Nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán sự lớp ở trường THPT

Nhưng do đặc thù của công tác kiêm nhiệm nên GVCN không phải lúc nàocũng có mặt trên lớp để nắm tình hình và theo sát được các HS, do vậy để thựchiện tốt nhiệm vụ quản lý, giáo dục HS lớ

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Đi tìm hiểu yếu tố ảnh hưởng, tác động đến chất lượng cuộc sống của con

người, nhà tâm lý học Ba Lan Krytyna Skarzyska khẳng định: “Chất lượng cuộc sống của chúng ta phụ thuộc khá lớn vào việc xung quanh chúng ta có nhiều người thấu hiểu chúng ta hay không” Còn học giả Mỹ Kinixti cho rằng: “Sự thành công của mỗi người chỉ có 15% là dựa vào kĩ thuật chuyên ngành, còn 85% là dựa vào những quan hệ giao tiếp và tài năng xử thế của người đó” Rõ ràng, trong thời đại 4.0 với nhịp điệu phát triển như vũ bão đòi

hỏi mỗi cá nhân phải không ngừng cập nhật giá trị và hoàn thiện giá trị củamình Để tồn tại và phát triển, với bất kỳ ai, cần phải nỗ lực học tập, bồi dưỡng,

rèn luyện không ngừng để nâng cao chất lượng đời sống của mình, không chỉ chú ý trang bị bổ sung tri thức mà còn cần phải chú ý bồi đắp phẩm chất đạo đức, rèn luyện những hành vi ứng xử tích cực để luôn luôn chủ động trong cuộc sống

Nhìn vào thực tế môi trường học đường, chúng ta không khỏi giật mìnhtrước thực trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng, số lượng học sinh (HS)mắc các bệnh tâm lý, bị xâm phạm, bị lợi dụng ngày càng nhiều Không nhữngthế, nhiều HS còn sống khép kín thu mình, thờ ơ lạnh nhạt với những ngườisống xung quanh, đắm chìm trong thế giới ảo của game online, facebook,internet,… mà đánh mất chính mình, không quan hệ bạn bè, không thể hiệnđược mình, rụt rè khi đứng trước đám đông, gặp người lớn thì không chào hỏi,thiếu tôn trọng thầy cô giáo, sống thiếu niềm tin và hoài bão… Theo các chuyêngia giáo dục, nguyên nhân là do các em không có khả năng ứng phó với những

áp lực căng thẳng trong cuộc sống, không biết giải quyết xung đột, không tiếtchế được cảm xúc bản thân Vấn đề HS thiếu tính tự tin, thiếu tự lập, sống thiếutrách nhiệm với bản thân và gia đình, ích kỉ, vô tâm… đang là những rào cản

lớn cho sự phát triển toàn diện của thanh thiếu niên và của toàn xã hội.

Chính vì vậy, việc giáo dục, bồi dưỡng xây đắp phẩm chất đạo đức cho HS

là điều rất cần thiết Lứa tuổi HS là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhâncách, giàu ước mơ, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về

xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động,… Việc giáo dụcphẩm chất cho HS giai đoạn này là yếu tố quyết định đến quá trình hình thành

và phát triển nhân cách sau này của các em, để các em sớm có ý thức làm chủbản thân, sống tích cực và hướng đến những điều lành mạnh cho chính mìnhcũng như xã hội

Để giúp học sinh có được những nhận thức đúng đắn, cách tư duy tíchcực, rèn luyện được những hành vi đạo đức, đòi hỏi phải tiến hành đồng bộnhiều hoạt động, từ việc trang bị lí thuyết về các kỹ năng sống cho đến thựchành rèn luyện kỹ năng sống Là một giáo viên (GV) trực tiếp đứng trên bụcgiảng, đảm nhiệm công tác chủ nhiệm tại trường trung học phổ thông (THPT)

