SKKN một số biện pháp dạy học môn mĩ thuật tiểu học phát huy tính tích cực của phương pháp đan mạch

So với phương pháp truyền thống, dạy học Mĩ thuật theo phương pháp mới của Đan Mạch có nhiều ưu điểm trong việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh, tiết học rất thoải mái, sinh động

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Dạy Mĩ thuật là dạy cho học sinh biết cảm thụ cái đẹp, thẩm mĩ từ những hình ảnh rất bình dị của cuộc sống từ đó có thể sử dụng đôi bàn tay khéo léo, vận dụng đầu óc sáng tạo để tạo nên cái đẹp mới thể hiện trong mỗi bài vẽ của mình Khi lên lớp, dạy Mĩ thuật nếu tổ chức nhiều hình thức dạy học phù hợp thì chất lượng học tập, hiệu quả tiếp thu bài học của học sinh sẽ được nâng cao Trong công tác dạy và học, người thầy có tâm huyết bao giờ cũng tập trung vào việc đổi mới cách dạy và học Bởi mục tiêu của người thầy luôn chú trọng vào đối tượng người học, giúp người học hiểu và nhận thức ra vấn đề cần chuyển tải một cách hiệu quả Đạt được như vậy có nghĩa là người thầy đã đổi mới cách dạy - trò đã đổi mới cách học

Hiện nay, với sự đổi mới về phương pháp giáo dục Mĩ thuật tiểu học đặc biệt là dạy học Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch đã phần nào giúp học sinh có sự sáng tạo, khéo tay khi thực hành ra các sản phẩm Thế nhưng thực tế

có em trong qua trình học tập vẫn thụ động, thiếu linh hoạt vì thế mà sản phẩm hoàn thành không có chất lượng Giáo viên lên lớp vẫn thiếu tự tin, sáng tạo chưa gợi cho học sinh nguồn cảm hứng và đam mê

So với phương pháp truyền thống, dạy học Mĩ thuật theo phương pháp mới của Đan Mạch có nhiều ưu điểm trong việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh, tiết học rất thoải mái, sinh động Phương pháp này không chỉ đơn giản là cung cấp tri thức, hướng dẫn thực hành, mà còn phát triển các năng lực toàn diện cho học sinh như: năng lực trải nghiệm, biểu đạt, phân tích - giải thích, trình bày, giao tiếp - đánh giá, tạo cơ hội cho học sinh thực hành, ứng dụng trong học tập và cuộc sống Trên cơ sở lý thuyết giáo dục và giảng dạy Mĩ thuật, giáo viên sẽ tổ chức dạy cho các em học Mĩ thuật qua các hoạt động Vẽ cùng nhau, Vẽ theo nhạc, Vẽ biểu đạt, tạo hình 3D từ các vật tìm được, Xây dựng cốt truyện Thông qua các hoạt động tạo hình sẽ khơi gợi và phát huy được năng khiếu thẩm mỹ vốn có ở trẻ, gây hứng thú cho các em trước cái đẹp, tiến tới hình thành thị hiếu thẩm mỹ của học sinh trong cuộc sống Đây là một chương trình giáo dục Mĩ thuật Tiểu học năng động, phát huy, rèn luyện được nhiều kỹ năng cho học sinh, đặc biệt là kỹ năng sống, một sự thay đổi lớn cả về phương pháp lẫn mục tiêu giáo dục của bộ môn Mĩ thuật ở Tiểu học Ngoài việc thay đổi nội

dung phân phối chương trình, sự thay đổi hình thức tổ chức lớp học phần lớn được thông qua hoạt động nhóm thì vấn đề để học sinh tiếp thu được kiến thức, phát triển tư duy, sáng tạo ra những sản phẩm mĩ thuật là một trong những vấn

đề trọng tâm khiến giáo viên không khỏi tránh được những khó khăn, vướng mắc Vì theo phương pháp mới, mỗi chủ đề sẽ thực hiện bằng nhiều quy trình mĩ thuật khác nhau, giáo viên hoàn toàn không hướng dẫn học sinh thực hành mà chủ yếu do học sinh tự tìm hiểu vấn đề

