+Hiểu rằng nhờ có tiên đề Ơclít mới suy ra được tính chất của hai đường thẳng song song: “NÕu mét ®êng th¼ng c¾t hai ®êng th¼ng song song th× hai gãc so le trong b»ng nhau, hai góc đồn[r]
Trang 1
Ngày dạy: 18/08/2010
Tiết 1: Đ1 Hai góc đối đỉnh
A
B +HS giải thích thế nào là hai góc đối đỉnh và nêu tính chất: Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau, vẽ góc đối đỉnh với một góc cho )&
+Nhận biết các góc đối đỉnh trong một hình
& đầu tập suy luận
! "# $ %&'(%)
I ổn định lớp
II Giới thiệu chương I hình học 7
1)Hai góc đối đỉnh
2)Hai 9 thẳng vuông góc
3)Các góc tạo bởi một 9 thẳng cắt hai 9 thẳng
4)Hai 9 thẳng song song
5)Tiên đề ƠClít về 9 thẳng song song
6)Từ vuông góc đến song song
7)Khái niệm định lý
III Bài mới
Hoạt động 1: "*+ , &-&.
- Treo bảng phụ vẽ hai góc đối đỉnh và hai
góc không đối đỉnh
- Quan sát các hình vẽ trên bảng phụ, nhận
biết hai góc đối đỉnh và hai góc không đối
đỉnh
- / hình 1 có hai 9 thẳng xy, x’y’ cắt nhau tại O
*NX: Có chung đỉnh O
Ox, Oy là 2 tia đối nhau
Ox’, Oy’ là 2 tia đối nhau
Trang 2-Lắng nghe GV nêu nhận xét và ghi vào vở
Nhận xét:
x y’ 2 góc Ô1, Ô3
2 gọi là hai
3 1 góc đối đỉnh
4 O
x’ y
-Yêu cầu hãy nhận xét quan hệ về cạnh, về
đỉnh của Ô1 và Ô3
-Yêu cầu hãy nhận xét quan hệ về cạnh, về
đỉnh của Ĝ 1 và Ĝ 2
-Sau khi các nhóm nhận xét xong GV giới
thiệu Ô1 và Ô3 có mỗi cạnh của góc này là tia
đối của góc kia ta nói Ô1 và Ô3 là hai góc đối
đỉnh Còn Ĝ 1 và Ĝ 2 không phải là hai góc đối
đỉnh
-Hỏi: Vậy thế nào là hai góc đối đỉnh?
1] định nghĩa ra bảng phụ, yêu cầu HS
nhắc lại
-Giới thiệu các cách nói hai góc đối đỉnh
-Yêu cầu làm?2 trang 81
-Hỏi: Vậy hai 9 thẳng cắt nhau sẽ tạo
thành mấy cặp góc đối đỉnh?
-Cho xÔy, em hãy vẽ góc đối đỉnh với xÔy
Yêu cầu HS thực hiện trên bảng
b c
Ô1 và Ô2
1 2 không đối đỉnh
a G d
+Ô1 và Ô3
Có chung đỉnh O, cạnh Ox và Oy là 2 tia đối nhau, cạnh Ox’, Oy’ là 2 tia đối nhau
Ô1 và Ô2
Chung đỉnh G, cạnh Ga và Gd là 2 tia đối nhau, cạnh Gb và Gc là 2 tia không đối nhau -Định nghĩa: Hai góc đối đỉnh là hai góc có mỗi cạnh của góc này là tia đối của một cạnh của góc kia
-?2 Hai góc Ô2 và Ô4 cũng là hai góc đối đỉnh vì tia Oy’là tia đối của tia Ox’ tia Ox là tia đối của tia Oy
+Vẽ tia Ox’là tia đối của tia Ox
+ Vẽ tia Oy’là tia đối của tia Oy
x y’
O
y x’
Hoạt động 2: "0 1 &-&.
-Yêu cầu xem hình 1: Quan sát các cặp góc
đối đỉnh Hãy & bằng mắt và so sánh
độ lớn của các cặp góc đối đỉnh?
-Yêu cầu nêu dự đoán
-Yêu cầu làm?3 thực hành đo
-Yêu cầu nêu kết quả kiểm tra
Hai góc đối đỉnh bằng nhau
-Cho tập suy luận dựa vào tính chất của hai
góc kề bù suy ra Ô1= Ô3
1& dẫn:
+Nhận xét gì về tổng Ô1+Ô2? Vì sao?
