Mục tiêu cần đạt: Gióp häc sinh: - Hiểu được nội dung, ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo trong truyện.. - ChØ ra vµ hiÓu ®îc ý nghÜa cña c¸c chi tiÕt trong truyÖn.[r]
Trang 1Tiết 1 :
văn bản: con rồng, cháu tiên
(Truyền thuyết)
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
Hiểu sơ bộ định nghĩa về truyền thuyết
Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết CRCT Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của từng chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo của truyện
HS kể lại được truyện
B Tiến trình các hoạt động dạy - học.
1 ổn định lớp.
2 Kiểm tra: Sách vở, bài soạn của học sinh.
3 Bài mới:
- GV hướng dẫn hs đọc
Chú ý cách đọc: rõ ràng
rành mạch Nhấn giọng
ở những chi tiết kỳ ảo,
hoang đường
- GV đọc mẫu một vài
đoạn
- Gọi hs đọc tiếp
? Truyện gồm những sự
việc chính nào?
- HS đọc
- HS khác nhận xét cách
đọc của bạn
- Các sự việc chính:
1, Giới thiệu Lạc Long Quân và Âu Cơ Sự gặp
gỡ kỳ lạ của họ
2, LLQ và Âu Cơ nên
vợ, nên chồng
3, Sự sinh nở kỳ lạ của
Âu Cơ: bọc trăm trứng
4, Cuộc chia tay giữa LLQ và Âu Cơ
5, Sự ra đời của nhà
I Tìm hiểu chung văn bản.
1 Đọc - kể.
Trang 2? Từ việc nắm được các
sự kiện cơ bản của
truyện, em hãy kể lại
câu chuyện ?
GV kết luận: Đó là câu
chuyện truyền thuyết về
đời Vua Hùng
? Em hiểu thế nào là
truyền thuyết?
GV: CRCT là TT về
thời Vua Hùng, thời đại
mở đầu lịch sử VN gắn
với nguồn gốc dân tộc
và công cuộc dựng
nước, giữ nước dưới thời
Vua Hùng Đây là
những thần thoại đã
được lịch sử hoá
? VB có thể chia làm
mấy phần? Nêu nội
dung từng phần?
? Xác định PTBĐ chính
nước Văn Lang và triều
đại Vua Hùng
- HS kể
- HS khác nhận xét
- Truyền thuyết là loại truyện dân gian truyền miệng kể về các nv và
sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng, kỳ ảo TT thể hiện cách đánh giá của
nd đối với các sự kiện
và nv lịch sử được kể
- Từ đầu -> “Long Trang”: Giới thiệu nv LLQ và AC
- tiếp theo -> “lên
đường”: Kết quả kì lạ của việc kết duyên giữa LLQ và AC
- Còn lại: Giải thích nguồn gốc dân tộc
- Tự sự + Miêu tả
2 Tìm hiểu chú thích.
- Truyền thuyết (SGK)
3 Bố cục.
- Ba phần
4 Phương thức biểu đạt.
- Tự sự + Miêu tả
Trang 3của VB? Kết hợp pt nào
nữa?
- Gọi HS đọc đoạn 1
? Truyện kể về ai? Họ
có nguồn gốc ntn?
? Trong trí tưởng tượng
của người xưa, LLQ
hiện lên với những đặc
điểm phi thường nào về
nòi giống và sức mạnh?
? Em có nhận xét gì về
những chi tiết trên?
? AC hiện lên với những
đặc điểm đáng quí nào
về giống nòi, nhan sắc,
đức hạnh?
? Những điểm đáng quí
đó ở AC là biểu hiện
của 1 vẻ đẹp ntn?
? Nhận xét chung gì về
nguồn gốc, hình
dáng của 2 nv trên?
GV: Cả 2 vị thần đều là
những vị anh hùng kiến
tạo nền văn minh Âu
Lạc Truyện hấp dẫn
người đọc với những chi
tiết Rồng ở dưới nước và
Tiên trên non gặp nhau,
yêu thương nhau và kết
- HS đọc
- Nguồn gốc kì lạ: đều
là thần
- Lạc Long Quân: con trai thần Long Nữ, mình rồng, sức khoẻ vô địch
Thần có tài năng phi thường: diệt trừ Ngư
Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi, cách ăn ở
- LLQ mang vẻ đẹp cao quí của bậc anh hùng
- Âu Cơ: Thuộc dòng thần Nông, xinh đẹp tuyệt trần, yêu thiên nhiên cây cỏ
- Vẻ đẹp cao quí của người phụ nữ
- Kỳ lạ, đẹp đẽ, lớn lao
II Tìm hiểu chi tiết văn bản.
