Bµi 1: Có người cho rằng, truyện này nên đặt tên là Mụ vợ ông lão đánh cá và con cá vàng.Các đặt tên này cúng có cơ sở bởi mụ vợ là nhân vật chính, ý nghĩa của truyện là phê phán , nêu b[r]
Trang 1Ngày soạn : /10 /2004 Ngày dạy : /11 /2004
Tuần 9
Bài 8:Tiết 32 từ ngữ
Danh từ
1-Mục tiêu cần đạt :
Trên cơ sở kiến thức về danh từ đã học ở bậc tiểu học, giúp học sinh nắm được:
Đặc điểm của danh từ
Các nhóm danh từ chỉ đơn vị và chỉ sự vật
II-các bước lên lớp
1-Kiểm tra bài cũ
2-Giới thiệu bài mới
3-tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
Hoạt động 1:
Tìm danh từ trong câu:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
* Các em đã được tìm hiểu danh từ ở lớp
5, một bạn hãy nhắc lại khái niệm thế
nào là danh từ?
*Dựa vào những hiểu biết ấy , em hãy
gạch chân những danh từ trong cụm danh
từ in đậm có trong câu văn ?
ba con trâu ấy
*Xung quanh danh từ trong cụm danh từ
vừa xác định, còn có những từ nào?
*Những từ ấy thuộc từ loại nào?
(Trước là số từ , sau là chỉ từ)
*Em hãy tìm thêm trong câu văn ấy xem
còn danh từ nào nữa không?
Tìm danh từ trong câu:
ba // con trâu // ấy
ST DT CT(Chỉ từ)
vua, làng, thúng, gạo nếp
Hoạt động 2:Tìm hiểu đặc điểm của danh từ:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Qua việc tìm những danh từ trong câu,
em hãy cho biết danh từ biểu thị những
gì?
(Danh từ là những từ chỉ người, vật )
?Hãy thử kết hợp số từ và chỉ từ đằng
trước hoặc sau mỗi danh từ ấy?
Danh từ có thể kết hợp với từ nào đằng
1-Đặc điểm của danh từ
+Danh từ là những từ chỉ người, vật, hiện tương, khái niệm.
+Danh từ có thể kết hợp với từ chỉ số lượng ở phía trước,các từ
Trang 2trước nó và sau nó?
Rút ra kết luận thứ nhất về danh từ?
?Hãy đặt câu với các danh từ mà em vừa
tìm hiểu?
?Nhận xét gì về chức vụ ngữ pháp của
các danh từ ấy trong câu?
Rút ra kết luận thứ hai về danh từ?
này, ấy , đó .ở phía sau và một số từ ngữ khác để lập thành cụm danh từ)
+Chức vụ điển hình trong câu của danh từ là chủ ngữ.Khi là
vị ngữ , danh từ cần có từ là ở phía trước
Hoạt động 3:Phân loại danh từ:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
?Đọc những cụm danh từ trong ví dụ?
?Những danh từ nào dùng để gọi tên sự
vật ?
?Những danh từ nào chỉ đơn vị để tính
đếm người hoặc vật?
Rút ra kết luận thứ nhất
Sau khi rút ra kết luận thứ nhất, giáo
viên cho học sinh làm nhanh bài tập
sau để phân biệt danh từ chỉ loại và chỉ
từng cá thể người, vật, hiện tượng, khái
niệm
BT 1 : Trong những danh từ sau, chỉ rõ
đâu là danh từ chỉ loại của sự vật, danh
từ nào chỉ cá thể người, vật, hiện
tượng ?
Cơn, mưa, ngọn, núi, mớ , rau,
BT2:
a-Cho nhóm loại từ :
Ông, anh, gã, thằng, tay, viên
Hãy kết hợp những danh từ chỉ loại
trên với danh từ thư kí và nhận xét
nghĩa và sắc thái biểu cảm của những
từ kết hợp ấy như thế nào ?
b-Cho nhóm loại từ :
Bức, phong, cái, chiếc, lá
Kết hợp với danh từ thư và giải thích
ngắn gọn ý nghĩa của từng tổ hợp?
?Từ đó rút ra nhận xét về ý nghĩa của
danh từ chỉ loại?(Không chỉ cho ta biết
2-Danh từ chỉ đơn vị và danh từ chỉ sự vật
KL1 Danh từ tiếng Việt chia thành hai loại lớn là danh từ chỉ
đơn vị và danh từ chỉ sự vật Danh
từ chỉ đơn vị nêu tên đơn vị dùng
để tính đếm, đo lường sự vật.
