Giáo án Ngữ văn Lớp 6 - Năm học 2011-2012 - Trường THCS Ngọc Liên (Bản 3 cột)

Quang cảnh ngày Tết nhân dân ta gói hai loại bánh này còn có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại câu chuyện “Bánh chưng, bánh giầy” trong kho tàng[r]

Gi¸o ¸n: NG÷ V¡N 6

1 Đầy đủ các tiết

2 Đúng chuẩn KTKN

3 Tích hợp HĐHN

4 Theo PPCT mới

(truy cập:

http://violet.vn/thcsngoclien

để tải toàn bộ giáo án THCS các môn và nhiều tài liệu tham khảo khác)

Tiết: 1 Ngày soạn:

Bài 1

(Truyền thuyết)

A Mục tiêu bài dạy:

1 Kiến thức:

Giúp học sinh:

 Bước đầu nắm được định nghĩa truyền thuyết.

 Hiểu được nội dung, ý nghĩa và những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện “Con rồng

cháu tiên”

2 Kĩ năng:

Bước đầu rèn luyện kĩ năng: đọc văn bản nghệ thuật, nghe kể chuyện

3 Thái độ:

Bồi dưỡng học sinh lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên:

 Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.

 Bức tranh Lạc Long Quân và Âu Cơ cùng 100 người con chia tay nhau lên rừng,

xuống biển

 Tranh ảnh về đền Hùng hoặc về vùng đất Phong Châu.

2 Học sinh:

 Đọc văn bản “Con rồng cháu tiên”.

 Trả lời các câu hỏi phần “Đọc – Hiểu văn bản vào vở soạn”.

C Tiến trình tiết dạy:

1 Ổn định lớp:(1’)

2 Kiểm tra bài cũ: (2’) Kiểm tra việc soạn bài của học sinh

3 Bài mới:

Mỗi con người chúng ta đều thuộc về một dân tộc Mỗi dân tộc lại có nguồn gôc riêng của mình, gửi gắm trong những thần thoại, truyền thuyết kì diệu Dân tộc Kinh (Việt) chúng ta đời đời sinh sống trên dải đất hẹp và dài hình chữ S bên bờ biển Đông, bắt nguồn từ một truyền thống xa xăm, huyền ảo: “Con rồng cháu tiên”

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức

HĐ1 HĐ1 I Tìm hiểu chung:

- Gọi HS đọc chú thích có dấu * - Đọc 1 Thế nào là truyền thuyết?

H: Qua theo dõi bạn đọc, em

hãy nhắc lại thế nào là truyền

- Loại truyện dân gian kể

về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ

- Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo

- Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện

và nhân vật lịch sử được kể

- GV: Hướng dẫn HS cách đọc

2 Đọc, kể, tìm hiểu chú thích

+ Rõ ràng, mạch lạc, nhấn mạnh

các chi tiết li kì, thuần tưởng

tượng

+ Cố gắng thể hiện hai lời đối

thoại của Lạc Long Quân và Âu

Cơ

 Giọng Âu Cơ: lo lắng, than

thở

 Giọng Long Quân: tình cảm,

ân cần, chậm rãi

- GV gọi 3 HS đọc 3 đoạn của

H: Nhận xét của em khi nghe

bạn đọc văn bản? - Nhận xét

H: Em hãy kể tóm tắt văn bản

“Con rồng cháu tiên” - Kể

- GV nhận xét khi nghe HS kể.

H: Em hiểu thế nào là: Ngư

Tinh, Thủy cung, Thần nông,

tập quán, Phong Châu. -Trả lời theo chú thích

1,2, 3,5,7 ở SGK 3 Bố cục

Văn bản “Con rồng cháu tiên”

được liên kết bởi ba đoạn:

- Đoạn1: Từ đầu đến “Long

trang”

- Đoạn 2: Tiếp theo đến “lên

đường”

- Đoạn 3: Phần còn lại

H: Em hãy nêu sự việc chính

được kể trong mỗi đoạn? - Thảo luận nhóm để trả lời

 Đoạn 1: Việc kết hôn

của Lạc Long Quân và

Âu Cơ

 Đoạn 2: Việc sinh con

và chia con của Lạc Long Quân và Âu Cơ

 Đoạn 3: Sự trưởng thành của các con Lạc Long Quân và Âu Cơ

H: Truyền thuyết này kể về ai

và về sự việc gì? - Truyện kể về Lạc Long

Quân nòi rồng kết duyên cùng bà Âu Cơ dòng tiên sinh ra cái bọc trăm trứng, nở trăm con từ đó hình thành nên dân tộc Việt Nam

- Gọi HS đọc đoạn 1 - Đọc 1 Việc kết hôn của Lạc

Long Quân và Âu Cơ

H: Hình ảnh Lạc Long Quân

được miêu tả có gì kì lạ và đẹp

đẽ?

