Ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm cho báo điện tử địa phương

Hệ thống đa phương tiện trên nhiều báo điện tử hiện vẫn chưa có một hệ thống rõ ràng và hợp lý, việc nghiên cứu về ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN VĂN SƠN

ỨNG DỤNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG SẢN XUẤT TÁC PHẨM CHO

BÁO ĐIỆN TỬ ĐỊA PHƯƠNG

Chuyên ngành: Báo chí học định hướng ứng dụng

Mã số: 8320101.01 (UD)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Chủ tịch Hội đồng chấm luận văn Người hướng dẫn khoa học thạc sĩ khoa học

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương TS Đỗ Anh Đức

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Đỗ Anh Đức

Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được công bố ở bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của cá nhân tôi

Học viên

Nguyễn Văn Sơn

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cám ơn TS Đỗ Anh Đức, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này Với lời chỉ dẫn, những tài liệu, sự tận tình hướng dẫn của thầy đã giúp tôi vượt qua nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, các giảng viên đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị phóng viên, biên tập viên, Tổng biên tập ba cơ quan báo Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Khởi đã hỗ trợ thông tin

và chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình tác nghiệp, khai thác, thu thập và xử lý thông tin đa phương tiện phục vụ công chúng, để giúp tôi có được những kết quả khảo sát thực tế trong luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn và biết ơn đến gia đình, các anh chị và bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi suốt quá trình thực hiện luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Học viên

Nguyễn Văn Sơn

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN VĂN 4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN VĂN 5

PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lí do chọn đề tài 6

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 8

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 11

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 12

5 Phương pháp nghiên cứu 12

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 13

7 Kết cấu luận văn 14

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN VÀ ỨNG DỤNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm về đa phương tiện và đặc điểm của đa phương tiện 15

1.1.1 Thuật ngữ đa phương tiện 15

1.1.2 Các thành phần đa phương tiện 19

1.1.3 Đặc điểm của đa phương tiện 22

1.2 Khái niệm và đặc điểm báo điện tử 26

1.2.1 Khái niệm 26

1.2.2 Đặc điểm cơ bản của báo điện tử 30

1.3 Tổng quan việc ứng dụng đa phương tiện ở Việt Nam và chủ trương ứng dụng đa phương tiện của 3 tờ báo 33

1.4 Yêu cầu và tiêu chí đánh giá việc ứng dụng đa phương tiện trên báo điện tử 39 Chương 2:

ỨNG DỤNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRÊN BA TRANG BÁO ĐIỆN TỬ CỦA BÁO CẦN THƠ, BÁO VĨNH LONG VÀ BÁO ĐỒNG KHỞI

2.1 Giới thiệu về 3 tờ báo 45

2.2 Khảo sát việc ứng dựng đa phương tiện trên 3 tờ báo 46

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng đa phương tiện 64

2.4 Ưu điểm, hạn chế của việc ứng dụng đa phương tiện của 3 tờ báo điện tử 68

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG SẢN XUẤT TÁC PHẨM BÁO ĐIỆN TỬ ĐỊA PHƯƠNG HIỆN NAY 3.1 Những vấn đề đặt ra 75

3.2 Thuận lợi và khó khăn trong việc ứng dụng đa phương tiện 77

3.3 Giải pháp, khuyến nghị 83

KẾT LUẬN 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

PHỤ LỤC 117

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ đầy đủ

DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN VĂN

Hình 1 Văn bản, hình ảnh bài Longform Cần Thơ Online 49

Hình 2 Hình đồ họa trích dẫn bài Longform Cần Thơ Online 50

Hình 3 Hình đồ thị bài Longform Cần Thơ Online 50

Hình 4 Video Clip bài Longform Cần Thơ Online 51

Hình 5 Video Clip mờ, nhoè Cần Thơ Online 52

Hình 6 Hình đồ họa trích dẫn, video tác phẩm Hàng rào ốp v iPhone độc lạ ở Mang Thít Vĩnh Long Online 56

Hình 7 Góc quay tác phẩm Hàng rào ốp v iPhone độc lạ ở Mang Thít Vĩnh Long Online 57

Hình 8 Ứng dụng audio trên báo Đồng Khởi Online 59

Hình 9 Ph ng vấn nhân vật báo Đồng khởi Online 60

Hình 10 Thống kê sử dụng Internet và di động ở Việt Nam Tháng 1/2020 78

Hình 11: Thống kê thứ hạng mạng xã hội ở Việt Nam Tháng 1/2020 93

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN VĂN

Bảng 2.1 Hình thức thể hiện bài Phóng sự truyền hình Vĩnh Long Online 54Bảng 2.2: Thống kê tác phẩm trên 3 trang báo thực hiện từ (7/2018 -7/2019) 61Bảng 2.3: Thống kê tác phẩm trên 3 trang báo thực hiện từ (7/2019 -7/2020) 61Biểu đồ 2.1: Tác phẩm trên 3 báo điện tử từ (7/2019 -7/2020) 62Biểu đồ 2.2: Tác phẩm trên 3 báo điện tử từ (7/2019 -7/2020) 62

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong thời buổi kinh tế thị trường, xã hội không ngừng phát triển về mọi mặt của đời sống như hiện nay, thì nhu cầu của con người vì thế cũng không ngừng tăng cao Trong đó đáng kể là nhu cầu về cập nhật thông tin, tin tức là nhu cầu thiết yếu hơn hết Vì vậy mà thời gian gần đây, các phương tiện truyền thông đại chúng đã không ngừng phát triển, đáp ứng th a mãn nhu cầu thông tin phục vụ con người

Không phải ngẫu nhiên người ta ví sự xuất hiện của báo điện tử đã mở

ra một cuộc cách mạng kỳ diệu trong đời sống xã hội nói chung và trong hệ thống truyền thông đại chúng nói riêng Điều này xuất phát từ đặc điểm khu biệt quan trọng nhất của báo điện tử là khả năng đa phương tiện Có thể coi khả năng đa phương tiện là ưu điểm mạnh nhất của báo điện tử

Ngày nay, xu hướng hội tụ truyền thông, thương mại hóa báo chí và sự xuất hiện của các phương tiện truyền thông mới đang là những vấn đề đáng quan tâm của nền báo chí chuyên nghiệp Những tòa soạn đa phương tiện hình thành, cùng với đó là sự thay đổi từ lối làm báo truyền thống sang phong cách chuyên nghiệp hơn, linh hoạt và đa năng hơn Bên cạnh đó, sự tiếp nhận thông tin của công chúng cũng thay đổi từ thụ động đến tiếp nhận và tham gia chủ động Báo chí phải đáp ứng nhu cầu của số đông công chúng nhiều hơn

Việc hình thành các phương tiện truyền thông mới cũng như xu hướng cải tiến, đổi mới các loại hình truyền thông truyền thống đều hướng đến đa dạng hóa nội dung thông điệp, mở rộng dung lượng truyền bá và cung cấp dịch vụ tốt, mở rộng phạm vi lựa chọn cho nhiều đối tượng, cố gắng đáp ứng tốt nhu cầu của công chúng

Trong lĩnh vực tin tức ngày nay, người ta nói nhiều đến truyền thông đa phương tiện và việc ứng dụng nó vào trong việc thể hiện và trình bày nội

dung bài báo Nó giúp người truy cập có thể theo dõi các bài báo, vấn đề một cách toàn diện, sâu sắc và thuyết phục nhất với các phần thông tin bổ trợ trên video, audio, ảnh, văn bản, trình diễn ảnh

Tại Việt Nam, xu thế hội tụ truyền thông bước đầu có những ảnh hưởng tích cực đến hoạt động của các cơ quan báo chí Đó là sự manh nha của mô hình tòa soạn hội tụ; sự xuất hiện của nhiều loại hình khác nhau trong cùng một cơ quan báo chí; sự ra đời của những sản phẩm, tác phẩm báo chí ứng dụng cùng lúc nhiều yếu tố đa phương tiện để chuyển tải thông tin Trong

đó, tác phẩm báo chí đa phương tiện là sản phẩm cuối cùng trong quá trình sản xuất báo chí đa phương tiện, chất lượng của các tác phẩm báo chí biểu hiện quá trình hoạt động của cơ quan báo chí và năng lực của phóng viên