Danh từ chỉ sự vật nêu tên từng loại hoặc từng cá thể người, vật, hiện tượng, khái niệm.
Trang 3hình dáng, chủng loaị, mà còn thể hiện
sắc thái biểu cảm )
GV chuyển sang loại khác của danh từ
.
?Học sinh chú ý vào những danh từ chỉ
đơn vị?
Giáo viên thay những danh từ đơn vị
vào các ví dụ như sau:
Ba chú trâu Một vị quan
Ba rá gạo
Sáu tấn thóc
?Nhận xét xem trường hợp nào đơn vị
tính đếm không thay đổi, trường hợp
nào đơn vị tính đếm đã thay đổi?Thay
đổi như thế nào?
?Những danh từ đơn vị thay vào mà
đơn vị đo đếm không thay đổi thuộc
nhóm danh từ đơn vị nào?Những danh
từ đơn vị thay vào mà đơn vị tính đếm
đã thay đổi thuộc nhóm danh từ đơn vị
nào?
Rút ra kết luận thứ hai:
?Học sinh đọc ví dụ sau:
ba thúng thóc đầy
ba tạ thóc nặng
?Chỉ ra danh từ chỉ đơn vị?Thuộc
nhóm nào?
?Chỉ ra số thóc ở ví dụ nào được đo
lườnh một cách chính xác?Số thóc ở ví
dụ nào chỉ đo lượng một cách ước
chừng?Nhờ đâu mà em biết điều đó?
?Vậy tại sao không thể nói “nhà tôi có
ba tạ thóc rất nặng”?
?Rút ra kết luận về danh từ đơn vị quy
ước?
(+Danh từ đơn vị quy ước có hai loại :
Danh từ chỉ đơn vị chính xác
Danh từ chỉ đơn vị ước chừng)
GV cho học sinh nhắc lại những nội
dung chính của bài học bằng phần ghi
nhớ
KL2
Danh từ đơn vị gồm hai nhóm là : Danh từ chỉ đơn vị tự nhiên
Danh từ chỉ đơn vị quy ước.
+Danh từ đơn vị quy ước có hai loại :
Danh từ chỉ đơn vị chính xác Danh từ chỉ đơn vị ước chừng
Luyện tập:
Bài tập 1:Liệt kê một số danh từ chỉ sự vật:
Trang 4nhà , bàn ,ghế, san, bếp, xe,
Bài tập 2:
Liệt kê những loại từ chuyên đứng trước danh từ chỉ người:ngài, viên, vị, em, cô, chú, bác, ông,
Liệt kê những loại từ chuyên đứng trước danh từ chỉ đồ vật:cái, bức , tấm,tờ , quyển, pho, chiếc
Bài 3:Liệt kê các danh tà
+Chỉ đơn vị quy ước chính xác:mét, ki-lô-mét, tấn tạ , yến
+Chỉ đơn vị quy ước ước chừng:nắm, mớ, đàn, bó,
Bài 4:Chính tả :Cây bút thần (từ đầu dày đặc các hình vẽ)
Viết đúng các chữ s, d và các vần uông, ương
Bài tập 5:
Một số các danh từ đơn vị và sự vật trong bài chính tả trên:
Chỉ đơn vị :em, que, con , bức
Chỉ sự vật:Mã lương, cha mẹ, củi, cỏ , chim
Trang 5Ngày soạn 25/10/2004 Ngày dạy 11/2004
Bài 9:Tiết 35 tập làm văn
Thứ tự kể trong văn tự sự
1-Mục tiêu cần đạt :
Giúp học sinh thấy trong tự sự có thể kể xuôi, có thể kể ngược tuỳ theo nhu cầu thể hiện
Tự nhận thấy sự khác biệt của cách kể xuôi và kể ngược , biết được muốn kể ngược phải có diều kiện
Luyện tập kể theo hình thức nhớ lại
II-Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
1-Giới thiệu bài:
2_Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
?Em hãy tóm tắt các sự việc trong truyện
ông lão đánh cá và con cá vàng”
G ghi các sự việc lân bảng, sắp xếp theo
đúng thứ tự của truyện
?Sự việc trong truyện được sắp xếp theo
thứ tự như thế nào?
(+Thứ tự gia tăng của lòng tham ngày
càng táo tợn của mụ vợ ông lão)
?Sắp xếp theo thứ tự này tạo nên hiệu quả
nghệ thuật gì?