Có thể nói ưu điểm của phương pháp dạy học mới theo dự án SAEPS là tích cực, mà ở đó học sinh chủ động, tự lực khai thác tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên Các phương pháp dạy học mới được triển khai trong dự án đã kích thích sự say mê, hứng thú trong học tập, bồi dưỡng phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực tư duy và trí tưởng tượng của học sinh.Chính từ tính ưu việt của phương pháp này, tôi đã mạnh dạn tiến hành nghiên cứu và thực hiện

đề tài: vì thế tôi đã mạnh rạn viết sáng kiến về :‘‘ Một số biện pháp dạy học môn Mĩ Thuật tiểu học phát huy tính tích cực của phương pháp Đan Mạch’’

2 Tên sáng kiến:‘‘ Một số biện pháp dạy học môn Mĩ Thuật tiểu học phát huy tính tích cực của phương pháp Đan Mạch’’

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Dương thị Hồng

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Đôn Nhân- Sông Lô

- Số điện thoại: 0368283435

- Email: duongthihong.gvc1donnhan@vinhphuc.edu.vn ;

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Dương Thị Hồng - GV Trường Tiểu

học Đôn Nhân- Sông Lô

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Sáng kiến được áp dụng vào giảng dạy

môn Mỹ thuật - Trường Tiểu học Đôn Nhân- Sông Lô

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

10/10/2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Về nội dung của sáng kiến:

7.1.1 Thực trạng vấn đề mà đề tài cần giải quyết:

Khi dạy học Mĩ thuật, việc lập kế hoạch và xây dựng các tình huống đôi khi còn lúng túng nên hiệu quả của tiết dạy chưa mong muốn Việc đánh giá học sinh đôi khi còn chung chung, việc phát triển năng lực chưa hiệu quả

Đối với học sinh, phương pháp mới các em phải tự tìm ra cách thể hiện, cách vẽ, cách dựng câu chuyện… thông qua những trải nghiệm trên lớp vì thế các em sẽ gặp khó khăn khi thực hành Bên cạnh đó, các em học sinh tiểu học tiếp cận phương pháp mới này còn bỡ ngỡ nên thiếu sẵn sàng, sáng tạo khi mà bản thân chưa hiểu, chưa nắm được cách vẽ, cách thể hiện qua các đường nét, màu sắc…để đạt yêu cầu bài học Nhiều học sinh thiếu mạnh dạn khi thể hiện sản phẩm trước lớp

Từ những thực trạng trên, bản thân tôi đưa ra những giải pháp để dạy học Mĩ thuật có chất lượng, giúp các em có niềm đam mê khi học theo PP mới

7.1.2 Những giải pháp:

7.1.2.1 Lập kế hoạch quy trình dạy học

Khi lên lớp, chúng ta nên quan tâm đến tính tương tác giữa hình thức học tập Hoạt động giáo dục Mĩ thuật có sự kết hợp tương tác giữa các phương pháp học tập khác nhau mặt khác, giáo dục mĩ thuật dựa vào thiên hướng trí tuệ nên giáo viên cần phải nắm các loại hình trí tuệ : Trí tuệ nội tâm - trí tuệ vận động - trí tuệ thị giác không gian - trí tuệ lo-gic toán- trí tuệ âm nhạc và tổ chức các tình huống học tập để tạo hứng thú, tạo ra sự phát triển làm cho kinh nghiệm học tập của các em phong phú hơn, mang tính thực tế hơn

Giáo viên tạo hứng thú cho học sinh bằng cách lập nên các quy trình dạy học mĩ thuật tích hợp, linh hoạt, các quy trình dạy học theo chủ đề từ những nhóm chủ đề liên quan đến kinh nghiện cá nhân, tâm lý lứa tuổi và kiến thức của học sinh

Khi lập kế hoạch cho từng hoạt động hoặc toàn quy trình - có thể ngắn hoặc dài Chúng ta kết nối các quy trình với nhau tạo ý nghĩa như một dải các

“hạt ngọc” được xâu chuỗi vào một sợi dây

Mỗi quá trình học là một sâu chuỗi các hoạt động diễn ra liên tục, theo từng quy trình hoạt động.Trong quá trình học cần phải xây dựng tiết học mĩ thuật liền nhau để khi thực hành học sinh có mạch cảm xúc đúng với chủ đề bài