đã nhiều năm, tôi nhận thấy rằng người giáo viên chủ nhiệm (GVCN) phải tăngcường việc quản lý học sinh thật chặt chẽ, uốn nắn điều chỉnh kịp thời nhữngbiểu hiện bất thường của từng thành viên trong lớp GVCN phải là người nhiệttình, tâm lý, yêu thương, quan tâm sâu sắc đến từng em, định hướng cho các emthực hiện tốt các kế hoạch của nhà trường GVCN cũng là người phối hợp vớicác tổ chức đoàn thể trong nhà trường, với ban đại diện cha mẹ của lớp, củatrường để thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục

Nhưng do đặc thù của công tác kiêm nhiệm nên GVCN không phải lúc nàocũng có mặt trên lớp để nắm tình hình và theo sát được các HS, do vậy để thựchiện tốt nhiệm vụ quản lý, giáo dục HS lớp mình chủ nhiệm, một trong nhữngyêu cầu quan trọng là GVCN phải xây dựng được một đội ngũ ban cán sự lớp

có năng lực và biết phát huy hết vai trò của mình Đây chính là cánh tay đắc lực,

là một trong những điều kiện quan trọng để giúp GVCN hoàn thành tốt nhiệm

vụ quản lý lớp, giáo dục phẩm chất đạo đức cho HS và xây dựng được một tậpthể tự quản tốt, có tinh thần đoàn kết, yêu thương nhau, sẵn sàng giúp đỡ nhautrong học tập và các hoạt động của nhà trường đề ra

Từ những thực trạng và mong muốn trên, cùng với những trải nghiệm vàkết quả đạt được trong công tác chủ nhiệm, đặc biệt là công tác giáo dục phẩmchất đạo đức cho các em HS lớp chủ nhiệm, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài:

“Nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán sự lớp ở trường THPT”.

2 Tên sáng kiến: NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘI NGŨ CÁN SỰ LỚP Ở TRƯỜNG THPT.

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Trần Phương Hoa

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Bình Xuyên

6 Ngày sáng kiến được áp dụng:

Từ 25/8/2019 cho đến nay

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

A ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHUNG

1 Thuận lợi

- Cán bộ quản lý trong nhà trường luôn quan tâm, giúp đỡ giáo viên trong

công tác chủ nhiệm lớp và triển khai chuyên đề “Tổ chức quản lý lớp học tích cực” Thông qua buổi tập huấn, mỗi giáo viên đều nâng cao nhận thức kinh

nghiệm chủ nhiệm lớp

- Bản thân mỗi giáo viên đều nhận thấy vai trò quan trọng của ban cán sựlớp đối với công tác chủ nhiệm nên đều muốn xây dựng một đội ngũ cán sự lớpgiỏi.

- Giáo viên trong trường cũng như trong khối luôn quan tâm, sẵn sàng giúp

đỡ và chia sẻ những kinh nghiệm chủ nhiệm

- Học sinh trong trường nói chung đã được các giáo viên giáo dục kĩ năngsống lồng ghép thông qua các bài học trên lớp Bên cạnh đó, trong các buổi sinhhoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa các em còn được tham gia các bài học đạođức tư tưởng cùng các hoạt động rèn kĩ năng sống, cùng những hành vi ứng xửtích cực

- Một số GVCN còn mang tâm lý “sợ” bị ảnh hưởng thi đua nên đề ra quánhiều biện pháp xử lý nội quy khắt khe, từ đó làm giảm tính chủ động, sáng tạocủa HS cũng như ban cán sự lớp trong các hoạt động của lớp cả về chuyên môn,phong trào và các hoạt động

- Đa số GVCN xem giờ sinh hoạt lớp là thời gian xử lý học sinh vi phạmnội quy, học tập kém làm cho bầu không khí giờ sinh hoạt thêm nặng nề

