Đảng bộ tỉnh bình định lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách bình định của mỹ và chính quyền việt nam cộng hòa từ năm 1961 đến năm 1973

Lời cam đoan Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu: Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ năm 1961 đến

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐINH VĂN TRỌNG

ĐẢNG BỘ TỈNH BÌNH ĐỊNH LÃNH ĐẠO ĐẤU TRANH CHỐNG PHÁ CHÍNH SÁCH “BÌNH ĐỊNH” CỦA MỸ VÀ CHÍNH QUYỀN VIỆT NAM CỘNG HÒA TỪ NĂM

1961 ĐẾN NĂM 1973

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội-2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐINH VĂN TRỌNG

ĐẢNG BỘ TỈNH BÌNH ĐỊNH LÃNH ĐẠO ĐẤU TRANH CHỐNG PHÁ CHÍNH SÁCH “BÌNH ĐỊNH” CỦA MỸ VÀ CHÍNH QUYỀN VIỆT NAM CỘNG HÒA TỪ NĂM

1961 ĐẾN NĂM 1973

Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam

Mã số: 62 22 03 15

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS TS TRẦN NGỌC LONG

2 TS NGUYỄN QUANG LIỆU

Hà Nội-2017

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu: Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh

đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ năm 1961 đến năm 1973 này là của riêng tôi Các số

liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận

án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 4 tháng 10 năm 2017

Tác giả luận án

Đinh Văn Trọng

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về chính sách “bình định” và đấu

1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về Đảng lãnh đạo đấu tranh chống

1.2 Khái quát kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án tiếp

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO ĐẤU TRANH CHỐNG PHÁ

2.1.2 Âm mưu, thủ đoạn của Mỹ, chính quyền Việt Nam Cộng hòa và chủ

2.2 Chủ trương và sự chỉ đạo chống phá “bình định” của Đảng bộ tỉnh

Chương 3 ĐẢNG BỘ TỈNH BÌNH ĐỊNH LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH ĐẤU TRANH CHỐNG PHÁ CHÍNH SÁCH “BÌNH ĐỊNH” (1965 - 1973) 63

3.1 Tình hình mới và chủ trương đẩy mạnh đấu tranh chống phá “bình

3.2.1 Âm mưu của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong chiến

DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

1- ACL: Ấp chiến lược

2- NXB CTQG, HN: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 3- NXB QĐND, HN: Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội 4- NXB ST, HN: Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội

5- VNCH: Việt Nam Cộng hòa

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong quá trình tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam, đế quốc Mỹ luôn coi “bình định” là một trong những chính sách chiến lược cơ bản hàng đầu và được thực hiện nhất quán, xuyên suốt cả cuộc chiến “Bình định” được tiến hành bằng việc sử dụng tổng hợp các thủ đoạn, biện pháp: chính trị, quân sự, văn hóa, giáo dục,… trong đó, chính trị và quân sự vừa là mục tiêu chiến lược, vừa là biện pháp chủ yếu và được sử dụng thường xuyên nhằm thực hiện mục đích cốt lõi là chiếm đất, giành dân, kiểm soát địa bàn, phá hoại hậu phương và căn cứ cách mạng ở miền Nam Việt Nam

Các chương trình, kế hoạch, biện pháp hành động của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa (VNCH) nhằm “bình định” miền Nam Việt Nam được triển khai liên tục, quyết liệt trong từng thời kỳ, thích ứng với mỗi chiến lược chiến tranh

dưới những tên gọi khác nhau Trong những năm 1954 - 1960 là chương trình “Tố

Cộng, Diệt Cộng” nhằm đàn áp phong trào quần chúng, trả thù những người kháng

chiến cũ, tiêu diệt cơ sở cách mạng; xúc tiến kế hoạch lập “khu Dinh điền”, “khu Trù mật” để nắm dân Từ năm 1961, Mỹ đẩy mạnh hoạt động can thiệp quân sự vào miền Nam Việt Nam, tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961 - 1965), thì

đồng thời cũng chính thức đưa ra chương trình “bình định” (hay chương trình “bình

định nông thôn”) Mở đầu cho chương trình này là kế hoạch Stalây - Taylo nhằm

“bình định” miền Nam Việt Nam trong vòng 18 tháng bằng nhiều biện pháp, trong

đó “Ấp Chiến lược” (ACL) là biện pháp chủ yếu nhất và được nâng lên thành “quốc

sách” Bước sang giai đoạn “Chiến tranh cục bộ” (1965 - 1968), đế quốc Mỹ và chính quyền VNCH thực hiện chương trình “Phát triển cách mạng” (1965 - 1967),

đưa chính sách “bình định” lên ngang với biện pháp quân sự “tìm diệt”; xây dựng

“làng kiểu mẫu”; lập các đoàn cán bộ xây dựng nông thôn mà thực chất là các đội

“bình định” do Cục tình báo Trung ương Mỹ (CIA) trực tiếp huấn luyện đưa về thôn, xã mở các đợt hoạt động để tái thiết lập nông thôn Trong giai đoạn “Việt

Nam hóa chiến tranh” (1969 - 1975) là Kế hoạch “Bình định cấp tốc” (1968 -

1970), coi “bình định” là trụ cột, là xương sống và được tiến hành nhiều đợt liên

tiếp Đây là thời kỳ Mỹ và chính quyền VNCH đẩy chương trình “bình định” lên đến nấc thang cao nhất, quyết liệt nhất và được họ đánh giá là có kết quả nhất, giành được quyền kiểm soát phần lớn nông thôn Nam bộ, đặc biệt là ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, đẩy được lực lượng cách mạng ra xa quần chúng nhân dân

Bình Định là tỉnh nằm trong vùng duyên hải Nam Trung bộ có vị trí chiến lược rất quan trọng, là cầu nối giữa các tỉnh đồng bằng Nam Trung bộ với các tỉnh Tây Nguyên đến các nước Lào và Campuchia; là nơi có sân bay, bến cảng lớn Đặc biệt là có tuyến Quốc lộ 19, một trong những cửa ngõ quan trọng nhất đi lên Tây Nguyên và cũng là trục cơ động chủ lực của cả 2 phía trong các chiến dịch tiến công

và phản công Vì vậy mà tỉnh Bình Định cũng là một trong những trọng điểm triển khai chính sách “bình định” của Mỹ và Chính quyền VNCH Đối phương đã không ngừng thực hiện mọi âm mưu, thủ đoạn tàn bạo và thâm độc để “bình định”, lấn chiếm địa bàn chiến lược quan trọng này

Trong quá trình đấu tranh chống phá tiến tới làm phá sản chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH, quân và dân Bình Định đã phải vượt qua rất nhiều khó khăn, thử thách; sử dụng linh hoạt và sáng tạo các phương thức, từng bước làm thất bại các kế hoạch, chương trình “bình định” của địch Từ nhiều năm qua, phong trào đấu tranh chống phá “bình định” diễn ra ở địa phương này, giai đoạn 1961 - 1973 đã thu hút sự chú ý, quan tâm tìm hiểu của các nhà nghiên cứu Vấn đề này được đề cập từng phần, theo từng góc độ khác nhau hoặc là lồng ghép trong các công trình nghiên cứu lịch sử kháng chiến của Quân Khu 5 và của các địa phương Dù vậy, cho đến nay vẫn chưa có một công trình chuyên khảo nào nghiên

cứu vấn đề này một cách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống Chính vì vậy mà nghiên cứu sinh quyết định chọn vấn đề: “Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo đấu tranh

chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ

năm 1961 đến năm 1973” để làm đề tài luận án Tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch

sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích: Luận án nhằm làm rõ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bình

Định đối với cuộc đấu tranh chống phá chính sách “bình định” từ năm 1961 đến năm 1973; qua đó rút ra một số kinh nghiệm để vận dụng trong công cuộc xây dựng

và bảo vệ tổ quốc hiện nay

2.2 Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích nêu trên, luận án tập trung giải quyết

một số nhiệm vụ sau:

Phân tích làm nổi rõ những yếu tố tác động đến quá trình Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH

Hệ thống hóa các chủ trương, biện pháp chỉ đạo cụ thể của các cấp ủy Đảng

ở Bình Định đối với cuộc đấu tranh chống phá “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH từ năm 1961 đến năm 1973

Tái hiện quá trình quân và dân Bình Định hiện thực hóa chủ trương chống phá “bình định”

Nhận xét, đánh giá những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định” và rút ra một số kinh nghiệm lịch sử có thể vận dụng trong tình hình hiện nay

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Bình Định đối

với cuộc đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH tại địa bàn tỉnh Bình Định từ năm 1961 đến năm 1973

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: Trên địa bàn tỉnh Bình Định thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Về thời gian: Từ năm 1961, khi đế quốc Mỹ bắt đầu triển khai chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt” ở tỉnh Bình Định đến năm 1973 - khi quân Mỹ cơ bản rút khỏi địa bàn này Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu phạm vi thời gian có thể

mở rộng thời gian về trước hoặc về sau khi cần thiết để làm rõ tính liên tục

Phạm vi nội dung: Nghiên cứu chủ trương của Đảng, Khu ủy Khu 5, trong

đó tập trung chủ yếu vào chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Bình Định đối với cuộc đấu tranh chống phá “bình định” Từ đó, nhận xét, đánh giá một số ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân những ưu điểm, hạn chế trong lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định” của các cấp bộ Đảng ở tỉnh Bình Định, đồng thời rút ra một số kinh nghiệm từ trong quá trình đó

4 Cơ sở lý luận và thực tiễn, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn:

Cơ sở lý luận: Luận án được thực hiện dựa trên nền tảng quan điểm lý luận

của chủ nghĩa Mác-Lenin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về chiến tranh nhân dân

Cơ sở thực tiễn: Thực tiễn quá trình lãnh đạo, chỉ đạo chống phá “bình định”

của các cấp bộ Đảng ở tỉnh Bình Định được phản ánh trong các nghị quyết, văn bản báo cáo, các bảng biểu thống kê lưu trữ của các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể và các cơ quan chức năng có liên quan

4.2 Nguồn tài liệu:

Văn kiện Đảng toàn tập

Tác phẩm của các nhà kinh điển

Các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị, tài liệu tổng kết của Đảng, Nhà nước, Khu

ủy Khu 5 đang lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia 2, thành phố Hồ Chí Minh, Phòng Khoa học quân sự Quân Khu 5, Trung tâm lưu trữ Quân Khu 5, Trung tâm lưu trữ tỉnh Bình Định, Văn phòng Tỉnh ủy Bình Định, Ban Tuyên giáo và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Định,

