kỹ năng tài chính cơ bản ngay từ khi trẻ học đếm.Trước 13 tuổi, trẻ nên đủ khả năng tiết kiệm tiền từ khoản tiêu vặt hàng tuần, biết vềgiá của một số vật dụng cơ bản trong gia đình, hiểu về sự khác biệt giữa thẻ tín dụng
và thẻ ghi nợ, có thể đưa ra quyết định về việc chi tiêu và tiết kiệm
Làm các việc nhà cơ bản
Trang 18Một số chuyên gia tâm lý học cho rằng, trẻ có thể làm rất nhiều việc nhà từ khicòn nhỏ, như lau dọn bàn sau bữa tối hoặc thu gom quần áo cho vào máy giặt Trước
13 tuổi, trẻ nên đủ khả năng là quần áo, lấy quần áo từ trong máy giặt ra, thay gagiường, rửa xe ô tô, lau chùi phòng tắm và dọn bếp gọn gàng Cha mẹ nên kiên trì vàđưa ra những yêu cầu cụ thể, đồng thời không quên khích lệ trẻ để duy trì thói quenlàm việc nhà
Nấu ăn
Nấu nướng là một kỹ năng quan trọng mà trẻ sẽ cần khi trưởng thành Có rấtnhiều công thức nấu ăn đơn giản dành cho những người mới bắt đầu như trứng rán,súp, rau luộc… Trước 13 tuổi, trẻ nên đủ khả năng nấu một bữa ăn gia đình, thực hiệnmột công thức nấu ăn đơn giản và có thể sử dụng thành thạo các vật dụng trong bếp.Đừng quên dạy trẻ về việc giữ gìn vệ sinh cũng như những quy tắc an toàn cơ bản khilàm bếp
Đi mua sắm đồ để nấu ăn