Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy bài chí phèo (nam cao)

7.1.2 Thực trạng cảm nhận khám phá của học sinh về tác phẩm Chí Phèo của NamCao Như đã nói ở phần đầu tác phẩm Chí Phèo có thể coi là một tác phẩm kiệt xuất với rất nhiều các tài liệu từ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT BÌNH XUYÊN -

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến:

VẬN DUNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC GIẢNG DẠY BÀI

CHÍ PHÈO (NAM CAO)

Tác giả sáng kiến: LÊ THỊ HỒNG LIỄU

Mã: 31.51.03

Vĩnh Phúc, năm 2019

MỤC LỤC

Trang

1.Lời giới thiệu 1

2.Tên sáng kiến 3

3 Tác giả sáng kiến 3

4.Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thị Hồng Liễu 3

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ văn 3

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 3

7.Mô tả bản chất của sáng kiến 3

7.1 Thực trạng vấn đề ……….

….3 7.2 Giải pháp cho vấn đề .6

7.3.Tiến hành thực nghiệm sư phạm 21

7.4 Kết quả đạt được 35

Kết luận 36

Phụ luc……… ………

38 +Phụ lục 1 38

+ Phụ luc 2……….…….43

+ Phụ luc 3……… 50

+ Phụ luc 4……….….51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 8 Những thông tin bảo mật ( nếu có) 55

9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến 55

10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả và theo ý kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu, kể cả áp dụng thử ( nếu có) 56

10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả 56

10.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tổ chức, cá nhân 57

11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng

có) 57

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Nam Cao cùng với tác phẩm Chí Phèo đã không còn xa lạ với những người yêu văn học nói chung và giáo viên bậc THPT nói riêng Truyện ngắn Chí Phèo không chỉ là

một tác phẩm xuất sắc khẳng định tên tuổi Nam Cao trong dòng văn học hiện thực phêphán trước cách mạng tháng Tám năm 1945 mà còn là một kiệt tác của văn xuôi hiệnđại Việt Nam Văn học giai đoạn 1930 – 1945 có nhiều tên tuổi lớn, nhiều tác giả đóngvai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa nền văn học dân tộc Giữa muôn ngànnhững tên tuổi, những bông hoa rực rỡ sắc hương ấy, Nam Cao vẫn tìm được một chỗđứng cho mình Ông có phong cách nghệ thuật độc đáo Là một nhà văn gắn bó sâusắc với làng quê, ông viết về người nông dân chân thực, sâu sắc và giàu cảm xúc Cácsáng tác về người nông dân của Nam Cao không chỉ mang đến cho người đọc bứctranh nông thôn Việt Nam sắc nét với không khí ngột ngạt bức bối mà còn ẩn chứaniềm tin, tình yêu thương mà Nam Cao dành cho những con người bé nhỏ Vì vậy tìm

hiểu tác phẩm Chí Phèo không chỉ là tìm hiểu về một truyện ngắn để làm sáng rõ hơn

các vấn đề của thể loại mà chính là tiếp cận một phong cách tác gia lớn, thông qua đó

có cái nhìn đầy đủ và toàn diện hơn về một thời kì của dân tộc, thấu hiểu hơn những sốphận con người trong những biến động của lịch sử và xã hội

Là một tác giả lớn, một tác phẩm nghệ thuật giá trị, Nam Cao cùng với Chí Phèo đã

được các nhà nghiên cứu chú ý tìm hiểu từ khá sớm Có thể kể tới các công trình lớn

cuốn giáo trình Văn học Việt Nam (giai đoạn 1900 – 1945) của NXB Giáo dục với sự

đóng góp của nhiều tác giả Trong đó chương XVI của cuốn sách nói về tác giả NamCao do nhà nghiên cứu Hà Văn Đức biên soạn Hay công trình chuyên luận dày dặn

đáng kể đầu tiên của giáo sự Hà Minh Đức Nam Cao nhà văn hiện thực xuất sắc Hoàng Ngọc Hiến đặt vấn đề Chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa nhân đạo trong văn Nam Cao Trần Đăng Suyền có bài viết Nam Cao, nhà văn hiện thực xuất sắc, nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn Hay công trình của Hà Minh Đức, Phong Lê như Nam Cao đời văn và tác phẩm và Nam Cao phác thảo sự nghiệp và chân dung Các công trình

sau này thường có hướng tiếp cận thi pháp, tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật hoặc đi sâu

vào các vấn đề nhỏ hơn trong sáng tác của Nam Cao Không những vậy các công trình

nghiên cứu chuyên sâu về phong cách nghệ thuật Nam Cao, về các sáng tác của Nam

Cao cũng rất đa dạng và phong phú Chúng ta có thể kể tới các công trình như luận án

tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hoa Bằng bảo vệ năm 2000 tại Viện Văn học về Thi pháp truyện ngắn Nam Cao Các tài liệu dạy học cũng cung cấp cho giáo viên khá nhiều gợi ý về cách tiếp cận tác giả, tác phẩm này như cuốn Sách giáo viên Ngữ văn 11 tập

1 của NXB Giáo dục, Sách Thiết kế bài giảng Ngữ văn 11 do Nguyễn Đức Vận chủ biện của NXB Hà Nội, Phân tích tác phẩm Ngữ văn 11 do Trần Nho Thìn chủ biên

của NXB Giáo dục, Với nguồn tư liệu như vậy, người giảng dạy đã có một nguồn tri

thức khổng lồ giúp việc tiếp cận tác phẩm được đa dạng phong phú và sâu sắc Tuynhiên nó cũng dễ tạo ra tâm lý không còn gì mới mẻ để sáng tạo, khai thác và tiếp cậntác phẩm nữa, đã có quá nhiều cây đa cây đề nghiên cứu về tác phẩm rồi không cómảng đất để mỗi giáo viên đào xới riêng cho mình

Các phương pháp dạy học tích cực thời gian gần đây đã được giáo viên quan tâm chú ý

và triển khai nhiều hơn trong công tác dạy học của mình Đó là một dấu hiệu đángmừng và cũng là một quy luật tất yếu của sự phát triển Trong thời đại 4.0 khi tri thứcđược làm mới từng ngày nếu giáo viên không thay đổi và làm mới bài dạy của mình sẽkhông còn thu hút được học sinh và cũng không đáp ứng được yêu cầu đào tạo mới.Việc giảng dạy không chỉ thuần túy truyền giảng kiến thức mà còn phải hướng tới việcgiúp học sinh phát huy được năng lực của bản thân Các phương pháp dạy học tích cựchướng tới việc chuyển trọng tâm của quá trình dạy học từ người thầy sang người học,khiến học sinh trở nên tích cực, chủ động hơn trong quá trình tìm kiếm tri thức còngiáo viên quay về vị trí là người hướng dẫn, định hướng cho học sinh chứ không làmthay, làm giúp Tuy nhiên những phương pháp dạy học tích cực vẫn còn khá mới mẻkhông phải lúc nào cũng có thể vận dụng nhuần nhuyễn nhất là khi ứng dụng vào cácmôn học có tính đặc thù cao như môn Ngữ văn Không chỉ áp dụng các phương phápmới cho có mà còn phải mang tới hiệu quả cao, giúp học sinh nẵm vững kiến thức,phát huy được năng lực của bản thân đồng thời vẫn giữ được nguồn cảm hứng, nhữnggiây phút lắng đọng cần có trong một giờ giảng văn bồi đắp những cảm xúc đẹp đẽcho học trò

Từ thực tế đó tôi đã đi tới việc lựa chọn đề tài Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy bài Chí Phèo (Nam Cao) làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của

mình Hướng tới dạy một tác phẩm không mới bằng những hình thức mới mẻ phù hợpvới người học và mang lại hiệu quả giáo dục cao hơn

2 Tên sáng kiến:

Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy bài Chí Phèo (Nam Cao)

3 Tác giả sáng kiến:

Họ và tên: Lê Thị Hồng Liễu.

Địa chỉ: Trường THPT Bình Xuyên.

Số điện thoại: 0979.233.012

Email: lehonglieu.c3binhxuyen@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư sáng kiến: Lê Thị Hồng Liễu.

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến và vấn đề mà sáng kiến giải quyết:

- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ văn.

- Vấn đề mà sáng kiến giải quyết: vận dựng phương pháp dạy học tích cực

vào giảng dạy Chí Phèo (Nam Cao)

6 Ngày sáng kiến áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

Học kì I, năm học 2019 - 2020

7 Mô tả bản chất sáng kiến

7.1 Thực trạng vấn đề

7.1.1 Tình hình dạy môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông

Môn học Ngữ văn ở trường THPT có số thời lượng khá lớn riêng học kì I năm lớp 11học sinh học 4 tiết/ tuần Điều ấy cho thấy vai trò của môn Ngữ văn trong việc giáodục từ kiến thức cho tới kĩ năng, tình cảm thái độ của học sinh Trong môn Ngữ văn lại

có những phân môn nhỏ hơn vừa thực hiện các chức năng, mục đích khác nhau vừa có

sự liên kết chặt chẽ hướng tới chức năng nhiệm vụ chung của môn học Nếu phân mônLàm văn hướng nhiều hơn tới việc rèn luyện kĩ năng thì phân môn đọc văn lại giúphọc sinh có thể cảm thụ tác phẩm, có những tri thức cụ thể về tác phẩm, nảy sinhnhững xúc cảm về đối tượng nghệ thuật được đề cập tới Vì vậy việc giảng dạy bộ mônNgữ văn cần thiết phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phân môn nhỏ đồng thờiphải chú trọng rèn luyện cả kiến thức, tri thức về tác phẩm cũng như khả năng tạo lậpvăn bản (cả ở dạng nói và dạng viết) cho học sinh Giảng dạy các bài đọc văn luôn

được giáo viên rất chú trọng, đầu tư từ giáo án, các hoạt động triển khai vì có thể nóiđây là phân môn chiếm thời lượng lớn, cung cấp lượng tri thức trọng tâm liên quanchặt chẽ tới kiểm tra đánh giá

Khi vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy một trong những khókhăn của giáo viên môn Ngữ văn là có thể làm mất đi cảm xúc của một giờ dạy đọcvăn Nếu chia giờ học thành quá nhiều hoạt động, áp dụng quá nhiều kĩ thuật dạy họchiện đại mà quên đi vai trò dẫn dắt, truyền cảm xúc của người giáo viên thông qua cácphương pháp bình giảng truyền thống thì có thể sẽ không mang lại hiệu quả như mongmuốn Nhưng cũng không thể phủ nhận các phương tiện dạy học hiện đại và cácphương pháp dạy học tích cực có thể giúp giờ giảng văn thêm sinh động, hấp dẫn vàgần gũi với học sinh hơn Điều cốt yếu là người giáo viên cần phải biết sử dụng saocho phù hợp với từng đối tượng và người học Trên thực tế đây không phải là một việcđơn giản Nhiều giáo viên sau một hồi loay hoay tìm tòi gia giảm cho giờ dạy củamình mà vẫn chưa tìm được một hướng đi phù hợp Các phương pháp như làm việcnhóm lại thường dẫn tới một số học sinh không hợp tác, mỗi nhóm chỉ tập trung vàomột số nhỏ học sinh tích cực; hay khi sử dụng phương pháp dạy học dự án thì thườngthời gian kéo dài không đảm bảo tiến độ kiểm tra, thi theo kế hoạch Chính nhữngkhó khăn ấy khiến nhiều giáo viên nảy sinh tâm lý e ngại với việc áp dụng các phươngpháp giảng dạy mới

Một trong khó khăn nữa của quá trình giảng dạy môn Ngữ văn đó là tạo được sự hấpdẫn của môn học với học sinh Nhiều học sinh sợ”, ghét, ngại học môn văn khiến chogiờ học văn dần trở nên thụ động, nặng nề và ở đó vai trò của người thầy trở nên độctôn Trong sự phát triển và bùng nổ thông tin hiện nay, con người dường như luônthiếu thời gian với mọi thứ xung quanh, người ta sống nhanh, sống gấp, sống vội vànghơn đôi khi người ta không phân biệt được thông tin và kiến thức Thế nên rất nhiềuhọc sinh bị hấp dẫn bởi những thông tin nhanh chóng, tiện lợi, dễ dàng có thể tìm thấy

ở mạng internet thay vì quá trình tìm tòi vất vả và đòi hỏi sự khổ luyện từng ngày.Chúng ta không thể phủ nhận trách nhiệm của chúng ta khi làm môn học trở nên kémhấp dẫn với một số học sinh Nhưng chúng ta cũng cần thấy được những thách thứccủa thời đại để điều chỉnh việc dạy và học sao cho phù hợp hơn thông qua nhữngphương thức mới mẻ, khơi gợi sự sáng tạo Nếu giáo viên dạy văn vẫn dùng cáchtruyền thụ một chiều, áp đặt những hiểu biết và cảm xúc về tác phẩm sẽ khiến học sinhkhông phát huy được suy nghĩ độc lập, sáng tạo đồng thời khiến giờ học nhàm chán.Chính thực trạng này đã thúc đẩy chúng ta phải đổi mới

7.1.2 Thực trạng cảm nhận khám phá của học sinh về tác phẩm Chí Phèo của Nam

Cao

Như đã nói ở phần đầu tác phẩm Chí Phèo có thể coi là một tác phẩm kiệt xuất

với rất nhiều các tài liệu từ chuyên khảo, tới bài phê bình, tiểu luận hay các luận văn,luận án Sự đa dạng về tài liệu vừa có mặt tích cực là giúp người dạy và người học cónguồn tư liệu phong phú, giúp việc tìm hiểu tác phẩm được định hướng rõ ràng ngay

từ ban đầu Nhưng mặt khác cũng tạo ra tâm lý ỷ lại, ngại tìm hiểu thậm chí không cầnthiết đọc kĩ hết văn bản cũng có thể tìm được rất nhiều bài hướng dẫn học ở học sinh.Trước cái quen thuộc đã được khai thác nhiều dễ dẫn tới người học, người dạy khôngcòn hứng thú tìm tòi sáng tạo

 Về phía người dạy (Giáo viên):

Nếu đặt trong hệ thống các văn bản văn học được chọn trong chương trình đọc văn ở

bậc THPT Chí Phèo không phải là một tác phẩm khó Truyện ngắn này cực kì tiêu

biểu cho phong cách nghệ thuật của Nam Cao, có nhiều chi tiết đặc sắc mà chỉ cầndừng lại bình giảng cho ra, cho kĩ một chi tiết thôi cũng có thể tạo được một giờ họccuốn hút Tác phẩm này lại không quá xa với học sinh về thời đại, về cảm xúc nên họcsinh cũng dễ dàng tiếp cận khiến việc truyền dạy của giáo viên có vẻ sẽ đơn giản vànhẹ nhàng hơn Hầu hết các giáo viên dạy Ngữ văn đều là những người có tình yêu vớivăn chương Trước khi bước chân vào trường Sư phạm được đào tạo để giảng dạy đã

có rất nhiều người yêu văn Nam Cao, yêu tác phẩm Chí Phèo trong tư cách một bạn

đọc Trong quá trình đào tạo Nam Cao có thể được coi như một trong những tác giathuộc giai đoạn văn học hiện đại được dạy khá kĩ lưỡng ở khoa văn các trường SưPhạm Chính những điều này giúp giáo viên nắm chắc tác phẩm, có cảm xúc với tácphẩm Song mặt khác nó dễ làm nảy sinh tâm lý chủ quan, không đào sâu nghiên cứutìm tòi

Một thực trạng khi giảng dạy Chí Phèo là thời lượng cho việc giảng dạy văn bảnthường là 02 tiết Hầu hết các giáo viên được hỏi đều sẽ thấy thời lượng này là không

đủ để nói hết điều giáo viên muốn nói Chính tâm lý “tham” kiến thức, muốn truyềndạy thật nhiều khiến nhiều giáo viên bị ôm đồm và không xử lý tốt giờ học Tâm lý ấydẫn tới một hệ quả khác là một giờ học được coi là “nặng” như vậy làm nhiều giáoviên chọn giải pháp an toàn là dạy cho phương pháp truyền thống để không “cháy”giáo án Bên cạnh đó sách giáo khoa đã lược trích truyện ngắn này và bỏ qua nhiềuđoạn để hướng trọng tâm vào hình tượng nhân vật Chí Phèo đặc biệt là quá trình thứctỉnh của nhân vật Nhưng một khó khăn đặt ra là nếu không hướng dẫn học sinh tìm

hiểu về làng Vũ Đại về nhân vật Bá Kiến thì rất khó để lí giải nhiều chi tiết về nhânvật Chí Phèo Thực tế ấy khiến nhiều giáo viên khó bám sát trọng tâm tác phẩm nhưsách giáo khoa định hướng hoặc nếu bám sát thì cứ thấy như mình dạy còn thiếu màlại không tìm được giải pháp bù đắp chỗ thiếu hụt đó như thế nào?

Chính những điều trên cho thấy ngay cả ở một tác phẩm rất quen thuộc được giảng dạythành công ở nhiều cuộc thi giáo viên dạy giỏi cũng không phải không còn những vấn

đề đáng bàn, đáng tìm hiểu để rút ra những kinh nghiệm quý báu và nhằm hướng tớinhững phương pháp dạy học hiệu quả hơn

 Về phía học sinh:

Chí Phèo với nhiều học sinh không chỉ là một truyện ngắn mà các em còn được biết

tới tác phẩm qua các loại hình nghệ thuật khác như âm nhạc, điện ảnh, Điều này vừahữu ích là giúp các em cảm nhận tác phẩm đa chiều, có những xúc cảm với tác phẩmdẫn tới việc học tập có hứng thú hơn Nhưng mặt khác cũng có thể khiến các em bịảnh hưởng, nhầm lẫn các chi tiết sự kiện và thiếu cái nhìn chuẩn xác, khoa học về tácphẩm

Chí Phèo có lối kể chuyện khá hiện đại, đảo lộn trình tự thời gian và đôi chỗ dòng tự

sự chảy theo tâm lý nhân vật vì vậy việc nắm bắt cốt truyện không hề đơn giản nhất làkhi học sinh chỉ đọc một đoạn trích từ một truyện ngắn có dung lượng khá lớn như

Chí Phèo

Chí Phèo không phải là một tác phẩm quá khó, đặt ra các vấn đề trừu tượng lớn lao

vượt ngoài tầm hiểu biết của học sinh nhưng là một tác phẩm sâu sắc được viết dướingòi bút lạnh lùng sắc sảo, có đôi chỗ cười đấy mà lại chứa đựng những triết lý ẩn sâu.Việc đọc không kĩ lưỡng có thể khiến học sinh không nắm được mạch tư tưởng sâu sắc

mà Nam Cao gửi gắm dễ bị các chi tiết cuốn theo mà không thấy được những giá trịbiểu tượng, tượng trưng ẩn sâu dưới bề mặt câu chữ

Như vậy việc giảng dạy tác phẩm Chí Phèo không khó khăn vì quá mới, hay kiến thức

quá khó, hay sự giãn cách lịch sử, khác biệt văn hóa mà khó vì dung lượng kiến thứckhá lớn, tư liệu đồ sộ đòi hỏi giáo viên và học sinh xử lý thông tin tốt, có sự phối hợpnhịp nhàng kết hợp với các phương pháp dạy học hiện đại để có thể đáp ứng được việcgiảng dạy tác phẩm hiệu quả và tạo được hứng thú cho học sinh

7.2 Những giải pháp cho vấn đề

Nếu giáo viên vẫn sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống thì thường cảmgiác sau giờ dạy là luôn thấy mình nói chưa đủ, chưa hết các chi tiết nghệ thuật của tácphẩm Giải pháp tốt nhất cho trường hợp này là chuyển học sinh vào vị trí trung tâmcủa quá trình dạy – học, giúp học sinh tham gia vào quá trình chuẩn bị bài tích cực vàđặc biệt học sinh có thể tìm kiếm, hệ thống kiến thức dưới sự giúp đỡ định hướng củagiáo viên Từ đó thời gian làm việc trên lớp không thay đổi nhưng thời gian học tập,tìm hiểu của học sinh về bài học thì được kéo dài qua quá trình tự học trước và sau bàidạy của giáo viên Từ hướng suy nghĩ như thế tôi đã mạnh dạn áp dụng các phươngpháp dạy học tích cực để triển khai bài dạy theo hướng học sinh chủ động, tích cực vàtham gia nhiều hơn vào giờ học

7.2.1 Giúp học sinh chuẩn bị bài tìm hiểu văn bản đầy đủ thông qua việc hướng dẫn các kĩ thuật đọc bằng phương pháp làm bài tập nhóm và bài tập cá nhân

Chúng ta đều ý thức được việc đọc văn bản có ý nghĩa quan trọng thế nào đối vớiviệc cảm thụ một tác phẩm văn học Đọc văn bản là quá trình học sinh tiếp xúc trựctiếp với văn bản, cảm nhận tác phẩm qua chính ngôn từ của nhà văn Lời giảng củagiáo viên dù hay tới đâu, tài liệu có thể sâu sắc tới cỡ nào vẫn là cảm nhận của “ngườikhác” Học sinh muốn nắm sâu, nhớ kĩ, rung động thực sự với tác phẩm thì phải trựctiếp đọc văn bản Nhưng với các văn bản văn xuôi thường giáo viên không có đủ thờigian trên lớp để đọc cả văn bản, thường giáo viên sẽ chọn các đoạn đặc sắc đọc và giaohọc sinh đọc bài ở nhà để soạn bài Việc đọc này khiến nhiều học sinh khá hoang mang

vì đọc mà không thực sự hiểu, đọc mà không được định hướng, nhiều em lại lườikhông đọc văn bản mà soạn bài dựa trên các sách hướng dẫn Nên giáo viên dù có giaobài mà lại không mang lại hiệu quả ngược lại còn khiến học sinh nghĩ ra các giải phápchống đối

Để khắc phục tình trạng này tôi không chỉ giao việc đọc văn bản một cách chungchung mà tôi có một bảng các câu hỏi định hướng việc đọc Chính bản đọc định hướngnày giúp học sinh biết đâu là chi tiết quan trọng để chú ý, đọc theo hướng nào để hiểuđược nội dung của tác phẩm Các câu hỏi đọc định hướng thường không khó chỉ nhằmmục đích học sinh phải hướng tới văn bản, tìm được các chi tiết ngay trong văn bản

Ví dụ với bài Chí Phèo bảng hướng dẫn đọc của tôi gồm các yêu cầu sau:

1 Mở đầu tác phẩm, Nam Cao tả Chí Phèo làm gì? (chi tiết tiếng chửi)

2 Chí Phèo được sinh ra ở đâu và chuyền tay qua những ai? (gốc gác của ChíPhèo)

3 Vì sao Chí Phèo bị đi tù? Sau khi ra tù Chí thay đổi thế nào về hình dáng(quá trình tha hóa)

4 Ở tù về hôm trước hôm sau Chí Phèo làm gì? (quá trình tha hóa)

5 Khi tỉnh rượu Chí Phèo nhìn, nghe, cảm, nghĩ tới những điều gì (quá trìnhthức tỉnh)

6 Thị Nở là ai? (nhân vật Thị Nở)

7 Cảm xúc của Chí Phèo khi Thị Nở mang bát cháo hành tới (quá trình thứctỉnh)

8 Bà cô Thị Nở nói gì để ngăn cản Thị Nở lấy Chí Phèo?

9 Cuối truyện Chí Phèo đến nhà Bá Kiến để làm gì? Hắn nói với Bá Kiến điềugì?

10 Phản ứng của Thị Nở khi nghe tin Chí Phèo chết?

Các câu hỏi không đòi hỏi sự lí giải mà chỉ đòi hỏi việc nhận diện các chi tiết, sựkiện của tác phẩm khiến các em buộc phải đọc văn bản thực sự và hướng tới việc nắmđược cốt truyện ngay sau khi đọc

Bên cạnh việc đọc toàn văn bản để nhớ cốt truyện với các phiếu bài tập cá nhân tôicòn yêu cầu các em chia nhóm để thực hiện việc đọc chuyên sâu Nhằm tránh việc làmbài tập nhóm lớn khiến các em ỷ lại vào một số bạn tích cực còn một số bạn khôngtham gia đóng góp cho nhóm tôi chia các nhóm thành những nhóm nhỏ và yêu cầu các

em có sự phân công công việc cụ thể báo cáo lại giáo viên Giáo viên sẽ kiểm tra trênđúng nhiệm vụ được phân công của từng thành viên Ở phần bài tập nhóm này tôi chialớp thành khoảng 8 nhóm (mỗi nhóm tầm 5-6 học sinh) Các nhóm có nhiệm vụ cụ thểsau:

1 Chọn một đoạn (hay, quan trọng hoặc gây được cảm xúc với học sinh) đọc diễncảm, ghi âm lại và lồng ghép các hình ảnh thành video

2 Tóm tắt lại tác phẩm qua nhân vật chính bằng tranh và có phần thuyết trình

8 nhóm được chia thành 4 nhóm thực hiện nhiệm vụ 1, 4 nhóm thực hiện nhiệm vụ 2,nộp sản phẩm trước khi học bài trên lớp 3 ngày giáo viên đánh giá lựa chọn 2 nhómhoàn thành xuất sắc nhất để thể hiện trong giờ học Chính việc phân công cụ thể lại cóđánh giá nên các nhóm có sự thi đua và làm việc tích cực hơn Bên cạnh đó nhiệm vụ

thứ nhất không chỉ giúp cho học sinh cảm thụ tác phẩm mà còn hướng tới phát triểnnăng lực tin học cho các em, một trong những kĩ năng không thể thiếu trong thời đạingày nay Học sinh khá hứng thú với cách làm này Các em còn được khuyến khíchđăng sản phẩm của nhóm lên facebook kêu gọi chia sẻ của các bạn tạo ra một cuộc thinhỏ về nhóm được yêu thích nhất và có phần thưởng Chính điều này khiến các emthấy các nhiệm vụ gần gũi với sở thích của các em hơn, ứng dựng được trong cuộcsống hơn Vì khi tìm hiểu cách ghi âm, làm video các em đã học thêm được rất nhiềuđiều và ứng dụng được ngay vào các hoạt động khác trong cuộc sống Nhiệm vụ hai vẽtranh tóm tắt lại hướng tới việc phát huy các sở trường khác Vì các nhóm được chọnnhiệm vụ nên những nhóm có năng khiếu vẽ tranh sẽ phát huy được sở trường Khôngnhững vậy các em còn thấy mối liên hệ giữa văn chương và hội họa, nâng cao khảnăng liên tưởng tưởng tượng từ câu chữ thành hình ảnh Cuối cùng yêu cầu thuyếttrình khiến các em được rèn kĩ năng nói, trình bày trước đám đông – kĩ năng còn kháyếu với học sinh.

Ở yêu cầu về đọc văn bản giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp làm việc nhóm đểphát huy tính tích cực của các nhóm thông qua hệ thống các nhiệm vụ/bài tập trước giờhọc Thông qua các bài tập này học sinh nắm được kĩ hơn các kĩ thuật đọc như:

- Đọc toàn văn bản

- Đọc các sâu các đoạn

- Đọc diễn cảm

- Đọc nâng cao (tóm tắt bằng tranh, thuyết trình, )

Các kĩ thuật đọc này không chỉ áp dụng cho một bài Chí Phèo mà giúp học sinh có

kĩ năng đọc tốt hầu hết các tác phẩm tự sự khác trong và ngoài chương trình Nếu dạyhọc sinh trực tiếp trong các giờ học giáo viên sẽ gặp rất nhiều khó khăn về thời lượngnhưng nếu có hướng dẫn để học sinh tự học sau đó kiểm tra, đánh giá giúp học sinhsửa lỗi và làm lại sản phẩm nếu cần thiết lại giúp giáo viên có thể đảm bảo tiến độ dạyhọc mà vẫn giúp học sinh nắm được không chỉ kiến thức về tác phẩm mà cả những kĩnăng liên quan, đặc biệt còn giúp học sinh phát huy năng lực về tin học, năng khiếu vàthuyết trình

Bên cạnh những bài tập đọc bắt buộc tôi đưa thêm các gợi ý về đọc nâng cao hơnvới các học sinh có hứng thú Đó là yêu cầu học sinh đọc mở rộng các tác phẩm viết

về đề tài người nông dân khác của Nam Cao (giáo viên đưa sẵn các tên truyện thànhmột danh sách theo thứ tự ưu tiên để học sinh tự chọn đọc bao nhiều tác phẩm), hoặc

các sáng tác về đề tài này của các tác giả khác Bài tập này giao thành dự án chuyên

đề các tác phẩm viết về người nông dân trước cách mạng tháng Tám/1945 được hoànthành vào cuối học kì Cụ thể dự án được tiến hành theo các bước:

Các sản phẩm của học sinh được nêu ở phần phụ lục

7.2.2 Giúp học sinh tìm hiểu bài trên lớp qua kết hợp các phương pháp dạy học

 Tạo hứng thú qua hoạt động khởi động

Tôi không kiểm tra bài cũ bằng các câu hỏi thường nhật Tôi dùng mô hình một câyvới hai nhánh lớn, cùng với đó tôi tạo sản nhiều quả có dán tên các sáng tác của NamCao và cả của các tác giả khác (đáp án nhiều) Tôi gọi hai học sinh lên bảng dán đúngtên tác phẩm vào hai nhánh theo hai mảng đề tài lớn của Nam Cao là sáng tác về ngườinông dân và sáng tác về người trí thức Kết thúc phần kiểm tra tôi vẫn giữ nguyên môhình cây trong lớp học nhằm giúp học sinh nhớ kiến thức lâu hơn và có thêm các gợi ýcho phần đọc ở nhà của mình để mở rộng hơn kiến thức

 Tìm hiểu phần tiểu dẫn bằng bảng

Tôi cung cấp nhanh cho học sinh các thông tin về xuất xứ, vị trí, hoàn cảnh ra đời củatác phẩm Sau đó cho học sinh điền bảng khuyết thiếu để hoàn thiện các thông tin vềnhan đề của tác phẩm Hoạt động này giúp học sinh thấy được ý nghĩa của nhan đề quamỗi lần thay đổi

Ở phần này học sinh còn tóm tắt tác phẩm bằng tranh như đã trình bày ở mục trên

 Tìm hiểu phần đọc hiểu bằng nhiều phương pháp kết hợp

- Học sinh làm việc nhóm tóm tắt thông tin về làng Vũ Đại qua phần đọc mở rộng đãchuẩn bị trước Nhóm ở đây là nhóm nhỏ khoảng 4 học sinh ở hai bàn gần nhau Cácnhóm làm theo kĩ thuật khăn trải bàn, mỗi cá nhân trình bày ý kiến về làng Vũ Đại ởmột phương diện (dân cư, địa lý, các mâu thuẫn trong làng ) rồi cùng thống nhất nhậnxét đánh giá về làng Vũ Đại vào ô chung của cá nhóm

- Học sinh được giáo viên hướng dẫn qua về nhân vật Bá Kiến thông qua kĩ thuật côngnão đưa thông tin nhanh về những gì đã tìm hiểu được về nhân vật này (đặc biệt cácphương châm dùng người và trị người của Bá Kiến)

- Học sinh tìm hiểu phần về nhân vật Chí Phèo thông qua xem một đoạn phim về chitiết tiếng chửi rút ra nhận xét về ngoại hình về ngôn ngữ về hành động sau khi ra tù(tạo lập kiến thức về quá trình tha hóa)

- Học sinh tìm chi tiết qua bài tập cá nhân để tìm hiểu về quá trình thức tỉnh, ở phầnnày giáo viên sử dụng nhiều hơn phương pháp truyền thống là bình giảng và phát vấn

- Học sinh mô tả lại bằng sơ đồ cuộc đời của Chí Phèo nhằm hệ thống hóa kiến thức

- Học sinh tranh luận, trao đổi, phát biểu ý kiến cá nhân và phản biện lại ý kiến của cácthành viên khác trong lớp (Simena nhỏ) về các vấn đề:

+ Vì sao bà cô Thị Nở phản đối Chí Phèo và Thị Nở đến với nhau

+ Khi Chí Phèo đến nhà Bá Kiến, Chí Phèo say hay tỉnh?

