- Mỗi người Việt Nam không ai là không biết đến cây tre, bởi cây tre gắn bó lâu đời với dân tộc ViÖt nam, h×nh ¶nh c©y tre trong bµi chÝnh lµ biểu tượng của dân tộc Việt nam, mang những [r]
Trang 1TUầN 30 Ngữ văn bài: 26,27
Kết quả cần đạt
- Cảm nhận được giá trị và vẻ đẹp của cay tre - một biểu tượng về đất nước và dân tộc Việt Nam
- Nắm được những đặc sắc nghệ thuật của bài kí: hình ảnh chọn lọc mang ý nghĩa biểu tượng, nhịp điệu phong phú
- Củng cố và nâng cao kiến thức về câu trần thuật đơn đã học ở bậc Tiểu học: Câu trần thuật đơn, câu trần thuật đơn có từ là
- Hiểu được tư tưởng cơ bản của bài văn Lòng yêu nước: Lòng yêu nước bắt
nguồn từ lòng yêu những gì gần gũi, thân thuộc của quê hương
Ngày soạn: 20/03/2009 Ngày giảng: /03/2009Dạy lớp 6A.
Ngày giảng: /03/2009Dạy lớp 6C Tiết : 109
cây tre việt nam
Thộp Mới
1 Mục tiêu bài dạy.
a) Về kiến thức: Giúp học sinh hiểu và cảm nhận được giá trị nhiều mặt của cây tre và sự gắn bó giữa cây tre với cuộc sống của dân tộc Việt Nam, cây tre trở thành một biểu tượng của dân tộc Việt Nam Nắm được nghệ thuật của bài ký
b) Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm và sáng tạo bài văn xuôi giàu chất thơ bằng sự chuyển giọng
c) Về thái độ: Giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc
2 Chuẩn bị
- Giáo viên: Soạn bài + Nghiên cứu tài liệu tham khảo
- Học sinh: Hoạc bài cũ + Đọc và soạn bài mới
3 Tiến trình bài dạy
* Ôn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số
Lớp 6A: … /22 Lớp 6C: … / 26
a) Kiểm tra bài cũ (5phút- miệng)
* Câu hỏi:
? Văn bản Cô Tô thắm đượm cảm xúc của tác giả Qua đó em hiểu được điều gì sâu sắc trong tâm hồnhồn nhà văn?
* Đáp án biểu điểm:
(2 điểm) - Hình thức: HS Trình bày lưu loát, thể hiện rõ nhận thức của cá nhân
đối với nội dung bài học
Trang 2( 8điểm) - Nội dung: Tình yêu sâu sắc dành cho thiên nhiên và sự sống con người, khát vọng tìm kiếm khám phá những vẻ đẹp của cuộc sống Bài văn là tâm hồn dân tộc của Nguyễn Tuân gắn bó tha thiết với quê hương đất nước
b) Dạy nội dung bài mới
* Giới thiệu bài: (1phút)
“ Cây tre Việt Nam” được Thép Mới viết làmlàm lời bình cho bộ phim cùng tên của các nhà điện ảnh Ba Lan Lời bình đã làmlàm nên giá trị của bộ phim và được xem như một bài tuỳ bút đặc sắc 1 bài thơ văn xuôi đẹp Tại sao lại coi đó là tuỳ bút đặc sắc? Bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu cụ thể
I Đọc và tìm hiểu chung (8phút)
HS Đọc chú thích dấu sao trong sgk-98 1 Tác giả - Tác
phẩm.
? TB * Hãy trình bày sự hiểu biết biết của em về tác giả
Thép Mới?
- Thép Mới ( 1925 - 1991) là một nhà báo, nhà văn có sở trường về tuỳ bút
HS - Trình bày
GV - Bổ sung: Ông có tên khai sinh là Hà Văn Lộc
quê ở Hà Nội ngoài báo chí ông ông còn viết nhiều
tuỳ bút, thuyết minh phim,…
? TB
HS
* Hãy nêu xuất xứ của văn bản?
- Trình bày (có nhận xét, bổ sung - Bài văn là lời bình
cho bộ phim cùng tên của các nhà điện ảnh
Ba Lan
2 Đọcvăn bản.
? KH * Chúng ta cần thể hiện giọng đọc như thế nào
cho phù hợp với văn bản này?