+(Người đọc thấy được lòng tham của mụ
vợ ngày càng tăng và cuối cùng phải trả
giá)
?Theo em, những sự việc trong truyện này
còn được sắp xếp theo một trình từ nào
nữa, tác dụng?
(Theo trình tự thời gian.Sắp xếp theo cách
này làm cho cốt truyện mạch lạc sáng tỏ)
?Nếu thay đổi thứ tự này, ý nghĩa của câu
chuyện có nổi bật dược không?
Qua ví dụ này, em hãy cho biết khi kể
chuyện , người ta có thể kể theo một trình
tự như thế nào?
(+Khi kể chuyện,có thể kể các sự việc liên
tiếp nhau theo thứ tự tự nhiên: việc gì xảy
ra trước kẻ trước,việc gì xảy ra sau kể sau,
cho đến hết.)
và trả lời:
?Thứ tự của các sự việc trong bài văn tự sự
này diễn ra như thế nào?
1-Tìm hiểu thứ tự kể trong văn kể chuyện:
“Ông lão đánh cá và con cá vàng”:
-Giới thiệu ông lão đánh cá
-Ông lão bắt đước cá vàng,thả các vàng nhận lời hứa của cá vàng
-Ông lão ra biển gặp cá vàng.(5 lân)
-Thứ tự tự nhiên(Việc gì xảy ra trước, kể trước)
Văn bản phụ :
-Ngỗ mồ côi cha mẹ, không có người rèn cặp trở nên lêu lổng, hư hỏng bị mọi người xa lánh
Trang 6(+Thứ tự từ hậu quả rồi mới dẫn đến
nguyên nhân)
?Việc nêu hậu quả trước , rồi mới nên
nguyên nhân, người kể muốn nhấn mạnh
điều gì?Từ đó câu chuyện đưa ra ý nghĩa
gì?
?Phần nêu nguyên nhân , người kể sắp xếp
các sự việc như thế nào?
?Qua đây em rút ra kết luận gì về thay đổi
thứ tự trong bài văn tự sự?
(+Để gây bất ngờ chú ý, hoặc để thể hiện
tình cảm nhân vật, người ta có thể đem kết
quả hoặc sự việc hiện tại kể ra trước, sau
đó mới dùng cách kể bổ sung hoặc để
nhân vật nhớ lại mà kể tiếp các sự việc
xảy ra trớc đó theo trình tự tự nhiên.)
-Ngỗ tìm cách trêu chọc đánh lừa mọi người làm họ mất lòng tin -Khi Ngỗ bị chó dại cắn thật , kêu cứu thì không có ai đến cứu -Ngỗ bị chó cắn phải băng bó, tiêm thuốc trừ bệnh dại
+Thứ tự ngược:Hậu quả (hoặc kết quả )rồi mới nêu nguyên nhân
Ghi nhớ:
+Khi kể chuyện,có thể kể các
sự việc liên tiếp nhau theo thứ
tự tự nhiên: việc gì xảy ra trước kẻ trước,việc gì xảy ra sau kể sau, cho đến hết.
+Để gây bất ngờ chú ý, hoặc
để thể hiện tình cảm nhân vật, người ta có thể đem kết quả hoặc sự việc hiện tại kể ra trước, sau đó mới dùng cách kể
bổ sung hoặc để nhân vật nhớ lại mà kể tiếp các sự việc xảy
ra trớc đó theo trình tự tự nhiên.
Luyện tập :
Bài tập 1:
Đọc câu chuyện sau đây và trả lời câu hỏi:
Câu chuyện được kể theo thứ tự nào?
(+Câu chuyện được kể theo thứ tự ngược , theo dòng hồi tường)
Chuyện được kể theo ngôi theo ngôi thứ nhất
Yếu tố hồi tường đóng vai trò là cơ sở cho việc kẻ ngược.Trong dòng hồi tưởng, các
sự việc lại được kể theo thư tự tự nhiên
Bài tập 2:
Cho đề văn :”Kể chuyện lần đầu em được đi chơi xa”
Hãy tìm hiểu đề và lập dàn ý?
