ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN MẠNH TƯỞNG ĐẢNG BỘ HUYỆN GIA LÂM HÀ NỘI LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ, THỜI KỲ 1986 – 2005 Chuyên ngành:
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN MẠNH TƯỞNG
ĐẢNG BỘ HUYỆN GIA LÂM (HÀ NỘI) LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ, THỜI KỲ 1986 – 2005
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LỊCH SỬ
HÀ NỘI - 2006
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN MẠNH TƯỞNG
ĐẢNG BỘ HUYỆN GIA LÂM (HÀ NỘI) LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ, THỜI KỲ 1986 – 2005
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60.22.56
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LỊCH SỬ
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Ngô Đăng Tri
HÀ NỘI - 2006
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn được
hoàn thành dưới sự hướng dẫn của PGS TS Ngô Đăng Tri
Các tài liệu, số liệu sử dụng trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan khoa học và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng
Hà Nội ngày 30 tháng 11 năm 2006
Tác giả luận văn
Nguyễn Mạnh Tưởng
Trang 4DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
9 NSVM – GĐVH Nếp sống văn minh - gia đình văn hóa
11 THPT Trung học phổ thông
12 TNCS Thanh niên cộng sản
Trang 5MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
TRONG 10 NĂM ĐẦU THỜI KỲ ĐỔI MỚI (1986 – 1996)
1.1 Huyện Gia Lõm và sự lónh đạo xõy dựng đời sống văn hoỏ của Đảng bộ
Gia Lõm trong những năm 1986 – 1990
7
1.1.1 Đặc điểm đời sống văn hoỏ ở Gia Lõm trước đổi
mới
7
1.1.2 Đảng bộ Gia Lõm lónh đạo xõy dựng đời sống văn hoỏ trong những
1990
10
1.2 Sự lónh đạo xõy dựng đời sống văn hoỏ của Đảng bộ huyện Gia Lõm giai
đoạn 1991 – 1996
16
1.1.1 Chủ trương của Đảng bộ Gia Lõm
16
1.1.2 Quỏ trỡnh chỉ đạo 20
trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá (1996 – 2005)
2.1 Sự lónh đạo của Đảng bộ huyện Gia Lõm về xõy dựng đời sống văn hoỏ
từ năm 1996 đến năm
2000
31
2.1.1 Chủ trương của Đảng bộ
31
2.1.2 Phong trào xõy dựng đời sống văn hoỏ ở Gia Lõm dưới sự chỉ đạo của
Đảng bộ huyện 37
2.2 Đảng bộ Gia Lõm lónh đạo xõy dựng đời sống văn húa trong những năm
2001 – 2005 52
2.2.1 Chủ trương của Đảng bộ
52
2.2.2 Phong trào xõy dựng đời sống văn hoỏ ở Gia Lõm dưới sự chỉ đạo của
Đảng bộ 55
3.1 Đỏnh giỏ chung về cụng tỏc lónh đạo xõy dựng đời sụng văn hoỏ ở Gia
Lõm thời kỳ 1986 – 2005 75
3.1.1 Những thành tựu cơ
bản
75
3.1.2 Cỏc hạn chế lớn 80
3.2 Một số kinh nghiệm và vấn đề đặt ra 84
Trang 63.2.1 Một số kinh nghiệm chủ yếu 84
3.2.2 Một số vấn đề đặt ra 88
KẾT LUẬN. 92
TÀI LIỆU THAM KHẢO 95
PHỤ LỤC 102
Më ®Çu 1 Lý do chọn đề tài Văn hóa, theo nghĩa rộng là bao quát mọi mặt của đời sống xã hội, bao gồm các lĩnh vực hoạt động sống của con người và các dạng thức hoạt động khác nhau của họ Theo nghĩa hẹp, đời sống văn hoá là một bộ phận của đời sống xã hội và thường được biểu hiện là đời sống văn hoá tinh thần Xuất phát từ các nhu cầu văn hoá của con người, đời sống văn hoá bao gồm toàn bộ những hoạt động sản xuất và tiêu thụ, sáng tạo và hưởng thụ những sản phẩm văn hoá, thông qua các thiết chế văn hoá và các thể chế văn hoá Từ đó tạo nên lối sống, nếp sống, phong tục tập quán Như vậy nói đến văn hoá là nói đến những quan hệ tương tác giữa các yếu tố nói trên Theo Hồ Chí Minh, văn hoá đời sống thực chất là văn hoá đời sống mới, với ba nội dung: đạo đức mới, lối sống mới, nếp sống mới, trong đó đạo đức mới đóng vai trò chủ yếu nhất Bởi vì có dựa trên nền đạo đức mới thì mới xây dựng được lối sống mới, nếp sống mới, và đạo đức mới lại được thể hiện trong lối sống và nếp sống [47; tr 197] Hồ Chí Minh cho rằng: thực hành đời sống mới trước hết là thực hành đạo đức cách mạng, xây dựng lối sống mới là xây dựng lối sống có lý tưởng, có đạo đức Biết kết hợp hài hoà truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại tạo nên lối sống văn minh, tiên tiến Bao gồm các hoạt động của con người như: ăn, mặc, ở, đi lại, làm việc Tính văn hoá ở đây là biết cách ăn, cách mặc, cách ở Con người có văn hoá trong lối sống là phải có một phong cách sống khiêm tốn,
Trang 7giản dị, trừng mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh, yêu lao động, quý thời gian, ít lòng ham muốn về vật chất, về chức quyền, danh lợi Trong quan hệ với nhân dân, bạn
bè, đồng chí thì cởi mở, chân thành, ân cần, tế nhị; giàu lòng thương yêu, quý trọng
con người; đối với mình thì nghiêm, đối với người thì khoan dung, độ lượng
Còn xây dựng nếp sống mới là xây dựng nếp sống văn minh, là xây dựng những thói quen và phong tục tập quán tốt đẹp, kế thừa và phát triển được những thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc Tất nhiên không phải cái gì cũ là bỏ hết, cái gì mới cũng làm Cũ mà xấu thì bỏ Cũ mà không xấu nhưng phiền phức thì sửa đổi
Cũ mà tốt thì phát triển thêm Mới mà hay thì phải làm Phải bổ sung, xây dựng thuần phong mỹ tục trong các vấn đề vệ sinh, giỗ tết, ma chay, cưới hỏi ; đồng thời phải chống các hủ tục như cờ bạc, hút sách Hồ Chí Minh lưu ý xây dựng nếp sống mới rất khó khăn, phức tạp, vì thói quen rất khó sửa đổi, nó có sức ỳ cản trở
ta Thực tế cho thấy, cái tốt mà lạ, người ta có thể cho là xấu; cái xấu mà quyen, người ta có thể cho là thường Vì vậy, quá trình đổi mới nếp sống phải rất cẩn thận, chịu khó, lâu dài, không thể dùng cách trấn áp thô bạo đối với cái cũ, lạc hậu Phải tuyên truyền, giải thích một cách hăng hái, bền gan, chịu khó, cẩn thận, khôn khéo, mềm mỏng Phải dùng biện pháp nêu gương: người nêu gương, nhà làm gương, làng làm gương Nói đi đôi với làm, nếu không, tuyên truyền giáo dục, xây dựng nếp sống mới khó đạt kết quả [47; tr 198-199]
Tóm lại xây dựng văn hoá đời sống là công việc chung của cả xã hội, nhưng phải bắt đầu từ từng người, từng gia đình, thì mới có thể thành công
Nhận thức được vai trò quan trọng của đời sống văn hoá, Đảng bộ huyện Gia Lâm hết sức quan tâm xây dựng đời sống văn hoá trên địa bàn nhất là trong thời kỳ đổi mới từ 1986 đến nay và đã đạt được một số thành tựu to lớn, tạo điều kiện thúc đẩy văn hoá - xã hội của huyện ngày phát triển, tăng thêm lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, góp phần vào công cuộc xây dựng thủ đô Hà Nội trở
Trang 8thành trung tâm văn hoá, chính trị của cả nước, nơi tạo nên những giá trị văn hoá
cơ bản của dân tộc Việt Nam
Đi sâu tìm hiểu quá trình lãnh đạo của Đảng bộ huyện Gia Lâm về xây dựng đời sống văn hoá từ năm 1986 đến năm 2005, không những sẽ làm phong phú thêm những trang sử vẻ vang của Đảng bộ huyện trong công cuộc đổi mới, mà còn góp phần lý giải rõ hơn nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế trong xây dựng đời sống văn hoá của thời kỳ này Ngoài ra còn có thể đúc rút được những kinh nghiệm
về xây dựng đời sống văn hóa, để phục vụ nhiệm vụ này ở Gia Lâm hiện nay
Với ý nghĩa khoa học và thực tiễn nói trên, tôi chọn đề tài: “Đảng bộ huyện Gia Lâm (Hà Nội) lãnh đạo xây dựng đời sống văn hoá thời kỳ 1986 – 2005” làm đề
tài cho bản luận văn thạc sĩ khoa học lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam, của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Xây dựng đời sống văn hoá là nội dung quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước và đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay Vì vậy vấn đề này đã được đề cập trong nhiều công trình với các góc độ khác nhau:
Về sách có: Xây dựng tư tưởng đạo đức lối sống và đời sống văn hoá ở thủ đô
Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước (Nguyễn
Viết Chức chủ biên 2001); Nhận diện văn hoá Việt Nam và sự biến đổi của nó
trong thế kỷ XX (Đỗ Huy 2002); Về xây dựng môi trường văn hoá cơ sở (Văn Đức
Thanh 2004); Xây dựng làng văn hoá ở đồng bằng Bắc Bộ thời kỳ công nghiệp hoá
- hiện đại hoá (Đinh Xuân Dũng 2005); Văn hoá mục tiêu và động lực của sự phát triển xã hội (Nguyễn Văn Huyên 2006)
Về các bài trong tạp chí có: Phong trào xây dựng làng văn hóa ở huyện Đông
Anh (Nguyễn Thu Hạnh –Tạp chí văn hóa thông tin Hà Nội số 6 -2005); Cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn quận Hoàn Kiếm
(Phương Lan - Tạp chí văn hóa thông tin Hà Nội số 6 -2005); Thư viện huyện Gia
Trang 9Lâm đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả phục vụ bạn đọc (Nguyễn
Văn - Tạp chí văn hóa thông tin Hà Nội số 6 -2005); Cuộc vận động toàn dân đoàn
kết xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn quận Hoàn Kiếm (Phương Lan- Tạp
chí văn hóa thông tin Hà Nội 2005); Muốn văn hóa dân tộc phát triển thì văn hóa
Đảng phải đi đầu (Nguyễn Khoa Điềm – Tạp chí Xây dựng đời sống văn hóa
2005)
Báo cáo của Đảng bộ huyện Gia Lâm về xây dựng đời sống văn hóa có: Báo cáo
thực hiện công tác văn hóa (1986-1989); Báo cáo tổng kết công tác văn hóa – xã hội (1989-1991); Báo cáo đánh giá thực hiện Nghị quyết Đại hội XVI về công tác văn hóa - xã hội (1991-1996); Báo cáo công tác văn hóa nhiệm kỳ (1996-2001); Báo cáo tổng kết cuộc vận động toàn dân đàon kết xây dựng đời sống văn hóa (2001-2005)
Các tài liệu trên đều ít nhiều đề cập đến vấn đề xây dựng đời sống văn hoá trên
cả nước và ở Hà Nội nói chung, Gia Lâm nói riêng thời kỳ 1986 – 2005, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có công trình nào trình bầy một cách hệ thống sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ huyện Gia Lâm về xây dựng đời sống văn hoá một cách toàn diện, cả những thành công và những tồn tại, cũng như các kinh nghiệm của Đảng
bộ huyện Gia Lâm trong quá trình lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hoá thời kỳ này
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
+ Làm rõ quá trình lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa của Đảng bộ Gia Lâm
từ năm 1986 đến năm 2005
+ Trình bầy các phong trào xây dựng đời sống văn hóa của nhân dân Gia Lâm dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện
+ Nêu lên những thành tựu, hạn chế của việc xây dựng đời sống văn hóa ở Gia Lâm thời kỳ này
Trang 10+ Rút ra những kinh nghiệm góp phần vào xây dựng đời sống văn hóa ở Gia Lâm hiện nay
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: của luận văn là các chủ trương lãnh đạo của Đảng bộ
huyện Gia Lâm về xây dựng đời sống văn hóa và phong trào nhân dân Gia Lâm xây dựng đời sống văn hóa theo sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ huyện chủ yếu là trên các mặt: xây dựng đạo đức mới, xây dựng lối sống mới, xây dựng nếp sống mới
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung chủ yếu đề cập tới sự lãnh đạo của Đảng bộ Gia Lâm về xây dựng đời sống văn hóa, nhất là trên các mặt xây dựng đạo đức mới, xây dựng lối sống mới, xây dựng nếp sống mới
+ Về thời gian luận văn nghiên cứu các vấn đề trong thời gian từ 1986 đến 2005, tức là thời kỳ đổi mới, qua các Đại hội Đảng bộ từ khóa XIV (1986) đến khóa XVIII (2005)
+ Về không gian là trên địa bàn huyện Gia Lâm, một huyện ngoại thành Hà Nội,
có vị trí khá đặc biệt về văn hóa xưa cũng như nay
5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận:
Luận văn được tiến hành trên cơ sở những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam về công tác văn hoá nói chung và việc xây dựng đời sống văn hoá nói riêng, đặc biệt là quan điểm về xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
Những cơ sở lý luận, các quan điểm nói trên là kim chỉ nam cho tác giả trong quá trình sưu tầm, giám định tư liệu và phân tích đánh giá những sự kiện, đưa ra các kinh nghiệm lịch sử
Trang 11- Nguồn tư liệu để thực hiện luận văn là:
+ Một số văn kiện của Đảng, của Thành ủy Hà Nội và các bài nói, bài viết của
Hồ Chí Minh
+ Các văn kiện Đại hội của Đảng bộ huyện Gia Lâm từ 1986 đến 2005 và các báo cáo thường kỳ của Huyện ủy, UBND, Phòng văn hóa thông tin huyện
+ Các sách chuyên khảo, các tạp chí, đặc biệt là các tư liệu phỏng vấn trực tiếp ở địa phương
- Phương pháp nghiên cứu:
Trang 12TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban chỉ đạo cuộc vận động “Toàn dân-đoàn kết-xây dựng-đời sống văn hóa” xã
Đông Dư, Báo cáo tổng kết 5 năm cuộc vận động “Toàn dân-đoàn kết-xây dựng
đời sống văn hoá” 2000-2005 xã Đông Dư
2 Ban chỉ đạo cuộc vận động “Toàn dân-đoàn kết-xây dựng-đời sống văn hóa” xã
Dương Quang, Báo cáo tổng kết 5 năm cuộc vận động “Toàn dân-đoàn kết-xây
dựng đời sống văn hoá” 2000-2005 xã Dương Quang
3 Ban chỉ đạo cuộc vận động “Toàn dân-đoàn kết-xây dựng-đời sống văn hóa” xã
Dương Xá, Báo cáo tổng kết 5 năm cuộc vận động “Toàn dân-đoàn kết-xây dựng
đời sống văn hoá” 2000-2005 xã Dương Xá
4 Bộ văn hoá-thông tin, cục văn hoá-thông tin cơ sở(1998), Hỏi đáp về xây dựng
làng văn hoá, gia đình văn hoá, nếp sống văn hóa, tổ chức và quản lý lễ hội truyền thống, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội
5 Bộ văn hoá-thông tin, cục văn hoá-thông tin cơ sở(1997), Sổ tay công tác văn
hoá thông tin, Nxb Thanh Niên, Hà Nội
6.Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng (2004), Giáo dục Việt Nam hướng tới tương
lai; vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
7 Minh Châu (2006), Cẩm nang công tác mặt trận, Nxb văn hóa thông tin, Hà
Nội
8 Nguyễn Viết Chức (2001), Xây dựng tư tưởng đạo đức lối sống và đời sống văn
hoá ở thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, Viện văn hoá và Nxb văn hoá thông tin, Hà Nội
9 Phan Đại Doãn, Nguyễn Quang Ngọc (1994), Kinh nghiệm tổ chức và quản lý
nông thôn Việt Nam trong lịch sử, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
10 Phan Đại Doãn (2004), Mấy vấn đề về văn hoá làng xã Việt Nam trong lịch sử,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
Trang 1311 Đinh Xuân Dũng (2005), Xây dựng làng văn hoá ở đồng bằng Bắc Bộ thời kỳ
công nghiệp hoá hiện đại hoá, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
12 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2005), Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận -
thực tiễn 20 năm đổi mới (1986 – 2006), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
13 Đảng bộ thành phố Hà Nội, ban chấp hành Đảng bộ Gia Lâm, Dự thảo báo
cáo chính trị trình tại Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Gia Lâm lần thứ XIX nhiệm
kỳ (2005-2010)
14 Đảng Cộng Sản Việt Nam, Đảng bộ thành phố Hà Nội, Ban chấp hành Đảng
bộ huyện Gia Lâm; báo cáo của Ban chấp hành Đảng bộ huyện Gia Lâm tại Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện lần thứ XVI, tháng 9-1991
15 Đảng Cộng Sản Việt Nam, Đảng bộ thành phố Hà Nội, Ban chấp hành Đảng bộ
huyện Gia Lâm, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Gia Lâm lần thứ XVIII
tháng 2-2001
16 Đảng Cộng Sản Việt Nam, Ban chấp hành Đảng bộ huyện Gia Lâm – Hà Nội,
Lịch sử cách mạng của Đảng bộ và nhân dân huyện Gia Lâm- tập II (1954-1995)
17 Đảng Cộng Sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới (đại hội VI,
VII, VIII, IX), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
18 Đảng Cộng Sản Việt Nam, thành uỷ Hà Nội, Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng
bộ huyện Gia Lâm lần thứ XVII tháng 1-1996.
19 Đảng Cộng Sản Việt Nam, Đảng bộ thành phố Hà Nội (1987), Văn kiện Đại
hội Đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ X, Xí nghiệp in báo Hà Nội mới, Hà Nội
20 Đảng Cộng Sản Việt Nam, Đảng bộ thành phố Hà Nội (1991), Văn kiện Đại
hội Đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ XI, Xí nghiệp in báo Hà Nội mới, Hà Nội
21 Đảng Cộng Sản Việt Nam, thành uỷ Hà Nội, Văn kiện hội nghị Đại biểu giữa
nhiệm kỳ Đảng bộ thành phố Hà Nội khoá XI(29,31-3-1994).