+Nhận xét gì về tổng Ô3+Ô2? Vì sao?
+Từ (1) và (2) suy ra điều gì?
-Xem hình 1, & bằng mắt so sánh độ lớn của các cặp góc đối đỉnh
Hình 1: Dự đoán: Ô1 = Ô3 và Ô2= Ô4
Đo góc:
Ô1= 30o, Ô3 = 30o Ô1= Ô3
Ô2=150o, Ô4=150o Ô2= Ô4
-Suy luận:
Ô1+ Ô2= 180o (góc kề bù) (1)
Ô3+ Ô2= 180o (góc kề bù) (2)
Từ (1) và (2)
Ô1 + Ô2 = Ô3 + Ô2 Ô1= Ô3
-Tính chất: Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau
Hoạt động 3: 2 )345 - -Hỏi: Ta có hai góc đối đỉnh thì bằng nhau
Vậy hai góc bằng nhau có đối đỉnh không?
-Bài 1 và bài 2 tr.82 SGK gọi HS trả lời bằng
miệng
-Bài 1trang 82 SGK:
a)Góc xOy và góc x ’Oy’ là hai góc đối đỉnh vì cạnh Ox là tia đối của cạnh Ox’ và cạnh
Oy là tia đối của cạnh Oy’.
b)Góc x’Oy và góc xOy’ là hai góc đối đỉnh
vì cạnh Ox là tia đối của cạnh Ox’ và cạnh
Oy’ là tia đối của cạnh Oy.
Trang 3a)Hai góc có mỗi cạnh của góc này là tia đối của một cạnh của góc kia gọi là hai góc
đối đỉnh.
b)Hai 9 thẳng cắt nhau tạo thành hai cặp
góc đối đỉnh.
IV Đánh giá bài dạy
-Cần học thuộc định nghĩa và tính chất hai góc đối đỉnh Học cách suy luận
-Biết vẽ góc đối đỉnh với một góc cho )&$ vẽ hai góc đối đỉnh với nhau
-BTVN: 3, 4, 5/ 83 SGK; 1, 2, 3/73,74 SBT
+HS nắm định nghĩa hai góc đối đỉnh, tính chất: hai góc đối đỉnh thì bằng nhau
+Nhận biết các góc đối đỉnh trong một hình,và vẽ góc đối đỉnh với một góc cho )& Nhận biết các góc đối đỉnh trong một hình
& đầu tập suy luận và biết cách trình bày một bài tập
6
"# $ %&'(%)
I ổn định lớp
II kiểm tra bài cũ
+Câu 1: Thế nào là hai góc đối đỉnh? Vẽ hình, đặt tên và chỉ ra các cặp góc đối đỉnh
+Câu 2: Nêu tính chất của hai góc đối đỉnh? Vẽ hình? Bằng suy luận hãy giải thích vì sao hai góc đối đỉnh lại bằng nhau?
+Câu 3: Hãy chữa BT 5 trang 82 SGK
-Cho cả lớp nhận xét và đánh giá kết quả
III Bài mới
Hoạt động 1: 2 )345
-Yêu cầu đọc đề bài 6/83
-Hỏi: Để vẽ hai 9 thẳng cắt nhau tạo
thành góc 47o
-Gọi một HS lên bảng vẽ hình
Bài6/83 SGK:
Cho: xx’ yy’ = A ; Â1 = 47o
Tìm: Â2 =?; Â3 =?; Â4 =?
-Cách vẽ:
Trang 4-Yêu cầu tóm tắt bài toán:
-Yêu cầu 1 HS lên bảng vẽ hình, HS khác vẽ
vào vở BT
-Yêu cầu HS quan sát hình, đọc kỹ bài và tìm
lời giải cho bài toán
-Gọi 1 HS lên bảng làm, các HS khác cho làm
trong vở
-Gợi ý:
+Biết Â1 có thể suy ra Â3 không? Vì
sao?
+Biết Â1 có thể suy ra Â2 không? Vì
sao?
+Tính Â4? Vì sao?
-Yêu cầu hoạt động nhóm làm BT7/83 SGK
Nêu mỗi cặp góc bằng nhau phải nêu lý do
-Sau 5 ph GV công bố kết quả của các nhóm
và cho nhận xét đánh giá
-Cho điểm động viên nhóm làm nhanh, tốt
1] bài mẫu lên màn hình hoặc bảng phụ để
học sinh tự nhận xét bài làm của nhóm mình
-Yêu cầu làm BT 8/83
-Yêu cầu 2 HS lên bảng vẽ hai góc chung
đỉnh O cùng số đo là 70o
-Hỏi:
+Hai góc có đối đỉnh không?
+Muốn hai góc đối đỉnh thì phải sửa đầu bài
thế nào để vẽ hai góc đối đỉnh có cùng
số đo là 70o?
lời
-Yêu cầu HS đọc BT9/83
-Hỏi:
+Muốn vẽ góc vuông xÂy ta làm thế nào?
+ Muốn vẽ góc x’Ây’ đối đỉnh với góc xÂy
ta làm thế nào?
+Em có nhận xét khi 2 9 thẳng cắt nhau
tạo thành 1 góc vuông thì các góc còn lại sẽ
thế nào?
+Các góc còn lại cũng bằng một vuông
+Em có cơ sở lý luận nào về nhận xét đó?
+Vẽ góc xÂy = 47o +Vẽ tia đối Ax’của tia Ax
+Vẽ tia đối Ay’của tia Ay, đt xx’ cắt yy’ tại A
y’ x 2
3 1 47 o x’ A 4 y
xÂy = Â1 = 47o
Giải
Â3 = Â1 = 47o (đối đỉnh)
Â2=180o-Â1=180o-47o=133o (Â2, Â1 kề bù)
Â4 = Â2 = 47o (đối đỉnh)
BT (7/83 SGK): Giải
x z’ y’
3 2
4 1
y 5 6 O
z x’
Ô1 = Ô4 (đđ); Ô2 = Ô5 (đđ); Ô3 = Ô6 (đđ)
o
BT 8/83 SGK
y z y y’
70 o
70 o y 70 o 70 o
x O x x’
BT 9/83
+ Vẽ tia Ax
+ Dùng ê ke vẽ tia Ay sao cho xÂy = 90o + Vẽ tia đối Ax’ của tia Ax
+ Vẽ tia đối Ay’ của tia Ay góc x’Ây’
đối đỉnh với góc xÂy Các cặp góc vuông không đối đỉnh là: xÂy và yÂx’; yÂx’ và x’Ây’; y’Âx’ và y’Âx; xÂy và xÂy’
y
x’ A x
y’
Hoạt động 2: - -Yêu cầu HS nhắc lại:
+Thế nào là hai góc đối đỉnh?
-Bài 7 tr.74 SBT:
Câu a đúng;
Câu b sai
Trang 5+Hai góc đối đỉnh là hai góc mà mỗi cạnh
của góc này là tia đối của một cạnh của góc
kia
+Nêu tính chất của hai góc đối đỉnh
+Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau
-Yêu cầu làm BT 7/74 SBT
-Dùng hình bác bỏ câu sai
IV Đánh giá bài dạy
-Cần ôn lại định nghĩa và tính chất hai góc đối đỉnh Học cách suy luận
-Biết vẽ góc đối đỉnh với một góc cho )&$ vẽ hai góc đối đỉnh với nhau
-BTVN: 4, 5, 6/ 74 SBT
-Đọc )& bài hai 9 thẳng vuông góc, chuẩn bị êke, giấy
Tiết 3: Đ2 Hai đường thẳng vuông góc
-Kiến thức cơ bản:
+Hiểu thế nào là hai 9 thẳng vuông góc với nhau
+Công nhận tính chất: Có duy nhất một 9 thẳng b đi qua A và b a.
+Hiểu thế nào là 9 trung trực của một đoạn thẳng
-Kỹ năng cơ bản:
+Biết vẽ 9 thẳng đi qua một điểm cho )& và vuông góc với một 9 thẳng cho )&
+Biết vẽ 9 trung trực của một đoạn thẳng,
-Tư duy, thái độ: & đầu tập suy luận, cẩn thận khi vẽ hình.
6
"# $ %&'(%)
I.ổn định lớp
II Kiểm tra bài cũ
-Câu hỏi:
+Thế nào là hai góc đối đỉnh?
+Nêu tính chất của hai góc đối đỉnh?
+Vẽ góc xÂy = 90o Vẽ góc x’Ây’ đối đỉnh với xÂy
III Bài mới
-Nói: xÂy và x’Ây’ là hai góc đối đỉnh nên xx’ và yy’ là 2 9 thẳng cắt nhau tại A, tạo thành 1 góc vuông ta nói 9 thẳng xx' và yy’ vuông góc với nhau Đó là nội dung bài học hôm nay
Trang 6HĐ của Thầy và Trò Ghi bảng Hoạt động 1:
-Yêu cầu làm?1
HS thao tác gấp giấy theo các "& và làm
-Cho suy luận:?2
+Vẽ 2 9 thẳng x’x và y’y cắt nhau tại O
và xÂy = 90o
+HS vẽ theo GV, ghi tóm tắt đầu bài
+Các góc còn lại là góc gì? Vì sao?
-Gọi 1 HS trình bày lời giải
-HS khác sửa chữa bổ xung
nếu cần
xx’ và yy’ vuông góc với nhau tại O
-Vậy thế nào là hai 9 thẳng vuông góc?
chất của ĐN
yy’
?1:
+Gấp tờ giấy hai lần
theo nét gấp
+Quan sát nếp gấp và các góc tạo bởi nếp gấp, cho biết các góc này là góc gì?
NX: ] 4 góc vuông
Cho: xx’ yy’ = O ; xÔy = Ô1= 90o Tìm: Ô2= Ô3 = Ô4 = 90o Vì sao?
y
2 1 x’ x
3 4
y’
Ô3 = Ô1 = 90o (đối đỉnh)
Ô2 = Ô4 = 180o - Ô1 = 90o
(Ô2, Ô4 cùng kề bù với Ô1) -Định nghĩa: Hai 9 thẳng xx’,yy’ cắt nhau và trong các góc tạo thành có một góc
vuông gọi là hai đường thẳng vuông
góc.
Hoạt động 2:
-Hỏi:
+Muốn vẽ hai 9 thẳng vuông góc ta làm
thế nào?
-Yêu cầu làm?3
-1 HS lên bảng làm?3 vẽ phác hai 9
thẳng a a’.
-Cho hoạt động nhóm làm?4
-Cho đọc đầu bài và nhận xét vị trí w đối
giữa điểm O và 9 thẳng a, đó là điểm O
thuộc hoặc không thuộc 9 thẳng a
-Yêu cầu đại diện 1 nhóm trình bày cách vẽ
-Nhận xét bài của vài nhóm
-Hỏi: Qua bài ta thấy có thể có mấy 9
thẳng a’ đi qua O và vuông góc với a
-Nhận thấy chỉ vẽ 1 9 thẳng a’
với 9 thẳng a
-Yêu cầu trả lời BT 11/86 SGK
HS đứng tại chỗ trả lời
Giáo viên nhận xét và bổ sung nếu cần
-Vẽ phác a a’
a’
a
?4: NX: Có thể điểm O a, có thể O a TH1: O. a
TH2: a O
-Tính chất: Có một và chỉ một 9 thẳng a’
đi qua điểm O và vuông góc với 9 thẳng
a cho )&
*BT 11/86 SGK
a)…cắt nhau và trong các góc tạo thành có một góc vuông
b) a a’
c)…có một và chỉ một…
?3
Trang 7HĐ của Thầy và Trò Ghi bảng Hoạt động 3:
-Yêu cầu vẽ một đoạn thẳng AB Vẽ trung
điểm I của AB Qua I vẽ 9 thẳng xy
vuông góc với AB
-Gọi 1 HS lên bảng vẽ đoạn AB và trung điểm
I của AB, 1HS khác vẽ 9 thẳng xy vuông
góc với AB tại I
-Giới thiệu: xy gọi là 9 trung trực của
đoạn AB
-Hỏi: Vậy thế nào là 9 trung trực của
một đoạn thẳng?
-Giới thiệu điểm đối xứng: A và B đối xứng
qua xy
-Hỏi:
+Muốn vẽ 9 trung trực của một đoạn
thẳng ta vẽ thế nào?
+Xác định trung điểm của đoạn thẳng bằng
góc với đoạn thẳng
+Còn có cách thực hành nào khác?
+Gập hình để 2 đầu đoạn thẳng trùng nhau,
nếp gấp chính là 9 trung trực
-Vẽ đoạn AB và trung điểm I của AB
-Vẽ 9 thẳng xy vuông góc với AB tại I x
I nằm giữa A và B
A I B IA = IB
| |
y
9 thẳng xy đoạn AB tại I xy là
9 trung trực của đoạn AB
-Định nghĩa: 9 trung trực của đoạn thẳng
là 9 thẳng vuông góc với đoạn thẳng đó tại trung điểm
1Q ý: 9 trung trực là 9 thẳng, điều kiện vuông góc và qua trung điểm
Hoạt động 4: Hãy định nghĩa hai 9 thẳng vuông góc?
góc
-Yêu cầu trả lời BT 12 tr.86 SGK
-Yêu cầu làm BT 14 tr.86 SGK iQ ý lấy
đơn vị là dm để dễ vẽ hơn)
-HS thao tác vẽ trên bảng
*BT 12 tr.86 SGK a)đúng
b)sai
*Bài 14 tr.86 SGK
Vẽ đoạn thẳng CD = 3 cm Xác định trung điểm I của CD
Vẽ 9 thẳng a vuông góc với CD tại I
a
IV Đánh giá bài dạy
Học thuộc định nghĩa hai 9 thẳng vuông góc, 9 trung trực của một đoạn thẳng
Biết vẽ hai 9 thẳng vuông góc, vẽ 9 trung trực của một đoạn thẳng
BTVN: Bài 13, 15, 16 tr.86, 87 SGK
Bài 10, 11 tr.75 SBT
Trang 8Tiết 4: Luyện tập
+Giải thích thế nào là hai 9 thẳng vuông góc với nhau
+Biết vẽ 9 thẳng đi qua một điểm cho )& và vuông góc với một 9 thẳng cho )&
+Biết vẽ 9 trung trực của một đoạn thẳng
& đầu tập suy luận và biết cách trình bày một bài tập
6
"# $ %&'(%)
I.ổn định lớp
II kiểm tra bài cũ
-Câu 1: +Thế nào là hai 9 thẳng vuông góc?
+Cho 9 thẳng xx’ và điểm O xx’,vẽ 9 thẳng yy’ đi qua O và vuông góc với xx’
-Câu 2: +Thế nào là 9 trung trực của đoạn thẳng?
+Cho đoạn thẳng AB = 40cm Hãy vẽ 9 trung trực của đoạn AB
III Bài mới
Hoạt động 1: : )345 -Yêu cầu đọc bài 18 tr.87 Tập vẽ hình theo
cách diễn đạt bằng lời
-GV viết tóm tắt các yêu cầu vẽ hình lên
bảng
-Gọi một HS lên bảng vẽ hình nói rõ các "&
và dụng cụ vẽ hình
-Yêu cầu HS cả lớp vẽ chính xác theo các
"&
tác cho đúng
*Bài 18 tr.87 SGK
o +Lấy điểm A bất kỳ trong góc xÔy
+Dùng êke vẽ 9 thẳng d1 qua A Ox.
+Dùng êke vẽ 9 thẳng d2 qua A Oy.
d1 x
d2
B A
45 o
O C y
Trang 9HĐ của Thầy và Trò Ghi bảng
-Yêu cầu hoạt động nhóm làm bài 19 tr 87
SGK để phát hiện ra nhiều cách vẽ khác
nhau
-Yêu cầu nhóm nào xong mang lên nộp
-Hết 5 phút GV thu hết bài các nhóm treo lên
)& lớp
-Yêu cầu các nhóm trình bày trình tự vẽ
-Cho nhận xét đánh giá
-Cho điểm động viên nhóm làm nhanh, đúng
GV có thể bổ sung trình tự vẽ khác
-Trình tự 3:
+Vẽ 9 thẳng d1, d2 cắt nhau tại O tạo
thành góc 60o
+Lấy C tuỳ ý trên tia Od2
+Vẽ 9 thẳng vuông góc với tia Od2 tại C
cắt Od1 tại B
+Vẽ đoạn BA vuông góc với tia Od1 điểm A
nằm trong góc d1Ôd2
-Yêu cầu đọc Bài 20 tr.87 SGK
-Hỏi: Hãy cho biết vị trí của 3 điểm A, B, C
có thể xảy ra?
-Yêu cầu 2 HS lên bảng vẽ hình trong 2
)9 hợp i& dẫn cách vẽ trong từng
)9 hợp)
-Sau khi HS vẽ xong Gv hỏi thêm: Trong hai
hình vẽ trên em có nhận xét gì về vị trí của
9 thẳng d1 và d2 trong 2 )9 hợp?
Bài 19 tr.87 SGK: hình 11 SGK
-Trình tự 1:
+Vẽ d1 tuỳ ý
+Vẽ d2 cắt d1 tại O tạo với d1 góc 60o +Lấy A tuỳ ý trong d1Ôd2
+Vẽ AB d 1 tại B (B d1)
+Vẽ BC d 2 tại C (C d2)
-Trình tự 2:
+Vẽ hai 9 thẳng d1, d2 cắt nhau tại O, tạo thành góc 60o
+Lấy B tuỳ ý tia Od1 +Vẽ đoạn thẳng BC Od 2, điểm C Od2 +Vẽ đoạn BA tia Od 1 điểm A nằm trong góc d1Ôd2
*Bài 20 tr.87 SGK
- Vị trí 3 điểm A, B, C có thể xảy ra là: +Ba điểm A, B, C thẳng hàng
+Ba điểm A, B, C không thẳng hàng
-TH 1: A, B, C thẳng hàng:
d1 d2
| | || ||
A I1 B I2 C
-TH 2: A, B, C không thẳng hàng:
I
B
Hoạt động 2: Hỏi:
+Định nghĩa hai 9 thẳng vuông góc với
nhau
+Phát biểu tính chất 9 thẳng đi qua 1
điểm và vuông góc với 9 thẳng đi )&
-Treo bảng phụ BT trắc nghiệm:
7]9 thẳng đi qua trung điểm của đoạn
AB là trung trực của đoạn AB
-BT trắc nghiệm:
Trong các câu sau, câu nào đúng, câu nào sai?
Câu a sai
Câu b sai
Câu c đúng
d1 và d2
không cắt nhau
Trang 10HĐ của Thầy và Trò Ghi bảng
"7]9 thẳng vuông góc với đoạn AB là
trung trực của đoạn AB
7]9 thẳng đi qua trung điểm của đoạn
AB và vuông góc với AB là trung trực của
đoạn AB
IV Đánh giá bài dạy
-Xem lại các bài tập đã chữa
-BTVN: 10,11,12,13,14,15 tr.75 SBT
-Đọc )& bài: Các góc tạo bởi một 9 thẳng cắt hai 9 thẳng
Tiết 5: Đ3 Các góc tạo bởi
một đường thẳng cắt hai đường thẳng
-Kiến thức cơ bản: Hiểu tính chất: Nếu cho hai 9 thẳng và một cắt tuyến Nếu có
một cặp góc so le trong bằng nhau thì:
+Hai góc so le trong còn lại bằng nhau
+Hai góc đồng vị bằng nhau
+Hai góc trong cùng phía bù nhau
-Kỹ năng cơ bản:
+Nhận biết cặp góc so le trong, cặp góc đồng vị, cặp góc trong cùng phía
-Tư duy, thái độ: & đầu tập suy luận, cẩn thận khi vẽ hình.
6
"# $ %&'(%)
I ổn định lớp
II Bài mới
Hoạt động 1: :;8<&=
... class="page_container" data-page="5">+Hai góc đối đỉnh hai góc mà cạnh
của góc tia đối cạnh góc
kia
+Nêu tính chất hai góc đối đỉnh
+Hai góc đối đỉnh
-u cầu làm BT 7/ 74 SBT... Ơ3
-Tính chất: Hai góc đối đỉnh
Hoạt động 3: 2 )345 - -Hỏi: Ta có hai góc đối đỉnh
Vậy hai góc có đối đỉnh khơng?
-Bài tr.82 SGK gọi... hai góc đối đỉnh Học cách suy luận
-Biết vẽ góc đối đỉnh với góc cho )&$ vẽ hai góc đối đỉnh với
-BTVN: 3, 4, 5/ 83 SGK; 1, 2, 3 /73 ,74 SBT
+HS nắm định nghĩa hai