- Giáo viên thường chú trọng về kiến thức còn trong công tác tự quản củacán sự lớp thì chưa hướng dẫn cụ thể các em phải làm như thế nào cho nên vaitrò của ban cán sự lớp không được phát huy đầy đủ, các em không có cơ hộiđược thể hiện năng lực lãnh đạo của mình

- Một số thành viên trong ban cán sự lớp còn ngại ngùng, e dè, chưa tự tin, chưa mạnh dạn trước tập thể Bên cạnh đó, các em thường cả nể khi nhắc nhở các bạn Khi gặp những bạn hay chống đối, phá quấy các em thấy nản và không muốn làm Vì vậy công tác chủ nhiệm của giáo viên gặp rất nhiều khó khăn và chồng chéo

- Ngoài ra, một số phụ huynh thấy con làm cán sự lớp sợ ảnh hưởng đến việc học nên thường không ủng hộ

B GIẢI PHÁP

B.1 Tìm hiểu sơ bộ năng lực, phẩm chất của học sinh

- Sau khi nhận được phân công lớp chủ nhiệm, GVCN nên gặp, tham khảo GVCN năm trước để tìm hiểu đặc điểm, tình hình chung của cả lớp, chú ý đến

năng lực quản lý lớp của từng em trong ban cán sự lớp cũ

Sau đó, GVCN tiến hành làm quen với lớp, giới thiệu về bản thân và mời các em HS tự giới thiệu về mình để các em tự tin hơn khi nói và thể hiện mình trước đám đông, trước tập thể lớp Thông qua đó, nhiều em bộc lộ, chứng tỏ được năng lực, phẩm chất của mình - Để tìm hiểu kĩ học sinh hơn, GVCN cần phát phiếu tìm hiểu thông tin: Qua việc tìm hiểu ban đầu trên, GVCN tiến hành tìm hiểu thêm qua sổ học bạ và thăm dò ý kiến của giáo viên bộ môn giảng dạy lớp trước đây, tham khảo thêm ý kiến của các thành viên khác trong lớp; nhìn vào tư thế, tác phong, thái THÔNG TIN HỌC SINH Họ và tên: ………………Sinh ngày:………

Là con thứ: …….…trong gia đình Hoàn cảnh gia đình:………

Chỗ ở hiện nay: ……….Số điện thoại cha/mẹ:……….……

Kết quả học tập năm trước ………

Môn học yêu thích: ……….Tính cách, ước mơ của bản thân:…………

độ làm việc trước tập thể của HS để khẳng định chính xác một lần nữa Nhờ vậy

mà GVCN có thể xác định được những HS có năng lực quản lý lớp để bầu raban cán sự lớp

B.2 Bầu ban cán sự lớp

Đầu tiên GVCN cần xác định được tiêu chuẩn của cán bộ lớp:

+ Có ý thức tổ chức kỷ luật tốt, có khả năng gương mẫu

+ Tính tình thẳng thắn, dám đấu tranh, dám phê bình

+ Năng nổ hoạt động và sẵn sàng hoạt động

+ Có khả năng học tập tốt: Từ khá trở lên

+ Được tập thể lớp tín nhiệm

+ Có hoàn cảnh gia đình thuận lợi

Tổ chức cho cả lớp được lựa chọn những cá nhân tiêu biểu vào ban cán sựcủa lớp bằng các câu hỏi gợi ý:

+ Để tạo được uy tín trước tập thể thì ban cán sự lớp phải như thế nào? + Kết quả xếp loại cuối năm về các mặt của ban cán sự ?

+ Các bạn trong ban cán sự cũ có khả năng về mặt nào? Còn yếu mặt nào? + Có cần thay đổi cách làm việc của ban cán sự cũ không? Nếu có, theo em phải đề ra những biện pháp gì để đổi mới?

Đa số các em đều trả lời như nhau, tiêu biểu là:

+ Ban cán sự lớp phải có năng lực, nhiệt tình, tạo được uy tín trước tập thể + Các bạn phải học lực khá trở lên, có hạnh kiểm tốt

+ Các bạn trong ban cán sự lớp cũ học giỏi nhưng còn thụ động chưa nhiệt tình, tích cực trong các phong trào thi đua của nhà trường (ý kiến của em: Hoàng Thị Minh Ánh).

+ Ban cán sự lớp cũ cần năng nổ và hoà đồng, thân thiện với tập thể hơn nữa (ý kiến của em Trần Minh Trang).

+ Ban cán sự cần đưa ra kế hoạch cụ thể từng tuần, tháng Động viên các bạn tham gia các phong trào thi đua của nhà trường (ý kiến của em Trần Thị Hải Yến).

+ Ban cán sự lớp phải tích cực, nhiệt tình có năng lực tổ chức, khả năng hoạt động xã hội và quan hệ tốt với bạn bè (ý kiến của em: Kim Kim Anh).

+ Các bạn phải gương mẫu, học lực khá trở lên, hạnh kiểm tốt (ý kiến của em: Nguyễn Thị Thúy).

+ Cần thay đổi cách làm việc thụ động, thiếu trách nhiệm của ban cán sự lớp cũ (ý kiến của em: Nguyễn Văn Vinh).

+ Nên tích cực phát động lớp tham gia các hoạt động của nhà trường (Ý kiến của em Trần Mai Hồng).

Sau khi đã thăm dò được nguyện vọng của tập thể, GVCN tiến hành cho HS trong lớp bầu ban cán sự trong buổi Đại hội chi Đoàn Đầu tiên, GVCN khuyến khích các em xung phong ứng cử Các em phải mạnh dạn và tự tin phát biểu

trước tập thể lớp, trả lời rõ câu hỏi: Nếu được làm lớp trưởng các em sẽ quản lý

lớp như thế nào? Sau đó, cho các em tự đề cử những bạn có đủ năng lực quản lý lớp

PHIẾU BẦU BAN CÁN SỰ LỚP Năm học: 1)………

2)………

3) ………

4)………

Mỗi HS sẽ được nhận một lá phiếu và ghi tên những bạn các em muốn chọn.Các em sẽ cảm thấy vui, hào hứng vì được cầm phiếu thực hiện quyền “dân chủ”của mình Từ đó giúp các em có cách lựa chọn đúng.

Sau khi bầu cử và chọn được ban cán sự lớp, GVCN mời các em ra mắt cảlớp để các em thấy tự hào và hãnh diện Đồng thời yêu cầu các em thể hiện bằng

một câu nói thể hiện bản lĩnh, năng lực của mình, ví dụ: Nếu làm lớp trưởng tôi

sẽ đưa lớp mình học tốt và tham gia tích cực các hoạt động khác hay Tôi nhất định hoàn thành tốt nhiệm vụ lớp phó học tập… Mặt khác, các em dưới lớp

cũng cảm thấy vui vì đã lựa chọn đúng và các em sẽ ủng hộ bạn mình hơn trongquá trình làm nhiệm vụ

Ban cán sự lớp sẽ được HS trong lớp bầu luân phiên trong năm học một cáchcông khai để nhiều em có cơ hội thể hiện năng lực của mình

B 3 Hướng dẫn và giao việc cụ thể cho ban cán sự của lớp

GVCN cần có sự phân công rõ ràng nhiệm vụ, trách nhiệm của từng thànhviên ban cán sự lớp Yêu cầu học sinh ghi nhiệm vụ của mình vào sổ tay để ghinhớ và thực hiện Cho cán bộ lớp thảo luận, bàn biện pháp thực hiện, địnhhướng công việc cho từng cán bộ lớp

Lớp trưởng: Quản lý chung các mặt của lớp cùng với GVCN Hỗ trợ

GVCN trong việc đôn đốc các hoạt động của lớp Lớp trưởng sẽ thay mặtGVCN điều hành đội ngũ cán sự lớp theo dõi, chỉ đạo thực hiện các kế hoạchcủa nhà trường liên quan đến quyền lợi, trách nhiệm của HS, cho nên GVCNnên giao hẳn nội dung công tác tuần cho lớp trưởng để thuận tiện theo dõi côngviệc của lớp. Lớp trưởng phải có sổ theo dõi tình hình học tập và nề nếp của lớp, có thể xây dựng theo mẫu sau:

Tuần Ngày Thứ Đi

trễ

Không phù hiệu, bảng

Nghỉ có phép

Nghỉ không phép

Không thuộc bài

Không làm bài

Bỏ tiết

Điểm tốt

Vi phạm khác

Lớp phó học tập: Đây là một chức danh quan trọng có vai trò thúc đẩy

phong trào học tập của lớp Muốn vậy lớp phó học tập phải tham mưu choGVCN xây dựng đội ngũ cán sự bộ môn có năng lực học tập thật sự và hoạtđộng tích cực để xây dựng kế hoạch hoạt động cho 10 phút truy bài đầu giờ.Trong những buổi truy bài đó, lớp phó học tập cùng với các cán sự bộ môn sẽchủ động đưa ra những bài tập còn vướng mắc để cả lớp cùng thảo luận tìm cáchtrả lời Nếu có bài tập nào khó, mảng kiến thức nào chưa hiểu rõ, lớp phó họctập sẽ có nhiệm vụ chủ động kết nối với các thầy cô giáo bộ môn để giải đáptrong các giờ bài tập

Ngay từ đầu năm, GVCN cần hướng dẫn lớp phó học tập lập kế hoạch cụthể cho phong trào thi đua học tập của lớp, trực tiếp liên hệ, nhận nhiệm vụ từgiáo viên bộ môn khi cần thiết và thông báo cho cả lớp Khi có vướng mắc, trựctiếp báo cáo với GVCN trong giờ sinh hoạt chủ nhiệm để có biện pháp kịp thờikhắc phục

Bí thư chi đoàn và các Ủy viên Ban Chấp hành: Trực tiếp liên hệ với Đoàn

trường trong công tác đoàn hàng tuần, tháng theo quy định Đồng thời cũng làngười tham mưu với GVCN trong phân công các thành viên tham gia các hoạtđộng phong trào, đoàn thể nhà trường phát động

Qua gợi ý phân công của BCH Chi đoàn lớp, GVCN xem xét và phê duyệt.Đặc biệt, trong công tác này GVCN cần quán triệt cho học sinh tinh thần hếtmình, vô tư, không đặt nặng thành tích thi đua, hơn thua… mà chủ yếu qua hoạtđộng này để rèn luyện tinh thần đoàn kết, tập thể và vì trách nhiệm chung trongtập thể

Lớp phó lao động: Phân công trực lớp, lao động theo định kỳ của nhà

trường theo gợi ý GVCN Nhiệm vụ này cũng giao toàn quyền quyết định cholớp phó lao động nhưng GVCN có trách nhiệm giám sát sự phân công có hợp lýhay không Lớp phó lao động có quyền yêu cầu tổ trưởng các tổ nộp bản phâncông nhiệm vụ các thành viên tổ để dễ dàng giao nhiệm vụ

Các thành viên còn lại: Có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ được phân

công, đồng thời giám sát việc thực hiện nhiệm vụ của ban cán sự lớp

Khi phát hiện có vấn đề cần dân chủ trình bày chính kiến trong giờ sinhhoạt chủ nhiệm để tháo gỡ, tránh để xảy ra những hiểu lầm không đáng có giữacác thành viên lớp

Với việc phân công cụ thể như trên, ban cán sự lớp sẽ xây dựng kế hoạchhoạt động của lớp trong tuần (tháng) theo cách riêng của mình trên cơ sở đươcGVCN giao

- Hay trong tiết Hoạt động tập thể đầu tiên, GVCN hướng dẫn tỉ mỉ Ban

cán sự lớp cách tổ chức lớp: Làm gì và Làm như thế nào để các em không thấy

bỡ ngỡ khi tự mình tiến hành Từ tuần thứ hai trở đi, GVCN để các em tự tổchức, điều khiển để các em mạnh dạn, tự tin thể hiện khả năng của mình trướclớp

B.4 Bồi dưỡng nêu cao ý thức cho ban cán sự lớp

Việc huấn luyện, bồi dưỡng đội ngũ cán sự lớp cần được thực hiện ngay saukhi tập thể lớp đã lựa chọn được đội ngũ này Trình tự các bước huấn luyện nhưsau:

- Tập hợp đội ngũ cán sự lớp, tổ nêu rõ mục đích của huấn luyện nhằmbồi dưỡng hiểu biết cho các em HS hiểu về ý nghĩa và tác dụng của việc xâydựng tập thể lớp vững mạnh, về vai trò và nhiệm vụ của cán sự lớp trong việcxây dựng tập thể lớp, về mối quan hệ công tác giữa các cán sự lớp với nhau Cụthể, mỗi thành viên trong ban cán sự lớp phải luôn tự nhận thấy được:

+ Cần gương mẫu trước các bạn, trong các hoạt động của nhà trường, củalớp, các em phải là người luôn luôn đi đầu trong các phong trào đó

+ Bản thân phải có ý thức động viên giúp đỡ các bạn trong lớp học yếu,còn vi phạm nội quy, cùng tiến bộ để đẩy mạnh phong trào thi đua của lớp, biếtkhuyến khích các bạn trong lớp tham gia các phong trào do các tổ chức đoàn thểphát động: Phong trào giữ gìn môi trường xanh – sạch – đẹp; đọc sách cùng bạn,hoa điểm tốt…

+ Cán sự lớp phải biết thống nhất với nhau về cách thức hoạt động từ khâulên kế hoạch bồi dưỡng các bạn trong lớp đến việc tự đánh giá rút kinh nghiệmnhững việc mình làm được và những việc mình chưa làm được để sau đó báocáo với GVCN tìm biện pháp giải quyết cụ thể

+ Quan điểm làm việc của đội ngũ cán sự lớp là phải công bằng, rõ ràng,công khai, dân chủ, không thiên vị, bao che Luôn chủ động bảo vệ quyền lợichính đáng của HS Trong làm việc luôn quan tâm khuyến khích những HS có ýthức tự giác trong học tập và rèn luyện đạo đức

- Sau khi đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cán sự lớp, cán bộ chức năng,GVCN yêu cầu các em hãy ghi nhiệm vụ của mình vào sổ công tác để ghi nhớ

và thực hiện; cho các em thảo luận, bàn biện pháp thực hiện bản kế hoạch côngtác của lớp, định hướng vào công việc của từng người

B.5 Bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ cán sự lớp thông qua một số hoạt động

cụ thể

Ban đầu, GVCN có thể tham gia trực tiếp vào việc xây dựng kế hoạch hoạtđộng, hướng dẫn ban cán sự chuẩn bị các hoạt động sinh hoạt tập thể, điều hànhhọc sinh tham gia hoạt động và đánh giá kết quả cuối cùng

Sau đó, GVCN giao dần cho đội ngũ cán sự lớp tự tổ chức và điều khiểncác hoạt động của lớp, GVCN giúp đỡ học sinh với tư cách là người cố vấn, điềuchỉnh đúng hướng cho các em

Tổ chức để học sinh tự đánh giá kết quả hoạt động của tập thể lớp, quađánh giá, các em rút ra được bài học kinh nghiệm để cho những hoạt động tiếptheo đạt hiệu quả cao hơn Mỗi lần như vậy là dịp để tập thể học sinh trưởngthành