Quang cảnh ngày Tết nhân dân ta gói hai loại bánh này còn có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại câu chuyện “Bánh chưng, bánh giầy” trong kho tàng[r]
Trang 1Lớp Tiết (TKB) Ngày giảng Sĩ số Vắng
6A
6B
Tiết 1 – Văn bản:
CON RỒNG CHÁU TIÊN
(Truyền thuyết)
I Mục tiêu cần đạt:
1.Kiến thức:
- Khái niệm thể loại truyền thuyết
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết giai đoạn đầu
- Bóng dáng lịch sử thời kì dựng nước của dân tộc ta trong tác phẩm văn học dân gian trong thời kì dựng nước
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm văn bản truyền thuyết
- Nhận ra những sự việc chính của truyện
- Nhận ra 1 số chi tiết tưởng tượng kì ảo trong truyện
3 Thái độ: Tự hào về nguồn gốc dân tộc.
II.Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án
- Bức tranh Lạc Long Quân và Âu Cơ cùng 100 người con chia tay nhau lên rừng, xuống biển
- Tranh ảnh về đền Hùng hoặc về vùng đất Phong Châu
2 Học sinh:
- Đọc văn bản “Con rồng cháu tiên”
- Trả lời các câu hỏi phần “Đọc – Hiểu văn bản vào vở soạn”
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học:
1 Kiểm tra bài cũ:
2 Bài mới
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Kiến thức cần đạt
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung
GV mời hs đọc chú - Đọc
I Tìm hiểu chung
1 Thế nào là truyền
Trang 2thích sgk phần (*) tr 7
? Văn bản Con Rồng
cháu Tiên thuộc thể loại
nào?
? Em hiểu truyền thuyết
là gì?
? Truyền thuyết Con
Rồng cháu Tiên được
sáng tác trong giai đoạn
nào ?
- GV: Hướng dẫn HS
cách đọc kể
+ Rõ ràng, mạch lạc,
nhấn mạnh các chi tiết
li kì, thuần tưởng tượng
+ Cố gắng thể hiện hai
lời đối thoại của Lạc
Long Quân và Âu Cơ
Giọng Âu Cơ: lo lắng,
than thở
Giọng Long Quân: tình
cảm, ân cần, chậm rãi
- Đọc mẫu 1 đoạn
- Gọi học sinh đọc
- Gọi học sinh nhận xét
- Nhận xét cách đọc của
học sinh
? Em hãy kể tóm tắt văn
bản Con rồng cháu tiên
- Truyền thuyết
- Suy nghĩ, trả lời
- Trả lời
- Nghe, tiếp thu
- Nghe
- Đọc
- Nhận xét
- Tiếp thu
- Tóm tắt
thuyết?
- Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo.Truyền thuyết thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện lịch sử
và nhân vật được kể
- TT “Con Rồng cháu Tiên thuộc nhóm tác phẩm thời đại Hùng Vương giai đoạn đầu
2 Đọc, kể, tìm hiểu chú thích
a Đọc
Trang 3- Nhận xét
? Em hiểu thế nào là:
Ngư Tinh, Thủy cung,
Thần nông, tập quán,
Phong Châu
? Truyền thuyết trên
được chia làm mấy
phần?
? Em hãy nêu nội dung
chính của từng phần?
- Tiếp thu
- Trả lời
- Trả lời
- Suy nghĩ, trả lời
b Giải nghĩa từ khó
c Bố cục: 3 phần
- Từ đầu đến “Long trang”: Việc kết hôn của Lạc Long Quân và Âu Cơ
- Tiếp theo đến “lên đường”: Việc sinh con và chia con của Lạc Long Quân và Âu Cơ
- Phần còn lại: Sự trưởng thành của các con Lạc Long Quân và Âu Cơ
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết
? Truyền thuyết này kể
về ai và về sự việc gì?
- Gọi HS đọc đoạn 1
? Hình ảnh Lạc Long
Quân được miêu tả có
gì kì lạ và đẹp đẽ?
