vụ to lớn trong việc bồi đắp tư tưởng tình cảm, hướng tới những tình cảm cao đẹp,rèn luyện tâm hồn trong sáng cho các em, chỉ có niềm đam mê mới đưa các emkhám phá đến tận cùng vẻ đẹp củ
Trang 1Quả thực việc truyền cảm hứng (tạo hứng thú) học tập cho người học là điều vôcùng quan trọng và cần thiết Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huytính tích cực của học sinh là một yêu cầu cấp thiết đang đặt ra với nền giáo dụcnước nhà Qua thực tế đứng lớp, tôi nhận thấy hoạt động giới thiệu bài có ảnhhưởng không nhỏ đến tiến trình tiết dạy, đến việc chủ động sẵn sàng tiếp nhận vàthực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Khâu giới thiệu bài có thể được coi là
“khúc dạo đầu của bản nhạc” “tạo con đường hoa” cho học sinh bước đầu tiếp xúctác phẩm, khơi gợi hứng thú đối với bài học và hơn thế nữa còn khơi dậy niềmđam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với môn học Bởi vậy, vấn đề đặt
ra là: làm thế nào để tạo hứng thú cho học sinh, lôi cuốn học sinh vào bài học?Phải làm gì để “thắp lửa đam mê” đối với các em? Đặc biệt, trong chương trìnhhọc môn Ngữ văn là môn học đặc thù và có vài trò quan trọng trong nhà trường.Ngoài việc cung cấp kiến thức như các môn học khác, môn Ngữ văn còn có nhiệm
Trang 2vụ to lớn trong việc bồi đắp tư tưởng tình cảm, hướng tới những tình cảm cao đẹp,rèn luyện tâm hồn trong sáng cho các em, chỉ có niềm đam mê mới đưa các emkhám phá đến tận cùng vẻ đẹp của những tác phẩm văn chương.
Xuất phát từ những lý do mang tính thực tiễn đó, tôi đã lựa chọn biện pháp “tạohứng thú học tập môn ngữ văn 6 thông qua hoạt động giới thiệu bài” để chia sẻvới đồng nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới trong dạy học môn Ngữ văntheo hướng phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Thực trạng công tác dạy và học trong việc tạo hứng thú học tập môn Ngữ văn 6 thông qua hoạt động giới thiệu bài
a) Ưu điểm
Trước những đổi mới chung của ngành giáo dục về dạy học phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của học sinh, về cơ bản giáo viên trong trường THCSHoàn Sơn nói chung và giáo viên bộ môn Ngữ Văn nói riêng đã có tinh thần đổimới dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực củahọc sinh Về phía giáo viên, luôn không ngừng phấn đấu trau dồi kiến thứcchuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học, nắm vững mục tiêu bài học để xâydựng, gợi mở những phương pháp tạo hứng thú cho học sinh Thường xuyên sửdụng các thiết bị dạy học để có thể sử dụng tốt công nghệ thông tin ứng dụng vàocác khâu trong quá trình dạy học
b) Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
-Về phía giáo viên: Hiện nay, việc thực hiện tiết dạy của giáo viên vẫn còn theohình thức cũ: nặng về lý thuyết, thiếu đi tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh ngay từhoạt động giới thiệu bài; giáo viên còn xem nhẹ việc dẫn dắt vào bài mà chủ yếudành thời gian cho việc tìm hiểu kiến thức mới dẫn đến tiết học khô khan, học
Trang 3sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức.Trong phương pháp dạy học truyềnthống, chúng ta thường thấy những lời vào bài mượt mà, trơn tru với câu từ baybổng, trau chuốt của giáo viên Để có được lời vào bài đầy tính nghệ thuật nhưvậy đòi hỏi giáo viên phải có sự am hiểu sâu sắc tác giả, tác phẩm, nội dung bàihọc cùng những vấn đề có liên quan rồi chuyển hóa thành câu từ kết hợp vớigiọng đọc hay nói diễn cảm, thuyết phục Tuy nhiên, lời vào bài có hay đến đâucũng chỉ là hoạt động dành cho giáo viên là chủ yếu Bởi học sinh vẫn đóng vaitrò thụ động lắng nghe, được “ru vỗ” bằng những lời có cánh Thực tế còn chothấy hầu hết giáo viên khi thiết kế kế hoạch dạy học thường chỉ làm theo hìnhthức giới thiệu qua một chút để vào bài, tâm lý giáo viên còn nặng về truyền thụkiến thức bài học mới, còn sợ dành nhiều thời gian cho khâu giới thiệu bài có thể
bị “cháy giáo án” hoặc không đủ thời gian dành cho việc khai thác kiến thức mới.Một tiết học gây được sự chú ý, kích thích được sự tò mò của học sinh phải xuấtphát ngay từ đầu tiết dạy để tạo nên hứng thú cho học sinh trong suốt quá trìnhdiễn ra tiết học, tuy nhiên trên thực tế, bản thân các nhân tôi và hầu hết giáo viênkhi thiết kế bài dạy thường chỉ làm theo hình thức giới thiệu một chút để vào bài
Do đó tiết học tương đối khô khan, thiên về lý thuyết, thiếu đi sự hợp tác tích cựccủa học sinh Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên trongmột số tình huống chưa tốt nên còn ngại trong việc đổi mới phương pháp dạy học
và thiết kế giáo án theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong hoạt độnggiới thiệu bài
- Về phía học sinh: Môn Ngữ Văn là môn học đặc thù, khi học thì phải khai thác
từ hệ thống ngôn từ mới có thể cảm nhận được cái hay, cái đẹp của tác phẩm vănhọc Do vậy, từ tâm lý ít trau dồi, ngại đọc văn bản, muốn lướt qua cho nhanh, vớitâm lý làm cho xong nhiệm vụ giáo viên yêu cầu, hầu hết các em không hứng thú
Trang 4và ít quan tâm đến môn Ngữ văn, thậm chí không thích tìm hiểu nghiên cứu và tậptrung nhiều hơn ở các môn khoa học tự nhiên.
- Về chương trình bộ môn: Trong chiến lược đổi mới chương trình sách giáo khoavào trong năm học tới trong đó có bộ môn Ngữ văn, các bước tiến trình hoạt độnggiờ dạy sẽ gồm nhiều hoạt động, trong đó bao gồm cả hoạt động khởi động (giớithiệu bài học), tuy nhiên trong chương trình SGK hiện hành chưa đề cập nhiềuđến hoạt động giới thiệu bài học
2 Biện pháp tạo hứng thú học tập môn Ngữ văn 6 thông qua hoạt động giới thiệu bài
a) Giáo viên nắm chắc mục tiêu bài học và các yêu cầu, phương pháp cơ bản để
tổ chức hoạt động giới thiệu bài.
Trước khi xây dựng các hình thức để tổ chức hoạt động giới thiệu bài, giáo viêncần nắm chắc mục tiêu và nội dung bài học Tùy vào từng bài dạy, đặc biệt là tùyvào từng mục tiêu riêng của từng bài học mà lựa chọn những hình thức phù hợp.Tuy nhiên hoạt động giới thiệu bài cũng cần phải làm nổi bật được yêu cầu mũinhọn của bài, nổi bật mối quan hệ giữa các phần và nội dung bài học, làm nổi bậttính khái quát, tập trung, tính thú vị, hấp dẫn trong nghệ thuật dạy học nhưng cầnđơn giản, dễ hiểu, giúp học sinh hứng thú khi tìm hiểu bài
Thời lượng lên lớp để tổ chức 1 tiết dạy chỉ có 45 phút, do vậy khi soạn giảngcũng như khi lên lớp không nên đầu tư quá nhiều thời gian vào nội dung này Giáoviên chỉ dành 5 phút để khởi động vào bài mới bằng nhiều cách Như vậy, khâugiới thiệu bài không những phải phong phú, hấp dẫn mà còn cần ngắn gọn súctích, khái quát cao, lời gọn ý sâu, cô đọng
Khâu giới thiệu bài được tổ chức khi bắt đầu một bài học nhằm giúp học sinhhuy động vốn kiến thức và kĩ năng đã có để chuẩn bị tiếp nhận kiến thức và kĩ
Trang 5cũng dựa trên những kinh nghiệm đã có trước đó của người học, giúp giáo viêntìm hiểu xem học sinh có hiểu biết như thế nào về những vấn đề trong cuộc sống
có liên quan đến nội dung của bài học; tạo hứng thú và một tâm thế tích cực đểhọc sinh bước vào bài học mới Khi thiết kế nhiệm vụ của hoạt động giới thiệubài, giáo viên cần lưu ý các vấn đề sau:
- Tình huống, câu hỏi, bài tập nhằm huy động kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm sẵn
có nào của học sinh? Học sinh đã học kiến thức, kĩ năng đó khi nào? Vận dụngkiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm đã có đó thì học sinh có thể thực hiện nhiệm vụ
đã nêu đến mức độ nào?
- Dự kiến các câu trả lời (sản phẩm) mà học sinh có thể hoàn thành Để hoànthiện câu trả lời (sản phẩm học tập) nói trên, học sinh cần vận dụng kiến thức, kĩnăng mới nào sẽ học ở phần tiếp theo trong hoạt động khác ? (Có thể không phải
là toàn bộ kiến thức, kĩ năng mới trong bài)
- Câu hỏi, bài tập trong mỗi bài học, hoạt động giới thiệu bài thường gồm 1-3 câuhỏi, bài tập với yêu cầu: quan sát tranh, ảnh để trao đổi về một vấn đề liên quanđến bài học; câu hỏi, bài tập vừa ôn lại kiến thức đã học vừa kết nối với bài mới.Thi đọc, ngâm thơ, kể chuyện, hát…: một số hoạt động yêu cầu học sinh đọc diễncảm, ngâm thơ, kể chuyện hoặc hát về chủ đề liên quan đến bài học Các hoạtđộng này trong một số trường hợp được thiết kế thành các cuộc thi, nhằm tạo rakhông khí sôi nổi, hứng thú trước khi tiến hành học bài mới Trò chơi: một số tròchơi trong hoạt động khởi động giúp tạo ra hứng thú trước khi vào bài học mới.Các trò chơi này cũng có nội dung gắn với mỗi bài học
- Các câu hỏi (bài tập) ở hoạt động giới thiệu bài không nên mang nặng tính líthuyết mà cần huy động những kinh nghiệm thực tiễn có liên quan đến nội dungbài học để tạo sự hứng thú và suy nghĩ tích cực cho người học Nhiệm vụ đặt ranên gần gũi với đời sống mà học sinh dễ cảm nhận và đã có ít nhiều những hiểu
Trang 6biết ban đầu Tạo điều kiện cho học sinh có thể huy động được kiến thức đã học
để giải quyết, qua đó giúp học sinh phát hiện vấn đề, kết nối được với nhu cầu họcbài mới để giải quyết vấn đề đã phát hiện
b) Giáo viên cần sử dụng linh hoạt, hiệu quả các hình thức hoạt động giới thiệu bài
Để có được khâu vào bài thật hiệu quả ấn tượng, người giáo viên cần biết
đa dạng hóa các hình thức tổ chức và tạo hứng thú ngay từ những phút học đầutiên Sau đây tôi xin trình bày một số hình thức vào bài nhằm phát huy năng lực,nền tảng của học sinh:
b1) Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học
Để tiết học thêm hứng thú, giáo viên có thể sử dụng những tranh ảnh, videoliên quan đến nội dung bài học để học sinh được trải nghiệm, được phát huynhững tri thức vốn có của mình về vấn đề của tiết học Sử dụng tranh ảnh, video…minh họa để dẫn vào bài là phương pháp dạy học khá phổ biến ở nhiều môn hoc.Giáo viên có thể vào bài bằng cách: cho học sinh quan sát tranh ảnh, xem mộtđoạn phim, tư liệu… có liên quan đến nội dung bài học Câu hỏi có thể được đặt
ra trước hoặc sau khi HS được quan sát Với các kiểu câu hỏi như:
- Chú ý lên màn hình, quan sát hình ảnh và cho biết những hình ảnh đó liên quanđến sự vật, hiện tượng nào mà em biết?
-Từ những bức ảnh đó, gợi cho em những suy nghĩ gì?
- Các em quan sát lên máy chiếu, xem đoạn video sau và nêu cảm nhận của em vềnội dung của đoạn phim?
- Đoạn video sau gợi cho các em suy nghĩ gì về…?
Đây là hình thức khởi động nhẹ nhàng cho học sinh Nó phù hợp với những giờdạy đòi hỏi không khí sâu lắng Hoặc cũng có thể vận dụng cho những giờ dạyhọc tác phẩm văn học Việc đưa học sinh du lịch qua màn ảnh hay để các em chìm
Trang 7lắng vào trong những giai điệu âm nhạc thiết tha, trữ tình sẽ là một cách thú vị đểcác em thăng bằng cảm xúc, tạo những rung động thẩm mỹ và có những liên hệvào bài mới thật sâu sắc Điều quan trọng là sau khi cho học sinh xem tranh ảnh,video, giáo viên phải đưa ra những câu hỏi gợi mở liên quan đến bài học để dẫnvào bài
- Đối với hình thức này tôi có thể vận dụng vào được nhiều bài, tập trung hầu hết
ở các bài tìm hiểu văn bản
+ Sử dụng các tranh ảnh để giới thiệu bài: văn bản Thánh Gióng; văn bản “SơnTinh, Thủy Tinh; văn bản “Em bé thông minh”; Bài học đường đời đầu tiên;
“Sông nước cà mau”, “Vượt Thác; Cô Tô…
+ Sử dụng video cho các bài học: bài “Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩacủa từ”; “Ếch ngồi đáy giếng”…
b2) Sử dụng các câu hỏi hay bài tập tình huống
Tạo tình huống nghĩa là giúp các em tưởng tượng ra một tình huống cụ thể nào
đó gần với nội dung bài học để các em trải nghiệm, tưởng tượng Từ đó giáo viêndẫn dắt vào bài Các câu hỏi trong phần vào bài có thể chỉ là một tình huống đểcho học sinh phát hiện hay huy động vốn hiểu biết của mình để giải quyết tìnhhuống ấy Các vấn đề hay câu hỏi được đưa ra sẽ giúp học sinh phát triển tư duy,xâu chuỗi vấn đề một cách mạch lạc đồng thời tạo hứng thú cho học sinh vào tiếthọc mới để khám phá vấn đề còn đang bỏ ngỏ Từ các câu hỏi tình huống, họcsinh có thể nêu những ý tưởng và suy nghĩ của bản thân, giáo viên sẽ dựa vào đó
để dẫn dắt vào nội dung bài học Việc thay đổi hình thức giới thiệu bài từ việc chỉdùng một vài câu để dẫn dắt vào bài thay bằng tổ chức hoạt động để học sinhđược tham gia trực tiếp giải quyết vấn đề là một hoạt động thiết thực Hoạt độngphải xác định được mục tiêu cần đạt, phương pháp và kĩ thuật tổ chức, phươngtiện cần dùng, chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh một cách rõ ràng, tạo hứng thú
Trang 8cho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt học sinh vào phần hình thànhkiến thức mới Mỗi hoạt động vào bài trong giờ học ngữ văn cũng giống như món
ăn khai vị trong một bữa tiệc, tạo tâm thế chủ động cho học sinh khi vào tiết học.Một số văn bản sử dụng hình thức tổ chức câu hỏi tình huống: Văn bản “SơnTinh Thủy Tinh”; “Thứ tự kể trong văn tự sự”; văn bản “Thạch Sanh”; “Buổihọc cuối cùng”; “Chữa lỗi về chủ ngữ và vị ngữ”…
b.3) Tổ chức hoạt động dưới dạng trò chơi
Một số trò chơi phổ biến nhất được sử dụng trong khâu vào bài đó là: đuổi hìnhbắt chữ, giải ô chữ , ngôi sao may mắn, vòng quay kì diệu… Việc sử dụng hoạtđộng trò chơi ngay từ đầu tiết học sẽ tăng sự hứng thú cho học sinh, giúp cho hoạtđộng dạy học trở nên sôi nổi, cuốn hút, giúp học sinh rèn luyện được sự mạnhdạn, tự tin, khả năng phản xạ nhanh, sự sáng tạo, nâng cao tinh thần đoàn kết và
sự tương tác giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên
Trong tiết học, các trò chơi thường được giáo viên tổ chức liên quan đến kiếnthức của tiết học trước như: học sinh sẽ được tái hiện kiến thức về tác giả, tácphẩm, hay kiểm tra nhận thức của học sinh về những vấn đề liên quan đến bài họcmới, làm tiền đề để giáo viên dẫn dắt vào bài một cách hấp dẫn Một số gợi ý tổchức trò chơi như:
- Trò chơi: nghe nhanh nhanh, nói nhanh nhanh
Ở trò chơi này, học sinh sẽ được xem 1 đoạn phim hay cho xem 1 hình ảnh Sau
đó giáo viên đưa ra yêu cầu tùy từng yêu cầu từng bài mà giáo viên đưa ra yêucầu khác nhau Ví dụ tìm những từ chỉ sự vật, con người hoặc hiện tượng, tìmnhững từ chỉ hoạt động, tính chất, trạng thái… Trò chơi này vận dụng cho các bàiDanh từ, Cụm danh từ, động từ, cụm động từ, tính từ, cụm tính từ
-Trò chơi: nhanh tay, nhanh mắt
Trang 9Trò chơi này, học sinh sẽ phát huy được năng lực giải quyết vấn đề, năng lựchợp tác Để phục vụ trò chơi, giáo viên có thể sưu tầm một số đoạn văn, đoạn thơngắn, hoặc cũng có thể lấy ngay những đoạn văn của học sinh trong những tiết trảbài viết để các em tự phát hiện và sửa sai Trò chơi này, yêu cầu học sinh pháthiện ra lỗi chính tả và lỗi diễn đạt được cố tình viết sai ở một số đoạn văn, một sốđoạn thơ một cách nhanh nhất Sau khi phát hiện lỗi sai học sinh sẽ sửa lại chochính xác Giáo viên dựa vào kết quả mà cho điểm từng đội Trò chơi này rèn chohọc sinh sự nhanh nhạy, khả năng phản ứng trước lỗi chính tả thường gặp để từ đókhông lặp lại lỗi chính tả nữa Trò chơi này vận dụng khi bắt đầu bài : “trả bài viếttập làm văn, chương trình địa phương hoặc tổng kết từ vựng”.
-Trò chơi đuổi hình bắt chữ tác phẩm:
Đây là trò chơi mang tính chất nhận diện Nó phù hợp cho những tiết dạy học
ôn tập hoặc những tiết dạy chủ đề Trò chơi này có những ưu thế nhất định như:
Có khả năng lôi kéo số đông học sinh tham gia; Phát huy trí tưởng tượng của họcsinh; Rèn luyện khả năng phản ứng nhanh; Trong thời gian ngắn có thể giúp họcsinh nhứ lại những tác phẩm đã học Giáo viên chuẩn bị những bức hình khácnhau treo lên bảng Mỗi hình có những điểm gợi ý Học sinh nhìn vào hình đểđoán tên tác phẩm Ai đoán nhanh và đoán đúng sẽ có điểm
Một số văn bản có thể tổ chức hình thức trò chơi trong hoạt động khởi động tôithường hay vận dụng vào các bài ôn tập, một số bài học tôi thường vận dụng hìnhthức này: bài “Danh từ”; “Ôn tập truyện dân gian”; “Cụm danh từ”; “Đêm nayBác không ngủ”; “Lượm”; “Ôn tập truyện kí”…
3 Thực nghiệm sư phạm
a) Mô tả cách thức thực hiện
Một số tiết học minh họa cụ thể có vận dụng một số hình thức giới thiệu bài:
Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học.
Trang 10Giáo án 1: (Tiết 1) bài “Thánh Gióng”
GV cần nắm chắc mục tiêu bài học: Xác định được đặc điểm của nhân vật chínhtrong truyền thuyết Thánh Gióng; nhận biết được cốt truyện; kể lại được câuchuyện phát hiện ra các yếu tố hoang đường và sự thực lịch sử để hiểu quan niệmcủa nhân dân ta về hình tượng Thánh Gióng; nhận biết được đặc điểm của thể loạitruyền thuyết
Từ việc nắm chắc mục tiêu bài học trên, tôi hướng đến câu hỏi liên quan đến nhânvật chính trong truyện để dẫn dắt vào bài:
Giáo viên chiếu 2 hình ảnh:
Câu hỏi: Hãy miêu tả hành động của Thánh Gióng trong hai bức tranh trên.
Từ đó nêu cảm nghĩ của em về nhân vật Thánh Gióng.
- Dự kiến câu trả lời: Từ câu hỏi trên, qua việc quan sát học sinh có thể dễ dàngthấy được hành động của nhân vật Thánh Gióng trong hai bức tranh (Bức tranhthứ nhất: Thánh Gióng cưỡi trên lưng ngựa, ngựa phi như bay, Thánh Gióng nhổbụi tre bên đường để đánh giặc khiến cho giặc chết như ngả dạ; Bức tranh thứ 2:Sau khi đánh tan giặc, Thánh Gióng cùng ngựa bay về trời…) Từ đó học sinh nêucảm nghĩ về nhân vật Thánh Gióng: Thánh Gióng là người anh hùng, sẵn sàng xả
Trang 11thân giết giặc cứu nước, đem lại bình yên cho nhân dân, là hình tượng đẹp tronglòng nhân dân…
Sau khi học sinh trả lời câu hỏi và trình bày những suy nghĩ của mình, từ đógiáo viên dẫn dắt vào bài
=> Với cách khởi động vào bài như vậy: Học sinh hào hứng giơ tay trả lời câu hỏicủa giáo viên (trên 15 học sinh), đa số học sinh thấy hứng thú khi được học quatrực quan sinh động
Giáo án 2: (Tiết 73) Bài “Bài học đường đời đầu tiên”- Tô Hoài.
GV cần nắm chắc mục tiêu bài học: Tóm tắt được nội dung văn bản; xác địnhđược những đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả, kể chuyện của tác giả; rút ra bài họcứng xử cho bản thân.Từ mục tiêu trên, tôi đưa ra một số hình ảnh giúp các em huyđộng vốn hiểu biết đời sống để trả lời: