nhất là vẫn dành cho anh trai những tình cảm thật tốt đẹp, thể hiện ở bức tranh “anh trai tôi” - Soi vào bức tranh ấy, cũng tức là soi vào tâm hồn trong sáng nhân hậu của em gái, nhân vậ[r]
Trang 1TUẦN 21 NGỮ VĂN - BÀI 20
Kết quả cần đạt.
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lý nhân vật trong tác phẩm
- Biết trình bày miệng tương đối trôi chảy những nội dung về quan sát, nhận xét, tưởng tượng, liên tưởng, so sánh khi miêu tả
Ngày soạn:24/01/2008 Ngày giảng:28/01/2008
Tiết 81,82 Văn bản:
BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI
Tạ Duy Anh
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Hiểu được nội dung ý nghĩa của truyện: tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của em gái có tài năng đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế của chính mình và vượt lên lòng tự ái Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn, biết thắng được
sự ghen tị trước tài năng hay thành công của người khác
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật trong tác phẩm
- Giáo dục ý thức tự giác vươn lên để hoàn thiện chính mình
II Chuẩn bị:
- GV: Nghiên cứu SGK – SGV soạn giáo án
- HS: Học bài cũ, đọc và soạn bài theo câu hỏi SGK
B Phần lên lớp:
* Ổn định tổ chức: (1 phút)
6A: /19 6B: /18
I Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
* Câu hỏi: Nêu cảm nhận của em qua việc học văn bản “Sông nước Cà Mau”
* Đáp án - biểu điểm:
(5 điểm)- Cảnh “Sông nước Cà Mau” có vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống
hoang dã Chợ năm căn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo ở vùng đất tận cùng phía nam của Tổ quốc
(5 điểm)- Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ở vùng Cà Mau hiện lên vừa cụ thể
vừa bao quát thông qua sự cảm nhận trực tiếp và vốn hiểu biết phong phú của tác giả
II Bài mới
* Giới thiệu: (1 phút)
Trang 2Tác giả Tạ Duy Anh được chúng ta biết đến qua tác phẩm “Bức tranh của em gái tôi”, kể về một câu chuyện gần gũi với lứa tuổi thiếu niên, trong đời sống hàng ngày Đồng thời tác phẩm đã nêu một cách thuyết phục vấn đề về thái độ, cách ứng xử trước thành công hay tài năng của người khác, cách ứng xử của người có tài năng với những người xung quanh mình Để giúp các em hiểu rõ về vấn đề này như thế nào, chúng ta vào bài hôm nay
GV - Gọi HS đọc chú thích SGK (T33) I Đọc và tìm hiểu chung.
(10 phút)
? TB * Nêu những hiểu biết của em về tác giả, tác
phẩm?
1 Vài nét về tác giả tác phẩm:
a Tác giả.
HS - Tạ Duy Anh sinh 1959 quê ở Chương Mĩ, tỉnh
Hà Tây, là một cây bút trẻ xuất hiện trong văn
học thời kì đời mới, đã có những truyện ngắn
gây được sự chú ý của bạn đọc
- Tạ Duy Anh sinh năm
1959, quê ở Chương Mĩ –
Hà Tây, là một cây bút trẻ xuất hiện trong văn học thời kì đổi mới
- Bức tranh của em gái tôi là truyện ngắn đoạt
giải nhì trong cuộc thi viết “Tương lai vẫn gọi”
của báo thiếu niên (nhi đồng) tiền phong Tác giả
kể lại một câu chuyện khá gần gũi trong đời sống
bình thường của lứa tuổi thiếu niên nhưng đã gợi
ra những điều sâu sắc về mối quan hệ, thái độ,
cách ứng xử giữa người này với người khác
b Tác phẩm.
- “Bức tranh của em gái tôi” là truyện ngắn đoạt giải nhì trong (viết) cuộc thi viết “tương lai vẫy gọi của báo thiếu niên tiền phong
? TB
HS
GV
* Qua việc chuẩn bị bài ở nhà em hãy nêu cách
đọc đối với văn bản này?