+ Cái chết của Chí Phèo có ý nghĩa gì?

Quá trình trao đổi thảo luận này rút khắc sâu kiến thức và đi đến được giá trị nhân đạocủa nhà văn

Phần tìm hiểu văn bản là phần trọng tâm giáo viên kết hợp nhiều phương pháp và có

sự thay đổi các hoạt động liên tục từ hoạt động của trò đến hoạt động của thầy, từ hoạtđộng cá nhân đến hoạt động nhóm, từ các phương pháp dạy học mới tới các phươngpháp dạy học truyền thống Giáo viên vẫn giảng bình ở những chi tiết đặc sắc nhằmtạo cảm hứng cho học sinh nhưng học sinh làm việc nhiều hơn và tích cực hơn ở cácđơn vị kiến thức khác Hầu hết các học sinh trong lớp đều có nhiệm vụ cụ thể Không

học sinh nào bị bỏ quên trong giờ học cũng không tập trung phát vấn vào một số ít họcsinh.

7.2.3 Giúp học sinh củng cố kiến thức sau khi kết thúc bài học bằng sơ đồ tư duy

Sau khi kết thúc bài học giáo viên giao bài tập về nhà theo các nhóm nhỏ 2-3 học sinh

sơ đồ tư duy lại các đơn vị kiến thức để làm tài liệu ôn tập, củng cố kiến thức

Phương pháp này không mới nhưng vẫn rất hiệu quả và gây hứng thú vì cùng một nộidung học sinh có thể trọn rất nhiều cách trình bày với các hình thức khác nhau Điềunày giúp học sinh đào sâu chắt lọc kiến thức hơn

Bên cạnh đó giáo viên có thể gợi mở với các bài tập nâng cao nhằm giúp học sinh nắmvững kiến thức chứ không chỉ tổng hợp kiến thức đã học như câu hỏi: “Nam Cao miêu

tả 3 lần Chí Phèo đến nhà Bá Kiến em hãy tổng hợp lại những lần đó để cho biết ChíPhèo đến với mục đích gì và kết quả của mỗi lần ra sao?”

Với nhiều hình thức kết hợp như vậy mỗi nhóm học sinh có thể chọn một cách đượcbài tập phù hợp với mình để tiếp tục tìm hiểu sâu hơn văn bản và ghi nhớ kiến thức lâuhơn

7.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm

Tác giả tiến hành thực nghiệm tại trường THPT A, huyện A, tỉnh Vĩnh Phúc trongtháng 11 năm 2019 Nhóm thực nghiệm là lớp 11A6 có học sinh Đặc điểm của lớpthực nghiệm là phần lớn học sinh ngoan, kết quả học tập tương đối đồng đều

Tiết 53, 54: Đọc Văn:

CHÍ PHÈO (NAM CAO)

A VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

I Tên bài học : Chí phèo

II Hình thức dạy học : DH trên lớp.

III Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Giáo viên:

- Phương tiện, thiết bị:

+ SGK, SGV, Tư liệu Ngữ Văn 11, thiết kế bài học

+ Máy tính, máy chiếu, loa

- Phương pháp-Kĩ thuật dạy học: Vấn đáp( Phát vấn), thuyết trình, nêu vấn đề, hoạt động nhóm, trò chơi, đóng vai, động não, điền khuyết, mảnh ghép, khăn trải bàn ,sơ

đồ tư duy

2 Học sinh: Sách giáo khoa, bài soạn, bài tập giáo viên giao về nhà.

B NỘI DUNG BÀI HỌC

- Thấy được bối cảnh làng Vũ Đại là hoàn cảnh điển hình của nông thôn Việt Namtrước cách mạng tháng Tám; thấy được số phận bi thảm của người nông dân; Chỉ rađược bi kịch và khát vọng lương thiện của nhân vật Chí Phèo; thấy được bản chất củagiai cáp thống trị

- Cảm nhận được giá trị nhân đạo và hiện thực của tác phẩm; tư tưởng chủ đề và tìnhcảm của nhà văn

b/ Thông hiểu: - Hiểu được sự cảm thông sâu sắc của Nam Cao đối với bi kịch bị thahoá của Chí Phèo và sự trân trọng của nhà văn trước khát vọng hoàn lương của người nông dân

c/Vận dụng: Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Nam Cao

- Phân tích được nhân vật Chí Phèo; phân tích được đặc sắc nghệ thuật của Nam Caoqua truyện ngắn

- Chỉ ra và phân tích được các nét nghệ thuật tiêu biểu, đặc sắc: xây dựng nhân vậtđiển hình, miêu tả tâm lí, cách kể chuyện, ngôn ngữ, giọng điệu

d/Vận dụng cao:- Vận dụng hiểu biết về hoàn cảnh lịch sử xã hội để lí giải nộidung, nghệ thuật của tác phẩm văn học

2 Kĩ năng :

a/ Biết làm: bài đọc hiểu về truyện ngắn của Nam Cao

b/ Thông thạo: sử dụng tiếng Việt khi trình bày một bài nghị luận về một tác phẩm,đoạn trích văn xuôi

3.Thái độ :

a/ Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản văn xuôi

b/ Hình thành tính cách: tự tin khi trình bày kiến thức về truyện ngắn của Nam Cao.c/Hình thành nhân cách: có tinh thần nhân ái, cảm thông với cuộc đời người nôn dân,trân trọng với khát vọng của con người

- Đồng cảm với thân phận con người, đặc biệt là những người bất hạnh

- Biết lên án cái ác, cái xấu, biết đấu tranh vượt qua nghịch cảnh

- Có thái độ độ lượng bao dung với những người xung quanh

4 Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển:

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến tác giả, tác phẩm của Nam Cao

- Năng lực đọc – hiểu truyện ngắn Chí Phèo

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác giả, tác phẩm;

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành công, hạn chế, nhữngđóng góp nổi bật của nhà văn

- Năng lực phân tích, so sánh các đề tài trong sáng tác của Nam Cao

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận

D TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ: Chơi trò chơi nhanh kiểm tra về các sáng tác của Nam Cao và quan

điểm nghệ thuật của Nam Cao

3 Bài mới: :

 1 KHỞI ĐỘNG ( 5 phút) GV giao nhiệm vụ

+Trình chiếu một đoạn phim Làng Vũ đại ngày ấy, tranh ảnh, cho hs xem tranh ảnh (CNTT)

+Chuẩn bị bảng lắp ghép

* HS:

+ Nhìn hình đoán tác giả Nam Cao

+ Lắp ghép tác phẩm với tác giả

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

Bước 3: HS báo cáo kết quả thực hiện

Bước 4: GV nhận xét, chốt kiến thức và dẫn vào bài mới: Mặc dù có những

sáng tác đăng báo từ 1936 nhưng phải đến Chí Phèo Nam Cao mới thực sự nổi

tiếng trên văn đàn Trước Nam Cao đã có những nhà văn thành công khi viết về

đề tài nông dân như Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng và cũng

có những tác phẩm hấp dẫn viết về đề tài lưu manh hóa như Bỉ vỏ của Nguyên

Hồng, đây thực sự là thử thách lớn với những cây bút đến sau, trong đó có Nam

Cao Bằng ý thức “khơi những nguồn chưa ai khơi, sáng tạo những gì chưa có”

và bằng tài năng nghệ thật độc đáo của mình của mình, Nam Cao đã vượt qua thử thách và khiến cho Chí Phèo trở thành kiệt tác trong văn xuôi việt Nam hiện đại.