Cho học sinh về nhà chuẩn bị theo dàn bài trong sách giáo khoa
Trang 7Ngày soạn : 26./10/2004 Ngày dạy : /11/2004
Bài 9:Tiết 36 tập làm văn
Viết bài tập làm văn số 2
Văn kể chuyện
1-Mục tiêu cần đạt :
Học sinh biết kể một câu chuyện có ý nghĩa
Học sinh biết thực hiện bài viết có bố cục và lời văn hợp lí
GV chọn đề cho học sinh:
đề bài: Kể về một người thân yêu trong gia đình em
Yêu cầu:
1 Nội dung;
Kể về một người thân nhất trong gia đình: người gần gũi, yêu quý và chăm sóc em nhiều nhất, cũng đồng thời là người có những ảnh hởng tích cực đến tâm hồn và nhân cách của mình
- Kể những điểm nổi bật, đáng nhớ nhất về ngoại hình, tính cách, thói quen, thái độ ứng
ử trong giao tiếp với tất cả mọi người
- Khi kể biết kết hợp với miêu tả và biểu cảm một cách hợp lý
II Hình thức:
- đúng thể loại: kể người
- Biết trình bày bài theo bố cục ba phần Trong phần thân bài biết trình bày thành các
đoạn theo mỗi ý của dàn bài
- Chữ viết sạch sẽ, diễn đạt hình ảnh
Trang 8
Ngày soạn : 26/10/2004 Ngày dạy : /11/2004
Tuần 10
Bài 9:Tiết 37-38
văn bản
Ông lão đánh cá và con cá vàng
1-Mục tiêu cần đạt :
Giúp học sinh hiểu nội dung ý nghĩa truyện cổ tích “Ông lão đánh cá và con cá vàng”
Nắm được biện pháp nghệ thuạt chủ đạo và một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu đặc sắc trong truyện
Kể lại được truyện
1-Giới thiệu bài:
“Ông lão đánh cá và con cá vàng”là một truyện cổ tích dân gian Nga được Puskin (Đại thi hào Nga,”Mặt trời của thi ca Nga”) viết lại bằng 205 câu thơ (tiếng Nga)và Vũ Đình Liên , Lê Trí Viễn dịch qua văn bản tiếng Pháp Câu chuyện vừa giữ được nét chát phác dung dị với những biện pháp nghệ thuật rất quen thuộc của truyện cổ tích dân gian, vừa rất điêu luyện , tinh tế trong miêu tả và tổ chức truyện Chúng ta sẽ cùng đến với câu chuyện để hiểu được ý nghĩa và vẻ đẹp độc đáo của văn bản
2-Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
Hoạt động I
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hướng dẫn học sinh đọc văn bản và tìm hiểu
chú thích
Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh đọc theo
hai cách:
-Cho một học sinh đọc văn bản thật diễn cảm,
lột tả rõ sự lăp lại nhưng tăng tiến của những
tình huống cốt truyện
-Cho vài học sinh đóng vai các nhân vật trong
truyện để đọc.Hướng dẫn lời đọc của ông lão
1-Đọc -chú thích
Kết quả cần đạt:
+Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện Ông lão đánh cá và con cá vàng.Nắm được biện pháp nghệ thuật chủ
đạo và một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu đặc sắc trong truyện Kể lại được truyện này
+Nắm được cách kể chuyện theo một thứ tự nào đó
Trang 9đánh cá và lời của cá vàng, tuy lặp lại một số
lời nói và hành động, nhưng sắc thái biểu
cảm có khác nhau, ví dụ:ông lão đánh cá
càng ngày càng tỏ ra nhẫn nhục nhu nhược
còn cá vàng đã có thái độ bất bình rồi nổi
giận
Phần hướng dẫn tìm hiểu chú thích, giáo viên
lồng vào văn bản, giúp cho học sinh vừa nắm
được nghĩa của từ, vừa hiểu sâu hơn về văn bản
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản
Hoạt động 2:
Tìm hiểu sơ bộ về tác phẩm (Bằng 1 hoạt động )
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
?Truyện gồm có những sự việc chính
nào?Em hãy nêu những sự việc ấy theo
thứ tự?
?Truyện có mấy nhân vật, nhân vật nào
là nhân vật chính ?
?Cá Vàng, biển, có phải là nhân vật
trong truyện? Tại sao?