- Nêu cách đọc
- Bổ sung: Đọc to, rõ ràng, ngắt nghỉ đúng dấu
câu, chú ý giọng điệu của nhân vật kể chuyện ở
đây là người anh kể về mình và cô em gái, giọng
kể có biến đổi theo tâm trạng nhân vật và diễn
biến của truyện
2 Đọc và kể:
GV - Đọc từ đầu đến “Vui lắm”
HS 1
HS 2
HS 3
- Đọc tiếp đến “phát huy tài năng”
-Nhận xét, đọc tiếp đến “Thân thuộc nhất với
cháu”
- Nhận xét, đọc phần còn lại
? KH * Em hãy kể lại tóm tắt lại câu chuyện?
Tôi có một cô em gái nhỏ tên là Kiều Phương, tôi
đặt cho nó biệt danh là Mèo vì mặt nó luôn bị
chính nó bôi bẩn Nó rất thích thú với cái tên tôi
Trang 3đặt cho nó Một hôm tôi bắt gặp nó đang tự thế
các màu thuốc vẽ với vẻ bí mật Thế rồi tình cờ
chú Tiến Lê hoạ sĩ là bạn thân của bố mẹ tôi đến
chơi nhà tôi và chú đã phát hiện thấy ở em gái
tôi tài năng hội hoạ hiếm có Chú Tiến Lê hứa sẽ
giúp em tôi để nó phát huy tài năng Bố mẹ tôi
hào hứng mua sắm cho em gái tôi những thứ cần
cho công việc vẽ Riêng tôi thì buồn vô hạn vì
cảm thấy mình kém cỏi bất tài, tôi đâm ra bực
Mèo Qua lời giới thiệu của chú Tiến Lê em tôi
đã đi dự thi trại vẽ quốc tế và bức tranh của nó
đã đoạt giải nhất Bức vẽ đoạt giải đó em gái tôi
đã vẽ chính tôi Nhìn bức tranh em gái vẽ tôi, tôi
thấy ngỡ ngàng rồi hãnh diện sau đó là xấu hổ
Tôi hiểu rằng em tôi đã vẽ tôi bằng tâm hồn và
lòng nhân hậu của chính em
? TB * Qua đọc và chuẩn bị bài em hãy cho biết bố mẹ
của truyện ngắn này?
HS
văn bản chia 3 phần:
1 Từ đầu đến “Khó chịu” –> Giới thiệu nhân
vật người em gái
2 Tiếp đến “Mẹ vẫn hồi hộp” diễn biến tâm
trạng của người anh trước tài năng và tấm lòng
của em gái
3 Phần còn lại -> sự xúc động và thức tỉnh của
người anh
GV -C huyển: Để giúp các em thấy được vẻ đẹp nội
dung của truyện ngắn này, cũng như nghệ thuật
kể và miêu tả độc đáo của tác giả, chúng ta đi
phân tích văn bản
? TB * Theo em nhân vật chính trong truyện là ai?
(Kiều Phương người anh trai hay cả hai)? Vì sao
em lại cho đó là nhân vật chính?
HS - Cô em gái là nhân vật chính vì đó là đối tượng
quan sát và nói đến trong suốt cả truyện qua lời
kể của nhân vật kể chuyện - người anh
- Nhân vật người anh là nhân vật chính; vì trọng
tâm chú ý của tác giả không phải ở chỗ khẳng
định năng khiếu hay ca ngợi phẩm chất tốt đẹp
của nhân vật cô em gái có tài năng hội hoạ, mà
chủ yếu diễn tả, phân tích tâm trạng của nhân vật
của người anh trước tài năng và sự thành công
của em gái mình
Trang 4GV - Ta thấy cả 2 ý kiến trên đều không sai song
chưa thật đầy đủ, thực ra hai nhân vật ấy đều
hiện diện trong cả truyện nên đều là nhân vật
chính Nhưng nếu xét kĩ thì người anh là nhân
vật trung tâm vì gửi vai trò chủ yếu trong việc
thể hiện chủ đề và tư tưởng của tác phẩm, hướng
người đọc tới sự thức tỉnh ở nhân vật người anh
? KH * Truyện được kể theo lời của nhân vật nào?