? Thần có công lao gì
với nhân dân?
- Truyện kể về Lạc Long Quân nòi rồng kết duyên cùng bà Âu Cơ dòng tiên sinh ra cái bọc trăm trứng, nở trăm con từ đó hình thành nên dân tộc Việt Nam
- Đọc
- Trả lời
- Giúp dân diệt trừ Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh - những loại yêu quái làm hại dân lành ở vùng biển, đồng bằng, rừng núi, tức là những nơi dân ta thuở ấy khai phá, ổn định cuộc sống
“Thần còn dạy dân cách
II Tìm hiểu chi tiết:
1 Việc kết hôn của Lạc Long Quân và Âu Cơ
- Lạc Long Quân là thần nòi rồng, ở dưới nước, con thần Long Nữ
- Sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ
Trang 4? Âu Cơ hiện lên với
những đặc điểm đáng
quí nào về giống nòi,
nhan sắc và đức hạnh?
? Lạc Long Quân kết
hôn với Âu Cơ như thế
nào?
- Tổ chức cho học sinh
thảo luận theo bàn?
? Qua mối duyên tình
này, người xưa muốn
chúng ta nghĩ gì về nòi
giống dân tộc?
- Bằng nhiều chi tiết
tưởng tượng, kì ảo, thần
tiên hóa nguồn gốc, nòi
giống dân tộc, cha ông
ta đã ca ngợi cội nguồn,
tổ tiên của người Việt
chúng ta bắt nguồn từ
một nòi giống thần tiên
tài ba, xinh đẹp, rất
đáng tự hào Mỗi người
Việt Nam ngày nay
vinh sự là con cháu thần
tiên hãy tin yêu, tôn
kính tổ tiên, dân tộc
mình
- Gọi HS đọc đoạn 2
? Chuyện Âu Cơ sinh
con có gì lạ?
trồng trọt chăn nuôi và cách ăn ở”
- Suy nghĩ, trả lời
-Suy nghĩ, trả lời
- Thảo luận trả lời
- Nghe, tiếp thu
- Đọc
- Sinh ra bọc trăm trứng, nở thành trăm
+ Giúp dân diệt trừ yêu quái
+ Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi và cách ăn ở
- Âu Cơ dòng tiên ở trên núi, thuộc dòng họ Thần Nông
+ Xinh đẹp tuyệt trần
+ Yêu thiên nhiên, cây cỏ
- Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ
-> Dân tộc ta có nòi giống cao quí, thiêng liêng: Con rồng, cháu tiên
2 Việc sinh con và chia con cuả Lạc Long Quân và
Âu Cơ
Trang 5? Ý nghĩa của chi tiết
Âu Cơ sinh ra bọc trăm
trứng nở thành trăm
người con khỏe đẹp?
- Hình ảnh bọc trăm
trứng nở trăm người
con là một chi tiết kì ảo,
lãng mạn, giàu chất thơ,
gợi cho chúng ta nhớ
tới từ “đồng bào” – một
từ gốc Hán, nghĩa là
người cùng một bọc, Ý
niệm về giống nòi cũng
bắt đầu từ đó và mở
rộng ra thành tình cảm
của dân tộc lớn, đoàn
kết nhiều nhóm người
lại với nhau như anh em
ruột thịt- dù người miền
núi hay miền xuôi,
người vùng biển hay
trên đất liền
? Lạc Long Quân và Âu
Cơ đã chia con như thế
nào?
? Ý nguyện nào của
người xưa muốn thể
hiện qua việc chia con
của họ?
- Năm mươi con theo
cha xuông biển, năm
mươi con theo mẹ lên
người con khỏe đẹp
- Phát biểu
- Nghe, tiếp thu
- Năm mươi con theo
mẹ lên núi, năm mươi con theo cha xuống biển
- Ý nguyện phát triển dân tộc: làm ăn, mở rộng và giữ vững đất đai
- Ý nguyện đoàn kết và thống nhất dân tộc
- Nghe, tiếp thu
- Âu Cơ sinh ra một cái bọc trăm trứng, nở thành trăm người con khỏe đẹp mọi người Việt Nam đều là anh
em ruột thịt do cùng một ch
mẹ sinh ra
- Năm mươi con theo mẹ lên núi, năm mươi con theo cha xuống biển thể hiện
ý nguyện phát triển dân tộc
và đoàn kết thống nhất dân tộc
Trang 6núi Biển là biểu tượng
của Nước Núi là biểu
tượng của Đất Chính
nhờ sự khai phá, mở
mang của một trăm
người con Long Quân
và Âu Cơ mà đất nước
Văn Lang xưa, tổ quốc
Việt Nam ngày nay của
chúng ta hình thành, tồn
tại và phát triển
- Gọi HS đọc đoạn 3
? Đoạn văn cho ta biết
thêm điều gì về xã hội,
phong tục, tập quán của
người Việt Nam cổ
xưa?
- Cho HS xem tranh
Đền Hùng
- Tổ chức cho học sinh
thảo luận theo bàn
? Em hãy nêu ý nghĩa
của truyện “Con rồng
cháu Tiên”
- Từ bao đời, người
Việt tin vào tính chất
xác thực của những
điều “truyền thuyết” về
sự tích tổ tiên và tự hào
về nguồn gốc, dòng
giống Tiên, Rồng rất
đẹp, rất cao quí, linh
thiêng của mình Người
Việt Nam dù miền xuôi
hay miền ngược, dù ở
- Đọc
- Ta được biết thêm nhiều điều lí thú, chẳng hạn tên nước đầu tiên của chúng ta là Văn Lang Thủ đô đầu tiên của Văn Lang đặt ở
Bạch Hạc Người con trai trưởng của Long Quân và Âu Cơ lên làm vua gọi là Hùng Vương Từ đó có phong tục nối đời cha truyền con nối, tục truyền cho con trưởng
- Thảo luận trả lời
- Nghe, tiếp thu
3 Ý nghĩa của truyện:
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt
- Đề cao nguồn gốc chung
và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền đất nước
Trang 7đồng bằng, miền núi
hay ven biển, trong
nước hay ở nước ngoài,
đều cùng chung cội
nguồn, đều là con của
mẹ Âu Cơ vì vậy phải
luôn thương yêu, đoàn
kết
Các ý nghĩa ấy còn góp
phần quan trọng vào
việc xây dựng, bồi đắp
những sức mạnh tinh
thần của dân tộc
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết
? Nghệ thuật của truyện
có gì nổi bật?
? Em hiểu thế nào là chi
tiết tưởng tượng, kì ảo?
? Các chi tiết tưởng
tượng, kì ảo có vai trò
ra sao trong truyện
“Con rồng cháu tiên”
- Có nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo
- Trong truyện cổ dân gian, các chi tiết tưởng tượng, kì ảo gắn bó mật thiết với nhau Tưởng tượng, kì ảo có nhiều nghĩa, nhưng ở đây được hiểu là chi tiết không có thật, được tác giả dân gian sáng tạo, nhằm mục đích nhất định
- Tô đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật, sự kiện trong văn bản
- Thần kì hóa, linh thiêng hóa nguồn gốc giống nòi dân tộc để chúng ta thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc mình
- Làm tăng tính hấp dẫn của tác phẩm
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
Trang 8? Ông cha ta sáng tạo ra
câu chuyện này nhằm
mục đích gì?
? Truyện đã bồi đắp cho
em những tình cảm
nào?
? Khi đến thăm đền
Hùng, Bác Hồ đã nói
như thế nào?
? Trong công cuộc giữ
nước, nhân dân ta đã
thực hiện lời hứa của
Bác ra sao?
? Còn là học sinh, em sẽ
làm gì để thực hiện lời
dạy đó của Bác?
- Gọi HS đọc ghi nhớ
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi
- Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộng đồng của người Việt
- Tự hào dân tộc, yêu quí truyền thống dân tộc, đoàn kết, thân ái với mọi người
- Các vua Hùng đã có công dựng nước Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước
- Tinh thần đoàn kết giữa miền ngược và miền xuôi Cùng đồng lòng xây dựng và bảo
vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam
- Chăm học chăm làm
- Yêu thương, giúp đỡ bạn và mọi người xung quanh
- Đọc ghi nhớ
2 Nội dung:
* Ghi nhớ: (sgk)
Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập
? Em biết những truyện
nào của các dân tộc
khác ở Việt Nam cũng
giải thích nguồn gốc
dân tộc tương tự như
truyện “Con rồng cháu
tiên”
H: Sự giống nhau ấy
khẳng định điều gì?
- Người Mường có truyện “Quả trứng to nở
ra con người”
- Người Khơ Mú có
mẹ”…
- Khẳng định sự gần gũi về cội nguồn và sự giao lưu văn hóa giữa các tộc người trên đất nước ta
IV Luyện tập:
Trang 93 Củng cố:
- Hệ thống nội dung kiến thức toàn bài
? Em hãy kể diễn cảm truyện “Con rồng cháu tiên”?\
4 Dặn dò:
- Học bài và đọc phần “Đọc thêm”
- Tập kể diễn cảm truyện “Con rồng cháu tiên”
- Soạn bài “Bánh chưng bánh giầy” để tiết sau học
6A
6B
Tiết 2 – Văn bản:
BÁNH CHƯNG, BÁNH GIẦY
(Truyền thuyết)
A Mục tiêu bài dạy:
1 Kiến thức:
- Nhân vật, sự việc, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết
- Cốt lõi lịch sử thời kì dựng nước của dân tộc ta trong một tác phẩm thuộc nhóm truyền thuyết thời kì Hùng Vương
- Cách giải thích của người Việt cổ về một phong tục và quan niệm về cách lao động, đề cao nghề nông - một nét đẹp văn hóa của người Việt
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu một văn bản thuộc thể loại truyện thuyết
- Nhận ra những sự việc chính trong truyện
3 Thái độ:
Giáo dục học sinh lòng tự hào về trí tuệ, văn hóa của dân tộc ta
B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1 Giáo viên:
- Nghiên cứu tài liệu, soạn bài
- Tranh làm bánh chưng, bánh giầy trong ngày Tết của nhân dân
2 Học sinh:
- Học thuộc bài cũ
- Soạn bài mới chu đáo
C Tiến trình tiết dạy:
1 Kiểm tra bài cũ:
H: Trình bày ý nghĩa của truyện “Con rồng cháu tiên”?
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quí, thiêng liêng của cộng đồng người Việt
Trang 10- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của
nhân dân ta ở mọi miền của đất nước ta
2 Bài mới:
Giới thiệu bài: Hằng năm mỗi khi mùa xuân về Tết đến, nhân dân ta – con
cháu của các vua Hùng từ miền ngược đến miền xuôi, vùng rừng núi cũng
như vùng biển, lại nô nức, hồ hởi chở lá dong, xay đỗ, giã gạo gói bánh
Quang cảnh ấy làm chúng ta thêm yêu quí, tự hào về nền văn hóa cổ truyền,
độc đáo của dân tộc và như làm sống lại truyền thuyết “Bánh chưng, bánh
giầy” trong ngày Tết Đây là truyền thuyết giải thích phong tục làm bánh
chưng, bánh giầy trong ngày Tết, đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên của
nhân dân, đồng thời ca ngợi tài năng, phẩm chất của cha ông ta trong việc tìm
tòi, xây dựng nền văn hóa đậm đà màu sắc, phong vị dân tộc
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức cần đạt Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung
I Tìm hiểu chung:
? Em hãy nêu cách đọc, kể văn
cảm, chú ý lời nói của Thần trong giấc mộng của Lang Liêu, giọng âm vang,
xa vắng Giọng vua Hùng đĩnh đạc,chắc, khỏe
- Kể ngắn gọn nhưng đủ ý
và mạch lạc
1 Đọc, kể, tìm hiểu chú thích
- Gọi 3 HS đọc 3 đoạn của văn
bản
- Đọc văn bản
? Em hãy nhận xét cách đọc của
bạn?
- Nhận xét
? Qua việc chuẩn bị ở nhà và
nghe bạn đọc, em nào có thể kể
lại câu truyện?
- HS kể
- GV nhận xét sau khi HS kể
xong
- Gọi 1 HS đọc các chú thích
1,2,3,4,7,8,9,12,13
- Nghe, tiếp thu
- Đọc chú thích
2 Bố cục
Trang 11?Truyện gồm có mấy đoạn? Nội
- Đoạn 1: Từ đầu …
Vương chọn người nối ngôi
theo “Hình tròn”: Cuộc đua tài dâng lễ vật
Đoạn 3: phần còn lại – kết quả cuộc thi tài
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết
II Tìm hiểu chi tiết
cách thức vua Hùng chọn người nối ngôi
? Vua Hùng chọn người nối ngôi
trong hoàn cảnh nào, với ý định
+ Giặc ngoài đã yên, vua có thể tập trung chăm lo cho dân được
no ấm
+ Vua đã già muốn truyền ngôi
+ Ý của vua: Người nối ngôi phải nối được chí vua, không nhất thiết phải là con trưởng
+ Hình thức: Điều vua đòi hỏi mang tính chất một câu đố đặc biệt để
lễ…truyền ngôi cho)
- Trong truyện cổ dân gian nước
ta cũng như nhiều nước trên thế
giới thường có những tình huống
mang tính chất những “câu đố”
Điều Vua Hùng đòi hỏi các hoàng
tử đúng là một “câu đố” một “bài
toán” không dễ gì giải được
- Nghe, tiếp thu
Trang 12- Gọi HS đọc đoạn 2 - Đọc 2 Cuộc đua tài dâng lễ
vật?
?Việc các lang đua nhau làm cỗ
thật hậu, thật ngon chứng tỏ điều
gì?
- Hình thức Hùng Vương thử tài
các con như ông thầy ra cho học
trò một đề thi, một câu đố để tìm
người tài giỏi, thông minh đồng
thời cũng là người hiểu được ý
mình Các lang suy nghĩ, vắt óc
cố hiểu ý vua cha, “Chí” của vua
là gì? Ý của vua là gì? Làm thế
nào để thỏa mãn cả hai? Các lang
đã suy nghĩ theo kiểu thông
thường hạn hẹp, như cho rằng ai
chẳng vui lòng, vừa ý với lễ vật
quí hiếm, cỗ ngon, nhưng sang
trọng Nhưng sự thật càng biện lễ
hậu, họ càng xa rời ý vua, càng
không hiểu cha mình Và câu
chuyện vì thế mà cũng trở nên
hấp dẫn
- Các lang không hiểu ý cha mình
- Nghe, tiếp thu
a Các lang đua nhau làm cỗ thật hậu, thật ngon – không hiểu ý vua cha
? Lang Liêu tuy cũng là Lang
nhưng khác các Lang ở điểm nào?
- Suy nghĩ, trả lời
b Lang Liêu
- Mồ côi mẹ, nghèo, thật thà, chăm việc đồng áng
? Vì sao Lang Liêu buồn nhất? - Vì chàng khó có thể biện
được lễ vật như các anh
em, chàng không chỉ tự xem mình kém cỏi mà còn
tự cho rằng không làm tròn
“chữ” hiếu với vua cha
? Lang Liêu được thần giúp đỡ
thần đến bảo: “Trong trời đất, không có gì quí bằng hạt gạo Chỉ có gạo mới nuôi sống con người và ăn không bao giờ chán…Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên Vương”
- Chàng được thần mách bảo lấy gạo làm bánh vì gạo nuôi sống người, ăn không chán lại làm ra được
? Sau khi thần mách bảo Lang
thứ bánh khác nhau: