khoẻ không có lại bị đánh đập dã man người tù phải làm một công việc hết sức nặng nhọc là đập đá đòi hỏi phải có sức khoẻ … Thế mà bằng ngòi bút khoa trương tác giả đã làm nổi bật sức mạ[r]
Trang 1Bài 15 - Tiết 57
Kiểm tra tiếng việt
1) Tìm những từ có nghĩa rộng hơn so với nghĩa các từ ở mỗi nhóm sau: (1 đ)
a) Danh dự, độngtừ, tính từ, trợ từ, thán từ
b) Sụt sùi, nức nở, rấm rứt, thút thít
2) Tìm trường từ vựng của từ: sâu, mềm (2đ)
3) Đoạn thơ sau:
Trên con đường viền trắng mép đồi xanh
Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết
Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biết
Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon
Có: a) 3 từ tượng hình
b) 4 từ tượng hình
c) 5 từ tượng hình (1 đ)
4) Trong câu sau: “Trong lò, lửa cháy nom đến vui mắt và tỏ ra hơi nóng dịu dàng “có”:
a) Trợ từ
b) Thán từ
c) Tình thái từ (1 đ)
5) Gạch dưới và giải thích những từ có phép nói quá trong câu: “Biết hắn đã đi guốc trong bụng mình, tôi chỉ còn ngồi im”
6) Cần chú ý tình huống giao tiếp khi dùng:
a) Trợ từ
b) Thán từ
c) Tình thái từ (1đ)
7) Đoạn văn sau có bao nhiêu câu ghép?
“ Luôn mấy hôm, tôi thấy Lão Hạc chỉ ăn khoai Rồi thì khoai cũng hết Bắt đầu từ đấy, lão chế tạo được món gì ăn món ấy Hôm thì lão ăn sung luộc, hôm thì lão ăn rau má, với thỉnh thoảng một vài củ ráy hay bữa trai, bữa ốc”
a) 1 câu ghép
b) 2 câu ghép
c) 3 câu ghép
Đó là: a) Câu ghép chính phụ
b) câu ghép liên hợp (2đ)
8) Điền dấu câu thích hợp (ngoặc đơn, hai chấm, ngoặc kép) vào đoạn văn sau: (2đ)
Một tai hoạ đến mà đứa ích kỷ thì không hề biết trước được Đó là không trông thấy tôi nhưng chị Cốc đã trông thấy Dế Choắt đang loay hoay ở cửa hang Chị Cốc liền quát lớn
- Mày nói gì?
- Lạy chị, em nói gì đâu!…
- Chối hả? Chối này!
Mỗi câu Chối này, chị Cốc lại giáng một mỏ xuống…
Trích chương I Dế Mèn phiêu lưu ký… Tô Hoài
Trang 2Bài 15 - Tiết 57
Văn bản
CẢM TÁC VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG
Phan Bội Châu
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của những nhà nho yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ 20, những người mang chí lớn cứu nước, cứu dân, dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, niềm tin không dời đổi vào sự nghiệp giải phóng dân tộc
- Cảm nhận được giọng thơ khẩu khí hào hùng của các nhà sĩ cách mạng với lối nói khoa trương giàu sức biểu cảm, hình ảnh thơ mạnh mẽ
B TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC
1 ỔN ĐỊNH
2 KIỂM TRA BÀI CŨ:
- Kiểm tra bài soạn.