GV chuyển sang phần phân tích nhân
vật ông lão
Sự việc chính:
-Giới thiệu hai vợ chồng ông lão
đánh cá
-Ông lão đánh được một con cá vàng, biết cất tiếng nói xin thả về biển và xin trả ơn
-Ông lão không đòi hỏi gì nhưng
mụ vợ lại đòi hỏi nhiều thứ -Mụ vợ ông lão đòi cái máng mới, một toà nhà đẹp, làm nhất phẩm phu nhân, là nữ hoàng và làm Long Vương
-Cá vàng nổi giận vì lòng tham của
mụ vợ đã làm biến mất tất cả mọi thứ.Mụ vợ chỉ còn cái mảng lợn sứt mẻ như lúc ban đầu
Nhân vật
Truyện có 4 nhân vật:Ông lão, mụ
vợ, Cá Vàng, Biển
Mỗi nhân vật có một tầm quan trọng khác nhau, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau với những đặc
điểm riêng góp phần thể hiện ý nghĩa của câu chuyện
Hoạt động 3:tìm hiểu nhân vật mụ vợ
Phần này giáo viên chia đôi bảng, một bên là
những đòi hỏi của mụ vợ, một bên là sự thay
đổi của biển
?Em hãy nhắc lại 5 lần đòi hỏi của mụ vợ ?
2-Tìm hiểu truyện Nhân vật mụ vợ
Đòi hỏi của mụ vợ
Trang 10?Nghệ thuật rõ nét nhất trong đoạn truyện
?Chỉ rõ sự lặp lại có chủ ý thể hiện như thế
nào qua các chi tiết này?
(+Không phải lặp nguyên si mà có những chi
tiết thay đổi theo hướng tăng tiến)
?Em hãy cho biết chi tiết nào lặp lại, chi tiết
nào thay đổi theo chiều hướng tăng tiến ?
(Đều bắt ông lão ra biển cầu xin Cá Vàng để
thoả mãn lòng tham của mình)
+Đòi hỏi của mụ vợ, cách cư xử của mụ vợ
ngày càng tăng, Cảnh biển thay đổi ngày
càng dữ dội )
?Em hãy chỉ rõ cho cả lớp biết những đòi
hỏi, cách cư xử quá quắt của mụ vợ thay đổi
theo chiều hướng tăng tiến như thế nào?
?Bằng nghệ thuật lặp được sử dụng thành
công khi kể về 5 lần đòi hỏi của mụ vợ , tác
giả dân gian đã cho chúng ta thấy nhân vật
mụ vợ có những tính cách gì xấu?
?Nhân vật mụ vợ tiêu biểu cho kiểu nhân vật
nào trong truyện cổ tích?
?Nhân dân ta có thái độ như thế nào với kiểu
nhân vật này?
?Trong truyện này thái độ ấy của nhân dân
được thể hiện kín đáo qua chi tiết nào của
truyện?
(Sự thay đổi của biển trước mỗi yêu cầu của
mụ vợ)
?Trong năm lần ông lão ra biển gọi cá
vàng,cảnh biển thay đổi như thế nào?
(+Lần 1:Biển gợn sóng yên ả
+Lần 2:Biển xanh đã nổi sóng
+Lần 3:Biển xanh nổi sóng dữ dội
+Lần 4:Biển nổi sóng mù mịt
+Lần 5:Một cơn dông tố khủng khiếp kéo
đến, biển nổi sóng mù mịt)
?Vì sao Biển lại có sự thay đổi như vậy?
(+Biển có phản ứng trước những đòi hỏi của
mụ vợ
Sự thay đổi như vậy của biển có ý nghĩa
gì?Tạo nên khung cảnh như thế nào cho
truyện?Kín đáo thể hiện thái độ như thế nào
của nhân dân?
+Biển không chỉ là thiên nhiên làm khung
cảnh cho hoạt động của con người, tạo ra sự
thay đổi trong các chi tiết lặp có chủ ý
+Thể hiện thái độ phản ứng của nhân dân ,
+Lần 1:Đòi một cái máng lợn +Lần 2:Đòi một cái nhà rông +Lần 3:Muốn làm nhất phẩm phu nhân
+Lần 4:Muốn làm nữ hoàng +Lân 5:Muốn làm Long Vương, bắt cá vàng phải hầu hạ)
Mụ vợ tham lam, bội bạc
Cảnh biển thay đổi
+Lần 1:Biển gợn sóng yên ả
+Lần 2:Biển xanh đã nổi sóng +Lần 3:Biển xanh nổi sóng dữ dội +Lần 4:Biển nổi sóng mù mịt +Lần 5:Một cơn dông tố khủng khiếp kéo đến, biển nổi sóng mù mịt
+Thể hiện thái độ phản ứng của nhân dân , của đất trời trước thói xấu vô độ của nhân vật mụ vợ)