Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh: - Hiểu thái độ, tính cách và phương pháp dạy con trở thành bậc vĩ nhân của bà mẹ thầy Mạnh Tử.. - Hiểu cách viết truyện gần với cách viết kí, viết sử thờ[r]
Trang 1TUẦN 16 NGỮ VĂN - BÀI 14, 15
Kết quả cần đạt.
- Hiểu cụm động từ là gì và nắm được cấu tạo của cụm động từ.
- Nhớ nội dung và hiểu ý nghĩa của năm sự việc đã diễn ra giữa hai mẹ con thầy
Mạnh Tử Hiểu cách viết gần với cách viết kí của truyện trung đại.
- Củng cố và nâng cao một bước kiến thức về tính từ đã học ở bậc tiểu học; nắm được khái niệm cụm tính từ.
- Học sinh tự đánh giá rút kinh nghiệm qua tiết trả bài tập làm văn số 2
Ngày soạn:21/12/2007 Ngày giảng:24/12/2007
Tiết 61 Tiếng Việt.
CỤM ĐỘNG TỪ
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh nắm vững:
- Khái niệm và cấu tạo của cụm động từ.
- Rèn kĩ năng nhận biết và vận dụng cụm động từ trong khi nói và khi viết
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV; soạn giáo án
- Học sinh: Học bài cũ, đọc và chuẩn bị bài mới theo yêu cầu của giáo viên
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1 phút).
- Kiểm tra sĩ số: Lớp 6A: /19; Lớp 6B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
* Câu hỏi:
? Nêu đặc điểm của động từ và các loại động từ chính trong tiếng Việt?
* Đáp án - biểu điểm:
1 Đặc điểm của động từ:
- Động từ là những từ chỉ hành động, trạng thái của sự vật
- Động từ thường kết hợp với các từ: đã, sẽ, đang, cũng, vẫn, hãy, chớ, đừng, để
tạo thành cụm danh từ
- Chức vụ điển hình trong câu của cụm động từ là vị ngữ Khi làm chủ ngữ động
từ mất khả năng kết hợp với các từ đã, sẽ, đang, cũng, vẫn, hãy, chớ, đừng,
2 Các loại động từ chính:
- Trong tiếng Việt có hai loại động từ đáng chú ý là:
+ Động từ tình thái (thường đòi hỏi động từ khác đi kèm)
+ Động từ chỉ hành động, trạng thái (không đòi hỏi động từ khác đi kèm)
- Động từ chỉ hành động, trạng thái gồm hai loại nhỏ:
+ Động từ chỉ hành động (trả lời cho câu hỏi Làm gì) + Động từ chỉ trạng thái (trả lời cho câu hỏi Làm sao?, Thế nào?)
Trang 2II Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài: (1 phút) Trong tiết học trước, các em đã biết động từ có thể kết hợp
với một sớ từ ngữ khác tạo thành cụm động từ Vậy cụm động từ có đặc điểm gì? Mới chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay
? TB
HS
? TB
HS
? TB
HS
GV
? TB
HS
? TB
HS
? TB
- Treo bảng phụ có ghi ví dụ trong sách giáo khoa:
Ví dụ:
Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu quan
cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người
(Em bé thông minh)
- Đọc ví dụ, chú ý những từ im đậm
* Các từ in đậm bổ sung ý nghĩa cho từ nào? Những từ
được bổ sung ý nghĩa thuộc từ loại gì?
- Từ đã, nhiều nơi bổ sung ý nghĩa cho từ đi; từ cũng,
những câu đố oái oăm để hỏi mọi người bổ sung ý
nghĩa cho từ ra.
- Những từ được bổ nghĩa (đi, ra) đều là động từ.
* Nếu lược bỏ các từ in đậm thì câu trên sẽ như thế
nào?