- Lạc Long Quân là thần nòi rồng, ở dưới nước, con thần Long Nữ

- Sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ

- Lạc Long Quân là thần nòi rồng, ở dưới nước, con thần Long Nữ

- Sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ

H:Thần có công lao gì với nhân

dân?

- Giúp dân diệt trừ Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh - những loại yêu quái làm hại dân lành ở vùng biển, đồng bằng, rừng núi, tức là những nơi dân ta thuở ấy khai phá, ổn định cuộc sống

“Thần còn dạy dân cách trồng trọt chăn nuôi và cách ăn ở”

+ Giúp dân diệt trừ Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh

+ Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi và cách

ăn ở

H: Âu Cơ hiện lên với những

đặc điểm đáng quí nào về

giống nòi, nhan sắc và đức

hạnh?

- Âu Cơ dòng tiên, ở trên núi, thuộc dòng họ Thần Nông - vị thần chủ trì nghề nông, dạy loài người trồng trọt và cày cấy

- Xinh đẹp tuyệt trần

- Yêu thiên nhiên, cây cỏ

- Âu Cơ dòng tiên ở trên núi, thuộc dòng họ Thần Nông

+ Xinh đẹp tuyệt trần

+ Yêu thiên nhiên, cây cỏ

H: Những điểm đáng quí đó ở

Âu Cơ là biểu hiện của một vẻ

đẹp như thế nào? - Vẻ đẹp cao quí của

người phụ nữ

H: Việc kết duyên của Lạc

Long Quân cùng Âu Cơ có gì

kì lạ?

- Vẻ đẹp cao quí của thần tiên được hòa hợp

- Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ

H: Qua mối duyên tình này,

người xưa muốn chúng ta nghĩ

gì về nòi giống dân tộc?

Bằng nhiều chi tiết tưởng tượng,

kì ảo, thần tiên hóa nguồn gốc,

nòi giống dân tộc, cha ông ta đã

ca ngợi cội nguồn, tổ tiên của

người Việt chúng ta bắt nguồn từ

một nòi giống thần tiên tài ba,

xinh đẹp, rất đáng tự hào Mỗi

người Việt Nam ngày nay vinh

sự là con cháu thần tiên hãy tin

yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc

mình

* Thảo luận trả lời:

- Dân tộc ta có nòi giống cao quí, thiêng liêng:

Con rồng, cháu tiên

Dân tộc ta có nòi giống cao quí, thiêng liêng: Con rồng, cháu tiên

- Gọi HS đọc đoạn 2 - Đọc 2 Việc sinh con và chia con cuả Lạc Long Quân

và Âu Cơ

H: Chuyện Âu Cơ sinh con có

gì lạ? - Sinh ra bọc trăm trứng, nở thành trăm người con

khỏe đẹp

- Âu Cơ sinh ra một cái bọc trăm trứng, nở thành trăm người con khỏe đẹp mọi người Việt Nam đều

là anh em ruột thịt do cùng một ch mẹ sinh ra

H: Ý nghĩa của chi tiết Âu Cơ

sinh ra bọc trăm trứng nở

thành trăm người con khỏe

đẹp?

Hình ảnh bọ trăm trứng nở trăm

người con “là một chi tiết kì ảo,

lãng mạn, giàu chất thơ, gợi cho

chúng ta nhớ tới từ “đồng bào” –

một từ gốc Hán, nghĩa là người

cùng một bọc, Ý niệm về giống

nòi cũng bắt đầu từ đó và mở

rộng ra thành tình cảm của dân

tộc lớn, đoàn kết nhiều nhóm

người lại với nhau như anh em

ruột thịt- dù người miền núi hay

miền xuôi, người vùng biển hay

trên đất liền

* Thảo luận trả lời

- Giải thích mọi người chúng ta đều là anh em ruột thịt do cùng một cha

mẹ sinh ra

H: Lạc Long Quân và Âu Cơ

đã chia con như thế nào? - Năm mươi con theo mẹ

lên núi, năm mươi con theo cha xuống biển

- Năm mươi con theo mẹ lên núi, năm mươi con theo cha xuống biển ý nguyện phát triển dân

tộc và đoàn kết thống nhất dân tộc

H: Ý nguyện nào của người

xưa muốn thể hiện qua việc

chia con của họ?

