Đảng bộ huyện mỹ lộc tỉnh nam định lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn từ năm 2006 đến năm 2015

Nhận thức sâu sắc về vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết về xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn và thực hiện chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, Đảng bộ huyện Mỹ Lộc đã thự

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

========================

TRẦN THỊ THẢO

ĐẢNG BỘ HUYỆN MỸ LỘC (TỈNH NAM ĐỊNH) LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA

Ở NÔNG THÔN TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

========================

TRẦN THỊ THẢO

ĐẢNG BỘ HUYỆN MỸ LỘC (TỈNH NAM ĐỊNH) LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA

Ở NÔNG THÔN TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60 22 03 15

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Hồng

Hà Nội - 2016

C LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 5

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 10

6 Đóng góp của luận văn 11

7 Bố cục của luận văn 12

Chương 1 ĐẢNG BỘ HUYỆN MỸ LỘC LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC XÂY

DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở NÔNG THÔN GIAI ĐOẠN 2006 - 2010Error! Bookmark not defined 1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên - xã hội và thực trạng đời sống văn

hóa ở nông thôn của huyện Mỹ Lộc trước năm 2006.Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của huyện

Mỹ Lộc Error! Bookmark not defined

1.1.2 Thực trạng đời sống văn hóa ở nông thôn của huyện Mỹ Lộc trước

năm 2006 Error! Bookmark not defined

1.2 Chủ trương xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn của Đảng bộ

huyện Mỹ Lộc giai đoạn 2006 -2010 Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái quát đường lối của Đảng và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nam

Định về xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn.Error! Bookmark not defined

1.2.2 Chủ trương xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn của Đảng bộ

huyện Mỹ Lộc Error! Bookmark not defined

1.3 Quá trình chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn củaĐảng bộ

huyện Mỹ Lộc giai đoạn 2006 - 2010 Error! Bookmark not defined

1.3.1 Xây dựng nếp sống văn minh, lối sống văn hóa trong việc cưới, việc

tang, lễ hội và mừng thọ Error! Bookmark not defined

1.3.2 Xây dựng Làng, thôn xóm văn hóa, Gia đình văn hóa.Error! Bookmark not defined

1.3.3 Xây dựng Hương ước, quy ước Error! Bookmark not defined

1.3.4 Xây dựng thiết chế văn hóa Error! Bookmark not defined

1.3.5 Các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể dục thể thao:Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2 ĐẢNG BỘ HUYỆN MỸ LỘC LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH CÔNG

TÁC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở NÔNG THÔN GIAI ĐOẠN

2010 – 2015 Error! Bookmark not defined

2.1 Yêu cầu mới và chủ trương xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn

của Đảng bộ huyện Mỹ Lộc Error! Bookmark not defined

2.2 Chủ trương của Đảng bộ huyện Mỹ Lộc lãnh đạo xây dựng đời sống

văn hóa ở nông thôn giai đoạn 2010 - 2015 Error! Bookmark not defined

2.3 Đảng bộ huyện Mỹ Lộc chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa ở nông

thôn giai đoạn 2010 – 2015 Error! Bookmark not defined

2.3.1 Xây dựng nếp sống văn minh, lối sống văn hóa trong việc cưới, việc

tang, lễ hội và mừng thọ Error! Bookmark not defined

2.3.2 Xây dựng Làng, thôn xóm văn hóa, Gia đình văn hóa.Error! Bookmark not defined 2.3.3 Xây dựng Hương ước, quy ước Error! Bookmark not defined

2.3.4 Xây dựng thiết chế văn hóa Error! Bookmark not defined

2.3.5 Các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể dục thể thao.Error! Bookmark not defined

Tiểu kết Chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆMError! Bookmark not defined 3.1 Một số nhận xét Error! Bookmark not defined

3.1.1 Ưu điểm Error! Bookmark not defined

3.1.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined

3.2 Kinh nghiệm Error! Bookmark not defined

Tiểu kết Chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng trên mọi lĩnh vực không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, phát triển văn hóa được coi là một giải pháp cứu cánh cho nhiều quốc gia Đặc biệt khi sự gia tăng của các giá trị vật chất – kinh tế không nhất thiết ở đâu và lúc nào cũng làm cho chất lượng cuộc sống của con người được tốt hơn lên

Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã đi qua một chặng đường 25 năm, và đã thu được nhiều kết quả to lớn, có ý nghĩa lịch sử Cùng với những thành tựu về kinh tế - xã hội, an ninh – quốc phòng, đối ngoại, vấn đề phát triển văn hóa - xã hội và xây dựng con người mới phục vụ xây dựng Chủ nghĩa xã hội luôn được Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm, coi trọng và thực hiện đạt nhiều kết quả đáng khích lệ

Trước những khó khăn, thách thức, những biến động phức tạp của tình hình thế giới và khu vực, Đảng luôn kiên định xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách đổi mới đúng đắn trên các lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó

có lĩnh vực văn hóa, chỉ đạo, hoạch định các chính sách văn hóa nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta đặt ra từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V (3/1982) Đây là một chủ trương quan trọng có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng văn hóa, lối sống và con người phù hợp với đòi hỏi của đất nước trong thời

kỳ quá độ lên CNXH Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ V của Đảng cũng đã

ghi rõ: “Một nhiệm vụ của cách mạng tư tưởng và văn hóa là đưa văn hóa thâm

nhập vào cuộc sống hằng ngày của nhân dân Đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, bảo đảm mỗi xã, phường ấp đều có đời sống văn hóa Tổ chức hơn nữa đời sống văn hóa mới”

Xây dựng và nâng cao đời sống văn hóa, thông tin ở cơ sở là một trong ba chương trình công tác chính hàng năm của Bộ Văn hóa thông tin Vì cơ sở là nơi

trực tiếp động viên, giáo dục xã hội và phát triển cá nhân, điều này chứng tỏ việc

tổ chức xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là một chủ trương mang tính chiến lược lâu dài, thực hiện suốt trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở nước ta Trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở được coi là bước đi ban đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc theo định hướng Chủ nghĩa xã hội Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu mà Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần

thứ 5 khóa VIII (16/7/1998) đã nêu là: “Phải xây dựng môi trường văn hóa từ

trong mỗi gia đình, làng bản, xã phường, khu tập thể, cơ quan… xây đựng đời sống văn hóa lành mạnh, đáp ứng nhu cầu văn hóa đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân Đẩy mạnh phong trào xây dựng làng, ấp, xã, phường văn hóa, nâng cao tính tự quản của cộng đồng dân cư trong việc xây dựng nếp sống văn minh” Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở chính là thực

hiện một cách cụ thể, thiết thực và sinh động chủ trương của Đảng là nghiên cứu và giáo dục sâu rộng những đạo lý dân tộc tốt đẹp do cha ông để lại, khuyến khích nhân dân lao động tham gia sự nghiệp văn hóa trên cả hai mặt sáng tạo và hưởng thụ

Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là cơ sở đặc biệt để xây dựng nền văn hóa đất nước trong thời kỳ đổi mới Đó là nền văn hóa với vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, gắn với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Việt Nam về cơ bản là một nước nông nghiệp do đó trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, nông nghiệp, nông thôn và nông dân có một vị trí, vai trò quan trọng Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc đổi mới Xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn là góp phần tạo nên động lực, đẩy nhanh quá trình đổi mới, đồng thời góp phần tích cực vào công cuộc bảo tồn và chấn hưng văn hóa nước nhà, vì một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Nhận thức sâu sắc về vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết về xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn và thực hiện chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, Đảng bộ huyện Mỹ Lộc đã thực hiện, triển khai mạnh mẽ công tác xây dựng đời sống văn hóa trong cư dân nông thôn góp phần vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa phương, cũng như thực hiện một bộ phận trong chương trình xây dựng “nông thôn mới” và phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa Trong thời gian qua, đời sống văn hóa ở nông thôn huyện Mỹ Lộc đã có những thay đổi theo chiều hướng tích cực, bộ mặt nông thôn có nhiều khởi sắc