3 GIỚI THIỆU BÀI MỚI.
Đầu thế kỷ 20, những nhà chí sĩ cách mạng như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh vốn xuất thân là nhà nho nhưng lại là những con người tiên tiến của thời đại mới Với khát vọng duy tân đất nước, cải cách xã hội, đánh đuổi giặc thù, họ bất chấp hy sinh, dù rơi vào vòng tù ngục, những con người ấy vẫn xem thường hiểm nguy và làm thơ bày tỏ chí khí của mình Một trong những bài thơ thể hiện điều này là “Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông”
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ GHI BẢNG
* Hoạt động 1:
Hướng dẫn học sinh đọc thơ, phần đọc thêm:
- Cho biết vài nét về tiểu sử Phan Bội Châu
=> Từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, có tài văn chương thi phú Cuộc đời
ông cá 3 giai đoạn:
+ 1886_ 1905: chuẩn bị
+ 1905 _ 1925: lưu lạc ở nước ngoài
+ 1925 _ 1940: Oâng già bến ngự
-> một cuộc đời yêu nước sôi nổi, đầy nhiệt tình
I ĐỌC VÀ TÌM
THÍCH:
1) Tác giả:
- Phan Bội Châu (1867- 1940)
- Quê tỉnh Nghệ An
- Học sinh nhắc lại kiến thức thể thơ Đường luật thất ngôn bát cú (
về số câu, chữ, đối, vần, bố cục) Kể tên những bài đã học được làm
theo thể thơ này
- Nêu xuất xứ bài thơ
- Bài thơ được ra đời trong hoàn cảnh nào? (SGK)
2) Tác Phẩm :
- Thể loại :thơ Đường Luật thất ngôn bát cú
- Trích “Ngục trung thư”
* Hoạt động 2: Đọc - Hiểu văn bản Phân tích hai câu đầu.
- đọc hai câu đầu
- Tìm hiểu khí phách ngang tàng của tác giả khi rơi vào vòng tù ngục
- Đoạn thơ sử dụng biện pháp tu từ gì?
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1) Đề:
Vẫn… vẫn … Chạy mỏi chân…
Trang 3- Giọng thơ có gì đặc biệt?
=> Điệp từ “vẫn” gợi lên một phong thái ung dung, thanh thản, một khí
phách ngang tàng của người cách mạng dù sống trong cảnh ngục tù Aùn
chém đã kề cổ, vậy mà người tù cách mạng còn hóm hỉnh cho rằng nhà
lao là nơi mình chủ động tìm đến để nghỉ chân Con người đã biến cái bị
động thành chủ động không bao giờ để hoàn cảnh đè bẹp mình Đây là
giọng thơ khẩu khí thường gặp trong văn thơ truyền thống
-> phong thái ung
dung, khí phách hiên ngang
-> Bản lĩnh phi thường
* Thảo Luận:
* Hoạt động 3: Phân tích 2 câu 3+4
- Chuyển sang phần thức, giọng thơ thay đổi ra sao? (ngậm ngùi xót
xa)
- Qua hai câu thơ, em hình dung cuộc đời hoạt động cách mạng của
cụ Phan Bội Châu như thế nào?
- Nói về cuộc đời mình, tác giả có phải để than thân không? Vì sao?
=> Cuộc đời hoạt động cách mạng đầy bất trắc gần 10 năm Con người
ấy không quê hương, không gia đình, đi đến đâu cũng bị kẻ thù săn đuổi
Nói ra điều này, cụ Phan không phải để than thân vì đằng sau bi kịch cá
nhân là nổi đau chung của cả dân tộc
2) Thực:
Đã khách bốn bể ><
lại người năm châu…
- Qua đoạn thơ, em hiểu được tấm lòng đối với đất nước và tầm vóc
của người tù cách mạng như thế nào?
=> Đây là nổi đau mất nước của một bậc anh hùng Nghệ thuật đối với
năm châu >< bốn bể cho thấy tầm vóc lớn lao của người tù
-> tấm lòng yêu nước thiết tha, tầm vóc lớn lao
* Hoạt Động 4: Phân tích 2 câu 5 + 6
- Thử giải thích ý nghĩa 2 câu thơ (2 câu thơ thể hiện quan niệm sống
của tác giả như thế nào? Em có nhận xét gì về cách biểu đạt tình cảm ở
đây?)
3) Luận:
Bủa tay ôm chặt … >< mở miệng cười tan…
(Hoài bão lớn lao: trị nước, cứu đời, thái độ ngạo nghễ trước kẻ thù ->
cách nói khoa trương)
=> Quan niệm sống cao cả của cụ Phan được thể hiện bằng giọng thơ
khẩu khí Bậc anh hùng hào kiệt dù gặp bi kịch ở mức độ nào thi 2 ý chí,
lý tưởng cũng không dời đổi
-> Giọng thơ khẩu khí thể hiện hoài bảo lớn lao, thái độ ngạo nghễ trước kẻ thù
* Hoạt động 5: Phân tích hai câu cuối
- Nêu những biện pháp nghệ thuật trong đoạn thơ (Điệp từ, ngắt
nhịp)
( Điệp từ ngắt nhịp làm ý thơ thêm mạnh mẽ, dứt khoát, khẳng định con
người còn sống là còn đeo đuổi sự nghiệp chính nghĩa mà không sợ bất
kỳ một thử thách nào)
4) Kết:
Thân ấy vẫn còn, còn… … sợ gì đâu
-> niềm tin vào chính nghĩa, xem thường cảnh lao tù
Hoạt động 6 Nhận xét tổng quát về cảm hứng bao trùm bài thơ.
- Theo em, cảm hứng bao trùm bài thơ là gì?
( Cảm hứng lãng mạn hào hùng : niềm tin vào chính nghĩa, vượt lên
thực tại khắc nghiệt của ngục tù)
- Nêu giá trị nội dung, nghệ thuật bài thơ.
- Đọc “Ghi nhớ”
III GHI NHỚ:
(SGK)
* Hoạt động 7: Luyện tập. IV LUYỆN TẬP:
So sánh giọng thơ của
Trang 4bài thơ này với 2 bài
“Bạn đến chơi nhà” và
“Qua đèo ngang”
Giải bài tập :
- Bạn đến chơi nhà: giọng vui đùa, hóm hỉnh , thân mật
- Qua đèo ngang: giọng trầm buồn
- Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông: hào hùng, mạnh mẽ trở thành một phong cách thơ trữ tình cách mạng có sức lôi cuốn
Củng cố:
- Cảm hứng lãng mạn của bài thơ được biểu hiện như thế nào?
Dặn dò:
- Học bài, Tâp phân tích hai câu mà em thích nhất
- Soạn “ Đập đá ở Côn Lôn”, chuẩn bị tư liệu về Côn Đảo
Bài 15 - Tiết 57
Văn bản
CẢM TÁC VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG
(Bài 2)
Phan Bội Châu
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
- Giúp học sinh:
+ Cảm nhận được vẻ đẹp của những nhà thơ yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ 20, những người mang chí lớn cứu nước, cứu dân dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không dời đổi vào sự nghiệp giải phóng dân tộc
+ Cảm nhận được giọng thơ khẩu khí hào hùng của nhà chí sĩ cách mạng đầu thế kỷ 20 với lối nói khoa trương giàu sức gợi cảm, biểu cảm, hình ảnh thơ mạnh mẽ, khoáng đạt
B TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC:
1 Ổn định - Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra phần sưu tầm, sáng tác (nếu có) của học sinh ở chương trình địa phương phần văn
2 Vào bài:
- Phan Bội Châu là nhà cách mạng kiệt xuất, nổi tiếng của đất nước Việt Nam Tinh thần của
ông trong hoàn cảnh cũng hiên ngang bất khuất Ý chí kiên cường, khẩu khí mạnh mẽ được bộc lộ qua bài “Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông” của ông
3 Hoạt động dạy và học:
- Giới thiệu thêm để học sinh nắm được không khí lịch sử của đất nước
ta vào những năm XX:
Trang 5Đó là những năm đen tối của lịch sử dân tộc Cuối thế kỷ XIX, khi các phong trào đấu tranh vũ trang chống Pháp lần lượt bị thất bại, một bầu không khí đau thương bao trùm xã hội Trong văn chương, bên cạnh những bài thơ hoành tráng, đã xuất hiện những tiếng thở dài bất lực: “vẫn biết thời
cơ lỡ rồi”, hoặc tiếng than: “trời chẳng chiều người”…
Ngọn cờ cần vương đã đổ và báo chí phục quốc vẫn âm ỉ sôi trào Những chí sĩ cách đầu thế kỷ XX như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh vốn xuất thân từ nhà nho nhưng lại là những con người tiên tiến của thời đại mới, học đã vượt qua khỏi mớ giáo lý thánh hiền xưa để tiếp cận những tư tưởng dân chung, dân quyền mới Học đau đớn xót xa cho đồng bào đang chịu cảnh lầm than nô lệ, họ say sưa cổ động duy tan đất nước, cải cách xã hội Họ nuôi khát vọng xoay chuyển càn khôn, đánh đuổi giặc thù để “ Đêm xuân về lại trong non nước nhà” Với lý tưởng đó, họ lao vào cuộc đấu tranh mới bất chấp mọi gian khổ, hy sinh, thậm chí phải đối diện với cái chết, học cũng không hề sờn lòng, nản chí
“Nếu chết xong đi thế cũng cũng hay” … Bởi thế đối với học, dẫu có
sa cơ lỡ vận, rơi vào vòng tù đày chẳng qua chỉ chỉ là bước chân tạm nghỉ trên con đường đấu tranh dài dặc Vào tù, các chí sĩ cách mạng cả chún ta thường hay làm thơ để bày tỏ chí khí của mình Bài thơ
“Cảm tác vào nhà Ngục Quảng đông” được sáng tác vào năm 1914 khi Phan Bội Châu bị bắt giam ở Quảng Đông (Trung Quốc)
+ Giới thiệu về tác giả Phan Bội Châu.
- Thuở nhỏ, Ông sớm có lòng yêu nước, ghét giặc Tây, quan lại tay sai Năm 17 tuổi ông đã có những hoạt động kháng Pháp mạnh mẽ (viết bài hịch : Bình Tây Thu Bắc, lập đội quân kháng chiến ….)
- Trong cuộc đời họat động của mình Phan Bội Châu đã sáng tác rất nhiều thơ văn và coi đó là một bộ phận không thể thiếu được trong cuộc vận động cứu nước Sáng tác của ông chia làm hai thời kì
1 Trước 1945 : thơ văn chứa chan nhiệt tình, là những đoạn văn bài thơ
“Nảy lửa” ,những câu thơ “Dậy sóng” có sức cổ vũ rất mạnh mẽ phong trào yêu nước và cách mạng của nhân dân ta Oâng là người sáng lập ra hội Duy Tân là lãnh đạo của phong trào Đông Dương, Việt Nam Quang Phục hội… Mục tiêu của ông là đánh Pháp giành độc lập
2 Từ năm 1926-1940 : ông bị bắt và giam lỏng ở Huế cho đến hết cuộc đời
nhưng ông vẫn lấy ngòi bút làm vũ khí
Tìm hiểu thể thơ Đường:
Bài “Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông” là một bài làm theo thể thơ: thất ngôn bát cú Đường Luật
- Thể thơ Đường ra đời từ thời nhà Đường với những quy định, và luật lệ rõ ràng mà sau này các nhà thơ Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản sử dụng để khai thác
- Gồm 4 loại chính: Thất ngôn bát cú, Thất ngôn tứ tuyệt, Ngũ ngôn bát cú, Ngũ ngôn tứ tuyệt Chúng ta chủ yếu học: Thất ngôn bát cú ( Bài có 8 câu, mỗi câu có 7 chữ)
* Thất ngôn bát cú:
1 Bố cục: 4 phần:
+ Đề: Câu 1 (phá đề): mở ý của đầu bài.
Trang 6Câu 2 (thừa đề): tiếp ý của phá đề và chuyển sang ý của thân bài
+ Thực: Câu 3 + 4: Miêu tả, trình bày ý của đầu bài.
+ Luận: câu 5 + 6: Bình luận, mở rộng thêm ý của đầu bài.
+ Kết: câu 7 + 8: Khái quát lại ý toàn bài, nâng ý bài thơ lên, gây âm vang
và liên tưởng cho người đọc Đây thường là câu làm nổi bật chung đề của
bài thơ
2 Vần: Gieo ở tiếng cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8
3 Đối: Hai cặp câu 3 >< 4; 5 >< 6: đối gồm có: đối nghĩa, đối thanh, đối từ
loại; Đối ngẫu có tác dụng tạo nên vẻ đẹp hài hoà, cân đối của câu thơ,
khắc họa thêm ý nghĩa câu thơ và làm cho âm hưởng câu thơ nhịp nhàng,
uyển chuyển
4 Luật: căn cứ vào tiếng thứ hai của câu 1 Nếu đó là thanh bằng thì bài
thơ làm theo luật bằng và ngược lại
5 Niêm: Tiếng thứ 2, 4, 6 (nhất tam ngủ bất luận, nhị tứ lục phân minh)
Câu 1 với câu 8, câu 2 với câu 3, câu 4 với 5, câu 6 với 7; -> Sự liên hệ về
thanh bằng, trắc
6 Nhịp: thường là 2/2/3 hoặc là 3/4, 4/3
* Chú ý: Mỗi câu thơ thường là một dòng thơ diễn đạt một ý trọn vẹn Đọc
câu nào rõ câu ấy Nghỉ hơi sau mỗi câu chú ý ngắt nhịp giữa câu ngắn hơi,
nghỉ hơi, cuối câu
* Hoạt động 1:
Đọc và tìm hiểu Sgk/146.
- Giáo viên đọc mẫu: hướng dẫn đọc – giọng đọc mạnh mẽ kiên quyết, gọi
học sinh đọc
- Giải thích thêm: chí sĩ là người tri thức, thường là nhà nho, có chí khí,
quyết tâm đấu tranh vì chính nghĩa
I ĐỌC - HIỂU CHÚ THÍCH:
Sgk/146, 147
* Hoạt động 2:
Cả lớp đọc thầm bài thơ.
- Em biết gì về thể thơ thất ngôn bát cú Đường Luật? Hãy nhận dạng
bài thơ này về các phương diện? Số câu, số chữ, cách gieo vần.
Bài thơ có 8 câu 7 chữ Cách gieo vần, vần “u” ở cuối câu 1 – 2 – 4 – 6 – 8.
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
- Hai câu thơ đầu “đề” đã giới thiệu tới người đọc điều gì? Em hiểu thế
nào về hai từ “phong lưu”, “hào kiệt” và quan niệm “chạy mỏi chân thì
hãy ở tù” Nhận xét thái độ của Phan Bội Châu khi giải thích về hoàn
cảnh của mình?
+ Vào đề một cách tự nhiên sảng khoái Điệp từ “vẫn” kết hợp với các
từ “hào kiệt” “phong lưu” đã nêu được tính cách của người tù
+ Đó là một phong thái thât tự tin, đường hoàng, thật ung dung,
thanh thản, vừa ngang tàng bất khúât, lại vừa hào hoa, tài tử Oâng rơi
vào vòng ngục tù mà cứ như người chủ động nghỉ chân ở một nơi nào
đó trên chặng đường bôn tẩu dài dặc Mà thực chất đâu có phải như
vậy Chính tác giả đã kể lại rằng mình bị áp gỉai đi “nào xiềng tay, nào
chói chặt” vào ngục lại bị giam “chung với bạn tù bị xử tử”, chứ đâu có
được đãi như khách! Chỉ có điều bậc anh hùng không bao giờ chịu cuối
đầu khuất phục hoàn cảnh, chịu cho hoàn cảnh đè bẹp mình Họ đứng
cao hơn mọi sự cùm kẹp đày đọa của kẻ thù, cảm thấy mình hoàn toàn
tự do,thanh thản về mặt tinh thần, cho nên nói về một biến cố trọng đại
1 Hai câu đề:
Vẫn là hào kiệt vẫn phong lưu.
Chạy mỏi chân thì hãy
ở tù.
-> Khẳng định tính cách hào hùng, tư thế ung dung cao đẹp
Trang 7có quan hệ với sự sống chết của mình mà Phan Bội Châu vẫn có thể
nói bằng một giọng đùa vui như vậy
- Ở cặp câu 3 - 4 (thực) tác giả nói về cuộc đời sóng gió của mình nhắm
mục đích gì? Em có nhận xét gì về giọng điệu câu thơ?
+ Ở cặp câu 3 - 4 (thực) Phan Bội Châu thường nói về cuộc đời bôn
ba chinh chiến của mình – một cuộc đời sóng gió và đầy bất trắc Giáo
viên có thể gợi mở cho học sinh nhắc lại những chi tiết trong phần tiểu
sử : Từ năm 1905 đến khi bị giặc bắt đã gần 10 năm 10 năm lưu lạc khi
Nhật Bản, khi Trung Quốc khi Xiêm La (Thái Lan), … 10 năm không
một mái ấm gia đình, cực khổ về vật chất, cay đắng về tinh thần, Phan
Bội Châu đã từng nếm trải biết bao nhiêu thêm vào đó còn sự săn đuổi
của kẻ thù, dù ở đâu ông cũng là đối tượng truy tìm của thực dân Pháp,
nhất là khi đã đội lên đầu một bản án tử hình Từ đó giáo viên giúp học
sinh phân tích thêm
+ Đây là một giọng điệu quen thuộc trong lối thơ khẩu khí khá phổ biến
ở văn thơ truyền thống, có khi người ta gắn những ý nghĩ lớn lao, trọng
đại vào một việc hay một vật bình thường (có thể xem ở bài “Đập đá ở
Côn Lôn”) Cũng có khi ngược lại, nói về một sự việc nghiêm trọng
bằng một giọng cười cợt, xem thường như ở bài này Đó là cách nói có
chí của người xưa
+ Giọng thơ hào hùng pha sắc thái hài hước tỏ rõ chí khí cao đẹp của Phan
Bội Châu
2 Hai câu thực:
Đã khách không nhà trong bốn bể
Lại người có tội gữa năm châu.
-> Đối ý tỏ rõ sự bất công vô lý qua cặp từ
“đã”, “lại” Cách nói bóng gió pha chút ngạo nghễ mỉa mai
- Phan Bội Châu nói như vậy có phải là để than thân không? Đây có
phải là bi kịch của riêng Phan Bội Châu hay không?
Không Vì ông gắn liền với sóng gió của cuộc đời riêng với tình
cảnh chung của đất nước, của nhân dân Câu thơ 3 – 4 giúp ta cảm
nhận đầy đủ hơn tầm vóc lớn lao, phi thường của người tù yêu nước
này
- Phù hợp với nội dung ấy là một giọng điệu thơ như thế nào?
Giọng điệu của hai câu thơ là giọng trầm, thống thiết nói lên nổi đớn đau
lớn lao của bậc anh hùng, cũng là nỗi đau thương của toàn đất nước
* Giáo viên chú ý:
Cung cấp thêm kiến thức về luật đối
Câu 3 + 4 :
Đã khách không nhà trong bốn biển.
v v v v
^ ^ ^ ^ lại người có tội giữa năm châu Câu 5 + 6:
Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế.
v v v
^ ^ ^ Mở miệng cười tan cuộc oán thù
- Thông thường những câu thơ này tập trung tinh hoa của cả bài thơ Đường
luật, ý tứ phải hàm xúc, cô đọng, từ ngữ phải chọn lọc tinh tế, hình ảnh thơ
phải gây ấn tượng, kích thích cảm xúc của người đọc Đây là chỗ thể hiện rõ
nhất khả năng cảm nhận cuộc sống và những kỹ xảo ngôn từ của nha thơ
Trang 8Về mặt âm điệu, nó góp phần tạo nên sự đăng đối, hài hoà, mực thước của
bài thơ đường luật
- Đối càng sắc sảo thì hiệu qủa nghệ thuật càng cao Ở bài này, cách
chọn những cặp từ đối: “bốn biển – năm châu”; “bồ kinh tế – cuộc oán
thù” Làm cho tầm vóc của nhân vật trữ tình trở nên lớn lao, kỳ vĩ,
mạnh mẽ một cách phi thường, phù hợp với giọng điệu lãng mạn, hào
hùng của bài thơ
- Tóm lại các em hiểu như thế nào về hai câu thực “3 – 4”?
* Học sinh thảo luận:
- Hai câu thực là cách nói bóng gió, giọng tâm sự pha chút ngạo nghễ, mỉa
mai – tỏ rõ sự phản kháng điều bất công vô lí, châm biếm hành động xấu
xa, câu kết hèn hạ của bọn phản động đế quốc và thực dân Pháp (những
người yêu nước lại là người có tội ư ?)
- Đọc lại câu 5 + 6, hai câu này có ý nghĩa gì? Những từ ngữ nào làm em
chú ý nhất?
“Bủa tay ôm chặt” “miệng cười tan” – dù bị tù nhưng hai tay vẫn “ôm
chặt” - nói cách khác là vẫn quan tâm, vẫn hoạt động, tham gia vào vận
mệnh đất nước Theo Phan Bội Châu ở đời không gì đẹp bằng anh hùng
dựng nước, giữa nước, đặc biệt là cứu nước Chất anh hùng, lòng nhiệt
thành ý chí bất khuất toát lên từng từø, từng ý trong bài thơ
Đây là khẩu khí của bậc anh hùng, hào kiệt, cho dù có ở tình trạng bi
kịch đến mức độ nào thì chí khí vẫn không dời đổi, vẫn một lòng theo đuổi
sự nghiệp cứu nước, cứu đời vẫn có thể ngạo nghễ cười trước mọi thủ đoạn
của kẻ thù
3 Hai câu luận:
Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế
Mở miệng cười tan cuộc oán thù.
-> Đối, khí phách hiên ngang của người anh hùng
- Lối nói khoa trương ở đây có tác dụng gì trong việc biểu hiện hình
ảnh người anh hùng hào kiệt này?
Lối nói khoa trương thường được dùng nhiều ở bút pháp lãng mạn Đặc
biệt là lãng mạn kiểu anh hùng ca, khiến con người dường như không còn là
con người thật, con người nhỏ bé, bình thường trong vũ trụ nữa mà từ tầm
vóc đến năng lực tự nhiên và cả khẩu khí nữa đều trở nên hết sức lớn lao,
đến mức thần thánh cụ thể như bài thơ: “Chơi xuân” Phan Bội Châu làm
thời thanh niên
“… Phùng xuân hội, may ra, ừ cũng dễ.
Nắm địa cầu vừa một tí con con.
Đạp toang hai cánh càn khôn.
Đem xuân về lại trông nom nước nhà”.
Lối nói khoa trương thường tạo nên những hình ảnh nghệ thuật gây ấn
tượng mạnh, kích thích cao độ cảm xúc người đọc tạo nên sức truyền cảm
lớn Câu thơ là kết tinh cao độ cảm xúc lãng mạn, hào hùng của tác giả
* Hoạt động 3:
Học sinh đọc lại hai câu kết – phần kết của bài thơ Đường luật có nội
dung khái quát lại ý của toàn bài, nâng ý bài thơ lên – gây ấn tượng và liên
tưởng cho người đọc Đây thường là câu thơ làm nổi bật chủ đề bài thơ
- Vậy hai câu kết của bài em hiểu như thế nào?
4 Hai câu kết:
Thân ấy hãy còn, còn sự nghiệp
Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu
* Học sinh thảo luận.
Ý nghĩa của hai câu kết: khẳng định tư thế hiên ngang của con người
-> Điệp từ “còn” khẳng định tinh thần
Trang 9cao hơn cái chết, khẳng định ý chí thép gang mà kẻ thù không thể nào bẻ
gãy Con người ấy còn sống là còn chiến đấu, còn tin tưởng vào sự nghiệp
chính nghĩa của mình – vì thế mà không sợ bất kì một thử thách gian nan
nào.
lạc quan, quyết tâm theo đuổi sự nghiệp cách mạng, tấm lòng yêu nước
- Trong hai câu kết có từ nào được lập lại? Cách lập ý j như thế có tác
dụng gì?
Cách lập lại từ “còn” ở giữa hai câu thơ buộc người đọc phải ngắt nhịp
một cách mạnh mẽ, làm cho lời nói trở lên dõng dạc, dứt khoát, tăng ý
khẳng định cho câu thơ
- Hai câu thơ cuối đã giúp em hiểu thêm về Phan Bội Châu như thế
nào?
Hai câu thơ cuối như một lời khẳng định, lời thề quyết tâm sự nghiệp
cứu nước, cùng với niềm tin mãnh liệt vào sự nghiệp đang đeo đuổi mặc dù
bị kẻ thù bắt giam nhưng trong tim ông lúc nào cũng sôi sục nhiệt huyết,
luôn có một niềm tin mãnh liệt thật đáng qúy, nỗi khát khao giải phóng dân
tộc của ông cho đến hơi thở cuối cùng vẫn bền vững không nguôi
Dù Phan Bội Châu khiêm tốn, chân thành tự đánh giá cuộc đời cách
mạng của mình “Trăm thất bài, không bằng một thành công” nhưng lịch sữ
đã công nhận và biết ơn ông là một nhà cách mạng tiêu biểu nhất của phong
trào giải phóng dân tộc đầu thế kỉ 20, trọn đời hy sinh cho tổ quốc Riêng
đối với lịch sử văn học văn chương Phan Bội Châu trở thành cái vốn rất qúy,
đến nay văn chương đó vẫn đưa lại cho nhiều bài học bổ ích đặc biệt là lòng
yêu nước và ý thức dùng văn chương phục vụ lợi ích Tổ quốc
- Qua bài thơ, ta càng hiểu thêm về khí phách ngang tàng, bất khuất của tác
giả khi sa cơ vào vòng tù ngục
* Hoạt Động 4:
Đọc lại diễn cảm toàn bộ bài thơ.
- Các em có nhận xét gì về giọng điệu chung của bài thơ này?
+ Cảm hứng bao trùm bài thơ là cảm hứng mãnh liệt, hào hùng, vượt
hẳn lên trên thực tại khắc nghiệt của cuộc sống tù đày
+ Giọng điệu đó đã trở thành một nét phong cách thơ trữ tình cách mạng
của Phan Bội Châu, nó có sức lôi cuốn mạnh mẽ đối với người đọc
III GHI NHỚ:
Sgk/ 147
Hoạt Động 5: Luyện tập Hướng dẫn học sinh thực hiện phần luyện tập.
- Học thuộc lòng bài thơ, khuyến khích cho điểm động viên những em thuộc
ngay tại lớp
IV LUYỆN TẬP:
Học thuộc lòng bài thơ
4 Củng cố:
Qua ghi nhớ
5 Dặn dò:
- Học bài, làm bài tập còn lại
- Soạn “ Đập đá ở Côn Lôn”
Trang 10Bài 15 - Tiết 58
Văn bản
Đập đá ở côn lôn (bài 1)
Phan Châu trinh
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
(Như tiết 58)
B TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC
1 ỔN ĐỊNH
2 KIỂM TRA BÀI CŨ:
- Đọc thuộc lòng bài thơ “ Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông”
- Phân tích nội dung, nghệ thuật từng cặp câu thơ
- Chấm bài tập
3 GIỚI THIỆU BÀI MỚI.
Sau khi đặt ắch đô hộ lên đất nước ta, để cũng cố chính quyền thực dân và cũng nhằm dập tắt các phong trào cách mạng còn đang âm ỉ, thực dân pháp đã biến Côn Lôn thành nơi giam giử những người tù cách mạng Và cũng từ đó, Côn Lôn đã trở thành một biểu tượng gắn liền với khí phách anh hùng dân tộc Khí phách ấy được thể hiện rõ qua bài “ Đập đá ở Côn Lôn”
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ GHI BẢNG
* Hoạt động 1:
Hướng dẫn học sinh đọc thơ, tiểu sử tác giả, chú thích
- Cho biết vài nét về tiểu sử Phan Châu Trinh
=> Khác với Phan Bội Châu, Phan Châu trinh có ra làm quan một thời
gian Sau đó thấy được mặt trái của chốn quan trường, ông từ quan, đi
khắp nơi kết bạn đồng tâm Năm 1906, ông sang Trung Quốc, Nhật Bản;
1911, ông sang Pháp để phát minh ý kiến về chính sách đối với các nước
thuộc địa
HIỂU CHÚ THÍCH:
2) Tác giả:
- Phan Châu Trinh
(1872 1926)
- Giáo viên đọc tác phẩm, hướng dẫn đọc, gọi 2 học sinh đọc
- Xác định thể loại văn bản
- Bài thơ được ra đời trong hoàn cảnh nào?
- Với bài thơ này, ta có nên phân tích theo bố cục như bài “cảm tác
vào nhà ngục Quảng Đông không? Vì sao?
(Không cần vì 4 câu đầu là 1 ý: hình ảnh con người ở đảo Côn Lôn; 4
câu cuối: ý chí sắt đá của người tù cách mạng)
2) Tác Phẩm :
- Thể loại :thơ Đường Luật thất ngôn bát cú
- Hoàn cảnh sáng tác (SGK)
* Hoạt động 2: Giới thiệu một số tranh ảnh về nhà tù thực dân.
Học sinh sưu tầm tranh về nhà tù, toàn cảnh Côn Đảo, nghĩa trang
liệt sĩ, mộ chị Võ Thị Sáu…
* Hoạt động 3: Phân tích 4 câu đầu.
- Bốn câu thơ đầu có 2 lớp nghĩa: vừa nói về công việc đập đá vừa
thể hiện tư thế hiên ngang lẫm liệt của người tù yêu nước Hãy tìm
những hình ảnh có 2 lớp nghĩa đó và phân tích giá trị nghệ thuật của
chúng
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1) Hình ảnh người tù ở đảo Côn Lôn:
Làm trai đứng giữa…