Mục đích lớn nhất là học sinh học được cách làm thế nào để tự học Thước đo cho sự thành công của giáo viên là học sinh có thể phát triển khả năng

tự học Trong quy trình dạy học chúng ta cần hướng dẫn học sinh:

+ Bắt đầu từ những cái đã biết,

+ Thiết kế và tìm câu trả lời cho những câu hỏi gợi mở

+ Tạo ra những cảm xúc mới trong điều kiện học tập thực tế

+ Lấy nguồn cảm hứng và kiến thức từ nhiều nguồn

+ Điều chỉnh linh hoạt những hình thức thể hiện phù hợp với kiến thức và trải nghiệm mới

+ Tổng kết những gì học sinh vừa làm

7.1.2.2 Dạy học phát triển các năng lực

Dạy mĩ thuật ngoài việc phát triển năng lực sáng tạo không gian hình ảnh cho học sinh còn có nhiệm vụ giáo dục trẻ em phát triển toàn diện Vì vậy, dạy

mĩ thuật cần phải đảm bảo phát triển đồng thời 5 năng lực cho các em:

+ Năng lực trải nghiệm

+ Năng lực kỹ năng và kỹ thuật

+ Năng lực biểu đạt

+ Năng lực phân tích và diễn giải

+ Năng lực giao tiếp và đánh giá

Đối với năng lực trải nghiệm, giáo viên đưa vào quy trình dạy học những hoạt động tư duy, tổ chức tham quan, kể chuyện, khách mời đến chia sẻ những trải nghiệm của bản thân họ về chủ đề liên quan, xem tranh ảnh, hoặc tổ chức trò chơi phù hợp với từng lớp học

Đối với năng lực biểu đạt, giáo viên giúp học sinh có khả năng khám phá năng lực của mình thông qua các phương tiện khác nhau cũng như trải nghiệm những niềm vui thích thú khi tạo ra sản phẩm, những biểu đạt mang tính độc lập

và đặc sắc của mình Trong quá trình dạy học, giáo viên phải luôn chỉ ra cho học sinh biết có vô vàn cách thức biểu đạt khác nhau chứ không phải chỉ có một cách duy nhất

Ví dụ: Ở chủ đề ‘‘ Chúng em với thế giới động vật’’ lớp 4., chúng ta có

thể cho học sinh vẽ con vật mà các em biết để thể hiện sự trải nghiệm Sau đó cho học sinh tự trao đổi, tranh luận, giao tiếp, đánh giá lẫn nhau

Chúng em với thế giới động vật

Khi vẽ chủ đề “trường em”, giáo viên cho học sinh tham quan, quan sát trường mình, lớp mình và kết hợp gợi mở cho học sinh tưởng tượng,nhớ lại những hoạt động trong nhà trường để thể hiện lên tranh Giáo viên hướng dẫn cho học sinh có thể vẽ toàn cảnh trường học, hay một góc sân trường, lớp học , giờ ra chơi, buổi lao động vệ sinhtư duy từ đó có ý tưởng sắp xếp hoàn thiện sản phẩm đẹp, sáng tạo

Trường em- Bài vẽ của HS

Hay khi học về chủ đề : Trang phục của em cho học sinh liên hệ thực tế khi đi học các em có trang phục thế nào ? có giống trang phục khi ở nhà, đi chơi,

đi lễ hội, đi biển o…?

Gợi mở cho các em chủ động tưởng tượng,và sang tạo cho sản phẩm của mình.

Học sinh trình bày sản phẩm

7.1.2.3 Vận dụng linh hoạt 7 quy trình Mĩ thuật mới phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

* Mục tiêu: Tạo cơ hội cho học sinh thích học và học thực sự dựa trên

những gì các em đã biết, những gì liên quan đế sở thích của các em

* Cách thực hiện: Bảy quy trình mĩ thuật theo phương pháp mới bao

gồm:

1 Quy trình Vẽ cùng nhau và sáng tạo các câu chuyện

2 Quy trình Vẽ biểu cảm

3 Quy trình Trang trí và vẽ tranh qua âm nhạc

4 Quy trình Xây dựng cốt truyện

5 Quy trình Tạo hình từ dây thép và vật tìm được

6 Quy trình Điêu khắc – Nghệ thuật tạo hình không gian

7 Quy trình Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật

Những quy trình này tạo cảm hứng cho giáo viên và nó còn có thể điều chỉnh cho phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tế tại địa phương