Truyền thông đa phương tiện phát triển tác động, chi phối mạnh mẽ đối với hoạt động báo chí hiện đại Nó đã và đang làm thay đổi kỹ năng, phương thức tác nghiệp cũng như mô hình phẩm chất, năng lực nghề nghiệp của nhà báo Sáng tạo tác phẩm báo chí là một trong những hoạt động chuyên môn của nhà báo Trong sáng tạo tác phẩm báo chí đa phương tiện, điểm khác biệt

so với báo chí truyền thống, đó là khả năng sử dụng tích hợp đa mã ngôn ngữ

để biểu đạt nội dung thông tin

Các trang báo điện tử Việt Nam đã biết khai thác thế mạnh của internet bằng cách phát trực tuyến hoặc phát lại các chương trình tivi, phim, radio hay các đoạn video clip

Vấn đề ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm cho báo chí nói chung và đặc biệt là cho báo điện tử hiện nay là một trong những xu hướng của báo chí hiện đại, góp phần nâng cao vị thế, uy thế cho báo điện tử

Tuy nhiên, việc ứng dụng đa phương tiện cho báo điện tử địa phương hiện nay vẫn chưa thực sự khai thác được hết thế mạnh của đa phương tiện để nâng cao chất lượng tác phẩm, thu hút công chúng Bộ phận những người làm

báo biết khai thác thế mạnh và ứng dụng đa phương tiện vào bài viết của mình chưa nhiều

Bên cạnh đó, việc ứng dụng đa phương tiện dù đã được áp dụng ở hầu hết các báo điện tử địa phương nhưng vẫn còn manh mún, thụ động Hệ thống

đa phương tiện trên nhiều báo điện tử hiện vẫn chưa có một hệ thống rõ ràng

và hợp lý, việc nghiên cứu về ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương vẫn còn là một đề tài chưa được khai thác đúng mức độ

Như vậy để nâng cao hiệu quả truyền thông, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của bạn đọc, việc ứng dụng tiện ích của truyền thông đa phương tiện là rất cần thiết, hướng đến tự chủ tài chính ở các tòa soạn báo in địa phương có phiên bản điện tử Xuất phát từ thực tế nêu trên, tác giả quyết

định chọn nghiên cứu đề tài Ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác

phẩm cho báo điện tử địa phương (thông qua khảo sát trên ba báo điện tử

của báo Cần Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi thời gian từ tháng

7/2018 đến tháng 7/2020) để làm đề tài luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí ứng dụng

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Kể từ khi báo điện tử ra đời và phát triển hưng thịnh như ngày nay, đã

có khá nhiều công trình nghiên cứu và các bài báo liên quan đến loại hình báo chí này Cụ thể:

Về các công trình nghiên cứu liên quan đến báo điện tử, có thể kể đến: Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí của học viên Nguyễn Văn Tuấn (2016), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội,

đề tài: Ứng dụng đa phương tiện trên báo điện tử nhìn từ tienphong.vn và bbc.co.uk”

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học của học viên Phạm Thị

Hồng, (2010), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà

Nội, đề tài: Ứng dụng truyền thông đa phương tiện trong việc thể hiện tác phẩm báo chí

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học của học viên Phạm Thị Hằng, (2008), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà

Nội, đề tài: Nâng cao chất lượng nội dung thông tin trên báo điện tử

Tác giả Nguyễn Thị Trường Giang có quyển sách với nhan đề: Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản”, NXB Chính trị Quốc gia – Sự Thật,

Hà Nội, (2014) Nội dung cuốn sách nêu rõ về quá trình hình thành và phát triển của Internet; lịch sử ra đời và phát triển của báo điện tử; đặc trưng cơ bản của báo điện tử; mô hình tòa soạn và quy trình sản xuất thông tin của báo điện tử; cách viết và trình bày nội dung báo điện tử; và một số tờ báo điện tử

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học của học viên Nguyễn Thị Kim Dung, (2009), Khoa Báo chí và Truyền thông (ĐH Khoa học Xã hội và

Nhân văn, ĐHQG Hà Nội), đề tài: Ứng dụng truyền thông đa phương tiện trong việc thể hiện tác phẩm báo chí”(thông qua khảo sát trên ba trang báo điện tử VietNamNet, Tuổi Trẻ Online, VnExpress trong năm 2005-2008)

Luận văn thạc sĩ “Truyền thông đa phương tiện - xu thế tất yếu của báo chí trực tuyến” của Nguyễn Xuân Hương nghiên cứu bao quát tất cả các

yếu tố hình thành và phát triển của hệ thống truyền thông đa phương tiện,

tham khảo và khảo sát trên 100 website có mô hình truyền thông đa phương tiện ở Việt Nam và trên thế giới

Luận văn “Phát thanh trên internet” của Nguyễn Sơn Minh - Giảng

viên Khoa Báo chí và Truyền thông (ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội) đề cập đến góc độ phát triển ứng dụng phát thanh trực tuyến trên mạng internet

Luận văn “Ứng dụng truyền thông đa phương tiện trên báo trực tuyến của các đài phát thanh - truyền hình” của Trần Thị Thúy Bình, khảo sát trên

báo trực tuyến của Đài tiếng nói Việt Nam và Đài phát thanh và truyền hình

Hà Nội, Đài truyền hình TP Hồ Chí Minh từ 2002 - 2005

Có thể thấy, các nghiên cứu trên đã có những kết quả nhất định, tuy nhiên, hầu hết chỉ dừng lại ở nghiên cứu báo điện tử chuyên biệt và có danh tiếng Ở cấp khóa luận, nhiều nghiên cứu mới dừng lại ở việc nhắc đến một

số vấn đề như: khả năng ứng dụng multimedia đối với các website, tính tương tác của báo chí điện tử, cách thức trình bày và thiết kế một tác phẩm báo điện

tử cũng như giao diện của một website, các thể loại tin bài trên báo điện tử, vấn đề bản quyền Tuy nhiên, những khóa luận này chưa thực sự tổng kết thành lý luận hay chỉ ra xu hướng phát triển của nó

Do đó mà cho đến nay chưa có đề tài nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu, phân tích và làm rõ thực trạng cũng như nguyên nhân vì sao báo điện tử địa phương hiện nay phần lớn tập trung khai thác vào thông tin của báo in, chưa ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm một cách hiệu quả Phần lớn các công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc thông tin chứ chưa phân tích vấn đề trên một cách cặn kẽ… Do đó, với đề tài này tác giả đề cập có thể xem là một nội dung mới, và trong luận văn Thạc sĩ của mình, tác giả sẽ phân tích và làm rõ việc ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện

tử địa phương, xem xét các phóng viên, Biên tập viên họ ứng dụng đa

phương tiện trong sản xuất tác phẩm như thế nào? Nguyên nhân vì sao báo điện tử địa phương chưa ứng dụng được đa phương tiện một cách hiệu quả?

Trên cơ sở đó, tác giả luận văn sẽ đưa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương Đây là điều cần thiết giúp những người làm báo điện

tử địa phương am hiểu hơn về ứng dụng đa phương tiện xu hướng tất yếu hiện nay Đồng thời đây còn là những điều kiện đủ để giúp họ sáng tạo ra những tác phẩm báo chí thực sự có giá trị và hữu ích nhằm phục vụ nhu cầu thông tin cho công chúng độc giả của mình trong tình hình mới như hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là phân tích thực trạng và làm rõ nguyên nhân, hạn chế của việc ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương hiện nay Từ đó tác giả đề xuất những giải pháp nhằm thay đổi nội dung thông tin, cách thể hiện, góp phần nâng cao chất lượng việc khai thác ứng dụng thế mạnh của đa phương tiện đối với báo điện

tử địa phương trong tương lai gần

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

- Hệ thống hóa các khái niệm công cụ, xây dựng khung lý thuyết

- Khảo sát việc ứng dụng đa phương tiện cho báo điện tử của báo Cần

Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi, qua đó nhận xét, phân tích thực trạng đồng thời chỉ ra nguyên nhân, hạn chế của việc ứng dụng đa phương tiện của

3 báo điện tử

- Đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm khai thác tốt hơn nữa thế

mạnh của đa phương tiện để nâng cao chất lượng cho báo điện tử

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là việc ứng dụng các kỹ thuật đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo chí ở một số báo điện tử địa phương hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Là ba trang báo điện tử của báo Cần

Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 7/2018 đến tháng 7/2020

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả sử dụng những phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