HS - Trình bày cách đọc
GV - Nhận xét, bổ sung và hướng dẫn cách đọc:
Gịong đọc trầm lắng, suy tư, lúc ngọt ngào dịu
dàng, khi khẩn trương sôi nổi, lúc phấn khởi hân
Trang 3hoan, khi thì thủ thỉ tâm tình đầy cảm xúc…
Đọc mẫu một đoạn
Gọi 1 - 2 học sinh đọc tiếp
Nhận xét giọng đọc
GV - Lưu ý các chú thích: 2,4,6,7,8,9,10,11
? KH * Hãy xác định bố cục cho văn bản và cho biết
nội dung chính của từng phần?
HS - Xác định bố cục văn bản theo yêu cầu (có nhận
xét, bổ sung):
* 4 Đoạn
+ Đ1: đầu-> Chí khí như người (Cây tre trong
quan hệ với nhân dân V N)
+ Đ2:Đ2: Tiếp theo -> Chung thuỷ (Tre gắn bó với
con người trong đời sống hàng ngày và trong lao
động)
+ Đ3:Đ3: Tiếp theo-> Anh hùng chiến đấu (Tre sát
cánh cùng bảo vệ quê hương đất nước)
+ Đ4: Còn lại (Tre trong tương lai)
GV - Mỗi người Việt Nam không ai là không biết
đến cây tre, bởi cây tre gắn bó lâu đời với dân tộc
Việt nam, hình ảnh cây tre trong bài chính là
biểu tượng của dân tộc Việt nam, mang những
phẩm chất của con người Việt Nam Những phẩm
chất ấy được thể hiện như thế nào? Chúng ta
cùng tìm hiểu trong phần tiếp theo
II Phân tích văn bản.
HS
? TB
HS
- Đọc đoạn 1
* Nội dung của văn văn bản vừa đọc là gì?
- Giới thiệu chung về cây tre với nhhững phẩm
chất đáng quý
1 Giới thiệu chung về cây tre.
(5 phút)
? TB * Tìm những chi tiết giới thiệu về cây tre trong
đoạn đầu của văn bản?
Trang 4HS - Phát hiện:
- Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt
Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam.
- Vào đâu tre cũng sống, ở đâu tre cũng xanh tốt
Dáng tre vươn mộc mạc, màu trem tươi nhũn
nhặn Tre lớn lên, cứng cáp dẻo dai, vững chắc
Tre trông thanh cao giản dị, chí khí như người.
? KH * Em có nhận xét gì về hình thức, nội dung câu
mở đầu?
HS - Mở đầu, tác giả sử dụng câu giới thiệu theo cấu
trúc câu trần thuật đơn có từ “là”, dung biện pháp
nhân hoá để xác lập mối quan hệ gắn bó lâu đời
đặc biệt giữa cây tre với người Việt nam Điệp từ
“ bạn thân ” khẳng định mối quan hệ chăt chẽ đó
Ba câu tiếp chứng minh cho mối quan hệ then
thiết ấy
? Giỏi * Cách sử dụng từ ngữ và triển khai ý ở đoạn văn
này có gì đặc biệt?
HS - Từ Xanh: Được động từ hoá khiến cho câu văn
trở nên mới mẻ, hiện đại
- Điệp từ “tre” láy lại, ngân nga cùng với hàng
loạt động từ, tính từ được ding nhân cách hoá, so
sánh để khắc hoạ nhiều đặc tính quý giá của tre:
Mộc mạc, nhũn nhặn, cứng cáp, dẻo dai, vững
chắc, thanh cao, giản dị, chí khí.
- Cách lập ý của tác giả cũng rất đặc biệt: Tác giả
sử dụng phép liên liên tưởng Khi nói về sự gắn bó
giữa cây tre với người Việt nam, tác giả liên
tưởng tới rừng tre Đồng Nai, rừng nứa việt Bắc,
rừng tre Điện Biên Phủ và những luỹ tre bao bọc
làng quê Việt Nam, tiếp đó là phát hiện về phẩm
chất của cây tre và nhận xét khái quát: “tre trông
thanh cao giản dị, chí khí như người”.
- Lới văn, giọng văn câu đối nhịp nhàng và xúc
động say mê – “Văn xuôi của Thép Mới đầy
chất thơ”.
? KH * Qua cách thể hiện của Thép Mới, em có cảm
nhận gì về cây tre Việt Nam?
HS - Cây tre là người bạn thân của nhân dân Việt - Cây tre là người bạn
Trang 5Nam, tre có mặt ở khắp nơi, tre cũng có những
phẩm chất đẹp đẽ gần gũi với tính cách và phẩm
chất của nhân dân Việt Nam
thân của dân tộc Việt Nam; tre mang những phẩm chất đẹp đẽ của nhân dân Việt Nam
GV - Có thể nói rằng hiếm có loại cây nào trên đất
nước ta lại hội tụ đủ mọi phẩm chất cao quý như
cây tre, và cũng không có dân tộc nào trên thế
giới tập trung những khí chất độc đáo như dân
tộc chúng ta…
GV - Vậy cây tre với dân tộc Việt Nam có mối quan
hệ nhưnhư thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu tiếp
2 Sự gắn bó của tre với con người và dân tộc Việt Nam.
(10phút)
HS - Đọc đoạn văn bản 2 đến “Tre anh hùng lao
động! Tre anh hùng chiến đấu!”
? TB * Sự gắn bó của cây tre với dân tộc Việt Nam
được đề cập tới trong những lĩnh vực nào?
HS - Trong cuộc sống hằng ngày và trong cuộc
kháng chiến chống kẻ thù xâm lược
GV - Vậy trong cuộc sống hàng ngày, tre được đề
cập đến như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu
a) Tre với con người Việt Nam trong cuộc sống hàng ngày.
? TB * Tìm những dẫn chứng nói về sự gắn bó của cây
tre trong cuộc sống hàng ngày của dân tộc Việt
Nam?
HS
Phát hiện:
- Bóng tre trùm lên âu yếm làng bản xóm thôn
Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái
chùa cổ kính Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một
nền văn hoá lâu đời […] người dân cày Việt
Nam dựng nhà, dung cửa, vỡ ruộng, khai hoang
Tre ăn ở với người, đời đời, kiếp kiếp Tre, nứa,
mai, vầu giúp người trăm công nghìn việc khác
nhau Tre là cánh tay của người nông dân […]
Trang 6Cối xay tre nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc.
- Tre conglà nguồn vui duy nhất của tuổi thơ.
- Tuổi già hút thuốc làm làm vui Vớ chiếc điếu cày là khoan khoái.
- [ ] Tre với mình sống có nhau, chết có nhau, chung thuỷ.
? Giỏi * Chỉ ra những những nét nổi bật trong cách diễn đạt
trên của tác giả?
HS
GV
- Trình bày: Cách nói liên tưởng, nhân hoá, giàu nhịp điệu, tạo nên chất thơ trong cách diễn đạt
- Nhận xét, bổ sung: Khi nói về sự gắn bó của cây tre với con người Việt Nam trong đời sống hàng ngày, tác giả đã liên tưởng đến “Bóng tre trùm lên âu yếm làng bản xóm thôn Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái mái chùa cổ kính
[ ]” Điệp từ “bóng tre” không chỉ mang ý nghĩa tả thực, mặc dù “Bóng tre trùm mát rượi”
là hình ảnh hết sức quen thuộc đối với mỗi làng quê Việt Nam Bóng tre đã trở thành một hoán dụ
để chỉ nền văn hoá lâu đời của dân tộc Việt Nam
- Đặc biệt, tác giả liênliên tưởng nhiều đến sự gắn boa khăng khít của cây tre với người nông dân Việt Nam từ nhiều đời nay trong sản xuất (Cối xay tre, múi lạt buộc, que chuyền đánh chắt, điếu cày, nôi tre, giường tre,…) Tre là cánh tay giúp ngưởi trăm công nghìn việc “ Cối xay tre, nặng
nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc”… “tre
ăn ở với người, đời đời, kiếp kiếp,…”.
- Nghệ thuật nhân hoá được sử dụng triệt để đã nói lên sự gắn bó của cây tre với con người Việt Nam trên nhiều phương diện làmlàm ăn, đời sống văn hoá, đời sống tinh thần Lời văn có nhiều nhạc điệu, dễ nhớ, dễ thuộc, bộc lộ cảm xúc thiết tha của người viết với cây tre (cách sử dụng khéo léo những câu thơ, câu ca dao cổ truyền trong cách diễn đạt)
? KH * Qua cách diễn đạt trên, tác giả muốn thể hiện
điều gì?
Trang 7HS - Tác giả ca ngợi cây tre cùng con người xây
dựng nên đất nước Việt Nam trong mọi phương
diện của cuộc sống thường ngày, tôn vinh cây tre
danh hiệu cao quý: Tre - anh hùng lao động
GV - Nhận xét, khái quát và chốt nội dung - Cây tre cùng con
người xây dựng nên đất nước Việt Nam trong mọi phương diện của cuộc sống thường ngày
“Tre, anh hùng lao
động.”
? TB * Ngoài đời sống lao động và văn hoá tre còn gắn
bó với con người ở lĩnh vực nào?
HS - Tre còn gắn bó với dân tộc trong các cuộc
kháng chiến giảigiải phóng dân tộc b Nam trong cuộc kháng Tre với dân tộc Việt
chiến.
GV - Trong lịch sử xa xưa tre từng là vũ khí hiệu
nghiệm trong tay những những anh hùng từng đi vào
truyền thuyết chống ngoại xâm của dân tộc: tộc:
Thánh Gióng đã đánh đuổi giặc Ân bằng gậy
tre,…Trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại
xâm, tre vẫn luôn là người bạn đồng hành thuỷ
chung của dân tộc
HS - Đọc đoạn văn bản “ Như tre mọc thẳng, con
người không chịu khuất ” đến “ Tre, anh hùng
chiến đấu ”
? TB * Tìm những chi tiết nói về cây tre trong kháng
chiến?
HS
Phát hiện:
- Như tre mọc thẳng, con người không chịu
khuất.
- Người xưa có câu “Trúc dẫu cháy, đốt ngay
vẫn thẳng” Tre là thẳng thắn bất khuất! Ta
kháng chiến, tre lại là đồng chí chiến đấu của ta
Tre vốn cùng ta làm ăn, lại vì ta đánh giặc.
- […] Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép
quân thù Tre xung phong vào xe tăng, đại bác
Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ
Trang 8đồng lúa chín Tre hy sinh để bảo vệ con người
Tre, anh anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến
đấu!
?Giỏi * Có gì đặc sắc trong cách diễn đạt của tác giả
qua những chi tiết trên?
HS - Khi nói về sự gắn bó của cây tre với con người
Việt Nam trong kháng chiến, tác giả trình bày
trực tiếp nhận xét về những phẩm chất của tre:
+ “ Như tre mọc thẳng, con người không chịu
khuất ” Câu chuyển ý hàm chứa nhận xét sự
giống nhau về đặc tính giữa người và tre: bất
khuất.
+ “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng ” bằng sự
liên tưởng tới lời người xưa, tác giả nhận xét về
phẩm chất của tre, đó là: cương trực, thẳng
thắn.
+ Tiếp tục liên liên tưởng: Gậy tầm vông Nam Bộ,
cái chông tre Bắc bộ Từ những liên tưởng đó, tác
giả biểu dương chiến công của tre, thực chất là ca
ngượi cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ
anh dũng của nhân dân ta
- Cách lập luận của tác giả cũng rất chặt chẽ: Từ
nhận xét khái quát:”Tre bất khuất, tre cùng ta
đánh giặc”, tác giả đã chứng minh bằng các khía
cạnh: Ngọn tầm vông; cái chông tre; tre chống
lại sắt thép quân thù; tre xung phong; tre hy
sinh…
- Với điệp từ tre kết hợp với việc sử dụng nhuần
nhuyễn những câu ca dao, câu thơ tạo nên giọng
văn nhịp nhàng, khi dồn dập, hùng hồn, lúc thư
thái, cảm xúc trào dâng và sâu lắng, giàu chất
thơ trong cách diễn đạt
- Tre đươc nhân hoá bằng những động từ chỉ hoạt
động của con người Khẳng định sức mạnh và
công lao của tre trong cuộc kháng chiến chống
ngoại xâm của dân tộc Tre cũng chính là hình
ảnh ẩn dụ ca ngợi con người, dân tộc Việt
Nam bất khuất, anh dũng bền bỉ trong cuộc
kháng chiến gian khổ của dân tộc
? TB * Qua phân tích, em có suy nghĩ gì về cây tre với * Tre sát cánh cùng dân
tộc Việt Nam anh dũng
Trang 9cong người trong cuộc kháng chiến của dân tộc? kiên cường, bất khuất
trong chiến đấu “Tre, anh hùng chiến đấu!”