 2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ

TRÒ

NỘI DUNG KIẾN THỨC

Hoạt động 1

Tác phẩm được sáng tác trong hoàn

cảnh như thế nào? Theo em tác phẩm

văn học có cho phép sự hư cấu

không?

Tác phẩm đã có những nhan đề nào?

Cơ sở của mỗi nhan đề?

GV giao bài tập đọc và tóm tắt tác

phẩm cho học sinh từ tiết trước, kiểm

tra bài tập đánh giá nhận xét, chốt lại

các sự kiện tiêu biểu của tác phẩm

đã viết thành truyện năm 1941

Đôi lứa xứngđôi

Lê VănTrương, Nhàxuất bản sửakhi xuất bản

Nhấn vào mốitình Thị Nở -Chí Phèo,đánh vào thịhiếu ngườiđọc

Chí Phèo

Nam Cao sửalại khi introng tập

3 Vị trí của tác phẩm

- Là tác phẩm xuất sắc, khẳng định tên tuổi củaNam Cao trong dòng văn học hiện thực phêphán

Nhóm 1 trình bày bài tập về tìm hiểu

hình ảnh làng Vũ Đại?

Giáo viên lắng nghe, nhận xét và chốt

lại vấn đề cho học sinh

Giáo viên chuyển ý: Trong hoàn cảnh

ngột ngạt của nông thôn Việt Nam

trước cách mạng tháng Tám, dưới sự

đàn áp, nhào nặn của giai cấp thống

trị như Bá Kiến, số phận những người

nông dân sẽ ra sao? Họ có thể sẽ như

lão Hạc dẫu bị đẩy vào đường cùng

vẫn giữ được những phẩm chất của

mình, hay như chị Dậu tương lai chỉ

tối đen như mực? Nhân vật Chí Phèo

là một phát hiện mới mẻ của Nam

Cao về số phận người nông dân trong

quá trình bị bần cùng hóa, bị tha hóa

Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nhân vật

Chí Phèo để thấy được những sáng

tạo và phát hiện mới mẻ đó của Nam

Cao

Nhóm 3 trình bày phần chuẩn bị của

mình, về tìm hiểu quá trình tha hóa

của Chí Phèo

Giáo viên tóm lược các ý nhấn mạnh

quá trình tha hóa chia làm 2 giai đoạn:

từ Chí Phèo lương thiện thành một tên

lưu manh (do nhà tù thực dân phong

- Là tác phẩm đỉnh cao của dòng văn học hiệnthực phê phán

- Là một kiệt tác viết về người nông dân

- Các thành phần dân cư trong làng:

+ Giai cấp thống trị: Bá Kiến, Đội Tảo,

+ Những người nông dân hiền lành lương thiện+ Những người nông dân bị tha hóa, bần cùng:Chí Phèo, Năm Thọ,…

- Mâu thuẫn trong làng:

+ Giữa những tên cường hào ác bá với nhau+ Giữa nhân dân với giai cấp thống trị

→ Làng Vũ Đại được miêu tả một cách sống động, gợi cảm giác tăm tối, ngột ngạt, khép

kiến và cơn ghen vô cớ của Bá Kiến),

từ tên lưu manh thành con quỷ dữ bị

mất cả nhân hình nhân tính (bàn tay

nhào nặn của Bá Kiến)

Sự tha hóa của Chí Phèo được Nam

Cao miêu tả qua: ngoại hình, ngôn

ngữ, hành động

DC: cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo

kín Đây chính là hình ảnh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.

2 Nhân vật Chí Phèo

a Quá trình tha hóa a1 Trước khi đi tù

• Nguồn gốc xuất thân:

- Sinh ra đã bị bỏ rơi bên cái lò gạch cũ.

- Được một người đi thả ống lượn nhặt được rồi

chuyền tay cho người làng nuôi

→ Là đứa trẻ mồ côi, không cha không mẹ, vớituổi thơ bơ vơ thiếu thốn tình yêu thương, “Cuộcđời là một con số 0 tròn trĩnh” (Liên hệ Xuântóc đỏ)

• Lớn lên:

- Lớn lên đi làm canh điền cho nhà Lý Kiến

- Có ước mơ nho nhỏ, chính đáng và lương

thiện: hai vợ chồng cùng chăm chỉ làm ăn, dùngsức lao động của mình mà cải thiện đời sống

- Có ý thức về nhân cách, nhân phẩm của mình:

bị bà Ba lợi dụng chỉ thấy nhục chỉ chẳng thíchthú gì

→ Chí vốn là một người nông dân lương thiện,chăm chỉ, hiền lành, có lòng tự trọng, khao khát

có cuộc sống giản dị, hạnh phúc bình thường

a2 Sau khi ra tù

Sau khi ra tù Chí Phèo có sự thay đổi lớn cả vềngoại hình lẫn tính cách

trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất

cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông

gớm chết Cái ngực phanh, đầy những

nét chạm trổ rồng phượng với một

ông tướng cầm chùy (răng? cơng

cơng không phải là câng câng Câng

câng - vênh váo, ra vẻ ta đây Cơng

cơng: vừa vênh váo, không sợ ai, vừa

lầm lì, dữ tợn)

DC: cái mặt hắn không trẻ cũng

không già: nó không còn phải là mặt

người: nó là mặt một con vật lạ

Giáo viên và học sinh cùng đọc và

phân tích lại đoạn văn mở đầu tác

phẩm miêu tả tiếng chửi của Chí Phèo

(học sinh điền bản khuyết thiếu)

DC: Trời Đời cả làng Vũ Đại

-Cha đứa nào không chửi nhau với

hắn - chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân

hắn

Giáo viên phân tích và xoáy sâu vào 2

lần đầu Chí Phèo đến nhà Bá Kiến

Hậu quả mà Chí Phèo phải chịu khi

trở thành tay sai cho Bá Kiến là gì?