- Nếu lược bỏ các từ in đậm thì câu trở nên vô nghĩa
hoặc tối nghĩa
=> Như vậy, từ phụ bổ sung ý nghĩa về thời gian, nơi
chốn, cách thức, đối tượng của hành động, tạo thành
cụm động từ, khiến câu có ý nghĩa cụ thể Nhiều động
từ phải có từ ngữ phụ thuộc đi kèm mới có nghĩa
* Hãy tìm một động từ, phát triển động từ đó thành
cụm động từ, đặt câu với cụm động từ đó?
- Động từ: học
đang học bài.
- Đặt câu: Em đang học bài.
CN VN
* Phân tích cấu trúc ngữ pháp trong câu vừa đặt? Cho
biết nhận xét của em về cụm động từ và hoạt động của
cụm động từ trong câu?
- Phân tích cấu trúc ngữ pháp (Xác định chủ ngữ, vị
ngữ của câu)
- Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo
phức tạp hơn một mình động từ nhưng hoạt động
trong câu giống như một động từ
I Cụm động từ là gì.
(8 phút)
1 Ví dụ:
Trang 3HS
GV
HS
GV
? TB
HS
? TB
HS
? TB
HS
? TB
* Qua phân tích ví dụ, em hiểu cụm động từ là gì?
- Trình bày
- Nhận xét, bổ sung và chốt nội dung bài học
- Đọc ghi nhớ (SGK,T.148).
- Các em đã nắm được thế nào là chỉ từ Vậy cấu tạo
của cụm động từ như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu
trong phần tiếp theo
* Vẽ mô hình cấu tạo của các cụm động từ trong câu
đã dẫn ở phần (I)?
- đã đi nhiều nơi
Pt TT Ps
- cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người
Pt TT Ps
* Phân tích ví dụ, em thấy cụm động từ gồm có mấy
bộ phận? Đó là những bộ phận nào?
- cụm động từ gồm có ba bộ phận Đó là: Phần đừng
trước động từ, phần động từ trung tâm phần đứng sau
động từ
* Dựa vào vị trí các bộ phận của cụm động từ, em hãy
điền vào bảng mô hình cụm động từ sau:
Phần trước Phần trung tâm phần sau
1 Bài học:
- Cụm động từ là loại
tổ hợp từ do động từ và một số từ ngữ phụ thuộc
nó tạo thành Nhiều động từ phải có từ ngữ phụ thuộc đi kèm, tạo thành cụm động từ mới chọn nghĩa
- Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo phức tạp hơn một mình động từ nhưng hoạt động trong câu giống như một động
từ
* Ghi nhớ:
(SGK,T.148)
II Cấu tạo của cụm
động từ (9 phút)
1 Ví dụ:
Trang 4HS
? KH
HS
GV
? TB
oái oăm để hỏi mọi người
- Lên bảng điền (có chữa bổ sung)
* Tìm thêm những từ ngữ có thể làm phụ ngữ ở phần
trước, phần sau cụm động từ?
- Ví dụ:
Còn( đang, chưa, chẳng) tìm được (thấy)ngay câu
Pt Ps
trả lời
* Cho biết những phụ ngữ bổ sung ý nghĩa cho động
từ trung tâm về ý nghĩa gì?
- Phần phụ ngữ trước bổ ngữ cho động từ về thời gian,
sự tiếp diễn tương tự, sự khuyến khích hoặc ngăn cản,
khẳng định hoặc phủ định hành động
- Phần phụ ngữ trước bổ ngữ cho động từ về đối
tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục đích, nguyên
nhân, phương tiện, cách thức
=> Mô hình cấu tạo ba phần của cụm động từ là lí
tưởng Nhưng trong thực tế, cụm động từ có thể không
đầy đủ ba phần:
- Chỉ có phần trước và động từ:
+ đang ăn
+ sẽ đi
- Chỉ có động từ và phần sau:
+ ăn cơm + đi du lịch
* Qua tìm hiểu, em có nhận xét gì về cấu tạo của cụm
động từ?