Giáo viên có thể phát triển khả năng của học sinh ở các mức độ khác nhau trong các quy trình này như khả năng trải nghiệm, sáng tạo, biểu đạt, giao tiếp và đánh giá Với bất kì quy trình dạy - học mĩ thuật nào, giáo viên cũng cần quan tâm đến việc dẫn dắt học sinh trao đổi, thảo luận trong suốt quy trình với các hoạt động học như thế nào và trưng bày tác phẩm hoàn thành ra sao Cùng lúc với việc phát triển những khả năng nói trên, học sinh cũng có thể phát triển các giác quan, các kỹ năng sống, các năng lực hợp tác, kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề, năng lực tự học và tự đánh giá Giáo dục mĩ thuật giúp học sinh có khả năng khám phá ra năng lực của mình thông qua các phương tiện khác nhau cũng như trải nghiệm những niềm vui thích khi tạo ra những sản phẩm, những biểu đạt mang tính độc lập và đặc sắc của mình Điều này giúp học sinh có thể

sử dụng và ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để có thể biểu đạt kinh nghiệm và thái

độ của các em bằng nhiều cách khác nhau Cụ thể là:

Năng lực giao tiếp được phát triển thông qua việc thảo luận, làm việc nhóm

Năng lực đánh giá được phát triển qua quá trình quan sát,trải nghiệm và thưởng thức các sản phẩm mĩ thuật do chính các em tạo nên Tuy nhiên, do cơ

sở vật chất, không gian học tập, khả năng nhận thức của học sinh lớp Một chưa thể đáp ứng được yêu cầu khi dạy theo phương pháp mới nên giáo viên chỉ có thể áp dụng 5 quy trình, còn 2 quy trình Điêu khắc - Nghệ thuật tạo hình không gian, Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật chỉ có thể thực hiện ở các khối lớp lớn hơn

Những quy trình dạy học này không phải là những công thức cố định mà chúng ta phải làm theo Những quy trình này tạo cảm hứng cho giáo viên và nó còn có thể điều chỉnh cho phù hợp với từng đối tượng học sinh và điều kiện thực

tế của nhà trường Giáo viên có thể phát triển khả năng của học sinh ở các mức

độ khác nhau trong quy trình dạy học như khả năng trải nghiệm, sáng tạo, biểu đạt, giao tiếp và đánh giá

Ví dụ: Quy trình vẽ cùng nhau và sáng tạo các câu chuyện.

Thông qua quy trình này học sinh sẽ phát triển được khả năng:

+ Biến những quan sát về con người thành tranh vẽ

+ Nhận biết và phân biệt được đặc điểm và đặc tính của các loại vật liệu

vẽ khác nhau như: bút chì, bút dạ, bút sáp

+ Hợp tác và hoạt động theo nhóm, cặp;

+ Tạo ra những câu chuyện ấn tượng phù hợp với chủ đề bài học;

+ Hiểu và biểu đạt được ý nghĩa câu chuyện của chính các em và của các bạn khác

Đối với quy trình này để thể hiện hoàn chỉnh cần thực hiện tốt các hoạt động sau:

+ Vẽ theo quan sát

+ Trưng bày ngân hàng hình ảnh

+ Sáng tác tranh theo chủ đề

+ Chia sẽ nội dung câu chuyện

+ Tô màu làm phong phú câu chuyện

+ Tổ chức trưng bày và thuyết trình về bức tranh

Học sinh tham gia quy trình Vẽ cùng nhau

Khi thực hiện quy trình dạy học có hiệu quả, giáo viên cần quan tâm đến việc dẫn dắt học sinh trao đổi, thảo luận trong suốt quy trình với các hoạt động Đặc biệt khi làm việc theo nhóm cần hướng dẫn các em:

+ Mỗi cá nhân tham gia ký họa để đóng góp hình ảnh cho tác phẩm chung của cả nhóm

+ Các thành viên trong nhóm cam kết hỗ trợ lẫn nhau để tạo nên những tác phẩm cá nhân xuất sắc

