Nét đổi mới nổi bật của nội dung chương trìnhnày là: tạo cơ hội tối đa cho học sinh luyện tập 4 kỹ năng nghe – nói - đọc - viếttrên những chủ đề, tình huống hay nội dung giao tiếp có liê
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TAM DƯƠNG
TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠO TÚ
= = = = =***= = = = =
BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến: Một số kinh nghiệm giảng dạy kỹ năng nghe
Tiếng anh Tiểu học
Tác giả sáng kiến: Nguyễn Thị Dịu
Tam Dương, Năm 2016
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu.
Trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa của đất nước cũng nhưtrong thời đại bùng nổ thông tin của toàn cầu Ngoại ngữ có vai trò, vị trí rấtquan trọng trong sự nghiệp giáo dục đào tạo và trong sự phát triển của đất nước.Biết ngoại ngữ là yêu cầu tất yếu của lao động có kỹ thuật cao nhằm đáp ứngcác quy trình công nghệ thường xuyên được đổi mới, biết ngoại ngữ còn là mộtnăng lực cần thiết đối với người Việt Nam hiện đại Ngày nay, xu hướng hộinhập quốc tế trong nhiều lĩnh vực kể cả lĩnh vực giáo dục đã đưa tiếng Anh lênmột vị trí hết sức quan trọng Mặt khác việc ứng dụng rộng rãi công nghệ thôngtin đã làm cho việc học tiếng Anh trở thành cấp bách và không thể thiếu
Những năm gần đây, Tiếng Anh đã được đưa vào chương trình giảng dạy
ở Tiểu học từ lớp 3 đến lớp 5 Nét đổi mới nổi bật của nội dung chương trìnhnày là: tạo cơ hội tối đa cho học sinh luyện tập 4 kỹ năng nghe – nói - đọc - viếttrên những chủ đề, tình huống hay nội dung giao tiếp có liên quan đến môitrường sống trong và ngoài nước Giúp học sinh bước đầu hình thành và pháttriển năng lực giao tiếp bằng Tiếng Anh, thông qua bốn kĩ năng nghe - nói - đọc
- viết Trong đó, ưu tiên phát triển hai kĩ năng nghe và nói Theo Chương trìnhtiếng Anh Tiểu học, học sinh là chủ thể của quá trình dạy học trong môi trườngvăn hóa và điều kiện học tập phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi, có tính đến sựgiao lưu quốc tế
Sự thay đổi trên tạo điều kiện cho việc dạy học tiếng Anh trong nhàtrường Tiểu học trở thành việc dạy sinh ngữ thay vì là dạy từ ngữ như nhiềunăm trước đây Tuy nhiên, trong thực tiễn rèn các kỹ năng tiếng Anh cho học
sinh, giáo viên phải đương đầu với không ít khó khăn, đặc biệt là rèn kĩ năng nghe.
Trang 3Nghe là một trong bốn kỹ năng quan trọng nhất của việc học ngoại ngữ.Chúng ta không thể giao tiếp được nếu không nghe Để thành công khi đối thoại,
ta phải nghe hiểu được những gì người khác nói Khi nói tiếng Anh, ta có thờigian để nghĩ những gì sẽ nói, dùng từ như thế nào Còn khi nghe, ta không cóthời gian, ta phải chú ý đến nghe hiểu Thực tế học nghe là một kỹ năng yếunhất trong bốn kỹ năng
2 Tên sáng kiến: “Một số kinh nghiệm giảng dạy kỹ năng nghe Tiếng anh Tiểu học”
3 Tác giả sáng kiến.
- Họ và tên: Nguyễn Thị Dịu
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Đạo Tú
- Số điện thoại: 0967261415 E-mail: diuk32@gmail.com
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến.
- Họ và tên: Nguyễn Thị Dịu
7 Mô tả bản chất của sáng kiến.
7 1 Về nội dung của sáng kiến.
7 1 1 Cơ sở lí luận của vấn đề.