- Trình bày
- Nhận xét, bổ sung và chốt nội dung bài học
2 Bài học:
- Mô hình cấu tạo của cụm động từ gồm ba
phần: phần trước, phần
trung tâm, phần sau.
- Trong cụm động từ: + Các phụ ngữ ở phần trước bổ sung cho động từ các ý nghĩa: Quan hệ thời gian; sự tiếp diễn tương tự; sự khuyến khích hoặc ngăn cản hành động; sự khẳng định hoặc phủ định hành động,
+ Các phụ ngữ ở phần sau bổ sung cho động từ các chi tiết về đối tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục
Trang 5HS
GV
HS
? HS
HS
HS
? HS
GV
HS
? HS
- Đọc ghi nhớ (SGK,T.148).
- Để các em nắm vững nội dung bài học, chúng ta
cùng chuyển sang phần luyện tập
- Đọc yêu cầu bài tập 1 (SGK,T.148, 149).
* Tìm Tìm các cụm động từ trong các câu?
(SGK,T.148, 149)
- Làm việc cá nhân sau đó trình bày kết quả (có nhận
xét, bổ sung)
- Đọc bài tập 2 (SGK,T.149).
đích, nguyên nhân, phương tiện và cách thức hành động,
* Ghi nhớ:
(SGK,T.148)
III Luyện tập.
(15 phút)
1 Bài tập 1:
(SGK,T.148, 149)
Các cụm động từ:
a) Còn đang đùa nghịch
Pt TT
ở nhà sau
Ps b)
- Yêu thương Mị nương
TT Ps hết mực
- Muốn kén cho con một
Pt TT Ps người chồng thật xứng đáng
c)
- Đành tìm cách giữ
Pt TT
sứ thần ở công quán Ps
- Để có thì giờ
Pt TT Ps
- Đi hỏi ý kiến em bé
Pt Ps Thông minh
2 Bài tập 2.
(SGK,T.149)
3 Bài tập 3:
(SGK,T.149)
- Chưa biết trả lời thế
Trang 6* Xếp các cụm động từ trên vào mô hình cụm động
từ?
- Dùng bảng phụ
- Lên bảng điền (có nhận xét, chữa bổ sung)
* Nêu ý nghĩa của các phụ ngữ được in đậm trong
đoạn văn? (Bài tập 3, SGK,T.149).
nào mang ý
nghĩa phủ định tương đối
- Không biết đáp sao
cho ổn mang ý
nghĩa phủ định tuyệt đối
III Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút)
- Về nhà học thuộc hai ghi nhớ (SGK,T.148).
- Làm 4 bài tập trong SGK; bài tập 5 (SBT, T.57).
- Đọc và chuẩn bị bài: Mẹ hiền dạy con theo câu hỏi tìm hiểu (SGK,T.152).
=========================================
Ngày soạn: 22/12/2007 Ngày giảng:25/12/2007
Tiết 62.Văn bản:
MẸ HIỀN DẠY CON
(Theo cổ học tinh hoa quyển nhất)
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh:
- Hiểu thái độ, tính cách và phương pháp dạy con trở thành bậc vĩ nhân của bà mẹ thầy Mạnh Tử
- Hiểu cách viết truyện gần với cách viết kí, viết sử thời trung đại.
- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng kể chuyện
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ nội dung trong SGK, SGV; soạn giáo án
- Học sinh: Đọc kĩ văn bản, chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1phút)
- Kiểm tra sĩ số học sinh:
+ Lớp 6 A: /19
+ Lớp 6 B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
*Câu hỏi:
Kể tóm tắt truyện Con hổ có nghĩa? Nêu nghệ thuật và nội dung của
truyện?