Việc lựa chọn vai kể như vậy có tác dụng gì?
HS - Truyện được kể từ ngôi thế nhất bằng lời của
nhân vật người anh Cách kể này cho phép tác
giả có thể miêu tả tâm trạng của nhân vật một
cách tự nhiên bằng chính lời của nhân vật ấy
- Nhân vật cô em gái cũng được hiện ra qua cách
nhìn và sự biến đổi trong thái độ của người anh
để đến cuối truyện mới bộc lộ đầy đủ vẻ đẹp tâm
hồn, lòng nhân hậu và tình cảm trong sáng Cách
kết từ ngôi thứ nhất còn giúp cho nhân vật kể
chuyện có thể tự soi xét tình cảm, ý nghĩ của
mình để tự vượt lên, do đó chủ yếu tác phẩm
càng có ý nghĩa về sự tự đánh giá, tự nhận thức,
một phẩm chất rất cần thiết trong sự hoàn thiện
nhân cách của một con người
GV - Ta sẽ đi phân tích văn bản theo hai nhân vật
(28 phút)
1 Diễn biến tâm trạng của nhân vật người anh.
? TB * Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng của người
anh từ trước cho đến lúc thấy em gái tự cho màu
vẽ
a) Trong cuộc sống thường ngày với em gái
HS - Em gái tôi tên nó là Kiều Phương, nhưng tôi
quen gọi nó là Mèo
Trang 5- Mèo rất hay lục lọi các đồ vật với sự thích thú
đến khó chịu.
- Tôi bắt gặp nó nhào một thứ bột gì đó đen sì
(…) thì ra nó chế thuốc vẽ (…) tôi quyết định bí
mật theo dõi em gái tôi
? Giỏi * Hãy phân tích tâm trạng người anh qua các chi
tiết trên?
- Qua các chi tiết trên ta có thể thấy rằng bé Kiều
Phương luôn tỏ thái độ bề trên, coi thường kể cả
với em gái Đặt tên cho em gái là mèo vì thấy
mặt em luôn bị chính em bôi bẩn, cảm thấy khó
chịu khi thấy em gái thích thú lục lọi các đồ vật
trong nhà, thấy em gái chế thuốc vẽ thì cũng tò
mò theo dõi Nhưng điều đáng chú ý là khi thấy
em gái thích vẽ và mày mò tự chế tạo màu vẽ,
người anh chỉ coi đó là những trò nghịch ngợm
của trẻ con và nhìn bằng cái nhìn kể cả không
cần để ý đến việc “mèo con” đã vẽ những gì
Giọng điệu, lời kể của người anh đã thể hiện rõ
cách nhìn của anh với em gái Kiều Phương
-> Người anh luôn tỏ vẻ
bề trên coi thường, kẻ cả đối với em gái
? TB
HS
* Khi tài năng hội hoạ của em gái được phát hiện
người anh lại có những biểu hiện như thế nào?
- Tôi luôn luôn cảm thấy mình bất tài nên bị đẩy
ra ngoài (…) tôi chỉ muốn gục xuống khóc
- (…) tôi không thể thân với mèo như trước kia
được nữa
b) Khi bí mật về tài vẽ của Mèo được Chú Tiến Lê phát hiện
- Chỉ cần một lỗi nhỏ ở nó là tôi gắt um lên
- Tôi quyết định (…) xem trộm những bức tranh
của mèo
- Gấp lại những bức tranh của mèo, tôi lại trút
ra một tiếng thở dài.
? KH * Em có suy nghĩ gì về tâm trạng của người anh,
trong lúc này?
(Vì sao khi tài năng hội hoạ ở em gái mình được
phát hiện, người anh lại có tâm trạng không thể
Trang 6thân với em gái như trước kia được nữa?)