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở của huyện Mỹ Lộc cũng còn gặp phải nhiều vấn đề bất cập do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan mang lại Chính vì vậy, việc nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Mỹ Lộc với công tác xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn từ năm 2006 đến năm 2015 là rất cần thiết Trên cơ sở đó rút ra những kinh nghiệm và giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả hơn nữa việc xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn của huyện Mỹ Lộc trong tương lai

Với những ý nghĩa nêu trên nên tác giả đã quyết định chọn thực hiện đề tài

Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam:“Đảng bộ

huyện Mỹ Lộc (tỉnh Nam Định) lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn từ năm 2006 đến năm 2015”

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Vấn đề xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn được triển khai rộng khắp trong cả nước, ở Trung ương cũng như các tỉnh đều có những công trình nghiên cứu được đăng tải trên các sách, báo, tạp chí:

Bộ Văn hóa thông tin đã cho xuất bản một số cuốn sách có liên quan đến vấn đề xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở như:

- Cuốn “Một số vấn đề xây dựng làng - ấp văn hóa hiện nay” (1997), chủ

biên: Nguyễn Khoa Điềm, Nxb Hà Nội Cuốn sách đã nêu rõ được thực trạng xây dựng làng - ấp văn hóa trên địa bàn cả nước và đề cập đến những vấn đề được coi

là giải pháp để làm tốt công tác xây dựng làng - ấp văn hóa

- Cuốn “Xây dựng GĐVH trong sự nghiệp đổi mới” (1997), Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội Đề cập đến vai trò của gia đình trong sự nghiệp phát triển của

xã hội nói chung và sự nghiệp đổi mới nói riêng Cuốn sách chỉ rõ việc cần thiết đẩy mạnh xây dựng GĐVH với những tiêu chí mới phù hợp với yêu cầu, nhiệm

vụ của công cuộc đổi mới đất nước

Những năm gần đây cũng có một số cuốn sách được xuất bản về vấn đề này, điển hình như:

- Dương Thanh Tam, Lê Văn Thịnh (1999), Toàn dân đoàn kết xây dựng

đời sống văn hóa mới ở khu dân cư”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Nội dung

cuốn sách phản ánh về phong trào do Ủy ban MTTQ Việt Nam chủ trì Trên cơ

sở nêu bật những ý nghĩa của phong trào, cuốn sách đã đưa ra một cách phân tích sâu sắc về những vấn đề thuộc về nội dung của phong trào và hệ thống những giải pháp để thực hiện phong trào “Toàn dân xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” có hiệu quả

- BCĐ Trung ương (2000), “Hỏi và đáp về phong trào toàn dân xây dựng

đời sống văn hóa”, Nxb Hà Nội, Hà Nội Cuốn sách đã giải đáp những vấn đề về

nội dung phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa , từ nội hàm đến khái niệm cho đến việc hướng dẫn thực hiện phong trào

- Văn Đức Thanh (2001), “Về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở”, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội Xuất phát từ việc phân tích khái niệm văn hóa, tác giả đã đưa ra một cách nhìn nhận chi tiết về môi trường văn hóa nông thôn, đồng thời nhấn mạnh đến những yếu tố cần thiết phải xây dựng môi trường văn hóa nông thôn lành mạnh và một hệ thống các giải pháp để làm được điều đó

- Lê Quý Trấn, Nguyễn Văn Tam, Trần Thị Ánh Tuyết (2001), “Hội nông dân

Việt Nam với phong trào GĐVH, thôn ấp, bản, Làng văn hóa”, Nxb Lao động, Hà

Nội Nhóm tác giả nêu bật được vai trò của Hội nông dân với phong trào xây dựng GĐVH, thôn, ấp, bản, Làng văn hóa Đồng thời đề cập đến những việc đã làm được

và chưa làm được của Hội nông dân đối với phong trào Từ đó các tác giả rút ra những giải pháp cần thiết để nâng cao vai trò của Hội nông dân với phong trào

- Đinh Xuân Dũng (chủ biên) (2005), “Xây dựng Làng văn hóa ở đồng

bằng Bắc Bộ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

- Phạm Văn An, Đặng Khắc Lợi (2006), “Hỏi – đáp về xây dựng Làng văn

hóa”, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội

- Ngô Quang Hưng, Phạm Phúc Duyên, Đặng Khắc Lợi (2007), “Hỏi – đáp

về xây dựng GĐVH ở làng, bản buôn”, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội

- Các tác giả Trần Thị Tuyết Mai, Nguyễn Quốc Huy, Nguyễn Thu Trang,

Nguyễn Duy Kiên, (2011),“Hỏi – đáp về xây dựng nếp sống văn minh”, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội trình bày dưới dạng hỏi – đáp tất cả những vấn đề liên quan đến việc xây dựng GĐVH, Làng văn hóa, xây dựng nếp sống văn minh Cuốn sách có vai trò tuyên truyền, hướng dẫn mọi người hiểu được bản chất và cách thực hiện những vấn đề đã nêu sao cho phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước

Liên quan trực tiếp tới xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đáng lưu ý có các luận văn, luận án sau:

- Luận văn “Đảng bộ huyện Yên Khánh tỉnh Ninh Bình lãnh đạo xây dựng

đời sống văn hóa từ năm 2000 đến năm 2010” (2014) của Trần Thị Yên đã

nghiên cứu quá trình Đảng bộ huyện Yên Khánh vận dụng chủ trương chung của Đảng trong lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa từ năm 2000 đến năm 2010 và

đã đánh giá khách quan các thành tựu, hạn chế và bước đầu rút ra một số kinh nghiệm góp phần thực hiện tốt hơn nữa chủ trương xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đẩy

mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Luận văn “Xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở tỉnh Bắc Giang hiện

nay” (2015) của tác giả Đoàn Văn Nam đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận

chung về đời sống văn hóa tinh thần và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần; Khái quát những mục tiêu và nội dung cơ bản của xây dựng đời sống văn hóa tinh thần; Tìm hiểu những yếu tố tác động đến quá trình xây dựng đời sống văn

hóa tinh thần Nghiên cứu về thực trạng xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở tỉnh Bắc Giang và những vấn đề đặt ra, để từ đó đưa ra phương hướng và giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở tỉnh Bắc Giang hiện nay

- Luận văn “Sự chỉ đạo của Đảng bộ huyện Lương Tài (Bắc Ninh) về xây

dựng đời sống văn hóa từ năm 1998 – 2013” (2015) của tác giả Đoàn Văn Tiến

đã nghiên cứu sự chỉ đạo của Đảng bộ huyện Lương Tài (Bắc Ninh) về xây dựng đời sống văn hóa từ năm 1998 – 2013 và phân tích những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa của địa phương

Nhìn chung các công trình nghiên cứu, các tác phẩm nói trên đã đề cập tương đối toàn diện những nội dung cơ bản của văn hóa Những tri thức khoa học này là những tài liệu quý báu giúp tác giả nhận thức rõ về bản chất, vai trò của văn hóa, đồng thời là cơ sở để có thể kế thừa khi thực hiện đề tài

Tuy nhiên, viết về đời sống văn hóa ở cơ sở của huyện Mỹ Lộc (tỉnh Nam Định) một cách có hệ thống dưới góc độ lịch sử cho đến nay chưa có một cuốn sách chuyên khảo nào Về nội dung này mới chỉ có một số Kỷ yếu Hội thảo và Báo cáo bước đầu tổng kết đời sống văn hóa ở cơ sở Trong đó đáng chú ý có Hội nghị tổng kết 15 năm thực hiện phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa (2000-2015) của Huyện Hội nghị đã Báo cáo tập hợp một cách hệ thống tham luận các cơ sở trên địa bàn huyện trong 15 năm thực hiện cuộc vận động, trên cơ sở tổng kết những bài học kinh nghiệm, các Báo cáo tham luận cũng đưa ra những phương hướng đẩy mạnh công cuộc xây dựng đời sống văn hóa trong những năm tiếp theo

Những tài liệu trên đây đã phần nào cho thấy cái nhìn tổng quan về vấn đề xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở nói chung và thực trạng xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn huyện Mỹ Lộc (tỉnh Nam Định) nói riêng Mặc dù vậy, đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về