Chí Phèo có phải là hiện tượng cá biệt

của làng Vũ Đại không?

Giáo viên hướng dẫn học sinh tiểu

kết

Trước khi làmtay sai cho báKiến

Sau khi làm taysai cho Bá Kiến

Nhânhình

- Đầu trọc lốc,răng trắng hếu

- Vằn dọc vằnngang

- Mặt của mộtcon vật lạ

Nhân tính

- Hành động:

Uống rượu,chửi nhau, ănvạ

- Ngôn ngữ: lôitận tên tục rachửi, lộn cả mồ

mả tổ tiên

- Hành động:say triền miên

đi đòi nợ thuê,rạch mặt ăn vạ,đập phá, đốtnhà, cướp bóc

- Ngôn ngữ:Chửi trời, đời,

cả làng Vũ Đại,những ngườikhông chửinhau với hắn,người

Thay đổi về nhân hình nhân tính thành một kẻ lưu manh côn đồ

Đánh mất nhân hình nhân tính thành một con quỷ dữ

→ Chí Phèo đã đứng về phía kẻ thù của nhândân, bị cả làng Vũ Đại xa lánh và sợ hãi, rơi vàocảnh bị cự tuyệt quyền giao tiếp, quyền làmngười Nhà tù thực dân đã biến một Chí Phèolương thiện thành lưu manh, nhưng chính BáKiến mới nhào nặn Chí Phèo thành một con quỷdữ

Giáo viên cho học sinh sơ đồ hóa lại

quá trình tha hóa của Chí Phèo

Khi mới tỉnh rượu Chí Phèo có những

cảm giác, cảm xúc gì?

- GV chốt ý

GV giới thiệu về nhân vật Thị Nở

giúp học sinh nắm được ý đồ nghệ

thuật của nhà văn khi xây dựng nhân

vật này

- Tâm trạng của Chí Phèo khi nhận

bát cháo hành của Thị Nở?

GV: bình về chi tiết bát cháo hành

Hướng dẫn học sinh ghi chép

Tiểu kết: Quá trình tha hóa của Chí Phèo là quá

trình điển hình của người nông dân Việt Namtrước cách mạng tháng Tám Họ bị đẩy vàođường cùng bị tước đi nhân hình, nhân tính.Thông qua quá trình đó, Nam Cao muốn tố cáo

xã hội thực dân nửa phong kiến và thể hiện tấmlòng xót thương với số phận những người nôngdân như Chí Phèo

b Quá trình thức tỉnh

 Tâm trạng của Chí Phèo trước khi Thị

Nở quay lại

- Sự thức dậy của các giác quan:

+ Cảm nhận cuộc sống bên ngoài: tiếng chimhót, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá,tiếng mấy người đàn bà đi chợ về → Cuộc sốngbình yên, giản dị, đẹp đẽ

+ Cảm nhận về không gian sống của chínhmình: lều ẩm thấp tối tăm

+ Cảm nhận về cơ thể: miệng đắng, chân tay bủnrủn, ruột gan nôn nao, sợ rượu → Cơ thể rệu rã

- Sự thức dậy của cảm xúc: mơ hồ buồn, chao ôibuồn

- Nảy sinh những suy tư:

+ Quá khứ với ước mơ giản dị+ Hiện tại chẳng có gì

+ Tương lai đói rét ốm đau, cô độc → sợ hãi

→ Dần hồi sinh những dấu hiệu của con người

 Tâm trạng của Chí Phèo khi Thị Nở quay lại với bát cháo hành

- Hắn ngạc nhiên, xúc động

Tiểu kết lại quá trình thức tỉnh

Tại sao bà cô Thị Nở lại ngăn cản Chí

Phèo và Thị Nở đến với nhau?

+ Vì lần đầu tiên được người ta cho, được chămsóc bởi bàn tay một người đàn bà

+ Khóc (mắt hình như ươn ướt) → Dấu hiệu hồisinh

- Trỗi dậy bản chất hiền lành ẩn sâu:

+ Có gì đó như là ăn năn+ Lòng thành trẻ con+ Muốn làm nũng với thị+ Cười thật hiền

- Khát khao lương thiện+ Thèm lương thiện+ Muốn làm hòa với mọi người+ Khát khao một gia đình đầm ấm như baongười

+ Đặt niềm tin vào Thị Nở

→ Thị Nở và bát cháo hành chính là biểu tượngcủa tình yêu thương, tình người Chính tình yêuthương đó đã làm hồi sinh tâm hồn Chí

Tiểu kết: Quá trình thức tỉnh của Chí Phèo

khẳng định sức mạnh của tình yêu thương NamCao thể hiện niềm tin vào bản chất tốt đẹp củacon người ngay cả khi họ mang hình hài của quỷdữ

c Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người

- Sự ngăn cản của bà cô Thị Nở tượng trưng cho:

+ Những định kiến xã hội: một thằng không cha không mẹ, chỉ có một nghề rạch mặt ăn vạ + Lòng ích kỉ của con người: nghĩ tới cái đời

Khi bị Thị Nở từ chối Chí Phèo có

tâm trạng và hành động gì?

Trao đổi nhóm: Chí Phèo tỉnh hay say

khi đến nhà BK và cái chết của CP nói

- Tâm trạng của Chí Phèo:

+ Ngạc nhiên (ngẩn người ra)+ Níu kéo (chạy theo, nắm lấy tay Thị Nở)+ Đau đớn tuyệt vọng (khóc rưng rức, hơi cháohành thoảng thoảng)

- Hành động:

+ Uống rượu+ Quyết định đến nhà Thị Nở trả thù nhưng lạiđến nhà Bá Kiến

+ Dõng dọc đòi lương thiện, giết chết Bá Kiên,

tự kết liễu cuộc đời mình

Tiểu kết: bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người thể

hiện mọt hiện thực khắc nghiệt và mâu thuẫngiai cấp không thể dung hòa được ở nông thônViệt Nam trước cách mạng tháng Tám Đồngthời thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc khi pháthiện và tin tưởng những phẩm chất tốt đẹp củangười nông dân

III Tổng kết

1 Nội dung

- Phản hành hiện tượng người nông dân bị thahóa, bị lưu manh hóa ở nông thôn Việt Namtrước cách mạng tháng Tám Quá đó tố cáo bảnchất của giai cấp thống trị lúc bấy giờ

- Khẳng định bản chất lương thiện ngay cả ởnhững con người bị chà đạp, vùi dập, ngợi catình yêu thương và sức mạnh của nó