Năm mươi con theo cha xuông

biển, năm mươi con theo mẹ lên

núi Biển là biểu tượng của

Nước Núi là biểu tượng của Đất

Chính nhờ sự khai phá, mở mang

của một trăm người con Long

Quân và Âu Cơ mà đất nước Văn

Lang xưa, tổ quốc Việt Nam

ngày nay của chúng ta hình

thành, tồn tại và phát triển

- Ý nguyện phát triển dân tộc: làm ăn, mở rộng

và giữ vững đất đai

- Ý nguyện đoàn kết và thống nhất dân tộc

- Gọi HS đọc đoạn 3 - Đọc

H: Đoạn văn cho ta biết thêm

điều gì về xã hội, phong tục,

tập quán của người Việt Nam

cổ xưa?

Xã hội Văn Lang thời đại Hùng

Vương đã là một xã hội văn hóa

dù còn sơ khai

- Cho HS xem tranh Đền Hùng

- Ta được biết thêm nhiều điều lí thú, chẳng hạn tên nước đầu tiên của chúng ta là Văn Lang Thủ đô đầu tiên của Văn Lang đặt ở vùng Phong Châu, Bạch Hạc

Người con trai trưởng của Long Quân và Âu

Cơ lên làm vua gọi là Hùng Vương Từ đó có phong tục nối đời cha truyền con nối, tục truyền cho con trưởng

3 Ý nghĩa của truyện:

H: Em hãy nêu ý nghĩa của

truyện “Con rồng cháu Tiên”.

Từ bao đời, người Việt tin vào

tính chất xác thực của những

điều “truyền thuyết” về sự tích tổ

tiên và tự hào về nguồn gốc,

dòng giống Tiên, Rồng rất đẹp,

rất cao quí, linh thiêng của mình

Người Việt Nam dù miền xuôi

hay miền ngược, dù ở đồng bằng,

miền núi hay ven biển, trong

nước hay ở nước ngoài, đều cùng

chung cội nguồn, đều là con của

mẹ Âu Cơ vì vậy phải luôn

thương yêu, đoàn kết

Các ý nghĩa ấy còn góp phần

* Thảo luận trả lời:

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt

- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền đất nước

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt

- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền đất nước

quan trọng vào việc xây dựng,

bồi đắp những sức mạnh tinh

thần của dân tộc

H: Nghệ thuật của truyện có gì

nổi bật?

H: Em hiểu thế nào là chi tiết

tưởng tượng, kì ảo?

- Có nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo

- Trong truyện cổ dân gian, các chi tiết tưởng tượng, kì ảo gắn bó mật thiết với nhau Tưởng tượng, kì ảo có nhiều nghĩa, nhưng ở đây được hiểu là chi tiết không có thật, được tác giả dân gian sáng tạo, nhằm mục đích nhất định

1 Nghệ thuật:

Có nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo (như hình tượng các nhân vật thần

có nhiều phép lạ và hình tượng bọc trăm trứng…)

H: Các chi tiết tưởng tượng, kì

ảo có vai trò ra sao trong

truyện “Con rồng cháu tiên”. - Tô đậm tính chất kì lạ,

lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật, sự kiện trong văn bản

- Thần kì hóa, linh thiêng hóa nguồn gốc giống nòi dân tộc để chúng ta thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc mình

- Làm tăng tính hấp dẫn của tác phẩm

H: Ông cha ta sáng tạo ra câu

chuyện này nhằm mục đích gì? - Giải thích, suy tôn

nguồn gốc giống nòi

- Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộng đồng của người Việt

2 Nội dung:

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi

- Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của cộng đồng người Việt

H: Truyện đã bồi đắp cho em

những tình cảm nào? - Tự hào dân tộc, yêu quí

truyền thống dân tộc, đoàn kết, thân ái với mọi người

H: Khi đến thăm đền Hùng,

Bác Hồ đã nói như thế nào? - Các vua Hùng đã có

công dựng nước Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước

H: Trong công cuộc giữ nước,

nhân dân ta đã thực hiện lời

hứa của Bác ra sao? - Tinh thần đoàn kết giữa

miền ngược và miền xuôi Cùng đồng lòng xây dựng và bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam

H: Còn là học sinh, em sẽ làm

gì để thực hiện lời dạy đó của

Bác?

