Một số biện pháp chỉ đạo thực hiện tốt hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học góp phần thực hiện mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông

nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho họcsinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinhnghiệm đã có và huy động tổng hợp

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Quản lý giáo dục vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Khoa học quản lý giáodục đã được các nhà nghiên cứu giáo dục cùng các nhà giáo, nhà quản lý giáodục nghiên cứu, đúc kết và in thành sách, thành đề tài nghiên cứu khoa học cógiá trị phạm vi áp dụng trong phạm vi rộng

Đảng ta đã xác định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sựnghiệp của Đảng, của Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tưphát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triểnkinh tế-xã hội Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới nhữngvấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nộidung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới

từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị củacác cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội vàbản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học (Trích Nghị quyếtSố: 29-NQ/TW)

Việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạochuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông;kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nềngiáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả

về phẩm chất và năng lực, hài hoà đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềmnăng của mỗi học sinh được ghi rõ trong Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốchội

Nguyên lý: “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dụcnhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” được ghi rõ trongLuật giáo dục

Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ban hành chương trình giáo dục phổ thôngmới quy định bên cạnh các môn học thì hoạt động giáo dục- hoạt động trảinghiệm là hoạt động chính thức xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 5 với thời lượng

105 tiết/ năm học

Hoạt động trải nghiệm ở tiểu học là hoạt động giáo dục bắt buộc đượcthực hiện từ lớp 1 đến lớp 5 Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do

nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho họcsinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinhnghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học đểthực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thựctiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó,chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩnăng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng vớicuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai Hoạt động trải nghiệm vàHoạt động trải nghiệm hướng nghiệp góp phần hình thành, phát triển các phẩmchất chủ yếu, năng lực chung và các năng lực đặc thù cho học sinh.

Thực tế cho thấy, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong nhà trường

từ trước những năm học 2018 - 2019 rất hạn chế, việc học của học sinh bị “bóbuộc” trong khuôn khổ nhà trường trong những bài học trong sách giáo khoa,học sinh ít có cơ hội trải nghiệm thực tế hoặc thực hành kiến thức nhất là họcsinh ở vùng nông thôn Vì thế nhiều học sinh làm toán giỏi, viết đẹp nhưngthiếu hiểu biết về xã hội hay cuộc sống xung quanh, kĩ năng giao tiếp khôngtốt,

Xuất phát từ thực tế ấy, khi tiếp cần với chương trình giáo dục phổthông mới- chương trình 2018, nhất là khi có văn bản hướng dẫn của Bộ giáodục về thực hiện nội dung trải nghiệm sáng tạo trong trường tiểu học tại côngvăn số 3535/BGDĐT ngày 19/8/2019, tôi nghiên cứu, ứng dụng chỉ đạo thựchiện có hiệu quả việc tổ chức hoạt động Trải nghiệm trong nhà trường và đãđạt những kết quả tích cực

Vì những lý do trên, vì sự say mê nghề nghiệp, là một cán bộ quản lý

trường Tiểu học sau quá trình nghiên cứu, tôi đã áp dụng sáng kiến: “Một số biện pháp chỉ đạo thực hiện tốt Hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học góp phần thực hiện mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở trường Tiểu học Hải Lựu, huyện Sông Lô”.

Tôi báo cáo và đề nghị cấp có thẩm quyền thẩm định đánh giá và góp ý đểtôi tiếp tục hoàn thiện đề tài nghiên cứu cũng như triển khai áp dụng trênphạm vi rộng

2 Tên sáng kiến: “Một số biện pháp chỉ đạo thực hiện tốt Hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học góp phần thực hiện mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở trường Tiểu học Hải Lựu, huyện Sông Lô”.

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Đào Tiến Khoa.

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hải Lựu - Sông Lô.

- Số điện thoại: 0971109889.

- Email: daotienkhoa @gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Đào Tiến Khoa

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Khảo sát thực trạng về việc tổ chức Hoạt động trải nghiệm- Hoạt động ngoài giờ lên lớp của trường trước khi áp dụng sáng kiến.

Trước năm học 2019-2020, các trường thực hiện chương trình giáo dụcnăm 2000, chưa có quy định cụ thể về hoạt động trải nghiệm mà chỉ có hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp Khái niệm “hoạt động trải nghiệm” rất mơ hồchung chung thậm chí xa vời với nhiều giáo viên và chưa được các nhà trườngquan tâm chỉ đạo Xuất phát từ thực tế ấy, những hoạt giáo dục ở trường tôicũng chỉ được tổ chức một cách tự phát, không bài bản và hiệu quả giáo dụckhông cao; tác động của hoạt động giáo dục thông qua các hoạt động đó đếnviệc hình thành và phát triển phẩm chất năng lực của học sinh rất hạn chế; Nhàtrường chưa huy động được sự vào cuộc, sự tham gia của cha mẹ học sinh vàcộng đồng PHHS trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục Việc sử dụng kếtquả hoạt động giáo dục để đánh giá học sinh chưa thật sự được quan tâm đúngmức Kiến thức cung cấp qua các môn học còn nặng lý thuyết, khả năng vậndụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tế của học sinh còn hạn chế.Trước đây, khi tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, đa số giáo viên làmthay học sinh ở hầu hết các khâu: lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch, chuẩn

bị còn học sinh chỉ tham gia thực hiện chứ chưa phải là chủ thể là trung tân củacác hoạt động ấy.

7.2 Nội dung của sáng kiến:

7.2.1 Biện pháp chỉ đạo tổ chức tốt Hoạt động trải nghiệm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và thực hiện mục tiêu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018.

7.2.1.1 Đổi mới nhận thức và xác định vai trò của hoạt động trải nghiệm với việc thực hiện đổi mới chương trình giáo dục.

Theo tổ chức UNETSCO, 4 trụ cột quan trọng của giáo dục là: Học đểbiết; học để làm; học để tồn tại; học để chung sống Như vậy việc dạy kiến thứccác môn học mới chỉ là để biết, còn để làm tốt, để tồn tại và chung sống chỉ cóthể được hình thành và phát triển thông qua Hoạt động trải nghiệm

Do đó, vấn đề đổi mới nhận thức của đội ngũ trong việc này là vấn đềquan trọng, bởi nếu đội ngũ CB,GV không xác định đúng không thấy hết vai tròcủa hoạt động trải nghiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ nhất là trong việchình thành phát triển phẩm chất năng lực sẽ không có động cơ đúng và độnglực để thực hiện nhiệm vụ

Việc này đòi hỏi nhà quản lý phải tổ chức tốt công tác truyền thông, quantriệt để mỗi cán bộ giáo viên thấy được vai trò ý nghĩa của việc đổi mới chươngtrình, năm được quan điểm chỉ đạo của Đảng, nhà nước và của ngành trong đổimới căn bản toàn diện giáo dục Nắm chắc cấu trúc chương trình, mục tiêu yêucầu của các môn học, các hoạt động giáo dục

Nắm chắc vai trò mục tiêu của Hoạt động trải nghiệm rằng: Nội dung Hoạtđộng trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được phân chia theohai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản và giai đoạn giáo dục định hướng nghềnghiệp Giai đoạn giáo dục cơ bản: Ở cấp tiểu học, nội dung Hoạt động trảinghiệm tập trung vào các hoạt động khám phá bản thân, hoạt động rèn luyệnbản thân, hoạt động phát triển quan hệ với bạn bè, thầy cô và người thân tronggia đình, các hoạt động xã hội và tìm hiểu một số nghề nghiệp gần gũi với họcsinh cũng được tổ chức thực hiện với nội dung, hình thức phù hợp với lứa tuổi.Nắm được mục tiêu cấp tiểu học, Hoạt động trải nghiệm hình thành cho họcsinh thói quen tích cực trong cuộc sống hằng ngày, chăm chỉ lao động; thựchiện trách nhiệm của người học sinh ở nhà, ở trường và địa phương; biết tự

đánh giá và tự điều chỉnh bản thân; hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử

có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và hình thành được năng lực giải quyết vấnđề

Như vậy, nếu thực hiện tốt các nội dung Hoạt động trải nghiệm chính là đãgóp phần quan trọng để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ dạy học giáo dục họcsinh theo đúng nguyên lí giáo dục và đã tạo lập được môi trường học tập tíchcực cho học sinh

Các bước thực hiện phải cụ thể và được truyền thông tới các cán bộ giáoviên Cụ thể:

- Tổ chức học tập quán triệt nhiệm vụ và vai trò, nội dung, phương pháp tổchức Hoạt động trải nghiệm

-Đổi mới nhận thức của người quản lý nhà trường, của các cán bộ nhất làđội ngũ giáo viên

- Xây dựng kế hoạch tổ chức theo đúng quy định phù hợp thực tiễn, cótác dụng giáo dục tốt

7.2.1.2 Nâng cao chất lượng dạy học trên lớp và việc tự học tự rèn của học sinh

Việc học tốt các môn học góp phần hình thành kiến thức về tự nhiên xãhội và những kiến thức kĩ năng cần thiết Việc hình thành kiến thức và kĩ năng

tự học ấy rất quan trọng và cần thiết để tổ chức các hoạt động giáo dục khác.Việc này đòi hỏi nhà quản lý phải triển khai động bộ các biện pháp để nângcao chất lượng đại trà, chú trọng bồi dưỡng học sinh năng khiếu,

Dạy học thông qua trải nghiệm khuyến khích tổ chức các hoạt động độclập, tự học hoặc nhóm hợp tác của học sinh; đòi hỏi giáo viên thiết kế, đạo diễncác hoạt động học tập giúp học sinh tự phát hiện, phân tích và vận dụng kiếnthức Đặc biệt giờ học sẽ thành công hơn khi giáo viên có khả năng sử dụng quytrình 5 bước: Gợi động cơ, tạo hứng thú Trải nghiệm Phân tích, khám phá,rút ra bài học Thực hành Vận dụng

+ Bước 1: Gợi động cơ, tạo hứng thú cho học sinh:

Giáo viên có thể: Đặt câu hỏi, đố vui, kể chuyện, đặt một tình huống, tổchức trò chơi … Có thể thực hiện với toàn lớp, nhóm nhỏ hoặc cá nhân học sinh

+ Bước 2: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm:

Giáo viên tổ chức các hình thức trải nghiệm gần gũi với học sinh Nếu làtình huống diễn tả bằng lời văn thì câu văn phải đơn giản, gần gũi với học sinh;

có thể thực hiện với toàn lớp, nhóm nhỏ hoặc cá nhân học sinh

+ Bước 3: Phân tích – Khám phá – Rút ra kiến thức mới:

Giáo viên dùng câu hỏi gợi mở, phân tích, đánh giá để giúp học sinh thựchiện quá trình phân tích và rút ra bài học Có thể sử dụng các hình thức thảo luậncặp đôi, thảo luân nhóm, hoặc các hình thức sáng tạo khác tùy vào từng bài cụthể để kích thích trí tò mò, sự ham thích tìm tòi, khám phá, phát hiện của họcsinh… Nên soạn những câu hỏi thích hợp giúp học sinh đi vào quá trình phântích thuận lợi và hiệu quả

+ Bước 4: Thực hành

Thông qua các bài tập cơ bản để học sinh rèn việc nhận dạng, áp dụng cácbước giải và công thức cơ bản Giáo viên quan sát, giúp học sinh nhận ra khókhăn của mình, nhấn mạnh lại quy tắc, thao tác, cách thực hiện

Tiếp tục ra các bài tập với mức độ khó dần lên phù hợp với khả năng củatừng học sinh Bài tập có thể áp dụng cho cả lớp, cho từng cá nhân hoặc theonhóm, theo cặp đôi

+ Bước 5: Vận dụng

Học sinh được thực hành, vận dụng từng phần, từng đơn vị kiến thức cơbản của nội dung bài đã học Giáo viên giúp học sinh thấy được ý nghĩa thực tếcủa các tri thức toán học, từ đó khắc sâu kiến thức đã học Khuyến khích họcsinh tập diễn đạt bằng ngôn ngữ, cách hiểu của chính các em Khuyến khích họcsinh tập phát biểu, tập diễn đạt bước đầu có lí lẽ, có lập luận

Việc áp dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có vai trò vô cùngquan trọng bởi khi đó học sinh được tạo các cơ hội tham gia các hoạt động họctập một cách chủ động, tích cực; được trực tiếp tham gia vào hoạt động học, tựlĩnh hội được các kiến thức mới, được thực hành, vận dụng kiến thức mới vàogiải quyết các bài tập, các tình huống thực tế Từ đó học sinh nắm chắc kiếnthức hơn, hứng thú học tập hơn và làm tiền đề tốt hơn cho việc thực hiện cácdạng bài tập cụ thể trong các Hoạt động trải nghiệm

7.2.1.3 Cách tiến hành tổ chức Hoạt động trải nghiệm

a Tổ chức tập huấn cho đội ngũ CBGV:

Với yêu cầu tất cả học sinh đều được tham gia đầy đủ các bước khi tổchức Hoạt động trải nghiệm là nhiệm vụ mới mẻ, khó khăn nên giáo viên cònrất lúng túng trong khâu xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện Do vậy tổ chứctập huấn để mỗi giáo viên nắm chắc mục đích, ý nghĩa, yêu cầu và các hìnhthức tổ chức hoạt động trải nghiệm là rất cần thiết Bên cạnh đó mỗi nhàtrường cần có kế hoạch chỉ đạo điểm sau đó nhân rộng ra toàn trường.

b Trang bị cho học sinh các kĩ năng cơ bản trước khi tổ chức các hoạt động

Khi tham gia Hoạt động trải nghiệm đòi hỏi học sinh phải huy động kiếnthức, kĩ năng, các phẩm chất năng lực tổng hợp để giải quyết nhiệm vụ thựctiến Có nhiệm vụ của cá nhân, có nhiệm vụ đòi hỏi phải có sự hợp tác của cảnhóm Do vậy điều quan trọng với mỗi giáo viên là phải hướng dẫn các em các

kĩ năng như: kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng lắng nghe và phản hồi tích cực, kĩnăng ghi chép, thu thâp xử lí thông tin, kĩ năng ra quyết định Đồng thời xâydựng niềm tin đối với học sinh Giáo viên luôn phải tin tưởng các em, giao việccho các em- trao cơ hội cho học sinh thực hành để nắm được các kĩ năng quantrọng ấy

Niềm vui được trải nghiệm trong giờ tin học

c Hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu về Hoạt động trải nghiệm.

Ngay từ đầu năm học, ngoài việc hướng dẫn học sinh xây dựng nội quycủa lớp, của trường, các kỹ năng cơ bản: tổ chức, làm việc nhóm, ghi chép vv…Giáo viên cần giới thiệu, hướng dẫn cho học sinh hiểu về mục đích, các hình

thức, cách tổ chức Hoạt động trải nghiệm Thông qua đó, học sinh cả lớp biếtlựa chọn hình thức tổ chức phù hợp với nội dung; nắm được các bước cơ bảncần thực hiện, trách nhiệm của từng cá nhân khi tham gia Hoạt động trảinghiệm Giáo viên nên hướng cho học sinh lựa chọn nội dung thực hiện trong

cả năm học dựa trên chủ điểm từng tháng, điều kiện, khả năng của bản thân,của lớp, của nhà trường, của địa phương có thể tổ chức được Việc này sẽ tạotâm thế sẵn sàng thực hiện cho học sinh

Trong giờ sinh hoạt dưới cờ

d Lựa chon nội dung, lập kế hoạch tổ chức tốt Hoạt động trải nghiệm.

- Sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục theo chủ đề, hoạtđộng câu lạc bộ, trong đó câu lạc bộ là loại hình tự chọn

- Hoạt động trải nghiệm được tổ chức theo quy mô nhóm, lớp học, khốilớp hoặc quy mô trường

- Hoạt động trải nghiệm được tổ chức trong và ngoài lớp học, trong vàngoài trường học

Cần Đổi mới nội dung, hình thức, quy mô địa điểm tổ chức Hoạt động giáodục để học sinh không nhàm chán

Với hình thức sinh hoạt dưới cờ, nhà trường đã chỉ đạo mỗi lớp trực tuầnchuẩn bị nội dung và trình diễn trước toàn trường: với các chủ đề cho trướcnhư: Em yêu Tiếng Việt, Tiếng Anh không khó, Toán học vui, Nào ta cùng hát,