+ Phương pháp phân tích nội dung: Áp dụng để phân tích việc sử

dụng đa phương tiện trong các tác phẩm báo chí hiện nay trên 3 tờ báo điện tử địa phương là Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Khởi Trong đó, tác giả khảo sát cách thức, phương thức xử lý đa phương tiện trong việc trình bày nội dung tác phẩm báo điện tử địa phương, từ đó chỉ ra những ưu, nhược điểm của việc ứng dụng này

+ Phương pháp quan sát: Sử dụng để khảo sát, phân tích, đánh giá quá

trình sản xuất tác phẩm; quan sát trực tiếp tại tòa soạn điện tử báo Cần Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi để tìm hiểu quy trình sản xuất tác phẩm

báo chí đa phương tiện

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đây là phương pháp được tác giả

sử dụng để làm rõ hơn đề tài nghiên cứu của mình từ việc tổng hợp tài liệu, văn bản và phân tích văn bản để rút ra nhận xét, đánh giá khái quát về thực tế

ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương hiện nay; Phân tích nội dung đối với các tác phẩm báo chí đăng tải trên báo điện tử của báo Cần Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi nhằm đánh giá tần suất, mức độ và chất lượng của việc ứng dụng đa phương tiện qua các tác phẩm

+ Phương pháp phỏng vấn sâu: Ph ng vấn 9 người Đối tượng ph ng

vấn là lãnh đạo, quản lý cơ quan báo chí, biên tập viên và phóng viên, kỹ thuật viên của báo điện tử của báo Cần Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi nhằm tìm hiểu quan điểm của tòa soạn cũng như quá trình, cách thức sáng tạo tác phẩm báo chí đa phương tiện của 3 trang báo điện tử nói trên

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn sẽ góp phần hệ thống hóa thêm lý luận về báo điện tử, cụ thể

là nội dung ứng dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương Trên cơ sở đó, chỉ ra những vấn đề đặt ra trong việc sáng tạo và xuất bản tác phẩm báo chí đa phương tiện trên báo điện tử địa phương Là tài liệu tham vấn tốt cho các tòa soạn trong việc nâng cao chất lượng trang báo điện tử Đồng thời nêu ra những yêu cầu cần thiết đối với người làm báo điện

tử địa phương để tối ưu hóa việc cung cấp thông tin có chất lượng cho công chúng báo điện tử trong thời gian tới

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề xuất một số giải pháp góp phần vào việc hoàn thiện ba trang báo điện tử địa phương, nhằm nâng cao chất lượng thông tin, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng

Góp phần làm thay đổi quan niệm và cách thức đưa tin, thực hiện tin bài của các phóng viên vốn quen với cách làm báo truyền thống Giúp ích cho người làm báo trong việc khai thác và triển khai ứng dụng đa phương tiện vào tác phẩm báo chí của mình

Kết quả đạt được của luận văn sẽ giúp ích cho việc phát triển nghề của những người làm báo điện tử địa phương ngày càng chuyên nghiệp và là nguồn tài liệu quan trọng cho các sinh viên chuyên ngành báo điện tử cũng như những ai quan tâm đến lĩnh vực này

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, Nội dung chính của luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về truyền thông đa phương tiện và ứng dụng đa phương tiện trên báo điện tử

Chương 2: Ứng dụng đa phương tiện trên ba trang báo điện tử của báo

Cần Thơ, báo Vĩnh Long và báo Đồng Khởi

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả ứng

dụng đa phương tiện trong sản xuất tác phẩm báo điện tử địa phương hiện nay

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN VÀ

ỨNG DỤNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ

1.1 Khái niệm về đa phương tiện và đặc điểm của đa phương tiện

1.1.1 Thuật ngữ đa phương tiện

Đa phương tiện (multimedia) đang là một khái niệm thời thượng trong nhiều lĩnh vực đời sống hiện đại Thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi

trong nhiều lĩnh vực

Trong nhiều năm, thuật ngữ này mang nhiều ý nghĩa khác nhau Cuối những năm 1970, đa phương tiện được dùng để miêu tả các bài thuyết trình gồm nhiều slide (trình chiếu) Chỉ đến những năm 1990, thuật ngữ truyền

thông đa phương tiện mới có ý nghĩa như hiện nay

Cũng trong năm 1990, người ta còn dùng thuật ngữ đa phương tiện

để chỉ máy tính bán trên thị trường bởi nó được kết hợp với đĩa CD-ROM, cho phép chi phối hàng trăm MB video, hình ảnh, âm thanh và dữ liệu

Năm 1995, với việc phát triển vượt bậc của công nghệ và trình độ lập trình đã giúp số lượng các phương tiện được tích hợp trên các trang web ngày càng phong phú và đa dạng Đó là: Văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ họa (graphic), âm thanh (audio), video

và các chương trình tương tác (interactive program)

Trong lĩnh vực báo chí - truyền thông, multimedia được dùng để chỉ sự kết hợp của các phương tiện truyền thông bao gồm video, hình ảnh, âm thanh, văn bản Hàng triệu người hiểu về những nội dung trên web ngày hôm nay như vậy Thực tế, nhiều nội dung thông tin thường không được coi là đa phương tiện nếu không chứa các hình thức trình bày hiện đại như audio hoặc

video

Nhìn chung, có thể hiểu, multimedia là sự kết hợp của ngôn ngữ viết, ảnh, video, âm thanh, thiết kế đồ họa và các phương thức tương tác khác trên trang web nhằm truyền tải một câu chuyện, vấn đề một cách đa diện Mỗi hình thức truyền thông sử dụng trong bài báo multimedia giống như một mặt của viên kim cương, tạo nên sự lấp lánh của chỉnh thể viên kim cương đó Nhờ đó, bài báo mang vẻ đẹp hoàn thiện nhất, thuyết phục nhất

Đa phương tiện là thuật ngữ xuất phát từ cụm từ multimedia trong tiếng Anh Trong từ điển Oxford của Anh, multimedia – đa phương tiện có nghĩa là việc sử dụng nhiều hơn một loại phương tiện (đặc biệt là audio, video và các chương trình tương tác) để truyền thông

Trong ấn phẩm đầu tiên về đa phương tiện của nhà xuất bản McGraw Hill có đưa ra Đa phương tiện là bất kỳ sự kết hợp của văn bản, đồ họa nghệ thuật, âm thanh, hình ảnh động và video được phân phối bởi máy tính

Trong cuốn sách nổi tiếng về Đa phương tiện: Multimedia – making it work của tác giả Tay Vaughan đưa ra Multimedia – Đa phương tiện là bất kỳ

sự kết hợp giữa văn bản, nghệ thuật, âm thanh, hình ảnh động, video được truyền tải, phân phối tới người xem bằng máy tính hoặc qua các phương tiện điện tử hay số hoá

Ở góc độ viễn thông, công nghệ thông tin, PGS.TS Đỗ Trung Tuấn định nghĩa: Đa phương tiện là kỹ thuật mô ph ng và sử dụng đồng thời nhiều dạng phương tiện chuyển hóa thông tin và các tác phẩm từ các kỹ thuật

đó

Trong cuốn Multimedia Techonologies, tác giả Ashok Banerji cho rằng Multimedia – Đa phương tiện đề cập đến công nghệ và các thiết bị, các phương tiện truyền thông Đó là việc sử dụng kết hợp các hình thức khác nhau của các phương tiện truyền thông âm thanh và hình ảnh như: văn bản,

đồ hoạ, hình ảnh, âm thanh và video; Khi sử dụng như một tính từ: Đa

phương tiện mô tả sự trình bày liên quan đến việc sử dung nhiều phương tiện truyền thông cùng một lúc

Tác giả Nguyễn Văn Dững trong cuốn sách Báo chí truyền thông hiện đại , (từ hàn lâm đến đời thường), NXB ĐHQG Hà Nội, xuất bản năm 2011 nhận định: Đa phương tiện chính là khả năng kết hợp các tài liệu văn bản, hình ảnh, âm nhạc, video, hình động và tài liệu in ấn có thể được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau nhằm thay đổi sự chú ý và truyền đạt một cách có hiệu quả thông điệp của bạn Đa phương tiện cho phép kết hợp các loại hình truyền thông trong việc chuyển tải thông điệp nhằm gây chú ý, hấp dẫn

và thuyết phục công chúng.[2, tr6]

Andy Bull – Multimedia Journalism – A practical guide: Báo chí đa phương tiện là sự phát triển của báo mạng điện tử khi các tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử được tích hợp đa phương tiện nhiều hơn

Nguyễn Thị Trường Giang (2017) – Báo chí và Truyền thông đa phương tiện: Báo chí đa phương tiện là loại hình báo chí có chứa các sản phẩm báo chí sử dung đồng thời nhiều hình thức như: Văn bản, các loại hình ảnh, âm thanh tổng hợp, video, đồ hoạ và các chương trình tương tác để chuyển tải thông tin [11, tr21]

Vậy có thể hiểu: Đa phương tiện là sự kết hợp của nhiều loại phương tiện (ngôn ngữ văn tự và phi văn tự): văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), âm thanh (audio), video và các chương trình tương tác (interactive programs) trong cùng một sản phẩm truyền thông nhằm gây sự chú ý, tăng độ hấp dẫn, đảm bảo độ tin cậy, chân thực, khách quan và nâng cao tính thiết phục trong chuyển tải thông tin Báo chí đa phương tiện là loại hình báo chí có chứa các sản phẩm báo chí sử dụng đồng thời nhiều hình thức để truyền tải thông tin như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, đồ hoạ và các chương trình tương tác Một sản phẩm báo chí được coi

là sản phẩm đa phương tiện khi nó tích hợp nhiều trong số các phương tiện truyền tải thông tin như sau: văn bản, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, âm thanh, video, đồ hoạ, chương trình tương tác

Hình 1.1: Các yếu tố đa phương tiện tạo nên hiệu quả truyền thông

Định nghĩa cho thấy một sản phẩm để tạo nên từ ba phương tiện truyền thông trở lên có thể được gọi là sản phẩm multimedia Bài báo càng khai thác tốt thế mạnh trình bày thông tin của mỗi loại hình truyền thông, càng giúp người truy cập nắm bắt thông tin tốt hơn Như vậy, ứng dụng truyền thông đa phương tiện trên báo điện tử là việc sử dụng nhiều loại phương tiện (ngôn ngữ văn tự và phi văn tự như audio, video, tranh ảnh, đồ họa, văn bản, trình diễn ảnh ) trên cơ sở khai thác thế mạnh từng loại hình truyền thông để thực hiện

một sản phẩm báo chí Một sản phẩm báo chí đa phương tiện phải mang đến cho công chúng từ 2 cách thức truyền tải trở lên

Truyền thông đa phương tiện gồm hai hình thức là bài báo đa phương tiện và trang báo đa phương tiện Bài báo đa phương tiện là bài viết thay vì chỉ sử dụng hình ảnh và chữ viết, có sử dụng thêm các video clip hoặc băng audio, kết hợp cùng với biểu đồ, đồ thị, hoạt hình hay trình diễn ảnh Trang báo đa phương tiện là các trang báo phát triển thành các kênh riêng như kênh chuyên về truyền hình, kênh chuyên về phát thanh, kênh chuyên về báo in, kênh chuyên về ảnh Trong phạm vi luận văn, tác giả chỉ đề cập đến bài báo

đa phương tiện trên báo điện tử

1.1.2 Các thành phần đa phương tiện

*Chữ viết

Văn bản là yếu tố không thể thiếu của báo chí và truyền thông đa phương tiện Yếu tố này chiếm một diện tích lớn trong tổng thể một tờ báo điện tử Bản thân văn bản có khả năng truyền tải đầy đủ và trọn vẹn thông tin định truyền tải Nó được kết hợp với hình ảnh tĩnh, động để tăng tính hấp dẫn, chân thực của thông tin Ngoài ra, nó còn được dùng để chú thích, bổ trợ, cung cấp, làm rõ nội dung thông tin cho các đoạn video, hình ảnh, đồ họa

Sự đa dạng của kiểu chữ, cỡ chữ cũng như màu sắc trên trang báo trực tuyến vừa tạo ra sự chú ý của người đọc, vừa nhằm phân biệt các thành phần trong nội dung của tác phẩm như tít, sa-pô, chính văn, chú thích ảnh

*Hình ảnh tĩnh

Hình ảnh tĩnh bao gồm ảnh chụp và minh họa Đây là thành phần được dùng nhiều và đóng vai trò quan trọng vào thành công của bài báo Một bức ảnh chụp đúng khoảnh khắc gắn liền với sự việc, sự kiện Ảnh tĩnh trên báo điện tử có thể đứng độc lập hoặc kết hợp với văn bản để dẫn tới các phần khác trong bài Nó không chỉ làm tăng tính xác thực của thông tin mà còn

giúp người đọc thư giãn đôi mắt khi đọc những bài báo dài Việc bố trí những bức ảnh xen kẽ một cách hợp lý giữa các khối chữ, các đoạn văn sẽ làm người đọc không cảm thấy nhàm chán, đơn điệu khi tiếp nhận thông tin Số lượng, kích cỡ và cách sắp xếp những bức ảnh tùy thuộc vào từng tờ báo, từng trang báo Dưới mỗi bức ảnh nên có phần chú thích để người đọc dễ liên hệ với nội dung bài báo

* Hình ảnh động

Hình ảnh động trên báo điện tử thường được thể hiện qua hai hình thức

là slideshow (trình diễn ảnh) và animation Hình thức trình diễn ảnh gồm nhiều hình ảnh khác nhau được sắp xếp theo một ý đồ nhất định Tùy theo thiết kế từng trang mà các slide ảnh có tốc độ chuyển ảnh, giao diện khác nhau Đi kèm mỗi hình ảnh là phần chú thích để làm rõ hơn nội dung hoặc

để tạo sự liên kết trong các bức ảnh được trình diễn Hình ảnh động góp phần làm cho bài báo tăng sức hấp dẫn

*Đồ họa

Cùng với hình ảnh, đồ họa xuất hiện ngày càng nhiều trên báo điện tử

đã tăng sự đa dạng, sinh động trong thể hiện thông tin Đồ họa là những hình

vẽ, thiết kế bằng các chương trình phần mềm đồ họa trên máy vi tính để minh họa, mô tả cho những chi tiết, ý tưởng nào đó Sự kết hợp giữa hình khối và màu sắc trong đồ họa đã tạo ra những hình ảnh không gian có chiều sâu

Thông tin đồ họa thực chất là hình thức diễn đạt thông tin bằng đồ thị, biểu bảng, bản đồ, lược đồ Nhờ ngôn ngữ tạo hình riêng biệt, thông tin đồ họa còn có khả năng diễn đạt chi tiết, sắp xếp hài hòa có ý đồ về nội dung và hình thức Thông tin đồ họa giúp người tiếp nhận thông tin nhanh, dễ hiểu, dễ nhớ Dù trong bài có thể đưa ra các số liệu cụ thể song việc sử dụng đồ thị giúp cho độc giả thấy được sự biến thiên của số liệu và dễ dàng hình dung vấn

đề mà tác giả bài viết đưa ra

Đồ thị là một trong những hình thức thông tin phi văn tự được sử dụng khá nhiều trong tin bài trên báo Đặc biệt, trong lĩnh vực kinh tế, đồ thị đem lại hiệu quả, tác động cao Có những biểu đồ hay được dùng là biểu đồ hình cột, biểu đồ hình tròn Dưới mỗi bảng biểu hay biểu đồ cũng có chú thích nhằm giúp độc giả nắm bắt được thông tin dễ dàng nhất

Đồ thị góp phần biểu diễn quá trình diễn biến của sự việc hoặc minh họa cho một nhận định nào đó Có trường hợp, nó là phương tiện chính thể hiện bài báo và văn bản, ảnh tĩnh, video giữ vai trò phụ trợ

*Âm thanh

Âm thanh là một trong những yếu tố đa phương tiện trên báo điện tử có tác dụng tạo nên sự gần gũi hơn đối với người tiếp nhận thông tin Âm thanh thường được sử dụng trên báo trực tuyến là âm nhạc, tiếng động, bài đọc, âm thanh các chương trình giải trí, trò chơi, âm nhạc Đôi khi chỉ cần một đoạn video dài vài phút cũng hiệu quả hơn hẳn một bài viết dài lê thê

*Video

Bản thân video đã mang tính đa phương tiện bởi nó bao gồm cả hình ảnh, âm thanh, văn bản và hình ảnh tĩnh Video đem lại những hình ảnh sống động và chân thực Nó giúp công chúng có thể theo dõi diễn biến của sự việc, giúp họ cảm nhận một phần câu chuyện đang diễn ra Video sử dụng trên báo điện tử gồm các hình thức: minh họa cho các bài viết, dành riêng cho các trang web, video theo yêu cầu trên các trang báo hiện nay Video thường có dung lượng nh , phù hợp với xem video trên Internet

*Slide show

Slide show gồm nhiều bức ảnh được sắp xếp theo một trật tự nhất định

Nó có tác dụng bổ trợ minh họa cho nội dung bài báo với một tốc độ định sẵn, tạo ra một trình bày ảnh Hình ảnh có thể kèm theo chú thích để làm rõ nội

dung Hiện nay, rất nhiều tờ báo lớn trong và ngoài nước sử dụng cách trình bày này

*Các phương thức tương tác

Giao lưu trực tuyến: Bao gồm dạng h i – đáp, nhằm giúp người đọc, người quan tâm, công chúng nêu ra các thắc mắc, trăn trở của mình đối với một vấn đề nhất định Người tham gia giao lưu với tư cách khách mời sẽ đưa

ra quan điểm, ý kiến của mình để giải đáp những vấn đề mà công chúng thắc mắc Ưu điểm nổi trội của giao lưu trực tuyến là đọc giả và nhân vật tham gia không bị giới hạn bởi không gian địa lý

Trưng cầu ý kiến (poll, vote): là việc khảo sát, thực hiện các điều tra xã hội học, cung cấp tư liệu cho báo chí, đồng thời giúp cho người tham gia biết được có bao nhiêu người có cùng quan điểm hoặc khác quan điểm với mình

Có thể nói, báo điện tử đã thâu tóm được toàn bộ những phương tiện

ưu việt nhất của các loại hình báo chí Như vậy, tính đa phương tiện là một trong những ưu điểm vượt trội của báo điện tử so với các loại hình báo chí khác Những thông tin bằng văn bản, hình ảnh, âm thanh cũng xuất hiện trên trang chủ của báo điện tử luôn tạo sự hấp dẫn, sống động đặc biệt với công chúng

1.1.3 Đặc điểm của đa phương tiện

Những năm gần đây, các kênh truyền thông không chính thống như Blog, mạng xã hội, các đoạn video, Flash đã thay đổi phần lớn phương thức truyền thông Nó giúp người đọc có nhiều lựa chọn hơn trong việc thay đổi cách thức tiếp nhận thông tin, tiếp nhận thông tin phong phú hơn

*Đa phương tiện là công cụ làm báo hiện đại, tích hợp thế mạnh của nhiều loại hình báo chí

Các nghiên cứu khoa học cho thấy con người nhận thức nhanh hơn nếu kết hợp ba khả năng nghe, xem, đọc Việc thông tin một vấn đề theo nhiều

cách thức truyền thông làm cho người sử dụng có nhiều lựa chọn hơn trong việc thay đổi cách thức tiếp nhận thông tin Đồng thời, nó làm cho việc trình bày thông tin của báo điện tử phong phú, đa dạng và khác biệt hơn so với các sản phẩm báo chí thể hiện trên các loại hình khác

Nếu như báo in chỉ có đồ họa, chữ viết, phát thanh chỉ có âm thanh, tiếng động, truyền hình chỉ có hình ảnh, tiếng động thì multimedia hội tụ gần như đầy đủ mọi ưu điểm của báo in, phát thanh, truyền hình Nó đưa người đọc truy cập sâu vào trong bài báo Mỗi phần video, audio, hình ảnh văn bản hoạt hình sẽ kể một phần bài báo một cách thuyết phục nhất

Và lẽ dĩ nhiên, mỗi loại hình truyền thông có cách cung cấp và truyền tải thông tin khác nhau Sự tổng hợp tối ưu các loại hình truyền thông tạo nên sức mạnh truyền thông Nhờ thông tin được sắp xếp theo tầng lớp, công chúng không những hiểu rõ hơn các góc cạnh của vấn đề, mà còn chủ động hơn trong tiếp cận thông tin Một tác phẩm báo chí thành công là tác phẩm được người đọc hiểu đúng và tiếp nhận trọn vẹn thông điệp mà người làm báo muốn gửi đến

*Khả năng lưu giữ thông tin theo chủ đề

Thực tế cho thấy những bài báo đa phương tiện trình bày thông tin theo nhiều loại hình truyền thông khác nhau và người làm báo căn cứ vào nội dung

để chọn loại hình truyền thông hợp lý và hiệu quả nhất

Một trong những thế mạnh của báo điện tử là không bị giới hạn trong không gian chật hẹp Nếu như không gian trình bày trong báo in, phát thanh, truyền hình như một cái ao, thì không gian đó trong báo điện tử như một đại dương lớn Nhờ tính chất không giới hạn đó, báo điện tử có thế mạnh trong việc thể hiện đa tầng, đa chiều thông tin và có khả năng lưu giữ nguồn dữ liệu

vô tận Và tất cả các dạng thông tin dù là chữ viết, hình ảnh, audio, video đều nhằm thể hiện một chủ đề, vấn đề nhất định trong bài báo

Khả năng lưu trữ dữ liệu ở mức độ cao giúp người làm báo không còn

lo lắng về thời lượng phát sóng, hay độ dài bài báo mà chỉ cần tập trung vào không gian sáng tạo và thể hiện thông tin của mình Nếu không có ứng dụng multimedia, báo điện tử khó có thể chiếm vị trí vô địch về lưu giữ thông tin

đa dạng, phong phú trong làng báo

*Phá vỡ giới hạn truyền tải và tiếp nhận thông tin

Trong phát thanh - truyền hình, thời gian là tuyến tính Công chúng không có nhiều lựa chọn trong việc tiếp nhận thông tin Họ thường xuyên phải theo dõi bài báo từ đầu đến cuối và nếu b giữa chừng thì không có nhiều cơ hội để xem phần b lỡ

Đối với báo in, vấn đề xem lại dễ dàng hơn đôi chút nhưng vẫn gặp khó khăn nếu như công tác lưu trữ không tốt Bên cạnh đó, do bị giới hạn về không gian, nên báo in chỉ phản ánh được một vài khía cạnh của vấn đề Để

có thể hiểu tường tận vấn đề, công chúng cần theo dõi nhiều kỳ báo hoặc xem nhiều chương trình Điều này tạo ra một sự phụ thuộc, đôi khi là sự chờ đợi hồi hộp , nhưng nó cũng biến công chúng trở thành người thụ động trong tiếp nhận thông tin

Với multimedia, giới hạn truyền thông được mở rộng Nó trao cho nhà báo công cụ cần thiết để sáng tạo không gian theo khả năng của mình và trao cho công chúng quyền tái tạo không gian theo nhu cầu của mình Người làm báo có thể sử dụng các phương tiện truyền tải theo ý tưởng và sự sáng tạo của

họ, tận dụng triệt để thế mạnh của mỗi loại hình truyền thông để làm nổi bật vấn đề hoặc thông tin muốn gửi tới công chúng

Họ được quyền sắp xếp mạch thông tin theo cách mà họ cho là hợp lý còn người truy cập được toàn quyền quyết định tiếp nhận thông tin trật tự mà

họ thích nhất

*Kén chọn đề tài và gắn với sự phát triển của công nghệ

Trong đời sống hàng ngày có nhiều sự kiện, hiện tượng được chọn làm

đề tài đăng tải trên báo chí Tuy nhiên, không phải sự kiện nào cũng được lựa chọn để trình bày theo dạng multimedia Sự kiện đó nếu không hấp dẫn, không được xã hội quan tâm, không có phần bối cảnh và diễn biến phù hợp để ghi hình, ph ng vấn, không cần ghi lại âm thanh hay không có nhiều khung cảnh đắt giá để chụp ảnh , thì khó có thể ứng dụng multimedia

Công nghệ tạo nên kỷ nguyên truyền thông đa phương tiện Nó ảnh hưởng mạnh và có tính chất quyết định đối với sự phát triển của multimedia Khoa học công nghệ càng phát triển, càng có nhiều loại hình truyền thông mới ra đời thì multimedia càng giàu có về phương tiện trình diễn thông tin

Do tích hợp nhiều loại hình truyền thông, nên các sản phẩm multimedia có dung lượng lớn, chiếm nhiều diện tích trong máy chủ (server) nên đòi h i phải có một đường truyền băng thông rộng để người đọc có thể xem trực tiếp các file âm thanh và video trên website mà không bị giật Đường truyền càng nhanh, hiệu quả đạt được của bài báo multimedia càng tối ưu

Vì multimedia gắn với trình độ khoa học công nghệ cao hơn so với các loại hình truyền thông khác nên nó đòi h i người truy cập phải có sự hiểu biết nhất định về công nghệ để xem được các tác phẩm ứng dụng multimedia

*Đòi hỏi sự năng động, sáng tạo và gắn liền với dấu ấn cá nhân

Muốn ứng dụng multimedia vào việc trình bày một bài báo, người làm báo phải biết nhiều về kỹ thuật, nắm vững từng loại hình truyền thông Nó đòi

h i người làm báo cần có sự chủ động và linh hoạt để xác định thời điểm nào, nội dung nào, chủ đề nào thì sử dụng loại hình truyền thông nào

Multimedia giúp tạo ra sự hấp dẫn trong thông tin nhưng đồng thời nó cũng là một thách thức tay nghề với người làm báo Mỗi người làm báo lúc này không chỉ là người lên ý tưởng, mà còn phải là người biên tập và cụ thể

hóa các ý tưởng Nó gắn với sự dấn thân, việc lên kế hoạch và sự lựa chọn các cảnh quay, các đoạn ghi âm để thể hiện các dụng ý nội dung nhất định Do đó, mặc dù một tác phẩm báo chí đa phương tiện thường là sản phẩm của cả một tập thể, nhưng nó vẫn mang dấu ấn và gắn liền với phong cách cá nhân

1.2 Khái niệm và đặc điểm báo điện tử

1.2.1 Khái niệm

Báo điện tử là loại báo xuất hiện trên Internet (World Wide Web) Internet là mạng thông tin diện rộng, bao trùm toàn cầu, hình thành trên cơ sở kết nối các máy tính điện tử, cho phép liên kết con người lại bằng thông tin và kết nối nguồn tri thức đã tích lũy được của toàn nhân loại trong một mạng lưu thông thống nhất

Thế kỷ XIX là thế kỷ thống trị của báo in Sang thế kỷ XX, phát thanh, truyền hình lại chiếm lĩnh ngôi vị thống trị cùng với đài radio và tivi Từ cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, mạng Internet ra đời đã có tác động mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống con người và báo chí cũng không nằm ngoại lệ Hệ quả tất yếu là một sản phẩm kết hợp giữa báo chí - Internet: báo điện tử ra đời, đã

và đang làm thay đổi không nh bộ mặt của báo chí thế giới, trong đó có Việt Nam

Thế kỷ XXI được xem như cái mốc đánh dấu sự phát triển trên nhiều lĩnh vực, trong đó có truyền thông đại chúng Những thay đổi diễn ra nhanh chóng dưới sự tác động mạnh mẽ của công nghệ đã khiến người ta phải nói đến một cuộc cách mạng công nghệ hay cách mạng thông tin Internet cung cấp cho người dùng nhiều dịch vụ tiện ích cho người sử dụng, trong đó có dịch vụ thông tin đa phương tiện trên báo điện tử Điều này làm cho internet ngày càng hấp dẫn, nhất là đối với giới trẻ

Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam định nghĩa, báo điện tử là những tác phẩm báo chí dưới dạng chữ viết, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động

hoặc âm thanh về một sự kiện nào đó được cung cấp trực tiếp trên mạng internet đồng thời hoặc ngay sau khi xảy ra sự kiện, được cập nhật liên tục về diễn biến của sự kiện

Thuật ngữ internet xuất hiện lần đầu vào khoảng năm 1974 với tên gọi là ARPANET Năm 1991, Tim Berners Lee ở Trung tâm nghiên cứu nguyên tử châu Âu (CERN) phát minh ra World Wide Web (www) Kể từ đó, internet bùng nổ và lan t a trên phạm vi toàn cầu và dần trở thành kho thông tin khổng lồ Hàng loạt nhà cung cấp thông tin chuyên nghiệp như: các hãng thông tấn lớn Reuters, AFP, AP , các tập đoàn truyền thông MSNBC, BBC, báo New York Times, Washington Post , đều tận dụng để khai thác triệt để tính năng siêu việt của internet

Mỗi cơ quan báo chí hầu như đều xây dựng cho mình một ấn bản điện

tử và được gọi là báo chí điện tử Trên thực tế, dù là báo in, báo nói, hay báo hình, mỗi một tờ báo đều mong muốn có thêm một phương tiện mới để hút thêm độc giả và tận dụng nguồn thông tin mà họ sẵn có Trong khi đó, báo điện tử được coi là loại hình báo chí mới, trẻ trung, hiện đại, nhanh nhạy, nhiều ưu điểm, có chi phí đầu tư

Ở Việt Nam, ngày 31/12/1997 tạp chí Quê Hương (tạp chí Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam) có địa chỉ

là quehuongonline.vn đã trở thành tờ báo điện tử đầu tiên của nước ta Và ngay sau đó, hàng loạt các cơ quan báo chí đã tiến hành thử nghiệm và lần lượt xuất bản ấn phẩm của mình trên mạng Internet

Trước đây, khi một sự kiện xảy ra thì phát thanh đưa tin, truyền hình minh họa, báo in phân tích và giải thích Nhưng giờ đây báo điện tử có thể đảm đương nhiệm vụ của cả phát thanh, truyền hình lẫn báo in một cách dễ dàng Và mặc dù ra đời sau nhưng báo điện tử đã nhanh chóng phủ sóng toàn

thế giới và ngày càng chứng minh sức lan t a của mình nhờ vào những ưu thế của các loại hình báo chí

Theo Luật Báo chí năm 2016 đã quy định rõ: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện

tử [22]

Vậy khác với báo giấy, báo điện tử là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng Internet, có ưu thế trong chuyển tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện

và mang tính tương tác cao Báo điện tử được xuất bản bởi Tòa soạn điện tử, còn người đọc báo dựa trên máy tính, điện thoại di động, máy tính bảng có kết nối internet Báo điện tử cho phép mọi người trên khắp thế giới tiếp cận tin tức nhanh chóng vì nó không phụ thuộc vào không gian và thời gian Sự phát triển của báo điện tử đã làm thay đổi thói quen đọc tin và ít nhiều có ảnh hưởng đến việc phát triển báo giấy truyền thống

Xét về dung lượng truyền tải, báo điện tử có những lợi thế mà báo in, thậm chí cả phát thanh - truyền hình cũng phải kính nể Báo điện tử không bị giới hạn khuôn khổ, số trang nên có khả năng chuyển tải thông tin không giới hạn Do đó, báo điện tử có thể cung cấp một lượng thông tin lớn, phong phú và chi tiết Những thông tin trên báo điện tử được xâu chuỗi lại với nhau theo các chủ đề thông qua siêu liên kết, được lưu trữ lâu dài và khoa học theo ngày tháng, chủ đề, chuyên mục…

Về công nghệ, báo điện tử có thể tích hợp nhiều hình thức đa phương tiện - từ chữ viết, âm thanh cho đến hình ảnh tĩnh và động, video, đồ họa, các

chương trình tương tác Và nếu nói đến tốc độ của của thông tin thì báo điện

tử đúng là nhà vô địch Chẳng cần chờ đến giờ ra báo, giờ phát sóng và thao tác thì quá đơn giản (và đỡ tốn kém) nhờ những công nghệ hiện đại Thông tin

trên báo điện tử “có thể sống động, nóng hổi đến từng giờ, từng phút, thậm chí từng giây”

Có thể kể thêm một số đặc điểm khác của báo điện tử mà các loại hình báo chí khác không có được hoặc khó cạnh tranh nổi Chẳng hạn, tính tương tác của báo điện tử rất cao Một tin tức gửi đi có thể nhanh chóng nhận lại ngay phản hồi của rất nhiều độc giả, nhận xét về nội dung thông tin, chia sẻ tình cảm với người trong cuộc hoặc thậm chí phản ứng ngay với toà soạn về cách đưa tin Đài phát thanh và đài truyền hình có những chuyên mục giao lưu, đàm thoại cho phép người xem, người nghe trao đổi trực tiếp qua điện thoại, nhưng chắc chắn không thể so sánh nổi với cách trao đổi qua internet

Báo điện tử còn cho phép một tính năng đặc biệt: Lưu trữ và tìm kiếm Với phát thanh và truyền hình thì đương nhiên là hết sức khó khăn, với báo in cũng không ít trở ngại nếu muộn lục tìm lại một thông tin từ các số báo trước Ngay cả khi đã cầm trên tay tờ báo, lại là những tờ báo dày, thì việc tìm lại thông tin cũng không hề đơn giản chút nào Với báo điện tử, ai cũng biết chỉ cần gõ từ khoá và nhấn nút Enter để dễ dàng tìm lại những bài viết cách đây

cả chục năm, hoặc những bài viết của nhiều nguồn về một vấn đề nào đó

Tác giả Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản “Báo điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng internet” [9, tr 26]

Như vậy sau khi lĩnh hội, tập hợp nhiều góc nhìn, nhiều quan điểm của các nhà khoa học đi trước, theo tác giả Báo điện tử là loại hình báo chí tích hợp nhiều hình thức đa phương tiện, đảm đương nhiệm vụ của cả phát thanh, truyền hình lẫn báo in; Cung cấp một lượng thông tin lớn, phong phú và chi

tiết, sống động, nóng hổi đến từng giờ, từng phút, thậm chí từng giây; công chúng tiếp cận mọi lúc, mọi nơi, đáp ứng tốt nhu cầu thông tin của công chúng hiện nay, được truyền dẫn trên môi trường mạng

1.2.2 Đặc điểm cơ bản của báo điện tử

*Khả năng đa phương tiện

Khả năng đa phương tiện trên bá điện tử là sự kết hợp nhiều loại phương tiện (ngôn ngữ văn tự và phi văn tự) để thực hiện và tạo nên một sản phẩm báo chí Một sản phẩm báo chí được coi là sản phẩm đa phương tiện khi

nó tích hợp nhiều trong số các phương tiện truyền tải thông tin sau: văn bản (text), hình ảnh tinhx (still image), hình ảnh động (animation), đồ họa (graphic), âm thanh (audio), video, và các chương trình tương tác (interactive programs)

Trên một sản phẩm báo điện tử, tùy thuộc vào nội dung và yêu cầu của từng tòa soạn mà việc sử dụng các yếu tố đa phương tiện cũng khác nhau Trong nhiều trường hợp, một thông tin có thể được truyền tải bằng nhiều phương tiện để người đọc tiếp cận và lựa chọn, nhưng nhiều trường hợp khác nhà báo sẽ quyết định hình thức truyền tải nào là phù hợp với nội dung thông điệp Nhờ vậy, các sản phẩm báo điện tử ngày càng hấp dẫn, thu hút nhiều hơn sự quan tâm của công chúng [9, tr 122-123]

Báo điện tử ngày càng phong phú hơn về nội dung và phương thức chuyển tải Trước kia, báo điện tử chủ yếu tận dụng thế mạnh ảnh tĩnh, văn bản thì nay tận dụng sức mạnh của âm thanh, video Nếu như trên báo in, người đọc chỉ có thể tiếp xúc với thông tin qua những con chữ, hình ảnh, bảng biểu, thì báo điện tử lại hỗ trợ khá tốt việc tiếp nhận cả thông tin bằng việc thực hiện đa thao tác như: đọc tin, nghe nhạc, xem video, xem truyền hình trực tuyến Có thể nói, báo điện tử hiện nay là sự hội tụ của cả báo giấy

(text), báo nói (audio) và báo hình (video) Nó đã xóa b khoảng cách về không gian và thời gian

*Tính tức thời và phi định kỳ

Là loại hình báo chí đại diện cho thời đại của thông tin, báo điện tử có tính cập nhật cao, có thể nói là cao nhất trong tất cả các loại hình báo chí truyền thống khác Thí dụ như để đọc những thông tin tiếp theo của báo in, bạn đọc phải chờ tới số sau, có thể là ngày hôm sau (nhật báo), cũng có thể là tuần sau (tuần báo) vì báo in còn phụ thuộc vào tính định kỳ, thời gian in ấn

và phát hành Còn để tiếp nhận tin tức trên phát thanh, truyền hình thì khán, thính giả không phải chờ lâu như thế nhưng lại phụ thuộc vào khung giờ, thời lượng phát sóng, thời gian tuyến tính và kỹ thuật Trong khi đó, trên báo điện

tử, bạn đọc gần như không phải chờ đợi Bất kể thông tin diễn ra ở đâu, thời gian nào, đêm cũng như ngày, chỉ cần một máy tính xách tay hoặc điện thoại

di động nối mạng, các phần mềm phụ trợ (như phần mềm tải âm thanh, hình ảnh ) thì sự kiện xảy ra phóng viên có thể cập nhật tin bài ngay tức khắc Khi vừa đăng bài xong, có thông tin mới lại có thể cập nhật thông tin mà không gặp phải bất kỳ khó khăn gì

Báo điện tử vượt qua các rào cản mà các loại hình báo chí khác gặp phải, nội dung thông tin không bị giới hạn bởi khuôn khổ của trang báo, thời lượng phát sóng hay thời gian tuyến tính, quy trình sản xuất thông tin lại đơn giản, dễ dàng nên có thể cập nhật, bổ sung bất cứ lúc nào với số lượng là bao nhiêu Thông tin trên báo điện tử có thể sống động, nóng hổi đến từng giờ, từng phút, thậm chí là từng giây [9, tr 145-147]

*Tính tương tác

Trước khi báo điện tử ra đời, tính tương tác trong hoạt động báo chí đơn giản là sự tác động qua lại giữa cơ quan báo chí, nhà báo với người tiếp nhận thông tin Nhưng sự xuất hiện của báo điện tử đã làm cho tương tác

trong hoạt động báo chí được mở rộng, có nhiều hình thức hơn và giảm đi những hạn chế của các hình thức tương tác cũ

Đối với báo điện tử, nhờ sự hỗ trợ của công nghệ cao, bạn đọc có thể gửi thư điện tử (e-mail) phản hồi ngay tới từng bài báo, từng tác giả và tòa soạn bằng những thao tác hết sức đơn giản, thuận tiện Cũng nhờ vào khả năng tương tác, báo điện tử có thể thiết lập được các diễn đàn hay thực hiện các cuộc b phiếu (vote) giúp cho công tác điều tra xã hội học trở nên vô cùng đơn giản, thuận tiện và nhanh chóng

Báo điện tử còn cho phép những đoạn video cũng có tính tương tác hai chiều, kèm dữ liệu, có thể tra cứu Bên cạnh đó, với mong muốn là chiếc cầu nối thân thiện, các tòa soạn báo điện tử còn thiết lập các cuộc giao lưu trực tuyến, bàn tròn trực tuyến, ph ng vấn trực tuyến tạo cơ hội cho bạn đọc giao lưu, trao đổi về các vấn đề trong cuộc sống với nhiều nhân vật mà mình quan tâm, mến mộ, Ngoài ra, các tờ báo điện tử hiện nay còn trang bị những ứng dụng tự động cho mình lên các trang xã hội như Facebook, Twitter, Zing me để chủ động quảng bá nội dung, chia sẻ các thông tin của tờ báo mình đăng tải đến cho công chúng [9, tr 152-158]

*Khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin

Báo điện tử không bị giới hạn bởi số trang, khuôn khổ hay thời lượng chương trình như các loại hình báo chí khác Thông tin lại được lưu trữ cao nên bạn luôn có thể xem đi xem lại nhiều lần bài viết hay một hình ảnh nào đó của một bài báo được đăng tải trên báo mạng từ vài năm trước Chỉ cần sử dụng tìm kiếm, gõ từ khóa là bạn có thể tìm thấy bất cứ thông tin nào mà bạn cần mà không bị hạn chế thời gian

1.3 Tổng quan việc ứng dụng đa phương tiện ở Việt Nam và chủ trương ứng dụng đa phương tiện của 3 tờ báo

So với khi mới xuất hiện vài năm trước đây, khái niệm truyền thông

đa phương tiện cũng đã có nhiều thay đổi Trên các trang báo điện tử ở Việt Nam, rất nhiều nội dung và hình ảnh được đăng nhưng chủ yếu vẫn là các bài viết đơn thuần kèm một vài bức ảnh Theo nhận định, thời gian tới sẽ là thời của truyền thông đa phương tiện Lý do là hạ tầng cơ sở internet Việt Nam đã cải thiện với đường truyền băng thông rộng cho phép có thể nghe nhạc, xem phim trực tuyến và thực hiện nhiều thao tác khác mà không gặp bất cứ một khó khăn, trở ngại hay sự bất tiện nào

Thực hiện Quy hoạch báo chí, năm 2019, cả nước đã giảm 18 cơ quan báo chí so với năm 2018 Tính đến cuối năm 2019, cả nước có 850 cơ quan báo chí, trong đó 179 Báo (Trung ương: 83, địa phương: 96), trong đó 116 Báo có hoạt động báo điện tử 648 Tạp chí (Trung ương: 543, địa phương: 105), trong đó 52 Tạp chí có hoạt động tạp chí điện tử 23 Cơ quan báo chí điện tử độc lập, bao gồm 16 Báo điện tử và 7 Tạp chí điện tử Cả nước có 72

cơ quan có giấy phép hoạt động PTTH với 2 đài quốc gia (Đài THVN, Đài TNVN), 64 đài địa phương, 5 kênh truyền hình (Truyền hình Nhân Dân, Truyền hình Thông tấn, Truyền hình Quốc phòng Việt Nam, Truyền hình Công an Nhân dân, Truyền hình Quốc hội) với tổng số 87 kênh phát thanh và

193 kênh truyền hình (tăng thêm 2 kênh truyền hình so với năm 2018)

Số liệu của Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) cho biết đến nay, Việt Nam đã có trên 67 triệu người dùng Internet Đây là một thị trường khổng lồ, đủ sức cạnh tranh ngay cả với truyền hình Ngay cả trường hợp không tăng trưởng về lợi nhuận, internet sẽ vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh về lượng người dùng Nguyên nhân là do nhóm người dưới 25 tuổi ở Việt Nam chiếm tới 50% dân số và tỷ lệ lao động ngoài nông nghiệp trong nhóm trẻ là

rất cao Công việc của các ngành lao động trí óc, dịch vụ giúp người dùng tiếp cận internet nhiều hơn Mặt khác, internet có đặc thù, lợi thế riêng về tính tương tác, truyền thông đa phương tiện, tốc độ lan truyền nhanh nên đáp ứng được những nhu cầu mà các phương tiện khác không th a mãn được Do

đó, tốc độ tăng trưởng người sử dụng internet ngày càng tăng Đặc biệt, sự ra đời của phương thức truyền thông đa phương tiện trên báo điện tử đã làm cho báo điện tử một dung mạo mới, khoác một chiếc áo mới đẹp, tiện lợi và phong cách hơn Thay vì chỉ được đọc văn bản, xem hình ảnh tĩnh, người đọc còn được th a mãn về thị giác, tai nghe, những số liệu cụ thể được thể hiện bằng bảng biểu Điều quan trọng là dường như công nghệ internet đã chuẩn bị sẵn sàng cho sự tăng tốc khi đường truyền của Việt Nam đang được xếp vào hạng cao trong khu vực

Những xu hướng mới về báo điện tử Việt Nam trong tương lai:

Nhanh hơn: Tính tức thời và phi định kỳ tiếp tục được các tờ báo điện

tử khai thác tối đa nhằm thoả mãn nhu cầu cập nhật thông tin của công chúng Điều này không chỉ những tờ báo điện tử độc lập, mà các tờ báo điện tử thuộc

cơ quan báo in, đài phát thanh, truyền hình cũng ngày càng quan tâm đến tốc

độ cập nhật thông tin

Đa dạng hơn: Các tờ báo điện tử của Việt Nam sẽ chú ý nhiều hơn tới khả năng đa phương tiện Đó không phải là sự xuất hiện rời rạc, mà phải là sự kết hợp hài hoà giữa các yếu tố văn bản, hình ảnh (động, tĩnh), âm thanh, đồ hoạ… trong một sản phẩm báo chí

Tương tác nhiều hơn: Tờ báo lúc này không đơn thuần làm nhiệm vụ cung cấp thông tin mà còn tạo điều kiện giúp độc giả chủ động trong việc tận hưởng thông tin, chú ý nhiều hơn đến việc kéo độc giả vào những hành vi mang tính cộng tác, tham gia phản hồi và tái phản hồi thông tin một cách tích cực

Chuyên sâu hơn: Hiện nay hầu hết các tờ báo điện tử của Việt Nam đều

là những tờ báo đưa thông tin tổng hợp, đề cập đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Trong tương lai sự ra đời của các tờ báo chuyên ngành, khai thác chuyên sâu một lĩnh vực, phục vụ cho một đối tượng bạn đọc ở một ngành nghề nhất định sẽ có thể là hướng đi mới

Uy tín hơn: Trong thế giới thông tin của Internet, đôi khi bạn đọc bị lạc lối, sai đường Vì vậy, sự định hướng và tính chính xác của thông tin sẽ là những yếu tố níu giữ bạn đọc Những tờ báo điện tử thuộc cơ quan báo in, đài phát thanh, đài truyền hình lớn đang dần khẳng định vị thế của mình, có triển vọng trở thành những tờ báo điện tử hàng đầu Việt Nam

Rộng hơn: Nếu muốn vươn ra thế giới và trở thành những tờ báo không chỉ của người Việt thì những tờ báo điện tử Việt Nam phải nhanh chóng tính đến phương án cho ra đời phiên bản bằng tiếng nước ngoài…

Gắn kết với mạng xã hội: Mạng xã hội vẫn tiếp tục là cuộc chơi mà tất

cả các tờ báo đều phải gia nhập nếu muốn tồn tại và phát triển trong giai đoạn này

Cuộc đua về công cụ tìm kiếm: Sự phát triển của các công cụ tìm kiếm đòi h i các trang báo điện tử phải phát triển công cụ tìm kiếm trong chính trang báo của mình, xây dựng các từ khóa, các nội dung sao cho tương thích nhất với yêu cầu tìm kiếm của độc giả Tuy vậy, báo điện tử ở Việt Nam lại phát triển mạnh về quy mô sản phẩm và người dùng

Kinh nghiệm ứng dụng đa phương tiện ở các báo lớn, VietNamNet đã thử nghiệm sản xuất audio và video từ năm 2003 Tháng 2/2004, VietNamNet thành lập VietnamnetTV, tập trung sản xuất các nội dung đa phương tiện hỗ trợ cho các bài viết trên báo điện tử VietNamNet Chính vì vậy, việc tổ chức thực hiện các video clip của VietNamNet rất bài bản, chuyên nghiệp và đạt chất lượng cao Do có sự định hướng của lãnh đạo, nên VietNamnet được đầu

tư mạnh để thực hiện việc ứng dụng multimedia vào trong việc thực hiện bài báo Mục đích của tờ báo nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của công chúng, góp phần tạo dựng môi trường thông tin lành mạnh theo đúng định hướng của Đảng và Nhà nước Hàng triệu khán giả của VietNamNet sẽ không chỉ đọc các thông tin nóng hổi mà còn có thể xem các videoclip, các chương trình truyền hình trực tuyến hấp dẫn theo sự lựa chọn của chính mình Phóng viên, biên tập viên có đầu tư, công phu và tâm huyết

Tuổi Trẻ Online được đầu tư khá mạnh về cơ sở vật chất, có đội ngũ thực hiện các video clip truyền hình, có các file âm thanh, nhưng nhiều khi tờ báo chưa tận dụng được thế mạnh sẵn có của mình

VnExpress có lợi thế về việc dàn trang và trình bày thông tin nhanh, ngắn gọn VnExpress là một trong số ít những tờ báo có cách trình bày bài rất khoa học, thuận tiện cho người sử dụng Hầu hết các bài có video clip hoặc ảnh đều được gắn biểu tượng bên ngoài để độc giả có thể biết ngay Video clip có dung lượng nhẹ

Chủ trương ứng dụng đa phương tiện của 3 trang báo điện tử Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Khởi:

*Báo Cần Thơ

Báo Cần Thơ là một trong số những tờ báo đi đầu phiên bản báo điện tử khu vực đồng bằng sông Cửu Long, trong việc ứng dụng những tính năng của internet như hình ảnh, âm thanh Vận hành Tòa soạn điện tử theo hướng hiện đại tinh gọn, tiết giảm thời gian và chi phí Cùng với đó các kỹ thuật mới được áp dụng nhằm nâng chất lượng về hình thức, nâng cấp đường truyền trang phép báo Cần Thơ giúp bạn đọc truy cập nhanh hơn ứng dụng công nghệ hiện đại và kỹ thuật mới

Chủ trương ứng dụng multimedia của Báo Cần Thơ là xây dựng trang báo truyền thông đa phương tiện, đồng thời thực hiện ứng dụng đa phương