- Chăm học chăm làm

- Yêu thương, giúp đỡ bạn và mọi người xung quanh

- Gọi HS đọc ghi nhớ - Đọc ghi nhớ

H: Em biết những truyện nào

của các dân tộc khác ở Việt

Nam cũng giải thích nguồn gốc

dân tộc tương tự như truyện

“Con rồng cháu tiên” - Người Mường có truyện “Quả trứng to nở

ra con người”

- Người Khơ Mú có truyện “Quả bầu mẹ”…

H: Sự giống nhau ấy khẳng

định điều gì? - Khẳng định sự gần gũi

về cội nguồn và sự giao lưu văn hóa giữa các tộc người trên đất nước ta

H: Em hãy kể diễn cảm truyện

“Con rồng cháu tiên”? - Kể

4 Hướng dẫn HS chuẩn bị cho tiết học tiếp theo:

 Về nhà: - Học bài và đọc phần “Đọc thêm”

- Tập kể diễn cảm truyện “Con rồng cháu tiên”

 Soạn bài “Bánh chưng bánh giầy” để tiết sau học

D Rút kinh nghiệm:

Tiết: 2

(Truyền thuyết – Hướng dẫn đọc thêm)

A Mục tiêu bài dạy:

1 Kiến thức:

Giúp học sinh: Hiểu nội dung, ý nghĩa và những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện

2 Kĩ năng:

Rèn luyện kĩ năng đọc văn bản, nghe, kể chuyện của HS

3 Thái độ:

Giáo dục học sinh lòng tự hào về trí tuệ, văn hóa của dân tộc ta

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên:

 Nghiên cứu tài liệu, soạn bài

 Tranh làm bánh chưng, bánh giầy trong ngày Tết của nhân dân

2 Học sinh:

 Học thuộc bài cũ

 Soạn bài mới chu đáo

C Tiến trình tiết dạy:

1 Ổn định lớp: (1’)

2 Kiểm tra bài cũ: (3’)

H: Trình bày ý nghĩa của truyện “Con rồng cháu tiên”?

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt

- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở

mọi miền của đất nước ta

3 Bài mới: (1’)

Hằng năm, mỗi khi mùa xuân về Tết đến, nhân dân ta – con cháu của các vua Hùng từ

miền ngược đến miền xuôi, vùng rừng núi cũng như vùng biển, lại nô nức, hồ hởi chở lá

dong, xay đỗ, giã gạo gói bánh Quang cảnh ấy làm chúng ta thêm yêu quí, tự hào về nền

văn hóa cổ truyền, độc đáo của dân tộc và như làm sống lại truyền thuyết “Bánh chưng,

bánh giầy” trong ngày Tết Đây là truyền thuyết giải thích phong tục làm bánh chưng,

bánh giầy trong ngày Tết, đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên của nhân dân, đồng thời

ca ngợi tài năng, phẩm chất của cha ông ta trong việc tìm tòi, xây dựng nền văn hóa đậm

đà màu sắc, phong vị dân tộc

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức

H: Em hãy nêu cách đọc, kể văn bản? - Đọc: Giọng chậm rãi, tình

cảm, chú ý lời nói của Thần trong giấc mộng của Lang Liêu, giọng âm vang, xa vắng Giọng vua Hùng đĩnh đạc,chắc, khỏe

- Kể ngắn gọn nhưng đủ ý và mạch lạc

1 Đọc, kể, tìm hiểu chú thích?

- Gọi 3 HS đọc 3 đoạn của văn bản. - Đọc văn bản

H: Em hãy nhận xét cách đọc của

bạn?

- Nhận xét

H: Qua việc chuẩn bị ở nhà và nghe

bạn đọc, em nào có thể kể lại câu

truyện?

- HS kể

- GV nhận xét sau khi HS kể xong

- Gọi 1 HS đọc các chú thích

1,2,3,4,7,8,9,12,13

- Đọc chú thích

2 Bố cục

H: Truyện gồm có mấy đoạn? Nội

dung của mỗi đoạn? - Truyện có ba đoạn:

 Đoạn 1: Từ đầu … “chứng giám”: Hùng Vương chọn người nối ngôi

 Đoạn 2: Tiếp theo “Hình tròn”: Cuộc đua tài dâng lễ vật

 Đoạn 3: phần còn lại – kết quả cuộc thi tài

thức vua Hùng chọn người nối ngôi

H: Vua Hùng chọn người nối ngôi

trong hoàn cảnh nào, với ý định ra

sao và bằng hình thức gì? - Hoàn cảnh: Giặc ngoài đã yên,

vua có thể tập trung chăm lo cho dân được no ấm; vua đã già, muốn truyền ngôi

- Ý của vua: Người nối ngôi phải nối được chí vua, không nhất thiết phải là con trưởng

- Hình thức: Điều vua đòi hỏi mang tính chất một câu đố đặc biệt để thử tài (nhân lễ Tiên Vương, ai làm vừa ý vua sẽ được truyền ngôi)

- Hoàn cảnh:

 Giặc ngoài đã yên, vua

có thể tập trung chăm lo cho dân được no ấm

 Vua đã già muốn truyền ngôi

- Ý của vua: Người nối ngôi phải nối được chí vua, không nhất thiết phải là con trưởng

- Hình thức: Điều vua đòi hỏi mang tính chất một câu

đố đặc biệt để thử tài (nhân lễ…truyền ngôi cho)

Trong truyện cổ dân gian nước ta cũng

như nhiều nước trên thế giới thường có

những tình huống mang tính chất những

“câu đố” Điều Vua Hùng đòi hỏi các

hoàng tử đúng là một “câu đố” một “bài

toán” không dễ gì giải được

vật?

H:Việc các lang đua nhau làm cỗ thật

hậu, thật ngon chứng tỏ điều gì?

Hình thức Hùng Vương thử tài các con

như ông thầy ra cho học trò một đề thi,

một câu đố để tìm người tài giỏi, thông

minh đồng thời cũng là người hiểu

được ý mình Các lang suy nghĩ, vắt óc

cố hiểu ý vua cha, “Chí” của vua là gì?

Ý của vua là gì? Làm thế nào để thỏa

mãn cả hai? Các lang đã suy nghĩ theo

kiểu thông thường hạn hẹp, như cho

rằng ai chẳng vui lòng, vừa ý với lễ vật

quí hiếm, cỗ ngon, nhưng sang trọng

Nhưng sự thật càng biện lễ hậu, họ

càng xa rời ý vua, càng không hiểu cha

mình Và câu chuyện vì thế mà cũng trở

nên hấp dẫn

- Các lang không hiểu ý cha mình

a Các lang đua nhau làm

cỗ thật hậu, thật ngon – không hiểu ý vua cha

H: Lang Liêu tuy cũng là Lang

nhưng khác các Lang ở điểm nào? - Chàng mồ côi mẹ, nghèo, thật

b Lang Liêu

- Mồ côi mẹ, nghèo, thật

thà, chăm việc đồng áng thà, chăm việc đồng áng.

H: Vì sao Lang Liêu buồn nhất? - Vì chàng khó có thể biện được

lễ vật như các anh em, chàng không chỉ tự xem mình kém cỏi

mà còn tự cho rằng không làm tròn “chữ” hiếu với vua cha

H: Lang Liêu được thần giúp đỡ như

thế nào? - Chàng nằm mộng thấy thần

đến bảo: “Trong trời đất, không

có gì quí bằng hạt gạo Chỉ có gạo mới nuôi sống con người và

ăn không bao giờ chán…Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên Vương”

- Chàng được thần mách bảo lấy gạo làm bánh vì gạo nuôi sống người, ăn không chán lại làm ra được

H: Sau khi thần mách bảo Lang Liêu

đã làm gì? - Chàng chọn thứ gạo nếp thơm

lừng, trắng tinh làm thành hai thứ bánh khác nhau: bánh hình tròn (bánh giầy) và bánh hình vuông (bánh chưng)

- Lang Liêu làm hai thứ bánh khác nhau: bánh hình tròn (bánh giầy), bánh hình vuông (bánh chưng)

Sự thông minh, tháo vát của chàng

H: Em có nhân xét gì về cách làm

bánh của Lang Liêu? - Thể hiện sự thông minh, tháo

vát của chàng

H: Vì sao trong các con vua, chỉ có

Lang Liêu được thần giúp đỡ?

* Thảo luận trả lời

- Trong các lang (con vua), chàng là người “thiệt thòi nhất”

- Tuy là lang nhưng từ khi lớn lên, chàng “ra ở riêng, chỉ chăm

lo việc đồng áng, trồng lúa, trồng khoai” Lang Liêu thân là con vua nhưng phận thì rất gần gũi dân thường

- Quan trọng hơn, chàng là người duy nhất hiểu được ý thần: “Hãy lấy gạo làm bánh mà

lễ Tiên Vương” Còn các lang khác chỉ biết cúng Tiên Vương sơn hào hải vị - những món ăn ngon nhưng vật liệu để chế biến thành các món ăn ấy thì con người không làm ra được

- Gọi HS đọc đoạn 3. - Đọc 3 Kết quả cuộc thi tài.

H: Đến ngày tế lễ Tiên Vương, vua

Hùng chọn bánh của ai để tế lễ Trời,

Đất cùng Tiên Vương?

- Chọn bánh của Lang Liêu -Hùng Vương chọn bánh

của Lang Liêu để tế Trời Đất cùng Tiên Vương

H: Vì sao hai thứ bánh của Lang