Công trình nghiên cứu của các cấp Ban ngành ở Trung ương, địa phương và tỉnh Bình Định; các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về cuộc Kháng chiến chống Mỹ cứu nước, về Lịch sử phong trào đấu tranh chống phá

“bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH

Các công trình Lịch sử Đảng bộ Quân Khu 5, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Định, Lịch sử Đảng bộ các huyện - thị xã, thành phố,

Các bài viết về phong trào chống phá “bình định” của các nhà nghiên cứu đăng trên các Tạp chí Lịch sử Đảng, Tạp chí nghiên cứu Lịch sử, Tạp chí Lịch sử Quân sự,

4.3 Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện luận án, NCS sử dụng phương

pháp lịch sử kết hợp với phương pháp lôgíc là chủ yếu; đồng thời kết hợp sử dụng một số phương pháp liên ngành khác như: phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, điền dã, phỏng vấn,

5 Đóng góp của luận án

Luận án khai thác và hệ thống hóa được nguồn tư liệu phong phú, có độ tin cậy, trong đó có nhiều tư liệu mới được công bố về quá trình các cấp bộ Đảng ở tỉnh Bình Định lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định”

Luận án làm rõ hơn âm mưu và thủ đoạn của Mỹ, chính quyền VNCH trong quá trình thực thi chính sách “bình định” tại tỉnh Bình Định; đồng thời góp phần khẳng định sự vận dụng sáng tạo chủ trương chống phá “bình định” của các cấp bộ Đảng ở tỉnh Bình Định trong những năm 1961 - 1973

Bước đầu luận án đưa ra một số nhận xét đánh giá khách quan về những ưu điểm, hạn chế nổi bật và chỉ ra nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế trong quá trình Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định”; đồng thời rút ra được một số kinh nghiệm từ trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo đó

6 Bố cục của luận án: Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và

phụ lục, nội dung chính của luận án được kết cấu thành 4 chương, cụ thể:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 2 Chủ trương và sự chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định” của Đảng bộ tỉnh Bình Định từ năm 1961 đến năm 1965

Chương 3 Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo đẩy mạnh đấu tranh chống phá chính sách “bình định” (1965 - 1973)

Chương 4 Nhận xét và một số kinh nghiệm

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tình hình nghiên cứu

Phong trào đấu tranh chống phá chính sách “bình định” ở miền Nam Việt Nam từ nhiều năm nay đã là vấn đề thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả, nhà khoa học trong và ngoài nước Mặc dù vậy cho đến nay vẫn chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu đầy đủ, toàn diện và có hệ thống về quá trình một

số Đảng bộ địa phương, trong đó có Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” từ năm 1961 đến năm 1973, nhất là tiếp cận dưới góc độ Lịch sử Đảng Và vấn đề này chỉ mới được phản ánh, đề cập khái lược trong các công trình nghiên cứu, trong đó có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau:

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về chính sách “bình định” và đấu tranh chống phá “bình định” nói chung

Năm 1976, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội (NXB ST, HN) cho ra mắt bạn đọc

cuốn sách: Tội ác xâm lược thực dân mới của đế quốc Mỹ ở miền Nam Việt Nam

của 2 tác giả Phạm Văn Bạch và Nguyễn Thành Vĩnh Nội dung cuốn sách đã tập trung làm rõ nguồn gốc tội ác chiến tranh của Mỹ; đồng thời cho thấy Mỹ càng leo thang chiến tranh càng chồng chất tội ác, trong đó có tội ác “trời không dung, đất không tha” thông qua chính sách “bình định” được thực hiện ở miền Nam Việt Nam Nội dung cuốn sách làm rõ trong chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm dùng 2 biện pháp chiến tranh chủ yếu là càn quét để tiêu diệt các lực lượng cách mạng và dồn dân vào các “ACL” nhằm “bình định” miền Nam Việt Nam trong vòng 18 tháng theo kế hoạch của Stalây - Taylo Thực chất của việc dồn dân vào các “ACL” là biện pháp cực kỳ tàn ác của bọn thực dân, nhằm tiêu diệt các lực lượng cách mạng, thực hiện âm mưu thâm độc “tát nước để bắt cá”, “tách nhân dân miền Nam Việt Nam ra khỏi cách mạng” Đặc biệt hơn nội dung cuốn sách còn cho thấy khi bước sang chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”,

“bình định nông thôn” là biện pháp chiến lược chủ yếu được Mỹ và chính quyền tay sai sử dụng để đàn áp phong trào cách mạng ở miền Nam Việt Nam, trong đó chính

sách “bình định” chính là công cụ chiến tranh được Mỹ sử dụng để đánh thẳng vào các cơ sở của cách mạng, nhằm tiêu diệt tận gốc phong trào cách mạng của nhân dân miền Nam Việt Nam, cắm sâu chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ đến tận thôn xã, buộc nhân dân miền Nam Việt Nam phải quy phục dưới sự thống trị thực dân mới

của đế quốc Mỹ thông qua chính quyền Sài Gòn Tuy nhiên, đây là một công trình

nghiên cứu chuyên khảo nặng về tố cáo tội ác chiến tranh của Mỹ và chính quyền VNCH ở miền Nam Việt Nam nên những nội dung liên quan đến tội ác chiến tranh được đề cập nhiều; còn những nội dung về chính sách “bình định” và hoạt động đấu tranh chống phá “bình định” của quân và dân miền Nam Việt Nam chỉ được phục dựng ở những ví dụ điển hình và chưa đầy đủ Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động này mới chỉ được đề cập thoáng qua

Năm 1997, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội (NXB QĐND, HN)

cho ra mắt bạn đọc cuốn sách: Chiến tranh nhân dân địa phương trong cuộc kháng

chiến chống Mỹ, cứu nước 1954 - 1975, chuyên đề: Chống phá bình định giành dân

và giữ dân trên địa bàn Khu 5 Nội dung cuốn sách đi sâu phản ánh cuộc đấu tranh

sôi nổi của quân và dân Khu 5 chống lại âm mưu càn quét lấn chiếm, gom dân lập

“ACL”, “khu Dinh điền” và “khu Trù mật” của Mỹ và chính quyền VNCH Nội dung cuốn sách cũng cho thấy lúc đầu phong trào có tính chất tự phát nhưng sau đó

có sự lãnh đạo chặt chẽ của các cấp ủy Đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở địa phương nên đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một phong trào đấu tranh đều khắp trên tất cả các địa bàn trọng điểm của Khu 5 và thu được nhiều thắng lợi lớn Tuy nhiên, do phạm vi không gian rộng cả Khu 5 nên chưa đi sâu nghiên cứu ở một tỉnh

cụ thể Vả lại, do đối tượng nghiên cứu nên sự lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của các cấp ủy Đảng ở địa phương mới chỉ được trình bày mờ nhạt và chưa có tính hệ thống

Năm 2000, NXB QĐND, HN cho ra mắt bạn đọc cuốn sách: Phong trào

chống phá bình định nông thôn ở Nam bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1969 - 1972) của tác giả Hà Minh Hồng Bằng những nguồn tư liệu phong

phú, tác giả đã phục dựng diễn biến cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của

quân và dân Nam bộ, giai đoạn 1969 - 1972 dưới góc độ trận tuyến “bình định” trên

một loạt các nội dung như: Địch bình định trên diện rộng và cuộc đấu tranh chống

phá bình định ở Nam bộ những năm 1969 - 1970; địch đẩy mạnh bình định theo chiều sâu và cuộc đấu tranh chống phá bình định ở Nam bộ từ đầu năm 1971 đến

đầu năm 1972, từ đó rút ra một số nhận xét, đánh giá về phong trào đấu tranh này

Nhận xét về trận tuyến chống “bình định” ở Nam bộ, giai đoạn 1969 - 1972, tác giả cho rằng: chống phá “bình định” nông thôn ở Nam bộ là trận tuyến khó khăn

và phức tạp nhất trong giai đoạn 1969 - 1972, vì thời kỳ này địch dồn toàn bộ lực lượng vào thực hiện chương trình “Việt Nam hóa chiến tranh” với biện pháp chiến lược là “bình định nông thôn” bằng nhiều chiêu thức, vừa tàn bạo, vừa thâm độc, xảo quyệt, tinh vi, kết hợp cả những biện pháp bạo lực với các biện pháp kinh tế, chính trị, xã hội, tâm lý với mục tiêu là giành giật lấy dân, cô lập và tiêu diệt lực lượng cách mạng còn lại ở từng địa phương trên toàn chiến trường miền Nam Việt Nam Từ sự phân tích đó, tác giả chỉ ra những phương thức để tiến hành chiến tranh chống phá “bình định” giành thắng lợi, như vấn đề bám trụ và “bí quyết” ba bám; tích cực xây dựng lực lượng, cơ sở cách mạng; toàn dân tham gia chiến tranh du kích; diệt ác, phá bộ máy kìm kẹp, phá “ACL”, giành quyền làm chủ cho nhân dân Đây là nguồn tài liệu có giá trị, tuy nhiên, về không gian cuốn sách nghiên cứu trên toàn miền Nam Việt Nam, chưa đi sâu nghiên cứu ở một tỉnh cụ thể; về thời gian, chỉ giới hạn ở một giai đoạn ngắn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, từ năm 1969 đến năm 1972

Năm 2006, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội (NXB CTQG, HN) cho

xuất bản cuốn sách: Phong trào đấu tranh chống phá “Ấp Chiến lược” của Mỹ -

ngụy ở miền Nam Việt Nam (1963 - 1964) của tác giả Nguyễn Công Thục Nội dung

cuốn sách đã tập trung làm rõ khái niệm, nội dung và cách thức triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” với quốc sách “ACL” là xương sống; đồng thời trình bày diễn biến của phong trào đấu tranh chống phá “ACL” của quân dân miền Nam Việt Nam trên các địa bàn trọng điểm trong suốt thời gian 2 năm 1963 và 1964, từ

đó rút ra ý nghĩa thắng lợi và bài học kinh nghiệm từ thực tiễn của phong trào đấu

tranh Đây là nguồn tư liệu, mặc dù chưa đầy đủ nhưng rất quan trọng trong nghiên cứu về chống phá “bình định” trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Tuy nhiên,

về không gian, cuốn sách nghiên cứu trên toàn miền Nam Việt Nam chứ chưa đi vào tìm hiểu ở một địa bàn cụ thể; còn về thời gian, chỉ giới hạn trong 2 năm 1963

và 1964

Cuốn: Lịch sử phong trào đấu tranh chống phá bình định trong cuộc kháng

chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), tập 1: 1954 - 1960 của Viện Lịch sử Quân

sự Việt Nam, NXB QĐND, HN, 2014 là một công trình chuyên khảo về chính sách

“bình định” và đấu tranh chống chính sách “bình định”, trong đó cho thấy rằng suốt quá trình tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam, đế quốc Mỹ luôn coi “bình định” là chính sách chiến lược cơ bản hàng đầu và thực hiện nhất quán, xuyên suốt gắn liền với chủ nghĩa thực dân mới “Bình định” được tiến hành bằng việc sử dụng tổng hợp các thủ đoạn, biện pháp: chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, trong đó, chính trị vừa là mục tiêu chiến lược hàng đầu, vừa là biện pháp chủ yếu và sử dụng thường xuyên, nhằm thực hiện mục đích cốt lõi là chiếm đất, giành dân, kiểm soát địa bàn, phá hoại hậu phương và căn cứ cách mạng ở miền Nam Việt

Nam Cuốn sách tập trung làm rõ một số vấn đề cụ thể về việc đế quốc Mỹ thay

chân Pháp áp đặt chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam Việt Nam và phong trào đấu

tranh của nhân dân miền Nam Việt Nam chống phá kế hoạch “Tố Cộng, Diệt

Cộng”, kế hoạch dồn dân lập “khu Dinh điền” và “khu Trù mật”; đồng thời làm rõ

những biện pháp chiến lược cơ bản của Mỹ và chính quyền VNCH giai đoạn 1954 -

1960, góp phần quan trọng vào việc chuyển thế cách mạng ở miền Nam Việt Nam

từ giữ gìn lực lượng sang tiến công Đây là nguồn tư liệu có giá trị, tuy nhiên, cuốn sách chỉ là công trình chuyên khảo nghiên cứu về cuộc đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của quân dân miền Nam Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1960; bởi vậy các chương trình, kế hoạch, biện pháp tiến hành “bình định nông thôn” của

Mỹ và VNCH từ năm 1961 đến năm 1973 vẫn chưa được đề cập đến một cách thấu đáo

Liên quan đến vấn đề nghiên cứu, một số công trình của nước ngoài viết về cuộc chiến tranh Việt Nam cũng có đề cập; đặc biệt đáng chú ý hơn cả có một số cuốn như: Defeating communist in surgency The lesons of Malaya and VietNam (Đánh bại sự nổi dậy của Cộng sản Bài học của Malaya và Việt Nam) của

R.Thompson, NXB New York - Wasshington Seond Printing, 1967 Trong cuốn

sách, tác giả đã giành hẳn một chương để trình bày mục đích, biện pháp và quá trình tiến hành chương trình “bình định nông thôn” (cụ thể là chương trình “ACL”) ở Malaya và miền Nam Việt Nam, từ đó đưa ra những so sánh và lý giải những nguyên nhân thất bại của chương trình này ở miền Nam Việt Nam Tuy nhiên, khi

lý giải về sự thất bại của chương trình “ACL” ở miền Nam Việt Nam, tác giả lại có cái nhìn phiến diện, cho rằng nguyên nhân thất bại là do vai trò của Ngô Đình Nhu quá nôn nóng thúc ép thực hiện chương trình này, ông ta áp đặt kiểm soát chính trị

từ trên xuống chứ không phải giành được sự ủng hộ từ dân chúng nên phải chịu

trách nhiệm chính về các xu hướng cực quyền và phát xít của chính quyền Ngô Đình Diệm

Cuốn: Cuộc chiến tranh dài ngày của nước Mỹ và Việt Nam (1950 - 1975)

của Giáo sư Sử học George C.Herring xuất bản tại Mỹ năm 1981 đã lên án giới cầm quyền Mỹ gây ra cuộc chiến tranh xâm lược hao người, tốn của và kéo dài nhất trong lịch sử nước Mỹ Tại chương 3, về nội dung hợp tác có mức độ giữa Kennedy

và Ngô Đình Diệm (1961 - 1963), tác giả viết: Chương trình Ấp Chiến lược được

Mỹ và chính quyền tay sai quảng cáo rùm ben cũng chỉ đem lại kết quả chút ít Về

lý luận, chương trình này nhằm tránh việc di dân ồ ạt khỏi nơi đất tổ thiêng liêng,

một điểm yếu của chương trình “Dinh điền” lạc hậu trước đây

Năm 1988, NXB Randomm House, Mỹ cho ra mắt bạn đọc cuốn A Bright

Shinning Lie (Lời nói dối hào nhoáng) của Niel Sheehan Cuốn sách này được phát

hành ở Mỹ, Canada và được đánh giá là cuốn sách hay nhất về đề tài chiến tranh Việt Nam và bán chạy nhất nước Mỹ thời điểm lúc bấy giờ Sách dày 862 trang, khổ lớn với nhiều bức ảnh tư liệu lịch sử có giá trị liên quan đến quá trình triển khai chính sách “bình định” ở miền Nam Việt Nam

Chương mở đầu của cuốn sách mang tựa đề “Đám tang” Người nằm trong

cỗ quan tài của “đám tang” đó là một nhân vật đặc biệt - Tướng John Paul Vann, một chuyên gia - cố vấn cấp cao về “bình định” ở miền Nam Việt Nam Thông qua việc mô tả “đám tang” John Paul Vann, cuốn sách đã giúp người đọc hiểu rõ hơn quá trình thai nghén và triển khai chính sách “bình định” của Mỹ ở Nam Việt Nam;

lý giải nguyên nhân thất bại của chính sách đó

Cũng thông qua lễ tang của Cố vấn “bình định” John Paul Vann với sự hiện diện của nhiều nhân vật “chóp bu” của Nhà Trắng và Lầu Năm Góc từng dính líu vào cuộc chiến tranh Việt Nam, tác giả cuốn sách vạch trần những bất đồng, mâu thuẫn đã và đang giằng xé nước Mỹ do chính cuộc chiến tranh đó gây ra

Hai mươi năm sau khi cuộc chiến tranh Việt Nam kết thúc, tháng 4 năm

1995, Nhà xuất bản Random House đã cho ra mắt bạn đọc Mỹ cuốn sách: Nhìn lại

quá khứ tấn thảm kịch và những bài học về Việt Nam của cựu Bộ trưởng Quốc

phòng Mỹ Robert S McNamara

Nhìn lại quá khứ tấn thảm kịch và những bài học về Việt Nam là cuốn sách mà

Robert S McNamara nói “tôi định không bao giờ viết ra” Và ông đã lý giải điều này là vì cảm thấy đau lòng khi chứng kiến sự chỉ trích cay độc và thậm chí là sự khinh miệt của rất nhiều người Mỹ nhận xét về các thể chế chính trị và những người lãnh đạo Trong cuốn sách của mình, lần đầu tiên sau gần 30 năm im lặng, kể từ khi

rời khỏi Lầu Năm góc, McNamara công khai thừa nhận rằng: “Chúng tôi ở trong

các chính quyền Kennedy và Johnxon, tham gia vào các quyết định về Việt Nam Chúng tôi đã sai lầm, sai lầm khủng khiếp”[86; tr.12] Trong những sai lầm đó, theo

Robert S McNamara là có sai lầm về triển khai chính sách “bình định” miền Nam Việt Nam Ông cho rằng mục đích của chính sách “bình định” của Mỹ ở miền Nam

Việt Nam là: nhằm tranh thủ sự ủng hộ của dân chúng đối với chính quyền Sài

Gòn, nhưng điều cốt yếu là để đánh bại được Việt cộng Ngoài ra, Ông còn nói rõ

một thực trạng đau lòng cho chính quyền nước Mỹ là: khi Mỹ cố gắng thúc đẩy

nhanh tiến độ của các cuộc “bình định” tại miền Nam Việt Nam thì chúng chỉ càng

bị thất bại nhanh chóng [86, tr 243 - 244]

Năm 2007, NXB Công an nhân dân cho xuất bản cuốn sách:“Hồ sơ chiến

tranh Việt Nam - Tiết lộ lịch sử bí mật của chiến lược thời Nixon” của tác giả

Kimball Đây là cuốn sách được coi là tập ký sự “Bạch cung bí sử” thời Richard M Nixon làm chủ Nhà Trắng Nội dung của cuốn sách được tác giả biên tập dựa trên nguồn tài liệu lưu trữ, bao gồm tài liệu thành văn và bản ghi âm của Nhà Trắng được tiết lộ hoặc bị rò rỉ từ giữa những năm 1970 và năm 1998 Liên quan đến vấn

đề nghiên cứu cuốn sách cho rằng: dưới thời Nixon cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam được đẩy lên mức độ tàn khốc nhất Mỹ sẽ cố sức củng cố và tăng cường quân đội và chính quyền bù nhìn như một mục tiêu trước mắt, chúng sẽ duy trì quân đội Hoa Kỳ ở một mức độ cần thiết và một thời gian cần thiết; tiếp tục chiến lược “càn quét và giữ đất”, củng cố các bố trí phòng thủ; tiếp tục nắm giữ các vị trí chiến lược

ở miền Nam Việt Nam; xúc tiến chương trình “bình định” để kiểm soát nhân dân và lãnh thổ; tìm cách làm suy yếu các lực lượng quân sự và chính trị của đối phương; gây khó khăn cho đối phương; tạo các điều kiện để Mỹ có thể dần dần rút quân đội

Mỹ trong lúc vẫn duy trì sức mạnh của quân đội bù nhìn; và trên cơ sở đó, tìm kiếm một giải pháp chính trị, cho phép Mỹ kết thúc chiến tranh trong lúc vẫn duy trì chế

độ thực dân mới ở miền Nam Việt Nam đến một chừng mực nào đó và dưới một hình thức nào đó; lập ra một miền Nam Việt Nam “trung lập”

Năm 2008, NXB CTQG, HN cho phát hành cuốn: “Về cuộc chiến tranh của

Mỹ ở Việt Nam qua hồ sơ tình báo tuyệt mật phương Tây” Nội dung cuốn sách

không trình bày bao quát toàn bộ cuộc chiến tranh ở Việt Nam mà chỉ “giở lại” những trang hồ sơ đã được giải mật để đưa ra những tư liệu về người thật, việc thật

Từ trang 23 đến trang 103, cuốn sách đã tập trung lý giải rất nhiều nội dung liên quan đến chính sách “bình định” của Mỹ ở miền Nam Việt Nam như: chính sách về thực thi “ACL”, giải đáp câu hỏi “ACL” là gì?; mục đích; cách thức cũng như quy trình xây dựng “ACL” ở miền Nam Việt Nam trong giai đoạn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” Đặc biệt hơn, khi lý giải về sự thất bại của chương trình “ACL” của

Mỹ và chính quyền tay sai ở miền Nam Việt Nam, giai đoạn 1961 đến năm 1963,

tác giả cuốn sách cho rằng: Nguyên nhân chính của sự thất bại quốc sách “Ấp

Chiến lược” của Mỹ ở miền Nam Việt Nam là do sự bất lực của chính quyền Việt Nam Cộng hòa”, vì các “Ấp Chiến lược” ở miền Nam Việt Nam thời kỳ này chính quyền Việt Nam Cộng hòa làm một cách chẳng có lớp lang gì cả và các hoạt động

quân sự không được thiết kế để hậu thuẫn đắc lực cho chương trình này [81, tr 51]

Liên quan đến vấn đề này, một số luận án tiến sĩ, bài viết đăng trên các tạp chí khoa học trong nước cũng có đề cập Trong đó, đáng chú ý là luận án Tiến sĩ

Lịch sử: Phong trào đấu tranh chống, phá Ấp Chiến lược ở miền Đông Nam bộ

(1961 - 1965) của Huỳnh Thị Liêm, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

- Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2006 Bằng những nguồn tư liệu phong phú, tác giả đã dày công nghiên cứu, dựng lại và làm rõ phong trào đấu tranh chống phá, “ACL” của quân dân miền Đông Nam bộ trong giai đoạn đấu tranh sôi động và quyết liệt đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ và chính quyền tay sai Qua công trình này, có thể thấy rõ mục đích của việc gom dân lập “ACL” của

Mỹ ở các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng và trên toàn miền Nam Việt Nam nói

chung là nhằm “tát nước bắt cá”, chia rẽ quần chúng nhân dân với cán bộ cách

mạng, thực hiện mưu đồ cô lập và tiêu diệt lực lượng cách mạng, nhằm áp đặt chủ nghĩa thực dân mới lên toàn miền Nam Việt Nam, đây là nguồn tư liệu có giá trị để nghiên cứu sinh thực hiện luận án Tuy nhiên, về thời gian công trình chỉ nghiên cứu trong giai đoạn ngắn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1961 đến năm 1965; về không gian, công trình nghiên cứu chỉ giới hạn trên phạm vi các tỉnh miền Đông Nam bộ

Trên 3 số liên tiếp (105, 106 và 107) của Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Giáo

sư Trần Văn Giàu có các bài viết: Chính sách “bình định” của Mỹ - ngụy trong thời

kỳ Chiến tranh cục bộ Sự thất bại của nó; Chính sách “bình định” của Mỹ - ngụy ở miền Nam Việt Nam trong giai đoạn “Chiến tranh một phía” từ năm 1954 đến năm

1960 Năm 1976, tác giả Phạm Quang Toàn có bài: Hậu quả 20 năm “bình định” tàn bạo và thâm độc của Mỹ - ngụy đối với nông thôn miền Nam Việt Nam, số 171,

Trên Tạp chí Lịch sử Đảng, số 104, năm 1999 tác giả Trần Như Cương có

bài viết: Quốc sách “Ấp Chiến lược”, một âm mưu nguy hiểm của Mỹ - ngụy ở miền Nam Việt Nam (1961 - 1965),

Những bài viết đăng tải trên các Tạp chí nói trên tiếp cận khảo cứu những nội dung cụ thể như: âm mưu, chính sách của Mỹ và chính quyền VNCH và phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định” Mặc dù vậy do giới hạn phạm vi nên nội dung các bài viết nêu trên chỉ là những khía cạnh cụ thể về chính sách “bình định” và phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định”, chưa phải là những công trình chuyên khảo nghiên cứu đầy đủ và chuyên sâu về Đảng lãnh đạo phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định”, nhất là trên địa bàn tỉnh Bình Định; chưa tập trung làm rõ được chủ trương của Đảng, và những hoạt động đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của quân dân địa phương trên các mặt; đồng thời cũng chưa rút ra những nhận xét, đánh giá cũng như một số bài học kinh nghiệm trong đấu tranh chống phá chính sách “bình định” Tuy nhiên, những nghiên cứu nói trên, mặc dù chưa đầy đủ nhưng là nguồn tư liệu có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu sinh khi bắt tay vào nghiên cứu đề tài của luận án

Cùng với những công trình nghiên cứu nêu trên thì trong nhiều công trình nghiên cứu về Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ít nhiều cũng đã có đề cập đến chính sách “bình định” và đấu tranh chống phá “bình định”, trong đó có thể

trình lược sử về phong trào đấu tranh của quân và dân miền Nam Việt Nam chống

Mỹ xâm lược, trong đó có đề cập ít nhiều đến phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định” Tuy nhiên, đây là một công trình chuyên khảo về cuộc đấu tranh chống Mỹ xâm lược nói chung nên những hoạt động của phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định” chỉ được đề cập ở mức độ nhất định, đặc biệt về sự

chỉ đạo của Đảng, Trung ương Cục miền Nam, Khu ủy các địa phương chưa được

đề cập nhiều, chưa nêu được những nội dung, hình thức chỉ đạo cụ thể Về không gian công trình nghiên cứu trên phạm vi toàn miền Nam Việt Nam nên chưa thể đi sâu vào nghiên cứu ở một địa phương cụ thể

Công trình: Quân Khu 5 - 30 năm chiến tranh giải phóng, tập 2 và tập 3,

NXB QĐND, HN, 1989 Với nguồn tư liệu phong phú, đa dạng, các công trình kể trên đã trình bày có hệ thống sự phát triển và các mặt hoạt động của cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược trên địa bàn toàn Khu 5, trong đó có đề cập đến hoạt động chống chính sách “bình định” nhưng còn sơ lược và chưa có hệ thống Nội dung chủ yếu vẫn là các hoạt động tác chiến của các lực lượng vũ trang chống lại

âm mưu xâm lược của đế quốc Mỹ

Năm 1991, NXB Tổng hợp Bình Định xuất bản cuốn: Bình Định - Lịch sử

chiến tranh nhân dân 30 năm (1945 - 1975), do Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bình Định

nghiên cứu biên soạn Bằng những nguồn tư liệu phong phú và chân thực, các tác giả đã trình bày khái quát lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của quân và dân Bình Định từ năm 1945 đến năm 1975 trên tất cả các mặt, trong đó có phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH Tuy nhiên, đây

là công trình chuyên khảo về lịch sử kháng chiến của địa phương nên chưa thể đi sâu nghiên cứu phong trào đấu tranh chống phá chính sách “bình định” Vấn đề này chỉ mới được phản ánh như là một mặt phối hợp của các hoạt động chính trị, quân

sự và binh vận

Năm 1994, NXB Tổng hợp Bình Định cho ra mắt 2 cuốn sách: Những chặng

đường chiến đấu và trưởng thành của lực lượng vũ trang Bình Định và Những trận đánh điển hình của các lực lượng vũ trang Bình Định, do Thường vụ Đảng ủy và

Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bình Định tổ chức nghiên cứu, biên soạn Bằng những nguồn tài liệu chân thực, xác đáng các tác giả đã dựng lại bức tranh sinh động về những trận đánh điển hình của các lực lượng vũ trang tỉnh Bình Định từ năm 1954 đến năm 1975 Tuy nhiên, trong khuôn khổ có hạn của một công trình lịch sử địa phương, vả lại đối tượng chính là những trận đánh của các lực lượng vũ trang địa

phương chống địch tập kích, phục kích, càn quét lấn chiếm, “bình định nông thôn” nên nội dung phong trào đấu tranh chống phá “bình định” chỉ được phản ánh sơ lược, chưa có hệ thống và chưa phản ánh thấu đáo sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ đối với hoạt động này Mặc dù vậy, những trận đánh điển hình của các lực lượng vũ trang tỉnh Bình Định được đề cập trong công trình là nguồn tài liệu quan trọng, giúp nghiên cứu sinh có thêm tư liệu để viết luận án

Năm 1995, NXB CTQG, HN cho phát hành cuốn: Tổng kết cuộc kháng chiến

chống Mỹ, cứu nước - Thắng lợi và bài học của Ban chỉ đạo Tổng kết chiến tranh

trực thuộc Bộ Chính trị Bằng những nguồn tư liệu có giá trị, các tác giả đã trình bày có hệ thống các bước phát triển của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước anh dũng của nhân dân ta qua các giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1975, từ đó đánh giá một số ưu, khuyết điểm chính về sự lãnh đạo, chỉ đạo chiến tranh của Đảng cùng các bài học kinh nghiệm, trong đó có ít nhiều đề cập đến phong trào đấu tranh chống, phá chính sách “bình định” Tuy nhiên, do đây là công trình nghiên cứu tổng kết về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nên những nội dung có liên quan đến đấu tranh chống phá chính sách “bình định” mới chỉ đề cập sơ lược, mang tính khái quát chung chung và chưa có hệ thống

Cuốn: Phụ nữ Bình Định trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 -

1975), NXB Tổng hợp Bình Định, 2000, do Ban thường vụ Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam tỉnh Bình Định tổ chức biên soạn Công trình đã phản ánh một cách khái lược cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện của quân và dân Bình Định trong kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt trong đó tập trung đi sâu làm rõ những đóng góp to lớn của phụ nữ trên nhiều lĩnh vực, tiêu biểu như phong trào phụ nữ đẩy mạnh sản xuất, bao vây phá hoại kinh tế địch, phụ nữ phục vụ kháng chiến, phong trào nữ du kích trong cuộc chiến tranh nhân dân Trong cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện đó, phụ nữ Bình Định đã tham gia tích cực chống địch càn quét, lấn chiếm “bình định nông thôn”, đấu tranh đòi chồng, đòi con, chống địch bắt thanh niên đi lính, tuyên truyền, vận động chồng, con trong hàng ngũ địch trở về với làng quê, với xóm làng,

từ đó góp phần to lớn vào thắng lợi của phong trào chống chính sách “bình định”

Đây là tư liệu quý, nó đã cung cấp nhiều thông tin liên quan đến phong trào đấu tranh chống “bình định” ở tỉnh Bình Định trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Cuốn: Núi Bà khu Đông thời ấy, NXB QĐND, HN, 2005 của tác giả Đinh

Bá Lộc - Nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Ban Cán sự Tỉnh đội, Chính trị viên Tỉnh đội Bình Định (trong kháng chiến chống Mỹ) Cuốn sách làm rõ hoạt động của các tổ chức quần chúng, các tổ chức lực lượng vũ trang ở cơ sở kiêm nhiệm vận động và tổ chức đấu tranh chống địch càn quét lấn chiếm bảo vệ xóm làng Cuốn sách cũng ghi lại gần 200 mẫu chuyện về một số tấm gương chiến đấu, những trận đánh tiêu biểu Dù những mẩu chuyện, nội dung phản ánh cuộc đấu tranh của quân

và dân Bình Định chống chính sách “bình định” của Mỹ và VNCH chỉ giới hạn không gian trên địa bàn Khu Đông (An Nhơn, Tuy Phước và Phù Cát) nhưng đây là nguồn tư liệu quý, chân thực giúp nghiên cứu sinh có thêm tư liệu để hoàn thành luận án

Năm 2010, NXB CTQG HN cho xuất bản cuốn: Lịch sử Nam bộ kháng

chiến, Tập 2: 1954 - 1975 Cuốn sách đã dựng lại toàn cảnh bức tranh sinh động về

cuộc đấu tranh đầy gian khổ, hy sinh anh dũng của quân và dân Nam bộ trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược Là địa bàn chiến lược quan trọng cả về vị trí địa lý, dân số và tiềm năng kinh tế, Nam bộ trở thành địa bàn nóng bỏng, nơi giành giật quyết liệt giữa các lực lượng cách mạng với đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai Do đây là công trình nghiên cứu toàn diện về cuộc kháng chiến của quân và dân Nam bộ chống đế quốc Mỹ xâm lược, nên những nội dung liên quan đến đấu tranh chống chính sách “bình định” còn rất sơ lược và chưa có hệ thống Hơn nữa phong trào chống phá chính sách “bình định” chỉ là một mặt hoạt động trong rất nhiều hoạt động của cuộc kháng chiến nên nó không phải là chủ thể nghiên cứu mà chỉ là một mặt hoạt động của cuộc kháng chiến

Năm 2012, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội cho ra mắt cuốn: Miền Nam

- 21 năm kháng chiến chống Mỹ (Hồ sơ về cuộc kháng chiến của quân và dân miền Nam) Thông qua những nguồn tư liệu chân thực, các tác giả đã phác họa bức tranh

toàn cảnh hết sức sinh động về cuộc đấu tranh đầy hy sinh gian khổ của quân dân

miền Nam Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quân ủy Trung ương, Trung ương Cục miền Nam chống lại chính sách xâm lược thực dân kiểu mới của Mỹ và chính quyền tay sai Trong cuộc đấu tranh đó, phong trào chống phá chính sách “bình định” đóng một vai trò không nhỏ, đặc biệt là trong đấu tranh chống địch càn quét lấn chiếm, gom dân lập “ACL” Phong trào đấu tranh này diễn ra đều khắp và liên tục trên toàn miền Nam từ năm 1960 đến năm 1975 Tuy nhiên, do phạm vi nghiên cứu rộng nên phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định” chỉ được phản ánh như là một mặt hoạt động phối hợp tác chiến trên chiến trường ở một mức độ nhất định, và chưa đầy đủ; chưa nêu bật được những nội dung, hình thức cũng như sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Trung ương Cục miền Nam và các Đảng bộ địa phương

Bộ: Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước: 1954 - 1975, gồm 9 tập của Bộ

Quốc phòng phối hợp với Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam biên soạn, NXB CTQG,

HN ấn hành năm 2013, tập 1: Nguyên nhân chiến tranh; tập 2: Chuyển chiến lược; tập 3: Đánh thắng Chiến tranh đặc biệt; tập 4: Cuộc đụng đầu lịch sử; tập 5: Tổng

tiến công và nổi dậy năm 1968; tập 6: Thắng Mỹ trên chiến trường 3 nước Đông Dương; tập 7: Thắng lợi quyết định năm 1972; tập 8: Toàn thắng; tập 9: Tính chất, đặc điểm, tầm vóc và bài học Bộ sách phục dựng toàn bộ cuộc kháng chiến toàn

dân, toàn diện, trường kỳ và dựa vào sức mình là chính của quân dân cả nước chống

đế quốc Mỹ xâm lược; trong đó có đề cập đến phong trào đấu tranh chống phá

“bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH ở miền Nam Việt Nam Tuy nhiên, do đây là những công trình nghiên cứu toàn diện về cuộc kháng chiến chống Mỹ, nên những nội dung có liên quan đến phong trào đấu tranh chống phá chính sách “bình định” ở một địa bàn cụ thể bộ sách đề cập còn rất sơ lược, chủ yếu mới chỉ là một

số ví dụ minh họa về phong trào đấu tranh điển hình tại một số địa phương ở miền Nam Việt Nam Hơn nữa, phong trào đấu tranh chống phá “bình định” chỉ là một mặt hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực của toàn bộ cuộc kháng chiến nên nó chưa phải là chủ thể nghiên cứu chính của công trình Nội dung chủ yếu của các công trình nêu trên là các hoạt động quân sự và xây dựng đất nước trên các lĩnh vực

chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nên những vấn đề như chủ trương, đường lối, chính sách, kế hoạch, biện pháp, hình thức tiến hành chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền tay sai, cũng như quá trình triển khai thực hiện không được đề cập nhiều

Năm 2014, NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh cho ra mắt độc

giả cuốn: Kỷ yếu hội thảo khoa học Lưu trữ Việt Nam Cộng hòa (1955 - 1975) từ

góc nhìn Lịch sử và Lưu trữ học Kỷ yếu tập hợp những bài viết của các tác giả

tham gia hội thảo với nhan đề: “Khai thác giá trị những nguồn tài liệu lưu trữ

VNCH trong nghiên cứu khoa học” Liên quan đến đề tài luận án, công trình có một

số bài viết: Giá trị tài liệu lưu trữ VNCH (1955 - 1975) trong nghiên cứu lịch sử

tỉnh Bình Định của tác giả Phan Minh Lý; Nghiên cứu chính sách “bình định” của

Mỹ ở miền Nam Việt Nam (1954 - 1975) từ Phông An ninh điều thuộc Trung tâm lưu trữ Quốc gia 2 của tác giả Hà Minh Hồng; Nguồn tài liệu quân lực VNCH (1954 - 1975) ở Trung tâm lưu trữ Quốc gia 2 của tác giả Vũ Quý Tùng Anh,

Trong các bài viết, tác giả của những bài viết nêu trên đã hệ thống hóa những nguồn

tư liệu lưu trữ VNCH về chính sách “bình định” được lưu tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia 2, thành phố Hồ Chí Minh Đây là nguồn tư liệu có giá trị, giúp nghiên cứu sinh có thêm nhiều thông tin về nguồn tư liệu lưu trữ liên quan đến đề tài luận

án để sưu tầm, nghiên cứu

1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về Đảng lãnh đạo đấu tranh chống phá “bình định”

Năm 1995, Ban Khoa học Lịch sử Quân sự tỉnh Bình Định cùng Ban Chỉ huy Quân sự huyện Hoài Nhơn phối hợp với NXB Tổng hợp tỉnh Bình Định cho ra mắt

bạn đọc cuốn sách: Hoài Nhơn với phong trào phá ấp, giành dân trong kháng chiến

chống Mỹ xâm lược (1954 - 1975) Ngoài nội dung phân tích khái lược những nhân

tố tác động trực tiếp đến phong trào phá ấp, giành dân ở huyện Hoài Nhơn, cuốn sách đã tập trung làm rõ sự lãnh đạo, chỉ đạo phong trào phá “ACL” ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định của các cấp ủy Đảng Nội dung cuốn sách cho thấy Đảng bộ huyện Hoài Nhơn đã biết phát huy lợi thế địa bàn chiến lược để từng bước đưa

phong trào phát triển, tiến lên phá rã “ACL” để giành quyền làm chủ nông thôn; kiên trì đấu tranh, bám trụ, từng bước đánh bại kế hoạch “tìm diệt và bình định” của

Mỹ và VNCH; phát huy sức mạnh tổng hợp đánh bại chương trình “bình định nông thôn” của Mỹ và VNCH - tiến lên giải phóng hoàn toàn huyện nhà, từ đó rút ra một

số bài học kinh nghiệm Tuy nhiên, nội dung phản ánh của cuốn sách bao trùm cả một thời kỳ dài, vả lại chỉ “gói gọn” trong một huyện, do vậy chưa thể đi sâu nghiên cứu về chủ trương, biện pháp, hình thức tổ chức thực hiện chống phá “ACL” của các cấp ủy Đảng ở tỉnh Bình Định

Năm 2002, NXB CTQG, HN cho xuất bản cuốn: Đảng lãnh đạo cuộc đấu

tranh chống phá “quốc sách” Ấp Chiến lược của Mỹ - ngụy ở miền Nam Việt Nam (1961 - 1965), do tác giả Trần Thị Thu Hương nghiên cứu và biên soạn Với 262

trang, bằng những nguồn tư liệu có giá trị và luận giải khoa học, cuốn sách đã phản ánh một cách chân thực, sinh động về cuộc đấu tranh đầy gay go, quyết liệt của quân và dân miền Nam Việt Nam chống lại âm mưu, thủ đoạn thâm độc, xảo quyệt của Mỹ và chính quyền VNCH trong quá trình thực thi chính sách “ACL” Qua việc tái hiện bức tranh sinh động về cuộc đấu tranh chống phá “ACL”, cuốn sách đã làm

rõ vai trò lãnh đạo của Đảng và sự chỉ đạo sắc bén, linh hoạt, sáng tạo của Trung ương Cục và các Đảng bộ địa phương ở miền Nam Việt Nam, đồng thời đúc kết những thành công và rút ra những bài học kinh nghiệm của Đảng trong quá trình lãnh đạo cuộc đấu tranh đầy thách thức và quyết liệt này Tuy nhiên, về thời gian cuốn sách chỉ giới hạn trong một giai đoạn ngắn, từ năm 1961 đến năm 1965; về không gian nghiên cứu trên toàn miền Nam Việt Nam do vậy mà chưa thể đi sâu nghiên cứu về sự lãnh đạo chỉ đạo của Đảng tại một địa phương cụ thể

Luận án Tiến sĩ Lịch sử Đảng: Đảng lãnh đạo phong trào đấu tranh chống

chương trình bình định của Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại miền Đông Nam bộ từ

1961 đến 1965 của Trần Như Cương, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,

2003 Bằng những nguồn tài liệu phong phú, đa dạng, tác giả đã dày công nghiên cứu, dựng lại và làm rõ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Trung ương Cục miền Nam đối với phong trào đấu tranh chống chương trình “bình định” của Mỹ và chính

quyền Sài Gòn tại miền Đông Nam bộ từ năm 1961 đến năm 1965; qua đó rút ra một số kinh nghiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo phong trào đấu tranh Đây là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận án Tuy nhiên, về thời gian công trình chỉ nghiên cứu trong giai đoạn ngắn từ năm 1961 đến năm 1965; về không gian, công trình nghiên cứu trên phạm vi các tỉnh miền Đông

Nam bộ

Cùng với những công trình nghiên cứu trực tiếp nêu trên, còn có những công trình nghiên cứu gián tiếp ít nhiều có đề cập đến Đảng lãnh đạo đấu tranh chống phá “bình định”, trong đó có thể kể đến như:

Nhằm đáp ứng yêu cầu công tác nghiên cứu truyền thống chiến đấu kiên cường của quân và dân tỉnh Bình Định, đồng thời vận dụng sáng tạo những bài học kinh nghiệm vào xây dựng nền quốc phòng toàn dân ở địa phương trong tình hình

mới, năm 1991, NXB Tổng hợp Bình Định cho ra mắt bạn đọc cuốn: Chiến tranh

du kích trên chiến trường Bình Định (1945- 1975) Cuốn sách trình bày một cách

khái quát các bước phát triển của phong trào chiến tranh du kích trên chiến trường Bình Định trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, cũng như sự lãnh đạo của Đảng bộ đối với phong trào này Từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm Liên quan đến nội dung của đề tài luận án, khi đánh giá kết quả của cuộc đấu tranh qua từng thời kỳ, cuốn sách đã đề cập đến vai trò to lớn của Đảng bộ Bình Định trong lãnh đạo đấu tranh chống “bình định” và đồng thời nêu bật vai trò chiến tranh du kích trong phong trào chống phá chính sách “bình định” Tuy nhiên, các tác giả chỉ dừng lại ở việc “xâu chuỗi” các sự kiện lịch sử, bên cạnh trình bày những thắng lợi của các lực lượng vũ trang, phong trào đấu tranh chống phá “bình định” cũng đã được đề cập, nhưng còn sơ lược

Công trình: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Định, Tập 2: 1954 - 1975, NXB Tổng

hợp Bình Định, 1996 Nội dung của công trình tập trung làm rõ chủ trương, biện pháp chỉ đạo của Đảng bộ Bình Định trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nước nói chung và trong lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống “bình định” nói riêng Đặc biệt công trình này cũng đã cho thấy rõ Đảng bộ tỉnh Bình Định và các cấp ủy Đảng ở

địa phương đã quán triệt đường lối và sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, Khu ủy Khu 5 tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể trên địa bàn Từ thực tiễn lãnh đạo quân và dân Bình Định kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi, Đảng bộ Bình Định đã rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu có tính chất nguyên tắc về lý luận và có giá trị thực tiễn sâu sắc

Công trình: Lịch sử Đảng bộ miền Đông Nam bộ lãnh đạo kháng chiến

chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ (1945 - 1975), NXB CTQG HN, 2003 Bằng

nguồn tư liệu phong phú, Hội đồng chỉ đạo biên soạn Lịch sử Đảng bộ miền Đông Nam bộ đã phục dựng bức tranh sinh động về sự lãnh đạo, chỉ đạo phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược của quân và dân các tỉnh miền Đông Nam bộ từ năm 1945 đến năm 1975, trong đó có phong trào đấu tranh chống phá chính sách “bình định” Tuy nhiên, đây là công trình nghiên của một địa phương về lãnh đạo kháng chiến chống Mỹ nói chung, nên phong trào chống phá chính sách “bình định” chỉ là một trong những hoạt động lãnh đạo kháng chiến, vì vậy chưa được đề cập đầy đủ và có tính hệ thống, chưa rút ra những vấn đề mang tính khái quát có tính quy luật trong lãnh đạo và chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định”

Công trình: Công tác binh địch vận trên chiến trường Bình Định trong kháng

chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), NXB Tổng hợp Bình Định, 2004, do Ban

Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bình Định tổ chức nghiên cứu, biên soạn đã thể hiện những vấn đề cơ bản về sự hình thành, phát triển của công tác binh địch vận trên chiến trường qua các giai đoạn của cuộc kháng chiến, trong đó có trình bày sự kết hợp giữa đấu tranh binh vận với đấu tranh chính trị góp phần đánh bại các âm mưu

“bình định lấn chiếm” của Mỹ và chính quyền VNCH Công tác địch vận kết hợp đấu tranh chính trị góp phần chống phá quốc sách “ACL” trong “Chiến tranh đặc biệt”, đánh bại âm mưu “tìm diệt” và “bình định” trong “Chiến tranh cục bộ”, đặc biệt công tác địch vận phục vụ nhiệm vụ chống “bình định cấp tốc”, “bình định đặc biệt” góp phần đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”

Công trình: Lịch sử Công tác Đảng, công tác chính trị của lực lượng vũ

trang tỉnh Bình Định (1945 - 2010), NXB Tổng hợp Bình Định, 2010 Bằng nhiều

nguồn tư liệu có giá trị, công trình đã phản ánh khá toàn diện quá trình hình thành, phát triển về tổ chức và hoạt động của Công tác Đảng, công tác chính trị trong lực lượng vũ trang tỉnh Bình Định từ năm 1945 đến năm 2010 Là một bộ phận của công tác chính trị, công tác vận động quần chúng đấu tranh chống phá “bình định” của Mỹ và VNCH cũng đã được phản ánh một phần; chủ yếu là biểu hiện trong các chủ trương chống địch càn quét nống lấn Tuy nhiên, công tác vận động nhân dân đấu tranh chống chính sách “bình định” chỉ là một trong những nội dung của công tác chính trị nên chỉ được đề cập sơ lược và thiếu tính hệ thống

Công trình: Lịch sử Đảng bộ Quân Khu 5 (1946 - 2010), Tập 2: Thời kỳ

kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), NXB QĐND, HN, 2010 Bằng

những nguồn tư liệu chân thực, phong phú, công trình đã tái hiện quá trình hình thành, phát triển và hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Quân Khu 5 qua các giai đoạn cách mạng Đồng thời phục dựng bức tranh toàn cảnh hết sức sinh động

về cuộc đấu tranh đầy hy sinh gian khổ và thắng lợi vẻ vang của Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Liên Khu 5 trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Là địa bàn chiến lược quan trọng có vị trí địa quân sự hiểm yếu, Khu 5 trở thành địa bàn nóng bỏng, nơi được Mỹ chọn làm địa bàn thí điểm và thực thi các chương trình, kế hoạch “bình định” trong các chiến lược chiến tranh Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trược tiếp là Khu ủy Khu 5, quân và dân Khu 5 đã vượt qua thử thách khắc nghiệt

và hy sinh, gian khổ, từng bước đánh bại các kế hoạch xâm lược của Mỹ và chính quyền VNCH Trong cuộc đấu tranh đó, phong trào đấu tranh chống chính sách

“bình định” đóng một vai trò không nhỏ (phong trào đấu tranh chống địch càn quét lấn chiếm, gom dân lập “ACL”, các “khu Dinh điền”, “khu Trù mật”) Đây là nguồn

tư liệu có giá trị, tuy nhiên, hoạt động chống phá “bình định” được phản ánh trong công trình này chỉ là một mặt hoạt động trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trên chiến trường Khu 5 Đặc biệt là vấn đề liên quan đến đề tài luận án mới chỉ được đề cập một cách sơ lược và chưa có hệ thống Về không gian, công trình nghiên cứu trên

toàn địa bàn Khu 5, chứ chưa đi sâu nghiên cứu ở một địa phương cụ thể, ví như tỉnh Bình Định

Công trình: Tổng kết Công tác Đảng, công tác chính trị trong chiến dịch,

chiến đấu của lực lượng vũ trang Quân Khu 5 (1945 - 1989), Tập 2: Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), NXB QĐND, HN, 2012, do Đảng ủy - Bộ

Tư lệnh Quân Khu 5 nghiên cứu, biên soạn đã thể hiện vai trò Công tác Đảng, công tác chính trị của các cấp ủy Đảng ở Khu 5 trong các chiến dịch chiến đấu tiêu biểu, trong đó có công tác vận động quần chúng đấu tranh chống địch “bình định”, lấn chiếm, gom dân lập “ACL” Cuốn sách dùng một dung lượng khá lớn phản ánh công tác vận động quần chúng đấu tranh chống chính sách “bình định” trong một số chiến dịch, trận đánh tiêu biểu như chiến dịch An Lão ở Bình Định (1960); trận chiến đấu chống càn bảo vệ căn cứ địa cách mạng Khu 5 của Trung đoàn Bộ binh 2

- Quân Khu 5 (1965); chiến dịch Bắc Bình Định (1966); chiến dịch Bắc Tây Nguyên (1972), Tuy nhiên, phong trào đấu tranh chống chính sách “bình định” chỉ là một trong những mặt hoạt động của công tác chính trị nên trong công trình này, vai trò của các cấp ủy Đảng đối với hoạt động này chưa được đề cập nhiều

1.2 Khái quát kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án tiếp tục nghiên cứu

1.2.1 Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Qua nghiên cứu, tìm hiểu các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án đã được công bố, có thể thấy, phong trào đấu tranh chống phá “bình định”

là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu

Các công trình nêu trên đã đề cập đến chính sách “bình định” và phong trào đấu tranh chống phá chính sách “bình định” ở một số nội dung sau:

Bối cảnh ra đời, mục đích, nội dung, chính sách, biện pháp “bình định” của

Mỹ và VNCH

Cuộc đấu tranh chống phá chính sách “bình định” trên chiến trường miền Nam, trong đó có tỉnh Bình Định

Những sáng tạo độc đáo của các cấp bộ Đảng ở miền Nam trong quá trình thực hiện đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng

Kết quả, vai trò của cuộc đấu tranh chống phá “bình định” trong việc góp phần đánh bại từng chiến lược chiến tranh, tiến tới đánh bại hoàn toàn cuộc chiến tranh xâm lược thực dân kiểu mới của Đế quốc Mỹ,

Có thể thấy, dưới góc độ Lịch sử Đảng cho đến nay vấn đề Đảng bộ tỉnh

Bình Định lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ năm 1961 đến năm 1973 chưa được các công trình

nghiên cứu thấu đáo, nhất là trên các nội dung như: Xác định vị trí chiến lược và tầm quan trọng của tỉnh Bình Định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, từ

đó lý giải vì sao nơi đây là một trong những địa bàn chiến lược quan trọng để đế quốc Mỹ chọn triển khai chính sách “bình định”; âm mưu, hành động của Mỹ và chính quyền VNCH trong việc thực thi chính sách “bình định” tại tỉnh Bình Định từ năm 1961 đến năm 1973 cũng chưa được “mổ xẻ”, phân tích, đánh giá một cách thấu đáo Chủ trương của Khu ủy Khu 5, của Đảng bộ Bình Định đối với phong trào đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH cũng chưa được làm rõ Quá trình quân và dân Bình Định đấu tranh chống phá chính sách

“bình định”, cũng như những ưu, khuyết điểm trong lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá “bình định” tuy đã được đề cập nhưng thiếu tính hệ thống Mặc dù vậy, kết quả của các công trình nghiên cứu kể trên là rất quan trọng, đó vừa là nguồn tư liệu quý, vừa là những gợi mở bổ ích cho nghiên cứu sinh để thực hiện luận án

1.2.2 Những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu

Đánh giá một cách khách quan vị trí chiến lược của tỉnh Bình Định đối với

cả hai phía

Phân tích, làm rõ những âm mưu, hành động của Mỹ và chính quyền VNCH trong quá trình thực thi chính sách “bình định” tại tỉnh Bình Định từ năm 1961 đến năm 1973

Hệ thống hóa và làm rõ những chủ trương, biện pháp cụ thể của Đảng bộ địa phương trong lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH và quá trình quân dân Bình Định cụ thể hóa các chủ trương đó

Đưa ra một số nhận xét, đánh giá khách quan cả về ưu điểm lẫn hạn chế trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của các cấp bộ Đảng địa phương Đúc rút một số kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ tỉnh Bình Định lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH từ năm 1961 đến năm 1973 để kế thừa và vận dụng trong giai đoạn hiện nay

Qua việc tìm hiểu tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án có thể thấy vấn đề đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH trên toàn miền Nam Việt Nam nói chung và trên địa bàn tỉnh Bình Định nói riêng đã được phản ánh trong khá nhiều công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước Trong đó, đáng chú ý có những công trình nghiên cứu của những tác giả là những người bước ra từ trong cuộc chiến Do vậy, những kết quả nghiên cứu của những tác giả đó là rất phong phú, sinh động; một số sự kiện lịch sử liên quan đến

đề tài đã được đánh giá, nhận xét từ nhiều góc độ tiếp cận khác nhau Tuy vậy những công trình nghiên cứu nói trên chỉ đề cập đến những nội dung có liên quan đến đề tài luận án ở một số mặt hoặc lĩnh vực riêng biệt Chưa có một công trình

nào trình bày một cách toàn diện, có hệ thống và đầy đủ về “Đảng bộ tỉnh Bình

Định lãnh đạo đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ năm 1961 đến năm 1973” dưới góc độ Lịch sử Đảng Trên

cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước và dựa trên những tài liệu mới được công bố, tác giả sẽ tiếp tục giải quyết những nhiệm vụ nghiên cứu

mà đề tài đã đặt ra

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO ĐẤU TRANH CHỐNG PHÁ

“BÌNH ĐỊNH” CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH BÌNH ĐỊNH TỪ NĂM 1961 ĐẾN NĂM

phố Quy Nhơn), Tỉnh lỵ đóng tại thành phố Quy Nhơn

Bình Định có vị trí chiến lược rất quan trọng, là cầu nối giữa các tỉnh đồng bằng Nam Trung bộ với các tỉnh Tây Nguyên, sang đến hai nước Lào và Campuchia Đây là nơi tập trung một số sân bay quân sự như: Thiết Đính, Gò Quánh, Quy Nhơn và một số bến cảng lớn như: Quy Nhơn, Đề Gi, Tam Quan Đặc biệt có tuyến Quốc lộ 19, từng được coi là “con đường máu”, thông lộ giữa miền duyên hải Nam Trung bộ với các tỉnh Tây Nguyên Trong chiến tranh, đây là trục cơ động chiến lược của các đơn vị chủ lực Quân Giải phóng, cũng như của quân đội Sài Gòn

Bình Định có địa hình đồi núi phức tạp, lưng tựa vào dãy Trường sơn, trong

đó đáng chú ý có ngọn núi Bà tọa lạc tại huyện Phù Cát - ngọn núi cao nhất trong khu vực (khoảng 1.100m); ngoài ra còn có núi Thạch Quan ở phía Tây, phía Đông

có núi Đạm Thủy, núi Tố Mộ, phía Tây Bắc có núi Lang Sơn, núi Canh Sơn, phía

Nam có núi Thạch Đà, phía Đông Nam có núi Thát Sơn và Thế Sơn [85, tr 26]

Trong số đó có núi Dương An tọa lạc tại huyện Vân Canh (hay còn gọi là núi Ông) với chiều cao khoảng 1.000m, cạnh núi Ông có núi bà Cương Ngoài những dãy núi nêu trên, Bình Định còn có một số ngọn núi có độ cao khá lớn khác như:

núi Kim Sơn ở huyện Hoài Ân cao khoảng 800m, núi hòn Mít và núi hòn Cau ở huyện Hoài Nhơn cao khoảng 650m; xen kẽ các vùng đồng bằng còn rải rác nổi lên những đồi núi nhỏ, rừng rậm Nhìn chung địa hình tỉnh Bình Định khá thuận lợi cho việc vận dụng chiến thuật tác chiến du kích, triển khai thế trận chiến tranh nhân dân Tuy nhiên, địa hình này cũng dễ bị đối phương lợi dụng các điểm cao để xây dựng các cứ điểm, bố trí các trận địa hỏa lực khống chế cả một địa bàn rộng lớn

Ngoài vùng đồi núi, thì đồng bằng và ven biển của tỉnh Bình Định chiếm một diện tích khá lớn (chiếm 20% diện tích tự nhiên toàn tỉnh với khoảng 107.705 ha) Đáng chú ý là vùng đồng bằng phía Nam, về mùa lũ nước từ thượng nguồn sông Kôn và sông Hà Thanh đổ về làm ngập cả một khu vực rộng lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc cơ động lực lượng và thực hành chiến đấu

Bình Định có nhiều sông ngòi, hầu hết đều bắt nguồn từ vùng rừng núi phía Tây đổ ra biển Đông, trong đó có 4 con sông lớn như: sông Kôn dài 150 km, sông Lại Giang dài 64km, sông Hà Thanh dài 48 km và sông La Tinh dài 43 km Do địa hình dốc nên về mùa mưa các con sông ở đây có dòng chảy xiết, và điều này cũng

có ảnh hưởng rất lớn đến việc cơ động của các lực lượng trong kháng chiến

Bình Định có bờ biển dài khoảng 135km, có thềm lục địa rộng, chạy từ cửa biển Tam Quan đến chân đèo Cù Mông, có nhiều cửa sông, cồn bãi, đầm ghềnh và hải đảo, nhất là các cửa biển An Dũ, Kim Bồng, đầm Thị Nại, cảng Quy Nhơn rất kín gió, nước sâu thuận lợi cho tàu bè ra vào và neo đậu

Về giao thông vận tải, Bình Định có trục giao thông quan trọng là Quốc lộ 1A chạy dọc theo chiều dài của tỉnh từ đèo Bình Đê (Tam Quan Bắc) đến đèo Cù Mông; song song với Quốc lộ 1A là đường sắt Bắc - Nam và Quốc lộ 19 đi ngang cầu Bà Di nối thẳng với Quy Nhơn lên An Khê, Plâyku và các tỉnh Tây Nguyên, cắt Đường Quốc lộ 14 chạy qua Xtung - Treng của Campuchia Trong số đó, Quốc lộ

19 là con đường có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng - là cửa ngõ lên Tây Nguyên và là trục cơ động lực lượng lợi hại trong chiến tranh Ngoài những con đường huyết mạch nêu trên, còn có mạng lưới giao thông tỉnh lộ và đường liên huyện tạo điều kiện cho việc đi lại và cơ động lực lượng khi cần thiết

Nhìn khái lược về điều kiện tự nhiên, tỉnh Bình Định là cầu nối giữa các tỉnh đồng bằng Nam Trung bộ với các tỉnh Tây Nguyên đến hai nước Lào và Capuchia; đây là nơi tập trung một số sân bay, bến cảng lớn, một số tuyến lộ chiến lược huyết mạch, là cửa ngõ quan trọng từ vùng duyên hải Nam Trung bộ đi lên Tây Nguyên Trong 30 năm chiến tranh, đây là trục cơ động của các binh đoàn chủ lực của cả ta

và địch để tiến hành các chiến dịch tiến công và phản công Hay nói một cách khác, tỉnh Bình Định có vị trí địa - quân sự rất quan trọng xét cả trên góc độ chiến dịch và chiến lược

Về truyền thống yêu nước, cách mạng, nơi đây đã từng có nhiều cuộc đấu tranh của nhân dân liên tiếp nổ ra, tiêu biểu như khởi nghĩa Chàng Lía vào năm

1769 chống lại chế độ hà khắc của chúa Nguyễn ở Đàng trong Cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn (1771 - 1802), dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ

và Nguyễn Lữ đã đánh đổ chúa Nguyễn Đàng trong, đánh bại 5 vạn quân xâm lược Xiêm, đập tan tập đoàn phong kiến Lê - Trịnh ở Đàng ngoài, lập lại nền thống nhất đất nước và sau đó tiêu diệt hơn 29 vạn quân xâm lược Mãn Thanh, bảo vệ nền độc lập của dân tộc

Sau khi Nguyễn Ánh lên ngôi, nhà Nguyễn đã thực hiện chính sách trả thù tàn bạo và tàn nhẫn đối với những người tham gia nghĩa quân dưới thời Tây Sơn Tuy vậy, bằng nhiều hình thức, nhân dân ở đây nổi dậy đấu tranh chống bọn quan lại cường hào, tiêu biểu là cuộc nổi dậy của đồng bào Hré ở An Lão (1832 - 1859)

Trong phong trào đấu tranh chống Pháp cuối thế kỷ XIX, nhân dân Bình Định đã anh dũng đứng lên tiến hành cuộc đấu tranh chống lại cường quyền, tiêu biểu cho cuộc đấu tranh đó là phong trào Cần Vương ở Bình Định (1885 - 1890) do Mai Xuân Thưởng lãnh đạo

Bước vào những năm đầu thế kỷ XX, không chịu nổi cảnh sưu cao thuế nặng của thực dân Pháp và tầng lớp quan lại cường hào, hàng vạn lượt đồng bào trong tỉnh Bình Định đã kéo vào thị xã, thị trấn đấu tranh đòi giảm thuế

Sau Chiến tranh thế giới lần Thứ nhất, tại Bình Định, thực dân Pháp ráo riết triển khai chính sách khai thác thuộc địa lần 2 Giai cấp tư sản ở Bình Định hình

thành và giai cấp công nhân phát triển nhanh hơn về số lượng Mâu thuẫn về quyền lợi giai cấp cũng như quyền lợi dân tộc ngày càng gay gắt, nhiều cuộc đấu tranh đã liên tiếp nổ ra

Từ năm 1930 trở đi, ý thức giác ngộ cách mạng trong nhân dân ngày càng nâng cao Từ những cuộc đấu tranh tự phát chuyển thành tự giác Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của hàng ngàn đồng bào Hoài Nhơn (ngày 27/7/1931) Tuy những cuộc đấu tranh trên chưa giành được thắng lợi, nhưng đã thể hiện rõ ý chí kiên cường và

có tác dụng cổ vũ làn sóng đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ trên địa bàn ngày càng dâng cao, tạo thế, tạo lực tiến tới giành thắng lợi trong Cách mạng Tháng 8/1945

Trong suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954), tỉnh Bình Định thuộc vùng tự do Liên khu 5, là hậu phương trực tiếp của Nam Trung bộ và Tây Nguyên Đây là nơi trú đóng của Liên Khu ủy Khu 5 và Ủy ban Hành chính kháng chiến của Nam Trung bộ Các chính sách cải cách dân chủ của Việt Minh được thực hiện rộng rãi và đã đem lại nhiều quyền lợi thiết thực cho nhân dân, trình độ giác ngộ được nâng cao, xây dựng được lực lượng cách mạng đông đảo, đặc biệt là đào tạo được một bộ phận cán bộ trung kiên những yếu tố đó tạo ra mối quan hệ khăng khít giữa Đảng, cách mạng với nhân dân; tạo được niềm tin trong quần chúng

Cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi, nhưng niềm vui chưa trọn vẹn Cũng như nhân dân miền Nam nói chung, nhân dân tỉnh Bình Định nói riêng lại phải tiếp tục bước vào cuộc kháng chiến mới, chống kẻ thù mới

Tóm lại, những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và truyền thống yêu nước, cách mạng nêu trên là những điều kiện thuận lợi để Đảng bộ Bình Định lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống phá chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong cuộc đụng đầu lịch sử với cuộc chiến tranh xâm lược thực dân kiểu mới

2.1.2 Âm mưu, thủ đoạn của Mỹ, Chính quyền Việt Nam Cộng hòa và chủ trương của Đảng, Khu ủy 5

* Âm mưu, thủ đoạn của Mỹ, chính quyền Việt Nam Cộng hòa

Trong quá trình xâm lược và thống trị Việt Nam, đế quốc Mỹ xác định “bình định” là vấn đề chiến lược hàng đầu và khu vực trọng điểm để thực hiện là địa bàn nông thôn

Chính sách “bình định” được Mỹ triển khai thực hiện thông qua các chương trình, kế hoạch, biện pháp hành động của bộ máy chính trị, quân đội và công an - cảnh sát Công cụ chính để thực thi chính sách này là lực lượng quân đội và bộ máy chính quyền VNCH, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của hệ thống cố vấn quân sự và dân sự người Mỹ; ngoài ra trong một số giai đoạn còn có cả những chuyên gia đến

từ các nước Đồng minh của Mỹ Có thể thấy, “bình định nông thôn” là một chính sách nhất quán gắn liền với cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở miền Nam Việt Nam, và chính sách này được triển khai liên tục, cụ thể, thậm chí là quyết liệt trong từng giai đoạn Thích ứng với mỗi chiến lược chiến tranh ở miền Nam Việt Nam, chính sách “bình định” của Mỹ và chính quyền VNCH tuy mang nhiều tên gọi khác nhau, nhưng bản chất đều không thay đổi, giống nhau ở chỗ là “giành dân, chiếm đất”

Đầu năm 1955, sau khi cơ bản thiết lập được bộ máy hành chính từ Trung ương cho đến cơ sở và bộ máy quân sự, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm bắt đầu

triển khai thực hiện trên diện rộng chính sách “Tố Cộng, Diệt Cộng” Mục tiêu của

chính sách này là đánh trên diện rộng lúc đầu, sau đó đánh vào chiều sâu, đánh cả nông thôn và thành thị, tập trung nơi có phong trào cách mạng mạnh Đánh vào Đảng Cộng sản Việt Nam và đánh vào cả trong dân, lấy đánh vào Đảng Cộng sản là mục tiêu quyết định nhất, vừa là tiêu diệt con người, vừa tiêu diệt tinh thần tư tưởng, tất cả đều nhằm mục tiêu tối hậu là làm cho người cộng sản hoặc bị tiêu diệt hoặc chịu thuần phục quốc gia, làm cho quần chúng nhân dân hoặc chết, hoặc trở thành người dân “quốc gia”

Để thực thi có hiệu quả chính sách phản động và tàn bạo đó, chính quyền

Ngô Đình Diệm đã thành lập “Ban Tố Cộng” từ Trung ương xuống đến cấp xã, lấy

lực lượng cảnh sát, mật vụ, tình báo, chiến tranh tâm lý làm nòng cốt, huy động lực

lượng quân đội tham gia Chúng xây dựng các trại “Cải huấn”, “Tố Cộng” Ở mỗi

tỉnh, chúng tập trung đánh phá từng vùng, chia ra nhiều bước, làm xong bước một chuyển sang bước hai, ba và đánh xong vùng này chuyển sang vùng khác Đặc biệt sau khi tiếp quản Quy Nhơn ngày 16/5/1955, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm

đã đề ra kế hoạch mang tên “Giải phóng”, khẩn trương thiết lập hệ thống chính

quyền VNCH các cấp và các công cụ để đàn áp phong trào cách mạng nơi đây

Song song với việc thiết lập bộ máy chính quyền và công cụ đàn áp, Quân đội VNCH còn đưa một lực lượng hùng hậu vào chiếm đóng tại các chốt điểm quan trọng ở Bình Định, trong đó có sư đoàn Dã chiến số 32 với 2 trung đoàn Bộ binh số

32 và 115 Ngoài ra, từ Hoài Nhơn vào đèo Cù Mông, còn bố trí 3 sư đoàn và 2 trung đoàn Biệt lập Tỉnh đoàn Bảo an (lúc đầu gọi là Bảo chính quân) có 11 đại đội (mỗi đại đội có 158 quân), chia ra đóng ở tỉnh lỵ Quy Nhơn và các quận Mỗi xã có

từ 1 trung đội đến 1 đại đội Hương vệ (sau gọi là Dân vệ xã), ngoài ra còn có lực lượng thanh niên cộng hòa và Thanh niên chống Cộng Từ cấp tỉnh xuống cấp xã còn có lực lượng công an, mật vụ (Tỉnh có Ty, quận có Chi, khu vực có Cuộc)

Mạng lưới mật vụ, tình báo do nhiều ngành, nhiều cấp được cấy đến tận thôn xóm

Để triển khai chiến dịch “Tố Cộng, Diệt Cộng”, chính quyền VNCH thiết lập bộ máy “Tố Cộng” từ cấp tỉnh xuống đến quận, xã Đáng chú ý ở cấp quận có

“Ủy ban Tố Cộng” và “Hội đồng cố vấn Tố Cộng”, ở cấp xã có “Ban Tố Cộng”

cùng với lực lượng cảnh sát, mật vụ, chỉ điểm do đám “Công dân vụ” được đào tạo

từ Sài Gòn đưa về làm nòng cốt

Phương châm hành động của các lực lượng này là: tiêu diệt Việt cộng không

thương tiếc, tiêu diệt như trong tình trạng chiến tranh, thà “giết nhầm chứ không bỏ

sót” Chúng phân loại cán bộ, những người tham gia cách mạng ra làm ba loại: loại

A là những cán bộ đặc biệt nguy hiểm; loại B là những cán bộ, đảng viên thường có cảm tình với Đảng, gia đình có người đi tập kết; loại C là các hội đoàn viên, các đoàn thể quần chúng, những người có liên quan đến kháng chiến, cách mạng, qua

đó mà tiến hành buộc ly khai, lùng bắt, tàn sát

Để kích động cái gọi là “Phong trào toàn dân chống Cộng”, chính quyền

VNCH tại Bình Định đã mở liên tiếp các cuộc mít tinh, buộc nhân dân tham dự các

cuộc “Tố Cộng điển hình” tại các quận, liên xã và xã Trong các đấu trường ở xã

Cát Nhơn (Phù Cát), xã Phước An (Tuy Phước), xã Nhơn Hưng (An Nhơn) gần 40 cán bộ, đảng viên bị tra tấn dã man chết tại chỗ hoặc có sống sót thì cũng bị tàn phế suốt đời Những ai được cho là cán bộ, đảng viên và những người tham gia kháng

chiến đều bị buộc phải dự các lớp “Tẩy não” ở cấp quận, liên xã và xã

Đối với các huyện miền núi, trong giai đoạn I (5/1955 - 5/1956), địch chủ yếu dùng tề điệp trá hình thương lái để dò xét tình hình, mua chuộc các già làng, dùng hàng hóa (gạo, muối, vải, thuốc men) để lôi kéo nhân dân Có lúc và có nơi, tùy tình hình cụ thể, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm dùng lực lượng quân sự hỗn hợp (Bảo an, Cộng hòa, Công an) tổ chức những cuộc hành quân lùng sục, tảo thanh vùng giáp ranh giữa miền núi và đồng bằng

Không dừng lại ở đó, từ tháng 7/1956, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm

tiếp tục phát động Giai đoạn II của chiến dịch “Tố Cộng” trên toàn miền Nam với

những âm mưu thủ đoạn ngày càng ác liệt hơn Ở Bình Định, trọng điểm đánh phá giai đoạn này là các vùng giáp ranh giữa các huyện miền núi và đồng bằng Tại đây địch tập trung các lực lượng đàn áp, mở liên tiếp các cuộc hành quân lùng sục từng lùm cây, bờ suối, gộp đá, vùng bìa rừng Đồng thời hàng ngày huy động dân địa phương ghép thành đoàn, toán có Dân vệ kèm sát, dàn hàng ngang dùng cây vạt nhọn xăm xĩa khắp hang cùng ngõ hẻm, hòng khui trục các căn hầm bí mật và tìm

dấu vết của “Việt cộng nằm vùng”

Tháng 5/1957, chính quyền Ngô Đình Diệm thông qua đạo Luật “Đặt Cộng

sản ra ngoài vòng pháp luật” công khai hóa việc đàn áp phong trào cách mạng

miền Nam Tại Bình Định, địch mở chiến dịch “Tố Cộng” mang tên “Đoàn Đức

Thoan”, đánh phá rất ác liệt phong trào cách mạng trong toàn tỉnh, bắt giam và thủ

tiêu hàng trăm cán bộ, đảng viên Tính đến cuối năm 1957, toàn tỉnh Bình Định có 115/223 cán bộ ở lại hoạt động bất hợp pháp bị bắt, trong đó có 13 cán bộ cấp tỉnh