+ Phối hợp, sắp xếp, trình bày những tác phẩm cá nhân khi trưng bày chung

Khi dạy học theo các quy trình đòi hỏi giáo viên cần phát huy sự phát triển không ngừng của học sinh để học sinh có khả nằn phát triển các năng lực

“sáng tạo mĩ thuật - hiểu mĩ thuật - giao tiếp thông qua mĩ thuật một cách tự nhiên”

Một số lưu ý khi thực hiện 7 quy trình

Giáo viên cũng cần phối hợp tích cực với phụ huynh, đồng nghiệp, Ban giám hiệu để phối hợp huy động nguồn lực dạy học Mĩ thuật hiệu quả; yêu cầu học sinh chuẩn bị các học liệu, đồ dùng học tập cho buổi học sau

Giáo viên cũng cần cho học sinh mang sản phẩm về nhà để trưng bày thành góc Mĩ thuật ở gia đình; nhà trường có thể tổ chức triển lãm, trưng bày sản phẩm của học sinh vào các ngày sinh hoạt tập thể

Họa phẩm và vật liệu phục vụ cho phương pháp dạy Mĩ thuật Đan Mạch,

Sở yêu cầu tận dụng tối đa các phương tiện, đồ dùng học tập sẵn có, sử dụng linh hoạt các chất liệu học sinh đã có, hướng dẫn học sinh sưu tầm các chất liệu sẵn có ở địa phương, những vật dụng bỏ đi để tạo ra nhiều chất liệu phong phú trong các hoạt động dạy học Mĩ thuật

* Kết quả sau khi áp dụng: Hầu hết học sinh đều biết chủ động trong

quá trình học tập, tự tin trước lớp, giao tiếp tiến bộ, năng lực sáng tạo, biểu đạt

có tiến bộ rõ rệt

7.1.2.4 Đánh giá học sinh kịp thời

Đánh giá ở hoạt động giáo dục mĩ thuật là những hoạt động quan sát, theo dõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quá trình học tập, rèn luyện của học sinh, tư vấn, hướng dẫn, động viên học sinh, nhận xét về kết quả học tập, rèn luyện, sự hình thành và phát triên một số năng lực, phẩm chất

Đánh giá giúp giáo viên điều chỉnh, đổi mới PPDH, hình thức tổ chức hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm ngay trong quá trình Mặt khác, đánh giá còn giúp học sinh có khả năng tự đánh giá, tham gia đánh giá, tự học, tự điều chỉnh cách học, có hứng thú học tập để rèn luyện và tiến bộ

Trong quá trình đánh giá, giáo viên và học sinh ghi lại sự tiến bộ bằng cách sử dụng nhật kí Khi đánh giá học sinh cần quan tâm đến tiến độ hoàn thành từng nhiệm vụ của học sinh, áp dụng biện pháp cụ thể để kịp thời giúp học

sinh gặp khó khăn Bản thân tôi thấy “học sinh không phải tất cả đều có cùng khả năng hay có phong cách học tập giống nhau” Vì thế khi đánh giá học

sinh, chúng ta cần chấp nhận sự khác nhau về mức độ thời gian và mức độ hoàn thành nhiệm vụ

Khi đánh giá học sinh, giáo viên quan sát, theo dõi, kiểm tra qua trình và từng kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh, nhóm học sinh theo tiến trình dạy học

Nhận xét bằng lời nói trực tiếp với học sinh hoặc viết vào phiếu, sản phẩm của học sinh về những kết quả đã làm được hoặc chưa làm được, mức độ hiểu biết và năng lực vận dụng kiến thức mức độ thành thạo các thao tác, kĩ năng cần thiết, phù hợp với yêu cầu của bài học, hoạt động của học sinh

Ví dụ: Khi thực hiện quy trình vẽ cùng nhau, học sinh chia sẽ câu chuyện,

có nhóm chưa hoàn thành sản phẩm, giáo viên đặt câu hỏi gợi mở: Em vẽ về cái gì? nội dung câu chuyện như thế nào? Em đã hợp tác với những bạn nào từ

đó học sinh tưởng tượng và nhờ sự hỗ trợ của bạn bè sẽ vượt qua khó khăn, hoàn thành sản phẩm