HS - Sự biến đổi trong tâm trạng nhân vật người anh
diễn ra khi tài năng hội hoạ của em gái được phát
hiện cả bố mẹ, chú Tiến Lê đều ngạc nhiên, vui
mừng, sung sướng nhưng riêng anh lại cảm thấy
buồn cậu ta thất vọng về mình vì không tìm thấy
ở mình một tài năng nào và cảm thấy mình bị cả
nhà lãng quên Từ đó này sinh ở cậu thái độ khó
chịu hay gắt gỏng với em gái và không thể thân
với em gái như trước được nữa Đây là một biểu
hiện tâm lí dễ gặp ở mọi người, nhất là ở lứa tuổi
thiếu niên, đó là lòng tự di và mặc cảm tự ti khi
thấy ở người khác có tài năng nổi bật Chính mặc
cảm đó khiến người anh thấy không thân được
với em gái mình như trước và hay gắt gỏng với
em
GV: Tâm trạng của người anh còn dược tác giả
đẩy cao lên mặt mức độ nữa, đó là khi người anh
quyết định lên xem tranh của em, một việc làm
mà tự nó cũng đã coi thường nhưng lại vẫn làm
vì tò mò, đố kị, vì người anh vẫn còn bị ảnh
hưởng của tâm lí tính cách trẻ em
? TB * Vì sao sau khi xem trộm tranh của em gái
xong, người anh lại trút ra một tiếng thở dài?
HS - Tiếng thở dài trút ra của người anh sau khi xem
lén tranh của em gái thể hiện sự buồn nản, bất
lực cay đắng nhận ra rằng, quả thật Mèo con em
gái mặt hay bẩn ấy thực sự có tài năng hơn mình
GV - Nhận ra sự thật đáng buồn với mình như vậy,
người anh càng khó chịu và xét nét với em hơn
Cậu không hề vui mừng khi em gái được đi dự
thi trại vẽ thiếu nhi quốc thế, miễn cưỡng trước
thành công bất ngờ của em, miễn cưỡng cùng gia
đình đi xem triển lãm tranh được giải của Mèo
? TB * Nêu nhận xét của em về tâm trạng của người
anh trong lúc này?
- Vậy tâm trạng của người anh khi bất ngờ đứng
trước bức chân dung của mình do em gái Kiều
Phương vẽ có gì thay đổi? Tiết sau chúng ta tìm
hiểu tiếp
- Người anh mặc cảm, tự
ti và có phần đố kị với tài năng của em gái
Hết tiết 81
Trang 7Tiết 82
Giảng ngày:30/01/2008
* ỔN định tổ chức: (1 phút)
- Kiểm tr sĩ số:
Lớp 6A: / 19 Lớp 6B: / 18
I Kiểm tr bài cũ: (5 phút) (Miệng)
* Câu hỏi:
Cho biết tâm trạng của nhân vật người anh
trước khi bất ngờ đứng trước bức chân dung của
mình do em gái vẽ được miêu tả cụ thể như thêa
nào?
* Đáp án biểu điểm:
- Khi tài năng của Kiều Phương chưa được phát
hiện: Người anh luôn tỏ vẻ bề trên coi thường, kẻ
cả đối với em gái (5 điểm)
- Khi tài năng của Kiều Phương được phát hiện:
Người anh mặc cảm, tự ti và có phần đố kị với
tài năng của em gái (5 điểm)
II Dạy bài mới: (37 phút)
? TB
HS
GV
* Tình huống quan trọng tạo ra điểm nút của
diễn biến tâm trạng nhân vật người anh nằm ở
phần nào? thể hiện qua sự việc nào?
- Trình bày
- Bổ sung:
c) Khi bất ngờ đứng trước bức chân dung của mình
do em gái vẽ
Tình huống quan trọng tạo ra điểm nút của
diễn biến tâm trạng nhân vật người anh là ở cuối
truyện, khi cậu ta đứng trước bức tranh được
tặng giải nhất của em gái mình Điều bất ngờ
trước tiên là bức tranh lại vẽ chính cậu
? TB * Bức chân dung chú bé trong tranh được miêu
tả như thế nào?
HS - Trong tranh một chú bé đang ngồi nhìn ra cửa
sổ, nơi bầu trời trong xanh Mặt chú bé như toả
ra một thứ ánh sáng rất lạ Toát lên từ cặp mắt,
tư thế ngồi của chú không chỉ suy tư mà còn rất
mơ mộng nữa
? KH * Tại sao tác giả lại viết “mặt chú bé như toả ra
một thứ ánh sáng rất lại” Em có suy nghĩ gì về
chi tiết này?
HS - Tác giả viết như vậy là để lột tả được vẻ đẹp
của nhân vật chú bé ở trong tranh, vẻ đẹp ấy toát
lên từ tâm hồn trong sáng Ánh sáng lạ ấy phải
Trang 8chăng là ánh sáng của lòng mong ước, của bản thân trẻ thơ: cả cặp mắt suy tư và mơ mộng nữa
- Vẻ đẹp tâm hồn trong sáng hồn nhiên đẹp đẽ
GV - Ta thấy người em gái không vẽ bức chân dung
người anh bằng dáng vẻ hiện tại mà bằng tình yêu và lòng nhân hậu, bao dung, tin tưởng vào bản chất tốt đẹp của anh trai mình
? TB
HS
* Em hãy tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng của người anh trai khi đứng trước bức chân dung
em gái vẽ mình?
- Tôi giật sững (…) phải bám chặt lấy tay mẹ Thoạt tiên là sự ngỡ ngàng, rồi đến hãnh diện, sau đó là xấu hổ
- Tôi nhìn như thôi miễn vào dòng chữ để trên bức tranh.
? KH * Phân tích tâm trạng của người anh trong lúc
này?
- Diễn biến tâm trạng của nhân vật người anh khi đứng trước bức tranh vẽ mình của em gái được tả
rất cụ thể và ấn tượng: Giật sững, xấu hổ - tự hỏi, không tin vào mắt mình nhìn như bị thôi miên, muốn khóc qúa – im lặng, trả lời thầm trong trí
GV - Nhìn vào bức tranh em gái vẽ mình trong phút
chốc tâm trạng của cậu đã đi từ ngạc nhiên đến hãnh diện rồi xấu hổ vì nó hoàn toàn bất ngờ với cậu, hãnh diện vì: cậu thấy mình hiện ra với những nét đẹp trong bức tranh Người lúc này thấy xấu hổ anh tự nhận ra được những yếu kém của mình, thấy mình không xứng đáng như bức
tranh “Dưới mắt em tôi, tôi hoàn hảo đến thế ư”.
? KH * Em hiểu như thế nào về đoạn kết của truyện
“tôi không trả lời mẹ… lòng nhân hậu của em con đấy”
HS - Câu nói thầm trong tâm trí người anh thể hiện
sự hối hận chân thành, sự ăn năn sám hối, cậu đã
tự nhận thức được về bản thân, về em gái của mình, một người có tấm lòng nhân hậu
? TB * Vậy em có cảm nghĩ gì về nhân vật người anh?
HS - Người anh đáng trách nhưng cũng đáng cảm
thông, vì đây chắc chắn chỉ là nhất thời Sự hối hận day dứt, nhận ra tài năng, quan trọng hơn là nhận ra tâm hồn trong sáng nhân hậu của em gái, chứng tỏ người anh đã nhìn đúng về chính mình,
Trang 9sự đố kị ghen ghét hẹp hòi…cậu đã dũng cảm
nhận ra và biết sửa mình, muốn vươn lên xứng
đáng là người anh theo đúng nghĩa của nó
-> người anh hối hận, day dứt nhận ra tâm hồn trong sáng nhân hậu của em gái,
tự xấu hổ với chính mình
GV - Chuyển: Chúng ta đã tìm hiểu và phân tích
xong diễn biến tâm lí của nhân vật người anh
Còn nhân vật người em gái Kiều Phương như thế
nào, chúng ta sang mục 2
? TB *Hãy tìm những chi tiết miêu tả cô bé Kiều
Phương?
2 Nhân vật cô bé Kiều Phương.
(20 phút)
- (…) tôi quen gọi nó là Mèo bởi vì mặt nó luôn
bị chính nó bôi bẩn Nó vui vẻ chấp nhận cái tên
tôi tặng cho
- Mèo rất hay lục lọi các đò vật với một sự thích
thú
- (…) nó nhào một thứ bột gì đó đen sì, trông rất
sợ (…) thì ra nó chế thuốc vẽ.
- Dường như mọi thứ trong ngôi nhà của chúng
tôi đều được nó đưa vào tranh
? KH
- Bức tranh của nó được trao gải nhất Nó lao
vào ôm cổ tôi (…) thì thầm vào tai tôi:”Em muốn
cả anh cùng đi nhận giải”.
*Cách miêu tả cô em gái Kiều Phương của tác
giả có gì đặc biệt?
HS - Nhân vật cô em gái đã được quan sát và miêu tả
qua các phương diện
+ Ngoại hình: Tập trung vào nét mặt, cử chỉ và
hành động, thể hiện qua sự tò mò hiếu động, việc
tự thế mài vẽ và say mê vẽ tranh
+ Thái độ và quan hệ với người anh luôn vui vẻ
yêu quý và tôn trọng anh trai
GV - Đây là tài quan sát và sự hiểu biết tinh tế tâm lí
trẻ thơ của tác giả
? TB * Em có cảm nhận gì về nhân vật Kiều Phương ở
trong truyện? Điều gì khiến em cảm miến nhất ở
nhân vật này?
- Ta thấy ở nhân vật Kiều Phương thể hiện
những nét tính cách và phẩm chất nổi bật: hồn
nhiên hiếu động, có tài năng hội hoạ, tình cảm
trong sáng và lòng nhân hậu Mặc dù có tài năng
và được đánh giá cao, được mọi người quan tâm
cảm mến Nhưng Kiều Phương vẫn không hề
mất đi sự hồn nhiên trong sáng của tuổi thơ và
- Kiều phương là cô bé hồn nhiên hiếu động có tài năng hội hoạ , tình cảm trong sáng có tấm lòng nhân hậu
Trang 10nhất là vẫn dành cho anh trai những tình cảm thật
tốt đẹp, thể hiện ở bức tranh “anh trai tôi”
GV - Soi vào bức tranh ấy, cũng tức là soi vào tâm
hồn trong sáng nhân hậu của em gái, nhân vật
người anh đã tự nhìn rõ hơn về mình, để tự vươn
lên được những hạn chế của lòng tự di và tự ti
? TB * Học xong truyện, em tự rút ra cho bản thân
những bài gọc gì?
- Ghen ghét đố kị trước tài năng và sự thành
công của người khác là tính xấu, với người thân
lại càng nhỏ nhen đáng trách
- Tự ái cá nhân, tự ti mặc cảm cũng là những hạn
chế nhược điểm cần phải được khắc phục
- Lòng nhân ái, độ lượng bao dung một cách
trong sáng, hồn nhiên là những đức tính cần phát
huy Nó góp phần giúp con người chiến thắng
bản thân, chiến thắng những hạn chế, nhược
điểm của mình để vươn tới thành công
- Tài năng là hiếm hoi, nhưng tài năng luôn phải
cùng với sự khiêm tốn, giản dị hồn nhiên thì tài
năng mới vững bền và phát triển
? KH * Nêu những nét khái quát nhất về nghệ thuật và
nội dung của tác phẩm?
IV: Tổng kết ghi nhớ
(3 phút)
HS - Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí có quá trình
lô gic, một cách tinh tế qua lời kể theo ngôi thứ
nhất mang tính chủ quan của người kể (được
chứng kiến, được trải qua)
- Nghê thuật: Truyện kể theo ngôi thứ nhất, miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế, lời
kể giản dị hấp dẫn
- Nội dung: Câu chuyện cho thấy tình cảm trong sáng hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình
(SGK,T.35)
GV - Chuyển: Để giúp các em nắm vững hơn nội
dung bài học chúng ta sang mục luyện tập V Luyện tập.
(5 phút)
HS - Đọc phần đọc thêm trong sách giáo khoa
GV: Giải thích ý nghĩa hai câu châm ngôn ở
phần đọc thêm để HS hiểu nội dung của hai câu
nói trên