GV - Tre là hình ảnh ẩn dụ để chỉ con người Việt
Nam Tre đã hoá thân vào trăm nghìn công việc,
đồ vật khác nhau… Vậy tre với con người Việt
Nam trong hiện tại và tương lai như thế nào?
3 Tre với dân tộc Việt Nam trong hiện tại và trong tương lai.
( 5 phút)
? TB * Ngoài những vai trò ta thấy tre còn gắn bó với
con người trong lĩnh vực nào?
HS - Đó là hình ảnh thân thuộc về “nhạc của trúc
của tre khúc nhạc của đồng quê trong tiếng sáo
diều bay lưng trời…”
? TB Qua đó em có nhận xét gì về mối quan hệ của tre
với con người hiện tại?
- Tre không không chỉ gắn bó với con người trong đời
sống vật chất, lao động mà tre còn có trong đời
sống tinh thần Tre là phương tiện để con người
biểu lộ những dung động cảm xúc bằng âm thanh
(tiếng sáo)
? TB * Từ hình ảnh măng non trên phù hiệu thiếu niên
tác giả còn suy nghĩ gì về cây tre trong tương lai?
HS - Ngày mai sắt thép có thể nhiều hơn tre tre có
thể bớt đi vai trò quan trọng của nó trong đời
sống và trong sản xuất…
? KH * Từ suy nghĩ đó tác giả đã đặt ra vấn đề gì về
vai trò của tre trong xã hội hiện đại?
HS - Tác giả gợi mở một hướng suy nghĩ đúng đắn
các giá trị văn hoá, lịchlịch sử của tre vẫn còn mãi
trong đời sống, tre vẫn là người bạn đồng hành
chung thuỷ của dân tộc ta trên đường phát triển
GV - Tre vẫn toả bóng mát đời đời làm nên tinh hoa
văn hoá cổ truyền Việt Nam hoà cùng văn minh
văn hoá hiện đại Cây tre mang bản chất chân,
thiện, mĩ, kiêu hãnh, tự hào vô hạn của dận tộc
Việt Nam và tre mãI mãI là người bạn chung
thuỷ cuat dân tộc Vệt Nam
- Tre mãi là người bạn
đồng hành chung thuỷ của dân tộc Việt Nam trong hiện tại và trong
Trang 10tương lai
III Tổng kết - Ghi nhớ.
(5 phút)
? TB
HS
GV
* Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật và nội
dung của văn bản vừa tìm hiểu?
- Trình bày
- Nhận xét, bổ sung và chốt nội dung
- Bài “Cây tre Việt Nam” có nhiều hình
ảnh chọn lọc mang ý nghĩa biểu tượng, sử dụng thành công nghệ thuật nhân hoá, lời văn giàu cảm xúc, nhịp
điệu
- Cây tre là người bạn thân thiết lâu đời của dân tộc Việt Nam; có
vẻ đẹp bình dị và phẩm chất cao quý đã thành một biểu tượng của đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam
HS Đọc ghi nhớ trong sách giáo khoa * Ghi nhớ:
(SGK,T.100)
IV Luyện tập.
(3 phút)
? TB * Bức tranh minh hoạ trong sách giáo khoa giúp
em hiểu gì về tre đối với làng quê Việt Nam?
- Tre gắn bó lâu đời với nông dân ViệtNam - đó
là hình ảnh gần gũi, thân thuộc của luỹ tre Việt
Nam
? TB
HS
GV
Em hãy kể tên những đồ vật được làm bằng tre?
- Kể theo yêu cầu
- Nhận xét, đánh giá
c) Củng cố, luyện tập (2phút)
? Đọc diễn cảm toàn bộ văn bản
- HS: Đọc diễn cảm văn bản
- GV; Nhận xét, nhấn mạnh nội dung tiết học
d) Hướng dẫn HS tự học ở nhà (1 phút)