Giáo án Ngữ văn Lớp 6 - Năm học 2011-2012 - Đỗ Xuân Khang

- Cốt lõi liọch sử thời kì dựng nước của dân tộc ta trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết thời kì Hùng Vương.. - Cách giải thích của người Việt cổ về một phong tục, tập quán và qua[r]

Ngày soạn: Ngày 15 tháng 8 năm 2011 Ngày dạy: Ngày 17 tháng 8 năm 2011

Tiết 1,2,3

(Hướng dẫn đọc thêm: Con Rồng, cháu Tiên; Bánh Chưng bánh giầy)

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết về đề tài giữ nước

- Những sự kiện và di tích phản ánh lịch sử đấu tranh giữ nước của ông cha ta

được kể trong một tác phẩm truyền thuyết

2 Kĩ năng.

- Đọc – hiểu văn bản truyền thuyết theo đặc trưng thể loại

- Thực hiện thao tác phân tích một vài chi tiết nghệ thuật kì ảo trong văn bản

- Nắm bắt tác phẩm thông qua hệ thống các sự việc được kể theo trình tự thời gian

3 Thái độ.

- Tự hào về truyền thống anh hùng trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc

B Chuẩn bị

GV: SGV, SGK, tranh ản Thánh Gióng

HS: Đọc, soạn bài

PP: Ván đáo, thảo luận, phân tích

C Các bước tiến hành:

1 ổn định lớp.

2 Kiểm tra bài cũ:

- Nêu ý nghĩa truyện “Bánh chưng, bánh giầy”?

- Cảm nhận của em về nhân vật Lang Liêu ?

3 Bài mới:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Hoạt động 1: Tạo tâm thế

*Mục tiêu: tạo tâm thế và định hướng chú ý học tập

*Thời gian: ( 1' )

* Phương pháp, kĩ thuật: Thuyết trình, vấn đáp

Tuaàn trửụực chuựng ta ủaừ hoùc hai truyeọn thuoọc theồ

loùai daõn gian, hoõm nay chuựng ta seừ tỡm hieồu tieỏp moọt

caõu chuyeọn cuứng theồ loaùi ủoự laứ chuyeọn Thaựnh Gioựng.

HS nghe

Hoạt động 2: Tri giác

* Mục tiêu: Tìm hiểu chung về văn

bản

* Thời gian: 15’.

I/ Đọc, tìm

hiểu chú thích:

* Phương pháp, kĩ thuật: Đọc, thảo

luận, thuyết trình, vấn đáp

GV nêu yêu cầu :

Giọng ngạc nhiên , hồi hộp ở đoạn

Gióng ra đời

Lời Gióng trả lời sứ giả đĩnh đạc,

nghiêm trang

Đoạn cả làng nuôi Gióng đọc giọng

háo hức, phấn khởi

Đoạn Gióng đánh giặc giọng khẩn

trương, mạnh mẽ

đoạn cuối giọng chậm, nhẹ

Truyện gồm những sự việc chính

nào?

H? NV trung tâm của truyền thuyết này

là NV nào?

TT có một số nv: bà mẹ, dân làng, sứ

giả, giặc Ân

Hoạt động 3: Phân tích:

* MT: Tìm hiểu chi tiết truyện.

* Thời gian: 70’

* Phương pháp, kĩ thuật: Thảo luận,

vấn đáp, động não

Gọi HS đọc: từ đàu giết giặc cứu

nước

 Phần đầu kể về sự việc gì?

 Sự ra đời của Gióng được tg dân

gian giới thiệu ntn?

Em có nhận xét gì về các chi tiết

trên?

 Theo em , những chi tiết tưởng

tượng, kỳ ảo có ý nghĩa gì? ( Đọc chi

tiết đó, em có thích thú, có muốn theo

dõi không?

GV dẫn dắt: sự kiện giặc Ân sang xâm

chiếm bờ cõi Vua cho sứ giả đi tìm

người tài giỏi cứư nước

 Khi nghe lời rao của sứ giả, Gióng

có sự thay đổi kỳ lạ ntn?

 Câu nói đó với ai? Trong hoàn cảnh

nào?

HS đọc

Hs khác nhận xét

Hs kể kỹ đoạn Gióng đánh giặc

1/ Sự ra đời kỳ lạ của Gióng

2/ Gióng gặp sứ giả, cả làng nuôi Gióng

3/ Gióng cùng nd chiến đáu và chiến thắng giặc Ân

4/ Gióng bay về trời

NV Thánh Gióng

Bà mẹ ướm vào vết chân to về thụ thai

Bà mẹ mang thai 12 tháng

Lên 3 không biết nói , biết cười

Chi tiết kỳ ảo, được sáng tác bằng trí tưởng tượng của nd ta

Chi tiết cuốn hút, tạo sự tò mò, hấp dẫn với người đọc

Gióng cất tiếng nói

HS đọc câu nói của Gióng

Đó là lời yêu cầu cứu nước, là

1/ Đọc, kể

2/ Tìm hiểu 1 số

từ ngữ khó: 3/ Bố cục truyện:

I/ Tìm hiểu chi tiêt văn bản:

Hình tượng nhân vật Thánh Gióng 1/ Sự ra đời

và tuổi thơ của Gióng

* nguồn gốc ra đời

Câu nói

đầu tiên

 ý nghĩa cảu lời nói đó?

GV: “ Không nói thì để bắt đầu nói thì

điều quan trọng nói lời yêu nước, cứu

nước” ý thức đ/v đát nước được đặt lên

đàu tiên với người anh hùng

Gọi Hs đọc: càng lạ hơn giết giặc cứư

nước

 Nêu chi tiết kỳ lạ trong phần VB

trên?

GV cung cấp thêm 1 số dị bản khác

Dân gian kể rằng khi Gióng lớn ăm

những 3 nong cơm với 3 nong cà, uống

một hơi nước cạn đà khúc sông

 Theo em, chi tiết: Gióng lớn

nhanh bà con vui lòng có ý nghĩa

ntn?

GV: Gióng là con của muôn bà mẹ, của

nd Người anh hùng từ dân mà ra, sức

mạnh cảu dân tộc tập trung thể hiện

trong sức mạnh của Gióng

Em hãy kể 1 chi tiết miêu tả vị thần

trong truyện thần thoại mà em đã đọc?

H?NV Gióng có gì khác với các vị thần

trong truyện thần thoại đó?

Sự khác nhau đó có ý nghĩa gì?

Đọc diễn cảm: giặc đã đến oai phong

 ý nghĩa của chi tiết: chú bé vươn

vai ?

H? Bằng lời văn của mình, em hãy kể

lại đoạn Gióng ra trận đánh giặc?

 Nhận xét cách miêu tả trong đoạn

văn?

Chi tiết: roi sắt gẫy có ý nghĩa

ntn?

Tại sao đánh giặc xong, Gióng lại

bay về trời?

niềm tin sẽ chiến thắng giặc ngoại xâm

Gióng lớn nhanh như thổi

Gióng lớn lên bằng những thưc

ăn, đồ mặc của nd Sức mạnh dũng sĩ của Gióng được nuôi dưỡng từ những cái bình thường nhất, bằng tinh thần

đoàn kết của nd

Miêu tả thần trụ trời

Thần được nd sinh ra , nuôi nấng

Gióng gần gũi với nd, mang tính con người

HS đọc và kể

Sức sống mãnh liệt, kỳ diệu của dân tộc ta mỗi khi gặp khó khăn

HS kể

Sinh động, cụ thể như mở ra trước mắt ta bức tranh hoành tráng, kỳ vĩ về người anh hùng

đánh giặc, cứu nước

Gióng đánh giặc bằng mọi thứ

vũ khí mà non sông đất nước ban cho

Gióng ra đời đã phi thường, ra

đi cũng phi thường ND muốn thể hiện tình cảm yêu mến ,

Cả làng, cả nước nuôi nấng, giúp

đỡ Gióng chuẩn bị ra trận

2/Gióng cùng toàn dân chiến

đấu và chiến thắng giặc ngoại xâm:

GV: đánh giặc xong, Gióng không hề

đòi hỏi công danh Dấu tích của chiến

công, Gióng để lại cho quê hương “

AH thế mới thật Ah, thật vĩ đại.Cũng

như nd, đuổi xong giặc lại trở về với

luống cày, với đồ nghề của mình không

chờ khen thưởng gì”

Những dấu tích lịch sử nào còn sót

lại đến nay chững tỏ câu chuyện trên

không hoàn toàn là TT?

Hoạt động 4: Tổng kết:

* MT: ý nghĩa của văn bản

* Thời gian: 5’

* Phương pháp, kĩ thuật: Phân tích,

tổng hợp vấn đề

 ý nghĩa của hình tượng Thánh

gióng?

Qua câu chuyện giúp em hiểu gì về

tình cảm của nd ta đối với người anh

hùng?

Hoạt động 5: Luyện tập:

* Mục tiêu: HS thực hành luyện tập

* Thời gian: 10’

* Phương pháp, kĩ thuật: thực hành,

luyện tập

Chi tiết nào để lại ấn tượng sâu sắc

trong tâm trí em?

trân trọng, muốn giữ mãi hả

người AH nên đã để Gióng trở

về với cõi vô biên, bất tử Bay lên trời, Gióng là non nước, đất trời, là mọi người dân Văn Lang

HS tìm những di tích về Phù

Đổng tHiên Vương

Tiêu biểu cho lòng yêu nước, tinh thần chống giặc ngoại xâm của nd ta trong buổi đầu dựng nước, giữ nước Gióng là tập hợp sức mạnh của toàn dân tộc

Sự trân trọng và lòng biết ơn

HS thảo luận

HS trình bày sau khi đã thảo luận, thống nhất

III/ Tổng kết:

IV/ Luyện tập:

4 Kiểm tra - đánh giá.

H? Phát biểu cảm nghĩ của em sau khi học xong truyện Thánh Gióng?

H? Kể lại diễn cảm truyện Thánh Gióng?

5 Hướng dẫn về nhà

Kể được truyện

- Nắm được ý nghĩa của truyện

- ý nghĩa của phong trào Hội khoẻ Phù Đổng

- Soạn: Từ mượn

- -Tiết 2,3:

Hướng dẫn đọc thêmVăn bản: con rồng, cháu tiên;

bánh chưng, bánh giầy

(Truyền thuyết)

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Khái niệm thể loại truyền thuyết

- Nhân vật, sự kiên, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết giai

đoạn đầu

- Bóng dáng lịch sử thời kì dựng nước của dân tộc ta trong một tac phẩm văn học dân gian thời kì dựng nước

2 Kĩ năng:

- Đọc diễn cảm văn bản truyền thuyết

- Nhận ra những sự việc chính của truyện

- Nhận ra một số chi tiết tưởng tượng kì ảo tiêu biểu trong truyện

3 Thái độ:

- Tự hào về nguồn gốc dân tộc

B Chuẩn bị:

GV: SGK,SGV, Các tài lệu về văn học dân gian, soạn giáo án

HS: đọc kĩ văn bản, trả lời các câu hỏi, bài tập trong Sgk

PP: Vấn đáp, thảo luận, kể chuyện

C Tiến trình các hoạt động dạy - học.

1 ổn định lớp.

2 Kiểm tra: Sách vở, bài soạn của học sinh.

3 Bài mới:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Hoạt động 1: Tạo tâm thế

*Mục tiêu: tạo tâm thế và định hướng chú ý học tập

*Thời gian: ( 1' )

* Phương pháp, kĩ thuật: Thuyết trình, vấn đáp

Giới thiệu bài: Mụỷ ủaàu chửụng trỡnh vaờn hoùc lụựp

6, chuựng ta seừ tỡm hieồu veà coọi nguoàn cuỷa daõn toọc

Vieọt Nam qua caõu chuyeọn “CON ROÀNG CHAÙU

TIEÂN” Caõu chuyeọn naứy thuoọc theồ loaùi truyeàn

thuyeỏt vaứ chuựng ta cuừng tỡm hieồu xem theồ loaùi

truyeàn thuyeỏt laứ theồ loaùi nhử theỏ naứo?

HS nghe

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

Hoạt động 2: Tri giác

* Mục tiêu: đọc, tìm

hiểu chung về văn bản.

* Thời gian: (10')

* Phương pháp, kĩ

I Tìm hiểu chung văn bản.

1 Đọc - kể.

thuật :Đọc, thảo luận,

thuyết trình, vấn đáp

- GV hướng dẫn hs đọc

Chú ý cách đọc: rõ ràng

rành mạch Nhấn giọng

ở những chi tiết kỳ ảo,

hoang đường

- GV đọc mẫu một vài

đoạn

- Gọi hs đọc tiếp

Truyện gồm những sự

việc chính nào?

Từ việc nắm được các

sự kiện cơ bản của

truyện, em hãy kể lại

câu chuyện ?

GV kết luận: Đó là câu

chuyện truyền thuyết về

đời Vua Hùng

 Em hiểu thế nào là

truyền thuyết?

GV: CRCT là TT về

thời Vua Hùng, thời đại

mở đầu lịch sử VN gắn

với nguồn gốc dân tộc

- HS đọc

- HS khác nhận xét cách

đọc của bạn

- Các sự việc chính:

1, Giới thiệu Lạc Long Quân và Âu Cơ Sự gặp

gỡ kỳ lạ của họ

2, LLQ và Âu Cơ nên

vợ, nên chồng

3, Sự sinh nở kỳ lạ của

Âu Cơ: bọc trăm trứng

4, Cuộc chia tay giữa LLQ và Âu Cơ

5, Sự ra đời của nhà nước Văn Lang và triều

đại Vua Hùng

- HS kể

- HS khác nhận xét

- Truyền thuyết là loại truyện dân gian truyền miệng kể về các nv và

sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng, kỳ ảo TT thể hiện cách đánh giá của

nd đối với các sự kiện

và nv lịch sử được kể

2 Tìm hiểu chú thích.

- Truyền thuyết (SGK)

và công cuộc dựng

nước, giữ nước dưới thời

Vua Hùng Đây là

những thần thoại đã

được lịch sử hoá

 VB có thể chia làm

mấy phần? Nêu nội

dung từng phần?

 Xác định PTBĐ

chính của VB? Kết hợp

pt nào nữa?

Hoạt động 3:Phân tích

* Mục tiêu: Đọc, tìm

hiểu chi tiết văn bản

* Thời gian: 10'

* Phương pháp, kĩ

thuật: Thảo luận, phân

tích, động não

GV hướng dẫn

 Truyện kể về ai? Họ

có nguồn gốc ntn?

 Trong trí tưởng tượng

của người xưa, LLQ

hiện lên với những đặc

điểm phi thường nào về

nòi giống và sức mạnh?

 Em có nhận xét gì về

những chi tiết trên?

AC hiện lên với

những đặc điểm đáng

quí nào về giống nòi,

nhan sắc, đức hạnh?

Những điểm đáng quí

đó ở AC là biểu hiện

của 1 vẻ đẹp ntn?

- Từ đầu -> “Long Trang”: Giới thiệu nv LLQ và AC

- tiếp theo -> “lên

đường”: Kết quả kì lạ của việc kết duyên giữa LLQ và AC

- Còn lại: Giải thích nguồn gốc dân tộc

- Tự sự + Miêu tả

HS tự tìm hiểu truyện

- HS đọc

- Nguồn gốc kì lạ: đều

là thần

- Lạc Long Quân: con trai thần Long Nữ, mình rồng, sức khoẻ vô địch

Thần có tài năng phi thường: diệt trừ Ngư

Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi, cách ăn ở

- LLQ mang vẻ đẹp cao quí của bậc anh hùng

- Âu Cơ: Thuộc dòng thần Nông, xinh đẹp tuyệt trần, yêu thiên nhiên cây cỏ

3 Bố cục.

- Ba phần

4 Phương thức biểu đạt.

- Tự sự + Miêu tả

II Tìm hiểu chi tiết văn bản.

1 Hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ.

- Nguồn gốc: thần

+ LLQ mang vẻ đẹp của bậc anh hùng

+ Âu Cơ mang vẻ đẹp cao

 Nhận xét chung gì về

nguồn gốc, hình

dáng của 2 nv trên?

GV: Cả 2 vị thần đều là

những vị anh hùng kiến

tạo nền văn minh Âu

Lạc Truyện hấp dẫn

người đọc với những chi

tiết Rồng ở dưới nước và

Tiên trên non gặp nhau,

yêu thương nhau và kết

duyên vợ chồng, phản

ánh thời kỳ gia đình của

người Việt cổ

-GV gọi HS đọc phần 2

LLQ và Âu Cơ kết

duyên, chuyện Âu Cơ

sinh nở có gì kỳ lạ?

GV: LLQ tượng trưng

cho nước, Âu Cơ tượng

trưng cho đất Cả 2 thần

tượng trưng cho đất

nước, núi sông giữa cha

kỳ diệu, mẹ thiêng liêng

tạo nên Tổ Quốc VN

 ý nghĩa của chi tiết

kỳ lạ trên?

GV liên hệ với từ “đồng

bào” trong câu nói của

Bác Hồ

Khi tả 100 con trai

của Âu Cơ, người xưa

nhấn mạnh vào chi tiết

nào?

 Quan sát bức tranh

Tranh minh hoạ cảnh

gì?

Đọc lời của LLQ

LLQ và Âu Cơ chia

con ntn và để làm gì?

- Vẻ đẹp cao quí của người phụ nữ

- Kỳ lạ, đẹp đẽ, lớn lao

- HS đọc

- Sinh ra bọc trăm trứng,

nở ra 100 người con trai

- Bọc trăm trứng biểu tượng cho sức mạnh cộng đồng của người Việt

- Con nào con ấy hồng hào, đẹp lạ thường

- 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi để cai quản các phương: kẻ

quí của người phụ nữ

-> Kỳ lạ, đẹp đẽ, lớn lao

2 Âu Cơ sinh nở và ý nghĩa của việc chia con.

- Sinh ra bọc trăm trứng,

nở ra 100 người con trai khỏe đẹp

- 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi để cai

 Theo em, chi tiết trên

nhằm giải thích điều gì

về lịch sử?

 Bằng sự hiểu biết cua

rem về ls chống ngoại

xâm và công cuộc dựng

xây đất nước của dân

tộc, em thấy lời căn dặn

của LLQ sau này có

được con cháu thần thực

hiên không?

- GV gọi HS đọc phần

cuối truyện

Truyện kết thúc bằng

sự việc nào?

Chi tiết người con

trưởng lên làm vua

nhằm giải thích điều gì?

Theo em, cốt lõi ls

trong truyện là gì?

GV: Sự kết hợp giữa bộ

lạc Lạc Việt và Âu Việt

và nguồn gốc chung của

các cư dân Bách việt là

có thật Chiến tranh về

tự vệ ngày càng trở nên

ác liệt đòi hỏi phải huy

động sức mạnh của cả

cộng đồng ở thời đại

Hùng vuơng và công

cuộc chống lũ lụt để xây

dựng đời sống nông

nghiệp định cư, bảo vệ

địa bàn cư trú thời ấy

cũng là có thật

Em hiểu thế nào là

chi tiết tưởng tượng, kỳ

ảo? Vai trò?

trên cạn, người dưới nước

- Lý giải sự phân bố dân cư ở nước ta

- HS thảo luận và tìm dẫn chứng để chứng minh

- HS đọc

- Việc thành lập nhà nước đầu tiên trong lịch sử

- Phản ánh mối quan hệ

và thống nhất của các cư

dân người Việt thời xưa

- Chi tiết không có thật

được dg sáng tạo

Vai trò: Tô đậm tính chất kỳ lạ, lớn lao, đẹp

đẽ của các nv, sự kiện

quản các phương

-> Phát triển dân tộc,

đoàn kết, giúp đỡ nhau

3 Sự hình thành triều

đại Hùng Vương.

- Con trưởng lên làm vua -> Văn Lang

-> Thành lập nhà nước

đầu tiên trong ls dân tộc

GV mở rộng: Chi tiết

tưởng tượng, kỳ ảo trong

truyện cổ dân gian gắn

liền với quan niệm, tín

ngưỡng của người xưa

về thế giới

VD: Quan niệm về các

thế giới như trần gian

âm phủ, thuỷ phủ Về sự

đan xen giữa tg thần và

tg người Quan niệm

vạn vật đều có linh hồn

Hoạt động 4: Tổng kết

* Mục tiêu: ý nghĩa của

truyện

* Thời gian: 5'

* Phương pháp, kĩ

thuật: Phân tích, thảo

luân, tổng hợp

 ý nghĩa của truyện?

Em biết những truyện

nào của các dân tộc

khác ở VN cũng giải

thích nguồn gốc dân tộc

như truyện: con

Rồng ?

 Sự giống nhau ấy

khẳng định điều gì?

 Truyền thuyết CRCT

bồi đắp cho em những

t/c gì?

Hoạt động 5: Luyện

tập

* Mục tiêu: Nắm chăc

hơn nộ dung, ý nghĩa

của truyện

* Thời gian: 5'

*Phương pháp, kĩ

thuật: Thực hành

Thần kỳ hoá, tin yêu , tôn kính tổ tiên dân tộc mình

Tăng sức hấp dẫn cho truyện

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý của dân tộc VN và biểu hiện

ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nd ta ở mọi miền đất nước

- Mường: quả trứng to

nở ra người

- Khơ Me: quả bầu mẹ

- Sự gần gũi về cội nguồn và sự giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trên nước ta

- HS bộc lộ

III Tổng kết.

(Ghi nhớ - SGK)

IV Luyện tập