1 Hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ.
- Nguồn gốc: thần
+ LLQ mang vẻ đẹp của bậc anh hùng
+ Âu Cơ mang vẻ đẹp cao quí của người phụ nữ
-> Kỳ lạ, đẹp đẽ, lớn lao
Trang 4duyên vợ chồng, phản
ánh thời kỳ gia đình của
người Việt cổ
- GV gọi HS đọc phần
2
? LLQ và Âu Cơ kết
duyên, chuyện Âu Cơ
sinh nở có gì kỳ lạ?
GV: LLQ tượng trưng
cho nước, Âu Cơ tượng
trưng cho đất Cả 2 thần
tượng trưng cho đất
nước, núi sông giữa cha
kỳ diệu, mẹ thiêng liêng
tạo nên Tổ Quốc VN
? ý nghĩa của chi tiết kỳ
lạ trên?
GV liên hệ với từ “đồng
bào” trong câu nói của
Bác Hồ
? Khi tả 100 con trai của
Âu Cơ, người xưa nhấn
mạnh vào chi tiết nào?
? Quan sát bức tranh
Tranh minh hoạ cảnh
gì?
Đọc lời của LLQ
? LLQ và Âu Cơ chia
con ntn và để làm gì?
? Theo em, chi tiết trên
nhằm giải thích điều gì
về lịch sử?
? Bằng sự hiểu biết cua
rem về ls chống ngoại
- HS đọc
- Sinh ra bọc trăm trứng,
nở ra 100 người con trai
- Bọc trăm trứng biểu tượng cho sức mạnh cộng đồng của người Việt
- Con nào con ấy hồng hào, đẹp lạ thường
- 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi để cai quản các phương: kẻ trên cạn, người dưới nước
- Lý giải sự phân bố dân cư ở nước ta
- HS thảo luận và tìm
2 Âu Cơ sinh nở và ý nghĩa của việc chia con.
- Sinh ra bọc trăm trứng,
nở ra 100 người con trai khỏe đẹp
- 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi để cai quản các phương
-> Phát triển dân tộc,
đoàn kết, giúp đỡ nhau
Trang 5xâm và công cuộc dựng
xây đất nước của dân
tộc, em thấy lời căn dặn
của LLQ sau này có
được con cháu thần thực
hiên không?
- GV gọi HS đọc phần
cuối truyện
? Truyện kết thúc bằng
sự việc nào?
? Chi tiết người con
trưởng lên làm vua
nhằm giải thích điều gì?
? Theo em, cốt lõi ls
trong truyện là gì?
GV: Sự kết hợp giữa bộ
lạc Lạc Việt và Âu Việt
và nguồn gốc chung của
các cư dân Bách việt là
có thật Chiến tranh về
tự vệ ngày càng trở nên
ác liệt đòi hỏi phải huy
động sức mạnh của cả
cộng đồng ở thời đại
Hùng vuơng và công
cuộc chống lũ lụt để xây
dựng đời sống nông
nghiệp định cư, bảo vệ
địa bàn cư trú thời ấy
cũng là có thật
? Em hiểu thế nào là chi
tiết tưởng tượng, kỳ ảo?
Vai trò?
dẫn chứng để chứng minh
- HS đọc
- Việc thành lập nhà nước đầu tiên trong lịch sử
- Phản ánh mối quan hệ
và thống nhất của các cư
dân người Việt thời xưa
- Chi tiết không có thật
được dg sáng tạo
Vai trò: Tô đậm tính chất kỳ lạ, lớn lao, đẹp
đẽ của các nv, sự kiện
Thần kỳ hoá, tin yêu ,
3 Sự hình thành triều
đại Hùng Vương.
- Con trưởng lên làm vua -> Văn Lang
-> Thành lập nhà nước
đầu tiên trong ls dân tộc
Trang 6GV mở rộng: Chi tiết
tưởng tượng, kỳ ảo trong
truyện cổ dân gian gắn
liền với quan niệm, tín
ngưỡng của người xưa
về thế giới
VD: Quan niệm về các
thế giới như trần gian
âm phủ, thuỷ phủ Về sự
đan xen giữa tg thần và
tg người Quan niệm
vạn vật đều có linh hồn
? ý nghĩa của truyện?
? Em biết những truyện
nào của các dân tộc
khác ở VN cũng giải
thích nguồn gốc dân tộc
như truyện: con
Rồng ?
? Sự giống nhau ấy
khẳng định điều gì?
? Truyền thuyết CRCT
bồi đắp cho em những
t/c gì?
tôn kính tổ tiên dân tộc mình
Tăng sức hấp dẫn cho truyện
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý của dân tộc VN và biểu hiện
ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nd ta ở mọi miền đất nước
- Mường: quả trứng to
nở ra người
- Khơ Me: quả bầu mẹ
- Sự gần gũi về cội nguồn và sự giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trên nước ta
- HS bộc lộ
III Tổng kết.
(Ghi nhớ - SGK)
4 Củng cố.
- Truyện có những yếu tố kỳ lạ, tưởng tượng nào?
- Người dân có t/c ntn đối với nv trong truyện?
5 Hướng dẫn về nhà.
Trang 7- Kể được truyện
- Nắm vững ghi nhớ
- Soạn bài: Bánh chưng, bánh giầy
D Rút kinh nghiệm:
Tiết 2 văn bản: bánh chưng, bánh giầy
(Tự học có hướng dẫn)
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo trong truyện
- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của các chi tiết trong truyện
- Kể được truyện
B Tiến trình các hoạt động dạy - học:
1 ổn định lớp.
2 Kiểm tra:
Kể lại truyền thuyết “Con Rồng, cháu Tiên”
Nêu ý nghĩa sâu xa của chi tiết cái bọc trăm trứng
3 Bài mới:
- GV hướng dẫn cách
đọc: chậm rãi, tình cảm
? Truyện gồm những sự
việc chính nào?
- Gọi 2 đến 3 hs đọc
- HS khác nhận xét
- Các sv chính:
1, Nhân lúc về già, Vua Hùng thứ 7 trong ngày
lễ Tiên Vương có ý định chọn người nối ngôi
2, Các lang cố ý làm vừa lòng Vua bằng những mâm cỗ thật hậu
I Tìm hiểu chung văn bản.
1 Đọc - kể.
Trang 8- GV yêu cầu hs kể
truyện
- Hướng dẫn tìm hiểu 1
số từ ngữ khó
- GV hướng dẫn HS tìm
hiểu bố cục, ptbđ của
truyện
- Gọi hs đọc từ đầu ->
có Tiên Vương chứng
giám
? Vua Hùng chọn người
nối ngôi trong hoàn
cảnh ntn?
? ý định chọn người nối
ngôi của vua Hùng ntn?
3, Riêng Lang Liêu
được thần mách bảo dùng 2 loại bánh dâng lễ Tiên Vương
4, Vua Hùng chọn bánh
để lễ Tiên Vương và tế trời đất nhường ngôi báu cho chàng
5, Từ đời Vua Hùng thứ bảy, nước ta có tập tục làm bánh chưng, bánh giầy để đón Tết
- HS kể, nhận xét
- 3 phần:
+ Từ đầu -> “chứng giám”
+ tiếp theo -> “hình tròn”
+ Còn lại
- Giặc ngoài đã dẹp yên,
đất nước có thể tập trung vào công cuộc chăm lo cho dân được
no ấm, vua đã già muốn truyền ngôi
- Chọn người làm vừa ý vua trong lễ Tiên
Vương; người nối ngôi
2 Tìm hiểu từ ngữ khó.
3 Bố cục.
4 Phương thức biểu đạt.
- Tự sự
II Tìm hiểu chi tiết văn bản.
1 Hùng Vương chọn người nối ngôi.
- Hoàn cảnh: giặc ngoài
đã dẹp yên, vua cha già yếu
- ý nguyện: người nối ngôi phải nối được chí vua
Trang 9? Qua cách chọn người
nối ngôi đã giúp em
hiểu điều gì về vị vua
này?
GV: Vua Hùng đưa ra
hình thức để chọn người
nối ngôi Thời gian trôi
đi, ngày lễ Tiên Vương
sắp đến Ai sẽ là người
làm vừa ý vua? chúng
ta theo dõi phần tiếp
theo của truyện
Đọc đoạn: Các lang lễ
Tiên Vương
? Đoạn truyện kể về sự
việc gì?
? Trong đoạn truyện
trên chi tiết nào em
thường gặp trong các
truyện cổ dân gian?
GV: Đây là chi tiết
nghệ thuật tiêu biểu cho
truyện dân gian Trong
các truyện dg khác, ta
cũng thấy sự có mặt của
các chi tiết trên
? Em hãy kể 1 vài chi
tiết trong các truyện dg
khác ?
? Theo em, chi tiết trên
có giá trị ntn với truyện
dg?
phải nối chí vua
- Là ông vua tài trí, sáng suốt, công minh Luôn
đề cao cảnh giác thù trong giặc ngoài Đồng thời ngầm nhắc nhở 20
ông Lang về truyền thống dựng nước, giữ
nước
- Chi tiết thi tài: Họ chỉ biết đua nhau làm cỗ thật hậu, thật ngon đem
về lễ Tiên Vương
- Truyện Tấm Cám : thi bắt tép
- Truyện Em bé thông minh: thi giải các câu
đố oái oăm
- Tạo ra tình huống truyện để các nv bộc lộ phẩm chất, tài năng
-> Tài trí, sáng suốt, công minh
2 Cuộc đua tài giành ngôi báu.
- Thi tài: các lang làm cỗ thật hậu, thật ngon lễ Tiên Vương
Trang 10GV: Lễ Tiên Vương đã
trở thành cuộc đua tài
giữa 20 người con trai
của Vua Trong cuộc
đua tài đó LL là người
chịu nhiều thiệt thòi
nhất
? Trong lúc ấy, điều kỳ
diệu nào đã đến vơí LL?
? Vì sao chỉ có LL được
thần giúp đỡ?
? Trong giấc mộng, thần
đã cho LL biết điều gì?
? Tại sao thần không chỉ
dẫn cụ thể cho LL cách
làm bánh?
? LL có hiểu ý thần
không?
GV: LL đã hiểu giá trị
lao động của nghề nông:
nhờ gạo mà dân ấm no,
nước hùng mạnh, đủ sức
chống giặc, giữ yên bờ
cõi
? Qua việc LL làm ra 2
thứ bánh, em có cảm
Góp phần tạo sự hồi hộp, hứng thú cho người nghe
- Gặp thần trong mơ
- Vì LL mồ côi cha mẹ
và thiệt thòi nhất Chàng chăm lo việc đồng áng,
tự tay trồng lúa, trồng khoai Chàng hiểu được giá trị hạt gạo, của cải
do mình làm ra
- Hạt gạo là quý
- Thần muốn thử thách
để LL bộc lộ được trí tuệ, tài năng của mình,
để chứng tỏ việc kế vị ngôi vua là xứng đấng
- LL đã suy nghĩ thấu
đáo lời thần và sáng tạo
ra 2 loại bánh: bánh chưng hình vuông, bánh giầy hình tròn
- Là người tài trí, hiền lành
- Lang Liêu: gặp thần trong mơ -> lấy gạo làm
ra 2 thứ bánh: bánh chưng và bánh giầy
3 Lang Liêu được nối ngôi.
- Lang Liêu làm vừa ý vua cha -> nối ngôi
Trang 11nhận gì về nv này?
? Theo em, vì sao vua
lại chọn bánh của LL?
GV: Đó cũng chính là
chặng đường thử thách,
cụ thể là thử thách về
mặt trí tuệ mà nv trong
truyện dg trải qua Qua
đó thể hiện tài năng của
nv
? Nhân dân ta sáng tác
truyện này nhằm giải
thích điều gì?
? Truyện có ý nghĩa ca
ngợi ai? Đề cao điều gì?
? Nêu ý nghĩa của
phong tục làm bánh
chưng, bánh giầy trong
ngày Tết của nd ta?
? Trong truyện, em
thích nhất chi nào? Vì
sao?
- GV hướng dẫn hs phần
đọc thêm
- 2 thứ bánh có ý nghĩa sâu sa tượng trưng cho trời đất, muôn loài, có ý nghĩa thực tế quý hạt gạo Chàng là người làm vừa ý vua đã đoán được
ý vua Đó là biểu hiện của óc thông minh, trí tuệ
- Giải thích nguồn gốc
sự vât: bánh chưng, bánh giầy và phong tục ngày Tết Nguyên Đán làm 2 loại bánh của nd ta
- Ca ngợi thời các vua Hùng dựng nước Đề cao nghề nông, đề cao
sự thờ kính trời, đất và
tổ tiên của nd ta
Phản ánh thành quả của
ông cha ta xưa trong việc xd nền vh dân tộc
- HS thảo luận
=> Là người tài trí, hiền lành, chăm chỉ
4 ý nghĩa của vb.
Ghi nhớ (SGK)
Trang 124 Củng cố.
Ai là người được vua cha chọn nối ngôi? Việc chọn 2 thứ bánh đó có ý nghĩa gì?
5 Hướng dẫn về nhà.
- Kể được truyện
- Nắm vững ghi nhớ
- Soạn bài: Từ và cấu tạo từ tiếng Việt
D Rút kinh nghiệm:
Tiết 3: từ và cấu tạo của từ tiếng việt
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Hiểu thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo từ Tiếng Việt
- Khái niệm về từ, đơn vị cấu tạo từ, các kiểu cấu tạo từ
B Tiến trình các hoạt động dạy - học:
1 ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ:
- Phân biệt từ đơn, từ phức Ví dụ minh họa
3 Bài mới:
GV gọi HS đọc ngữ liệu
trong SGK
VD trênđược trích dẫn từ
vb nào? Nói về ai? về
điều gì?
GV: Mỗi từ đã được phân
cách bằng dấu gạch chéo
? Em hãy xác định số
tiếng và số từ trong vd?
? Em có nhận xét gì về số
tiếng trong mỗi vd trên?
? Các em có gặp những từ
HS đọc
HS trả lời
- 12 tiếng, 9 từ
- Có từ cấu tạo là 1 tiếng, có từ cấu tạo là 2 tiếng
- 3 tiếng: Hợp tác xã
I Từ là gì?
1 Ví dụ:
Thần dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi và cách
ăn ở
Trang 13? Đơn vị cấu tạo từ TV là
gì?
? 9 từ trong vd trên khi
kết hợp với nhau có tác
dụng gì?
? Khi nào 1 tiếng có thể
coi là 1 từ?
? Từ các vd trên, em hiểu
từ là gì?
- Tích hợp TLV:
Trong cuộc sống hàng
ngày, để diễn đạt điều
mình muốn nói, muốn
viết cần lựa chọn từ để
sắp xếp thành câu, diễn
đạt cho phù hợp với MĐ
giao tiếp để người tiếp
nhận hiểu được ý mình
? Xác định từ và tiếng
trong vd sau?
GV gọi HS đọc VD
? Dựa vào kiến thức đã
học về từ đơn và từ phức
ở cấp Tiểu học, em hãy
xác định từ đơn và từ
phức trong vd ?
? Từ đơn và từ phức khác
nhau ntn về cấu tạo?
? Từ đó, em hiểu thế nào
là từ đơn? thế nào là từ
phức?
? Xét các từ: chăn nuôi,
bánh chưng, bánh giầy
Các từ này được tạo ra
nhảnh, chủ nghĩa xã
hội…
- Đơn vị cấu tạo từ TV
là tiếng
- Tạo ra 1 câu trọn vẹn, diễn đạt 1 ý
- Khi 1 tiếng có thể dùng tạo câu, tiếng ấy trở thành từ
- Lạc Long Quân/ giúp/
dân/ diệt trừ/ Ngư Tinh/
Hồ Tinh/ Mộc Tinh
HS đọc
VD: Từ/ đấy/nước/ ta/
chăm / nghề/ trồng trọt/
chăn nuôi/ và/ có/ tục/
ngày / Tết/ làm/ bánh chưng/ bánh giầy
- Từ đơn chỉ có 1 tiếng
- Từ phức có từ 2 tiếng trở lên
- Ghép các tiếng có quan hệ với nhau về
- Tiếng dùng để tạo từ
- Từ là đơn vị tạo nên câu
2 Ghi nhớ: (SGK)
II Từ đơn, từ phức:
1 Ví dụ:
- Từ có 1 tiếng -> Từ
đơn
- Từ có 2 tiếng trở lên ->
Từ phức
+ Từ ghép: các tiếng có
qh với nhau về nghĩa