* Đáp án - biểu điểm:
- Học sinh kể tóm tắt theo yêu cầu (5 điểm)
Trang 7- Truyện Con hổ có nghĩa thuộc loại truyện hư cầu, trong đó dùng một loại
biện pháp nghệ thuật quen thuộc là mượn chuyện loài vật để nói chuyện con người,
nhắm đề cao ân nghĩa trong đạo làm người (5 điểm)
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu: (1 phút)
Mạnh Tử (372? - 289? tr CN)là bậc hiền triết nổi tiếng của Trung Hoa thời Chiến quốc được các nhà nho sưa suy tôn là bậc á thánh (vị thánh thứ hai) sau Khổng Tử Mạnh Tử đã cùng học trò viết sách Mạnh Tử -ác phẩm quan trọng và rất nổi tiếng, được coi là một trong bốn tác phẩm kinh điển (tứ thư) của nho gia
Ở Việt Nam, tên tuổi của Mạnh Tử đi liền tên tuổi của Khổng Tử, hai ông được coi là hai vị thánh tiêu biểu của đạo Nho Ở Văn Miếu Hà Nội, quanh tượng Khổng Tử
có tượng Mạnh Tử được đặt thờ cùng với ba vị khác (tứ phối) Bên cạnh sự nố lực của
thầy Mạnh Tử, là nhờ công lao của bà mẹ Mạnh Tử dạy từ thuở ấu thơ Truyện Mẹ hiền
dạy con phần nào thể hiện sự công phu dạy con của người mẹ Để hiểu rõ điều này,
chúng ta cùng tìm hiểu văn bản trong tiết học ngày hôm nay
GV
GV
HS1
? KH
HS
GV
- Hướng dẫn đọc:
Giọng vừa phải, trang nghiêm cho phù
hợp với ý nghĩa của việc dạy con của một người mẹ vừa
yêu thương con, vừa nghiêm khắc
- Đọc mẫu một lần
- Đọc (Có nhận xét, uốn nắn cách đọc)
* Văn bản Mẹ hiền dạy con là một truyện trung đại kể về
cách thức dạy con của một người mẹ Theo dõi văn bản,
em thấy quá trình dạy con của người mẹ diễn ra qua mấy
sự việc? Là những sự việc nào?Hãy tóm tắt các sự việc
đó?
- Tóm tắt theo yêu cầu
- Nhận xét, bổ sung, khái quát lên bảng tóm tắt:
Sự
việc Con (thuở nhỏ) Mẹ (nuôi dạy con thơ)
1
- Nhà gần nghĩa địa - con bắt chước sự việc diễn ra trong đám ma:
đào chôn, lăn, khóc
- Mẹ nghĩ: “Chỗ này không phải chỗ con ta ở được” Rồi dọn nhà ra gần chợ
I Đọc và tìm hiểu
chung (7 phút)
2 Tác giả, tác phẩm:
- Vũ Trinh (1759 - 1828), quê ở Xuân Lan, huyện Lang Tài, Trấn Kinh Bắc (nay thuộc Tỉnh Bắc Ninh) Đỗ Hương Cống năm
17 tuổi, làm quan thời Lê, Nguyễn
- Truyện “Con hổ
có nghĩa” được
tuyển chọn từ tập
“Lan trì kiến văn lục” viết bằng chữ
Hán vào khoảng
Trang 8? TB
HS
GV
HS
? TB
GV
? TB
HS
? KH
2
- Nhà ở gần chợ - Con bắt chước nô nghịch, buôn bán điên đảo
- Mẹ thấy thế lại nói:
“Chỗ này cũng không phải chỗ con ta ở được”
Bèn dọn nhà đến ở cạnh trường học
3
- Nhà gần trường học
- con bắt chước học trò tập lễ phép, cắp sách vở
- Mẹ bấy giờ mới vui lòng nói: “Chỗ này là chỗ con ta ở được đây”
4
- Con thấy hàng xóm
mổ lợn, hỏi mẹ:
“Người ta giết lợn làm
gì thế?”