Đi tìm câu Ca dao, tục ngữ hay, Kể chuyện theo sách, Học sinh các lớp sẽ bànchọn chủ đề và đưa ra ý tưởng, với sự cố vấn của giáo viên và TPT Đội các em

xây dựng kịch bản, sản xuất chương trình rồi trình bày báo cáo trước toàntrường vào giờ chào cờ đầu tuần sau Cứ như vậy các lớp, các học sinh đều có

cơ hội thể hiện hoạt động trải nghiệm của mình theo các chủ để các em đăng

ký hoặc do nhà trường phân công về lĩnh vực các môn học hay các nhóm vấn

đề cần được truyền thông khác như: An toàn giao thông, Phòng chống tác hạithuốc lá, bệnh học đường,…

Để làm được việc này mỗi nhà trường cần có quy định rõ nội dung các giờchào cờ cần dành thời gian để tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh

Từ quy định của chương trình với các chủ đề rất cụ thế sát thực, từ việc tổchức các hoạt động trải nghiệm theo hình thức sinh hoạt dưới cờ, mỗi lớp, mỗigiáo viên chủ nhiệm có thêm phương pháp cách thức để tổ chức hoạt động trảinghiệm theo nhóm, theo lớp cho hoc sinh theo các nội dung đã quy định tronggiờ sinh hoạt lớp và trong giờ Hoạt động trải nghiệm khác

Với hình thức tổ chức Hoạt động trải nghiệm ngoài lớp học, ngoài nhàtrường, Nhà trường đã xây dựng kế hoạch chi tiết, tìm chọn địa chỉ, gắn với cácphong trào thi đua, các chủ đề, chủ điểm theo cấu trúc chương trình, gắn vớimục tiêu hình thành phẩm chất năng lực cụ thể để thống nhất về quy mô vàthời gian địa điểm và cách thực hiện VD: để giáo dục tình yêu quê hương đấtnước, giáo dục truyền thống, nhà trường chọn đưa học sinh đi trải nghiệm tạiVăn miếu tỉnh và Đền thờ Hai Bà Trưng Để các em được học ăn, nhà trườngcho các em tham gia làm bánh chưng, làm đồ ăn và ăn buffet; để rèn luyệnnăng lực nhanh bền khéo nhà trường tổ chức cho học sinh trải nghiệm các tròchơi dân gian tại trường và dã ngoại trải nghiệm tại Làng giáo dục Kizciti HàNội,

Học sinh nhân nhiệm vụ trước khi tham gia trải nghiệm

Trong các hoạt động nhà trường đã chỉ đạo và yêu cầu giáo viên mạnh dạngiao việc cho hội đồng tự quản thực hiện các nhiệm vụ quản lí lớp, duy trì tổchức sinh hoạt lớp, giờ chào cờ đầu tuần; Tạo cơ hội và khuyến khích các emtích cực tham gia trang trí lớp, tự tổ chức các hoạt động vui chơi, đăng kí thamgia các câu lạc bộ, Giáo viên chỉ đóng vai trò là người tư vấn giúp đỡ, khônglàm thay, làm hộ học sinh Làm như vậy các em mới có cơ hội bộc lộ khả năngcủa bản thân, rèn luyện các phẩm chất, năng lực cần thiết Từ đó có thêm các kĩnăng cần thiết để tổ chức hoạt động khác hiệu quả

Bên cạnh nội dung tổ chức Hoạt động trên thì cần chỉ đạo thực hiện tốtviệc dạy học nội dung Giáo dục địa phương theo đúng quy trình Hoạt động trảinghiệm Bởi nội dung giáo dục của địa phương gồm một số vấn đề cơ bản mangtính thời sự về: Lịch sử hình thành, phát triển, truyền thống quê hương; lễ hội,nghệ thuật, truyền thống, di tích lịch sử, danh nhân văn hóa; phong tục, tậpquán địa phương; địa lý, dân cư; cảnh quan thiên nhiên, môi trường tự nhiên

Hoạt động trải nghiệm Tết trung thu năm 2020

Hoạt động trải nghiệm trong Ngày hội đua tài năm 2019