Trang 4Đường lối quan điểm của Đảng và nhà nước ta đã xác định mục tiêu củagiáo dục là đào tạo con người toàn diện để đáp ứng yêu cầu chung của đất nước
- công nghiệp hóa hiện đại hóa Trong đó, ngoại ngữ - Tiếng Anh là một trongnhững ngôn ngữ có vai trò như một phương tiện tích cực hỗ trợ hiệu quả nhấtcho quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng của nước nhà Vì vậy nâng cao chấtlượng giáo dục nói chung và chất lượng bộ môn tiếng Anh nói riêng là mộttrong những mối quan tâm hàng đầu của sự nghiệp giáo dục hiện nay
Để thực hiện mục tiêu này cần có hỗ trợ của Đảng, nhà nước, ngành giáodục, nhất là đội ngũ các thầy cô giáo và các bậc phụ huynh học sinh góp sức.Các thầy cô tâm huyết với nghề, hội đồng sư phạm nhà trường quan tâm hàngđầu, luôn nỗ lực đề ra kế hoạch, chương trình, hình thức, cải tiến phương pháp
để dạy và học tốt hơn, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục
Và điều đó được đặt biệt chú trọng hơn cho các đối tượng là học sinh ởbậc Tiểu học - người mới bắt đầu tiếp cận với Ngoại ngữ Vì vậy, Đề án Ngoạingữ 2020 đang được thực hiện thí điểm đầu tiên ở bậc tiểu học tại hầu hết cáctỉnh thành trên cả nước với với mục tiêu là đổi mới toàn diện việc dạy và họcngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân để đạt được một bước tiến rõ rệt vềtrình độ,năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất là đối với một sốlĩnh vực ưu tiên Đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam có đủ năng lực ngoạingữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc trong môi trườnghội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hóa; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của ngườidân Việt Nam phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Để đáp ứng mục tiêu của đề án thì chương trình tiếng Anh tiểu học đượcxây dựng dựa vào nhu cầu của xã hội Việt Nam và đặc điểm tâm sinh lí của họcsinh tiểu học Ở giai đoạn này, năng lực nhận thức của các em được hình thành
và phát triển trên cơ sở tư duy cụ thể Do vậy, việc dạy và học tiếng Anh chohọc sinh tiểu học cần xuất phát từ những sở thích, hứng thú và trải nghiệm củacác em Học sinh ở độ tuổi tiểu học có khả năng học một ngôn ngữ mới và cóthể đạt kết quả tốt khi việc học ngôn ngữ dựa trên hệ thống chủ điểm và chủ đề
Trang 5thú vị, hấp dẫn và gần gũi với đời sống hàng ngày của các em Do học sinh tiểuhọc chưa có khả năng nắm bắt ngôn ngữ một cách hệ thống và phân tích ngônngữ một cách có ý thức, nên phương pháp học tốt nhất của học sinh ở độ tuổinày là học ngôn ngữ thông qua hoạt động, nghĩa là cần phải tạo cơ hội cho họcsinh tham gia tích cực và chủ động vào các hoạt động giao tiếp để hình thànhcác kĩ năng ngôn ngữ thông qua tình huống giao tiếp phong phú và hấp dẫn
Vì vậy, để việc học tiếng Anh của các em không còn quá áp lực và lýthuyết thì các nhà biên soạn sách tiếng Anh chương trình mới đã đưa các ngữliệu, mẫu câu, từ vựng vào các dạng bài nghe tiếng Anh với chủ đề quen thuộcgiúp các em thấy rằng học tiếng Anh thật thú vị và hấp dẫn hơn
7 1 2 Thực trạng tiến hành nghiên cứu.
Với mục tiêu của đề án Ngoại Ngữ 2020, học sinh kết thúc chương trìnhtiếng Anh Tiểu học có thể:
+ Giao tiếp đơn giản bằng tiếng Anh thông qua 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viếttrong đó chủ yếu là 2 kỹ năng nghe và nói
+ Có kiến thức cơ bản và tối thiểu về ngôn ngữ tiếng Anh: ngữ âm, từ vựng,ngữ pháp và thông qua tiếng Anh có những hiểu biết ban đầu về đất nước, conngười và nền văn hóa của các nước nói tiếng Anh
+ Có thái độ tích cực đối với việc học tiếng Anh, từ đó tăng thêm sự hiểu biết
và tình cảm trân trọng với ngôn ngữ và văn hóa của dân tộc mình
+ Hình thành các cách học tiếng Anh có hiệu quả, tạo cơ sở cho việc học cácngoại ngữ khác trong tương lai
Qua các đợt tập huấn của Bộ, Sở GD&DT mỗi năm, phương pháp dạy TAcho HS Tiểu học còn rất nhiều vấn đề cần đổi mới như việc chú trọng nhiều đếntính chủ động sáng tạo của HS Thời gian giao tiếp là lúc các em tư duy chủđộng thực hành tiếng Anh
Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy và học tiếng Anh chohọc sinh Tiểu học, nhưng trong thực tiễn giảng dạy chúng ta còn gặp phải một
số các hạn chế như:
Trang 6+ Phân phối chương trình ở một số trường còn chưa đồng đều (2, 3, 4 tiết) + Thiếu giáo viên tiếng Anh.
+ Phương pháp giảng dạy cuả một số giáo viên giống như cách dạy người lớn.+ Cơ sở vật chất: đài đĩa thiếu; đôi khi nguồn điện yếu không chạy được đài;chưa có phòng chuyên biệt (phòng LAB) khi dạy giờ nghe, cho nên học sinh dễ
bị ảnh hưởng bởi các hoạt động bên ngoài không thể tập trung được
+ Phần lớn các em học sinh chưa chú tâm và đầu tư cho môn ngoại ngữ, chuẩn
bị bài một cách sơ sài, đối phó trong khi các em học rất yếu môn này Từ đó,
một số em có tâm lí chán và không thích học Tiếng anh Trong các giờ học, đa
số các em thường thụ động, thiếu sự linh hoạt, ngại việc Nghe – Nói – Đọc –Viết Tiếng anh và ít tham gia phát biểu để tìm hiểu bài học
+ Với học sinh Tiểu học đây là những năm đầu làm quen với một ngoại ngữ,trong khi vẫn có một số lượng không nhỏ học sinh còn chưa học tốt tiếng mẹ đẻcủa mình Hơn nữa Tiếng anh ở bậc Tiểu học chỉ là môn học tự chọn, thế nênbản thân học sinh và ngay cả phụ huynh cũng không quan tâm đến bộ môn này,
họ chỉ đầu tư cho con mình học nâng cao môn Toán, Tiếng việt,
+ Khi học sinh nghe giáo viên đọc, các em đã quen với giọng điệu của thầy cô.Ngoài ra, thầy cô có thể đọc chậm, dùng cử chỉ hoặc hành động để gợi ý nhữngphần nghe khó Do đó việc nghe trở nên dễ dàng hơn Nhưng khi nghe băng, họcsinh phải đối mặt với những khó khăn như: Không kiểm soát được điều sẽ nghe,lời nói trong băng đĩa quá nhanh, bài nghe có nhiều từ mới, trọng âm bài nghekhác, học sinh không được nghe thường xuyên sẽ không nhận ra những từ mà đãđược học
Qua thực tế ở trường tôi, khi bắt đầu học môn ngoại ngữ phần lớn học sinh thíchhọc, nhưng dần dần học sinh lại chán học Hầu hết các em rất yếu về kỹ năng
nghe Với những trăn trở ấy, tôi xin mạnh dạn xây dựng chuyên đề: Một số kinh nghiệm giảng dạy kỹ năng nghe Tiếng anh Tiểu học”
7 1 3 Mô tả, phân tích các giải pháp.
7 1 3 1 Yêu cầu cần thiết trong quá trình dạy - học kỹ năng nghe
Trang 77 1 3 1.1 Đối với giáo viên
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc kĩ xem đề bài nghe yêu cầu gì.
- Giới thiệu chủ đề, ngữ cảnh, tình huống, nội dung có liên quan đến bài nghe,
khai thác xem học sinh đã biết và chưa biết gì về nội dung sẽ nghe, gợi trí tò mò,tạo hứng thú về nội dung bài sắp nghe
- Cho học sinh đoán, nghĩ trước những điều sắp nghe trong một ngữ cảnh nhất
định Điều này lôi cuốn học sinh vào bài nghe và gây cho học sinh sự hứng thúvới bài học
- Giải thích một số từ và cấu trúc cần thiết: Tuy nhiên là không cần giới thiệu
hết từ mới, nên để học sinh đoán nghĩa của từ trong ngữ cảnh Nếu học sinhkhông hiểu nghĩa của từ sau khi nghe, giáo viên sẽ giải thích bằng định nghĩahoặc cho ví dụ
- Soạn ra các yêu cầu , nhiệm vụ và bài tập về nội dung nghe
- Khi tiến hành các hoạt động nghe, việc dùng đồ dùng trực quan, tranh, hìnhảnh minh họa kèm theo sẽ hỗ trợ rất tốt cho việc làm rõ ngữ cảnh, gợi ý nộidung sắp nghe Tranh ảnh là phương tiện để kiểm tra mức độ nghe hiểu của họcsinh Nghe, xác định tranh có liên quan, sắp xếp tranh theo thứ tự
- Tiến hành nghe theo 3 giai đoạn : trước khi, trong khi và sau khi nghe Chiaquá trình nghe thành từng bước :
+ Nghe ý chính , trả lời câu hỏi hướng dẫn, so sánh dự đoán
+ Nghe ý chính , hoàn thành bài tập, yêu cầu nghe
+ Nghe, kiểm tra đáp án với tốc độ bình thường không ngừng
+ Nếu học sinh nghe không rõ thì ở mỗi từ, cấu trúc quan trọng, giáo viên chobăng tạm ngừng và cho các em nghe lại
- Khai thác sự khác nhau trong câu trả lời của các cặp, các nhóm và so sánh kếtquả, thảo luận sau khi nghe
- Đảm bảo chất lượng mẫu nghe
- Băng đài có chất lượng tốt
- Giáo viên đọc với tốc độ trung bình, phát âm chuẩn xác
Trang 8- Một lưu ý mà giáo viên cần nhắc cho học sinh khi nghe là: hãy hướng các emvào việc nghe các từ KEYWORDS - tức là những từ quan trọng liên quan tới bàikhông nên tập trung vào tất cả các từ sẽ làm cho bạn không hiểu nội dung củabài và không hoàn thành mục đích nghe của bạn.
7 1 3 1.2 Đối với học sinh
GV cần đưa ra các yêu cầu cần thiết đối với HS trong giờ học nghe nhưsau:
- Nhìn thẳng vào người nói khi nghe trực tiếp
- Cố gắng giữ im lặng
- Không làm việc riêng trong giờ
- Tích cực tham gia thảo luận với các bạn khi cô giáo yêu cầu
- Tập trung cao vào nội dung nghe, nhưng không quá căng thẳng
- Đóng cửa lớp để HS không bị sao nhãng trong khi nghe bởi các yếu tố bênngoài
- HS chấp nhận mình không thể nào nghe và hiểu hết tất cả mọi thứ mà mìnhnghe, vì thế nên bình tĩnh, đừng hoảng sợ rồi cuống lên
- Đừng bao giờ cố gắng chuyển dịch nghĩa sang tiếng Việt trong quá trình nghe.Điều này chỉ khiến HS mất thêm thời gian và không bắt kịp mạch chính của nộidung bài nghe
- Không được hỏi trong khi đang nghe, nhưng sau khi nghe thì có thể nêu câuhỏi tới bạn bè hoặc thầy cô về nội dung bài nghe
7 1 3 2 Đặc thù tâm lý của học sinh Tiểu học khi học Tiếng anh.
Để trẻ Tiểu học nghe tốt, học tốt môn nghe tiếng Anh và quan trọng làvận dụng được để trẻ phát triển khả năng nghe tiếng anh tốt trong các cấp họcsau này Chúng ta cần tìm hiểu để hiểu rõ tâm lý trẻ trước khi áp dụng mộtphương pháp dạy mới
Tri giác của HSTH mang tính đại thể, ít đi vào chi tiết và mang tínhkhông ổn định Tri giác của trẻ thường gắn liền với các hành động trực quan, trẻthích quan sát các sự vật hiện tượng có màu sắc, chú ý tới những môn học, giờ
Trang 9học có đồ dùng trực quan sinh động, có nhiều tranh ảnh hay có cô giáo hài hước,xinh đẹp, dịu dàng……Sự tập trung chú ý của trẻ còn yếu và thiếu tính bềnvững, chưa thể tập trung lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập.
Mỗi giáo viên khi giảng dạy kĩ năng hay nhóm kĩ năng nào thì cũng phảichú ý đến tâm lý, khả năng tập trung tiếp thu kiến thức của HS GV nên đan xennhững trò chơi hay các hoạt động thật hợp lý khi thấy HS không tập trung Việcdạy Tiếng anh ở bậc Tiểu học không chỉ thể hiện cái tài mà còn thể hiện rất rõcái tâm của người thầy dành cho những mầm non của đất nước
Đánh vào tâm lý này của trẻ, GV hãy khéo léo đan xen các phương pháp,làm cho trẻ thấy việc học tiếng Anh như một trò chơi hay nói cách khác lồng vuichơi trong việc dạy – học tiếng Anh, hướng dẫn học sinh nhớ lại phần kiến thức,luyện tập đọc – nói của các bài học đã được học, củng cố lại cả hai mặt ý nghĩacũng như hình thức của từ; nắm chắc các đặc điểm từng mẫu câu
7 1 3 3 Một số phương pháp rèn luyện kĩ năng nghe
7 1 3 3.1 Ngôn ngữ lớp học
Thông thường HS tiểu học mới làm quen với bộ môn tiếng Anh nên việcgiáo viên sử dụng ngôn ngữ lớp học bằng tiếng Anh nhiều sẽ làm cho HS khôngnghe thấy gì, không hiểu gì dẫn đến tâm lí chán khi học môn này.Vậy nên giáoviên sẽ đi dần dần từ việc sử dụng ít rồi tăng dần mức độ và nói những câu đơngiản lặp đi lặp lại nhiều lần trong các tiết học.Từ đó học sinh sẽ cải thiện kĩ năngnghe và cả kĩ năng nói nữa Sau đây tôi sẽ đưa ra một số ngôn ngữ lớp họcthường sử dụng của giáo viên:
Look at the book Nhìn vào trong sách nào
Let’s play the game Hãy chơi trò chơi nào
Let’s sing Hãy hát nào cả lớp
Now class work in pairs Cả lớp hoạt động theo cặp nào
Work in groups Cả lớp hoạt động theo nhóm nào
Let’s listen Hãy nghe nào
Let’s start Bắt đầu nào
Trang 10Keep silent Giữ yên lặng nào.
Sure Chắc chắn rồi
Do you finish? Các em xong chưa?
Are you ready to listen? Các em sẵn sàng để nghe chưa?
Good bye
………
Trên đó là một số câu đơn giản Ngoài ra giáo viên và học sinh còn sửdụng nhiều từ, cụm từ và câu tiếng anh khác theo đơn vị bài học
7 1 3 3 2 Tạo tâm lý thoải mái và khả năng dự đoán khi nghe cho HS
a Tạo tâm lý thoải mái qua các bài hát
Hãy để trẻ cùng vui chơi ca hát với tiếng Anh Để trẻ nghe từng câu từngcâu trong bài hát tiếng Anh và dạy trẻ hát lại câu hát đó Bài hát nên ngắn gọn dễnhớ và giải nghĩa tiếng Việt để trẻ hiểu Ngoài ra, các bài hát này còn được sửdụng để giải trí, nhằm tạo sự vui tươi, hưng phấn học tập cho các em hay đểminh hoạ cho những tiết học về từ vựng, trọng âm, tiết tấu và một số điểm ngữpháp tiếng Anh, giúp các em dễ thuộc bài hơn
Việc dạy trẻ hát và nghe các bài hát tiếng Anh rèn luyện kỹ năng nghecho trẻ rất tốt Lồng ghép các bài hát tiếng Anh vào trong những tiết dạy nghe làrất thiết thực
b Tạo tâm lý thoải mái qua các trò chơi
Tạo ra một số trò chơi vừa giúp các em vui chơi giải trí vừa giúp các emcải thiện kĩ năng nghe:
Trang 117 1 3 3 3 Dự đoán nội dung nghe
a Dự đoán nội dung nghe qua tranh ảnh trong SGK.
GV sẽ yêu cầu HS nhìn vào các tranh ảnh trong SGK để đoán chủ đề củabài nghe về vấn đề gì, sau đó hướng dẫn HS nói tất cả những từ ngữ bằng tiếngAnh có liên quan tới các bức tranh này GV hướng dẫn HS tập trung vào những
từ quan trọng có liên quan trực tiếp tới nội dung bài nghe
VD: Listen and number
+ Yêu cầu HS đoán chủ đề là gì khi nhìn thấy các bức tranh này: quốc gia, quốctịch, đất nước, con người…
+ GV hướng HS gọi HS trả lời và đưa ra đáp án: học về các đất nước trên thếgiới
+ cho HS nghe và làm bài tập
a
c
d b