- Mẹ nói đùa: “Để cho con ăn đấy” Biết mình
lỡ lời, sợ nêu gương xấu
vì nói dối con, hối hận
bà đi mua thịt lợn về cho con ăn thật
5 - Con đang đi học, bỏ
học về nhà chơi
- Mẹ đang ngồi dệt cửi, thấy thể liền cầm con đao cắt đứt tấm vải trên khung cửi mà nói rằng:
“Con đang đi học mà bỏ học, thì cũng giống như
ta đang dệt tấm vải này
mà cắt đứt đi vậy”
* Theo dõi câu chuyện, ta thấy người mẹ đã dạy con theo
mấy cách, đó là những cách nào?
- Người mẹ đã dạy con theo hai cách:
+ Dạy con bằng cách chuyển nơi ở (ba sự việc đầu)
+ Dạy con bằng cách ứng xử hàng ngày (Hai sự việc
cuối)
Chuyển: Để hiểu rõ nội dung, ý nghĩa câu chuyện, chúng
ta cùng tìm hiểu văn bản theo hai nội dung trên trong
phần phân tích văn bản
- Đọc từ đầu đến “Chỗ này là chỗ con ta ở được đây”
* Nhắc lại nội dung đoạn văn bản vừa đọc?
- Đoạn văn bản kể về việc mẹ dạy con bằng cách chuyển
nơi ở
- Yêu cầu học sinh quan sát bảng tóm tắt các sự việc trên
bảng
* Hai lần bà mẹ quyết định dời nhà đến nơi ở khác, đó là
những lần nào?
(1780 - 1802)
3 Đọc văn bản:
II Phân tích văn bản.
(20 phút)
1 Mẹ dạy con bằng cách chuyển nơi ở:
Trang 9HS
?Giỏi
HS
? TB
- Lần 1: Nhà gần nghĩa địa dời đến ở gần chợ
- Lần 2: Nhà gần chợ dời đến ở gần trường học
* Tại sao cả hai lần dời nhà đó, người mẹ của Mạnh Tử
đều nói: “Chỗ này không phải chỗ con ta ở được”?
- Vì cuộc sống hai nơi này dễ ảnh hưởng xấu đến tính nết
của Mạnh Tử Mạnh Tử còn nhỏ dễ bắt chước thói hư tật
xấu ở hai nơi này:
+ Lúc đầu, nhà Mạnh Tử ở gần nghĩa địa Nghĩa địa
là khu để chôn cất người chết Người ta phải đào huyệt
chôn cất người chế, chứng kiến cảnh thương tâm đau
đớn Thầy Mạnh Tử lúc đó còn thơ dai, bắt chước chơi
trò “đào, chôn, lăn, khóc” ngay trong nhà mình mà chưa
ý thức được ý nghĩa của việc làm ấy Điều con thơ làm
khiến cho người mẹ lo sợ, vì yêu con, nghĩ đến sự phát
triển nhân cách của con mà bà phải tránh xa nơi dầu dĩ
tang tóc này, nên bà đã dọn nhà ra ở gần chợ
+ Khi ra ở gần chợ, đây là nơi buôn bán xô bồ bản
chất nghề buôn bán không phải là xấu Nhưng có nhiều
kẻ làm nghề buôn bán, vì ham tiền, ham lợi mà lừa lọc,
dối trá đảo điên làm băng hoại nhân cách đạo đức Thầy
Mạnh tử lúc ấy còn nhỏ, chưa đủ trí khôn và từng trải để
xét đoán con người tốt xấu, hành vi đúng sai Thấy người
ta buôn bán điên đảo cũng về nhà bắt chước nô nghịch
buôn bán điên đảo, khiến bà mẹ lo lắng Một trong đức
tính quý báu mà con người cần học tập, rèn luyện từ thuở
ấu thơ là “thật thà, dũng cảm” Nói dối điên đảo là thói
xấu, nếu bắt chước một vài lần sẽ thành quen và thành
thói xấu suốt đời Vì yêu con, lo cho tương lai của con,
người mẹ muốn con suốt đời là người trung thực, bà liền
quyết định dọn nhà lần thứ hai để lánh xa sự lừa dối điên
đảo Đó là lựa chọn sáng suốt
* Khi dời nhà đến ở gần trường học, thấy con bắt chước
lễ phép, cắp sách vở, bà mẹ vui lòng nói rằng: “Chỗ này
là chỗ con ta ở được đây” Em có suy nghĩ gì về suy
nghĩ của người mẹ?
- Từ xưa đến nay, nhà trường là nơi cung cấp trí thức,
giáo dục và rèn luyện, đào tạo thế hệ trẻ cho đất nước Có
thể nói: Trường học chính là cái nôi của trí thức.Trí thức
là nguyên khí của quốc gia, là tinh hoa của dân tộc
Người học trò đến trường được dạy cách làm người
“Tiên học lễ, hậu học văn” sau đó được tiếp thu những tri
thức về khoa học tự nhiên, xã hội mà loài người tích luỹ
hàng triệu năm Vì vậy thầy Mạnh Tử khi còn nhỏ bắt
chước trò lễ phép, cắp sách vở là đi đúng con đường của
Trang 10
HS
? KH
HS
GV
? TB
HS
HS
? TB
HS
? TB
HS
? TB
HS
tuổi thơ Tuổi thơ có học có lễ nghĩa thì sau này mới nên
người Bà mẹ thầy Mạnh Tử đã lựa chọn đúng và rất hài
lòng về lựa chọn đó của mình
* Bà mẹ đã hai lần quyết định dời nhà và một lần định
cư, đó là vì chỗ ở hay vì con? Vì sao?
- Bà mẹ đã hai lần quyết định dời nhà và một lần định cư,
đó là vì con Bởi vì người mẹ rất hiểu tính tình của con
(hiếu động, hay bắt chước); hiểu tác động của hoàn cảnh
tới tính cách trẻ thơ (có thể tốt, có thể xấu)
* Em hiểu ý nghĩa dạy con của bà mẹ trong quyết định
chuyển chỗ ở là gì?
- Trình bày
- Khái quát và chốt nội dung
* Tìm đọc câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự?
Ví dụ:
- Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
- Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài.
- Đọc lại đoạn cuối từ “Một hôm ” hết.
* Nhắc lại nội dung sự việc phần văn bản vừa đọc?
- Người mẹ thầy Mạnh Tử dạy con qua cách ứng xử hằng
ngày
* Kể lại sự việc thứ tư?
- Thầy Mạnh Tử thấy người hàng xóm giết lợn, hỏi mẹ:
“Người ta giết lợn để làm gì thế?”, bà mẹ nói đùa: “Để
cho con ăn đấy” Nói xong, bà nghĩ lại, hối rằng: “Ta nói
lỡ mồm rồi! Con ta thơ ấu, tri thức mới mở mang mà ta
nói dối nó Thì chẳng hoá ra ta dạy nó nói dối hay sao?”
Rồi bà đi mua thịt lợn đem về cho con ăn thật
* Tại sao, sau khi nói đùa, bà mẹ lại phải đi mua thịt cho
con ăn?
- Bà mẹ không chủ tâm nói dối con, hoàn toàn vô tình,
bởi trong tình mẹ con, bà mẹ chỉ muốn nói thế để đùa vui
với con Nhưng con còn ngây thơ, không thể nhận ra nét
đùa vui tế nhị của mẹ, con sẵn lòng tin ở mẹ, nên con có
thể tin tưởng rằng hàng xóm giết lợn là để cho mình ăn
Bà mẹ Mạnh Tử
đã lựa chọn môi trường sống trong sạch để giúp con hình thành một nhân cách tốt đẹp nhất
2 Mẹ dạy con qua cách ứng xử hàng ngày: