Đề cương nghiệp vụ hướng dẫn du lịch

CHƯƠNG IV: PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN THAM QUAN Tham quan DL Là hđ của du khách đến những điểm tham quan đã lựa chọn để trực tiếp quan sát, tìm hiểu dưới sự chỉ bảo, dẫn dắt của người có trìn

CHƯƠNG IV: PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN THAM QUAN

Tham quan DL

Là hđ của du khách đến những điểm tham quan đã lựa chọn để trực tiếp quan sát, tìm hiểu dưới sự chỉ bảo, dẫn dắt của người có trình độ chuyên môn nghiệp vụ(hdv du lịch) nhằm thỏa mãn những nhu cầu nhất định của mình

Nội dung của hoạt động hướng dẫn tham quan Dl

Hướng dẫn tham quan dl phải có 2 thành tố cơ bản làm cơ sở cho toàn bộ hoạt động là đối tượng tham quan( đối tượng thuyết minh) và lời thuyết minh

2.1 Đối tượng tham quan

- Đối tượng tham quan là toàn bộ các tài nguyên du lịch nằm trong chuyến đi – là cơ sở cho toàn bộ lời

thuyết minh, sự chỉ dẫn của hdv: cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn

và các giá trị khác do con người Việt nam sáng tạo ra

đối tượng tham quan thuộc hệ thống tài nguyên tự nhiên: bãi biển, ĐẢO,

hang động ,rừng, núi , đèo, thácĐối tượng thuộc tài ngyên du lịch nhân văn: những công trình văn hóa,

kiến trúc, di tích lịch sử, nghệ thuật, thuần phong mỹ tục, văn hóa nghệ thuật dân gian, tôn giáo, lễ hội, nghề thủ công,

2.2 Lời thuyết minh

Là những thông tin chọn lọc được xây dựng trên cơ sở đối tượng tham quan và được hdv phân tích, giải thích và chuyển tải tới KDL để họ có thể hiểu và cảm nhận được đầy đủ những giá trị của đối tượng tham quan

2.3 Phương pháp chuẩn bị hướng dẫn hướng dẫn tham quan du lịch

a Quá trình chuẩn bị

Nghiên cứu tích lũy tư liệu

Khảo sát tuyến điểm tham quan

Lựa chọn đối tượng chỉ dẫn thuyết minh

Lập hành trình chuyến tham quan

Kiểm tra kế hoạch chuẩn bị

Viết bài thuyết minh

b Chuẩn bị trước khi thực hiện hoạt động

Du khách( trang phục; vật dụng; giấy tờ, kinh phí tiền mặt; các yếu tố khác)

Hướng dẫn viên( kiến thức về tuyến điểm, giấy tờ kinh phí, trang phục – vật dụng, kiểm tra các cơ sở tiếp đón)

2.4 Phương pháp tiến hành hướng dẫn tham quan

a Nguyên tắc

Tính dễ hiểu

Tính hệ thống và logic

b Hướng dẫn tham quan dưới mặt đất, tại địa điểm tham quan du lịch

Hướng dẫn du khách quan sát trực tiếp đối tượng

+ Lựa chọn vị trí quan sát: trạng thái “ động và tĩnh”

+ Cách thức tổ chức đoàn khách: thông thường theo hình vòng cung, hdv đứng đầu cánh cung, ½ người hướng về phía khách, ½ người hướng về đối tượng tùy theo chiều tay thuận của mình

+ Cách thức chỉ dẫn

+ Thời gian thưởng thức: hdv cần nắm vững thời điểm đẹp nhất của cảnh vật

+ Tính toán các tác động của ngoại cảnh: ánh sáng, luồng gió, tiếng ồn,

+ Xem xét đối tượng tham quan 1 cách khoa học: đảm bảo tính lo gic, bố trí thời gian hợp lý giữa chỉ dẫn thuyết minh với thời gian khách tự xem, quay phim, chụp ảnh

+ Quan sát những biểu hiện của du khách:

+ Cách thức di chuyển: ko nên để thời gian di chuyển quá nhiều, phải quan sát nhanh những bất thường xảy ra trên đường để đưa ra biện pháp xử lý, lời thuyết minh đưa ra ngắn gọn, có định lượng trước về thời gian,

+ Cử chỉ của hdv: nghiêm túc, lịch thiệp, ko nói quá nhanh or quá chậm,

Phương pháp thuyết minh

+ Tổ chức phân tích thông tin: đi từ tổng thể đến chi tiết

+ Nghệ thuật diễn đạt: chú ý đến cách sử dụng ngôn ngữ, thủ pháp diễn đạt, để đảm bảo tính khoa học, hấp dẫn

+ Phương pháp chỉ dẫn, bình luận

+ Miêu tả kể chuyện: khi đối tượng tham quan gắn liền với truyền thuyết( chiến trường Điện Biên Phủ, ải Chi Lăng, sông Bạch Đằng, )

+ Phân đoạn thuyết minh: phân ra từng mảng: lịch sử, diện tích, giá trị thưởng thức, )

+ Thuyết minh trọng điểm

+ Phương pháp từ cảnh sinh tình: từ cảnh vật sinh ra nhiều chủ đề giới thiệu, giảng giải cho khách làm du khách sản sinh liên tưởng

+ Kết hợp thực – hư: kết hợp điển tích, câu chuyện truyền thuyết, huyền thoại, cổ tích,

+ Hỏi đáp đối thoại trực tiếp: hdv tự hỏi tự trả lời, hdv hỏi khách trả lời, và ngược lại

+ Phương pháp so sánh: dùng sự vật quen thuộc với du khách so sánh với sự vật trước mắt So sánh đồng loại(đtg giống nhau), khác loại(ss khác nhau từ quy mô, chất lượng, phong cách, trình độ, giá trị), thời đại(nói đến các vị vua triều Nguyễn có thể nói thời gian nào để khách dễ hiểu hơn, )

c Hướng dẫn tham quan trên phương tiện di chuyển

Lựa chọn vị trí phù hợp cho mình

Giới thiệu tóm tắt về đối tượng tham quan trước khi khách được chỉ dẫn quan sát

Luôn luôn quan sát và đánh giá trạng thái tâm lý của khách

Chú ý đến sự an toàn của phương tiện và KDL

2.5 Hướng dẫn tham quan chuyên đề theo loại đối tượng tham quan

2.5.1 Đối tượng tham quan thuộc loại tài nguyên du lịch nhân văn

Đặc điểm và ảnh hưởng của tài nguyên Dl nhân văn đến hướng dẫn tham quan Dl

Tài nguyên du lịch nhân văn không có tính mùa vụ, không phụ thuộc vào các điều kiện khí tượng, và các điều kiện tự nhiên khác

Việc tìm hiểu đối tượng này có thể diễn ra trong thời gian ngắn, vài giờ or một vài phút

Khách tham quan thường là những người có trình độ học vấn, vị trí và nhận thức nhất định: sinh viên, giáo

sư, những nhà sử học, những nhà nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, con người VN

Tài nguyên Dl nhân văn thường tập trung ở trung tâm, và các thành phố lớn nên dễ tiếp cận

Sở thích của Kdl thuộc hệ thống tài nguyên dl nhân văn rất phức tạp, gây khó khăn trong việc đánh giá đối tượng tham quan of hdv

Hướng dẫn tham quan di tích lịch sử cách mạng

Công trình xd, địa điểm gắn với lịch sử đấu tranh, chống ngoại xâm trong thời kì lịch sử cổ đại – cận hiện đại: Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa, ĐBP, Củ Chi,

gắn với những sự kiện chính trị quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến chiều hướng phát triển của đất nước, địa phương: Đình Tân Trào, 48 Hàng Ngang

gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, như Hồ chủ tịch: di tích Kim Liên, cảng Nhà Rồng, hang Pắc Pó, Tân Trào, khu di tích phủ Chủ tịch Hà Nội,

ghi dấu tội ác của kẻ thù: nhà tù Hỏa Lò, Sơn La, Côn Đảo, Phú Lợi,

ghi dấu vinh quang lao động: nơi ăn, ở của các nhà bác học, các trạm thí nghiệm,

lưu giữ và kỉ niệm về những người con hy sinh vì tổ quốc như: thành cổ Quảng Trị, Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, ngã ba Đồng Lộc, địa đạo Củ Chi,

Mục đích của chuyến đi:

tham quan tìm hiểu kết hợp nghiên cứu

-Phương pháp hướng dẫn tham quan

Giai đoạn chuẩn bị: Nắm rõ nội dung của sự kiện lịch sử: nguồn gốc, diễn biến quá trình, di vật chứng tích,

nhân vật lịch sử

Những sự kiện lịch sử khác có liên quan và ý nghĩa của nó

Ý nghĩa của nó đối với đương đại và tương lai: sự tôn trọng, tôn kính của cư dân, các lễ hội, ngày kỉ niệm

Sưu tầm những câu chuyện, những bài viết làm cho bài thuyết minh thêm sinh động.

Giai đoạn hướng dẫn tham quan:

Trên đường đi giới thiệu khái quát về điểm tham quan sắp tới

Trước khi bàn giao lại cho hdv tại điểm ở đây, phải giới thiệu hướng dẫn tổng quát về điểm tham quan, nội dung cơ bản

Thông tin số liệu trong bài thuyết minh cần phải chính xác

c Hướng dẫn tham quan di tích kiến trúc nghệ thuật

Đình(thờ thành hoàng làng, chức năng văn hóa, hành chính: Đình Bảng, Chu Quyến – Hà Tây, Lỗ Hạnh – Bắc Giang, )

Chùa (chùa Một Cột, chùa Dâu, Bút Tháp, Trấn Quốc, Keo, Thiên Mụ,

Tháp: gồm 2 loại: tháp Phật giáo( tháp mộ và tháp biểu tượng của Phật), tháp Chàm)

Đền: nơi thờ các vị ah hùng dân tộc( đền thờ các vua Hùng, đền Chử Đồng Tử ( Hưng Yên)

Lăng mộ: of các vua triều đại nhà Lý( Lý Bát Đế – bắc ninh); Trần (Phổ Minh – Tức Mặc – Nam Định), Lê ( Lam Kinh – Thọ Xuân – Thanh Hóa)

Thành cổ: (cổ loa Đông Anh – Hn; Hoa Lư – Ninh Bình; Thăng Long – Hnội,

Phủ diện: gắn với đạo mẫu: Phủ Dầy – Nam Định; phủ Tây Hồ – Hà Nội

Điện thờ mẫu

Làng cổ, phố cổ và các công trình

Quán : Bích Câu đạo quán( Cát Linh), Huyền Thuyên cổ quán(Hàng Khoai), Quán Thánh(Thanh Niên),

Di tích gắn liền với nho giáo, nho học: Văn miếu, văn thánh, văn chỉ gắn với việc thờ Khổng Tử và những bậc tiên hiền khoa bảng của địa phương.( Văn Miếu Quốc Tử Giám, Văn Thánh ở Huế)

Nhà thờ Ki tô giáo: nhà thờ đá Phát Diệm, nhà thờ Đức Bà(HCM), nhà thờ Con Gà ( Đà Lạt)

Danh lam thắng cảnh: Yên Tử, Côn Sơn – Kiếp Bạc,

Mục đích của chuyến tham quan:

tìm hiểu, tham quan tuần túy kết hợp nghiên cứu chuyên đề, đặc biệt nghiên cứu về lĩnh vực tôn giáo, kiến trúc và mỹ thuật tạo hình

Phương pháp hướng dẫn tham quan

Giai đoạn chuẩn bị:

Nắm vững thông tin về các loại hình tôn giáo và tín ngưỡng

Tìm hiểu sự dung hợp giữa 2 yếu tố: văn hóa bản địa với những nền văn hóa khác, dấu hiệu để nhận biết tại các công trình kiến trúc nghệ thuật, để du khách thấy được sự độc đáo, hấp dẫn của công trình( một số công trình kiến trúc thời Mạc trên bàn thờ Phật, thờ thần còn thờ Thái Thượng Lão quân; trong chùa còn có điện thờ Mẫu, )

Tìm hiểu ý nghĩa, và giải thích các thuật ngữ cổ như: tên gọi các công trình, hoành phi, câu đối, văn bia,

“Giải mã” những giá trị tiềm ẩn sau đường nét kiến trúc, hình tượng trang trí trong từng bộ phận của công trình, từng hiện vật, cây cỏ

Nắm bắt được đặc điểm phong cách kiến trúc của từng loại di tích, từng triều đại, từng giai đoạn lịch sử khác nhau; cơ sở tạo nên phong cách đó( kết cấu ktruc ngôi đình ntn? điểm khác biệt giữa chùa thời Lý và chùa thời Trần, Lê, Nguyễn, ? tại sao lại có sự khác biệt đó)

Nắm được phong cách nghệ thuật điêu khắc của từng thời kì để nhận biết về niên đại di tích, và hiện vật, tránh việc giới thiệu sai hoặc lúng túng khi thuyết minh

Tìm hiểu những kiến trúc cùng loại, cùng kiểu, cùng thời kì trong và ngoài nước để du khách có thể so sánh, đánh giá( Văn Miếu Quốc Tử Giám và Văn Miếu Khúc Phụ- Trung Quốc, )

Tìm hiểu những sự kiện, dữ kiện liên quan đến di tích và ý nghĩa của nó( Văn Miếu trc đây tn? Bây jo ra sao?)

Giá trị của di tích trong đời sống văn hóa của cư dân và quốc gia

Giai đoạn hướng dẫn tham quan:

Hướng dẫn tham quan theo lộ trình đã sắp xếp, đi theo trình tự của tổng thể kiến trúc, từ ngoài vào trong Hdv phải chú ý đến thao tác chỉ dẫn, phương pháp chỉ dẫn bình luận được áp dụng chủ yếu tại đối tượng tham quan này

d Hướng dẫn tham quan các làng nghề truyền thống

Mục đích chuyến tham quan

Tham quan thuần túy, tìm hiểu nghiên cứu và mua sắm hàng hóa

Phương pháp hướng dẫn tham quan

Giai đoạn chuẩn bị:

Tìm hiểu quá trình hình thành phát triển của làng nghề truyền thống Việt Nam, đặc điểm chung của các làng nghề

Thông tin về các làng nghề cùng loại với làng nghề mà du khách tham quan

Các nghệ nhân nổi tiếng trong lĩnh vực thủ công này và của làng nghề đó

Quy trình và nguyên liệu sản xuất hàng thủ công

Các loại sản phẩm, đặc biệt là những sản phẩm tiêu biểu độc đáo nhất của làng nghề tham quan

Tìm hiểu các giá trị hàm chứa trong sản phẩm: mỹ thuật, văn hóa, cá biệt,

Tính ứng dụng của sản phẩm trong đời sống xã hội hiện nay

Việc tiêu thụ sản phẩm hiện nay trên thị trường

Thông tin về sự kiện diễn ra ở làng và ý nghĩa của nó

Thông tin về giá cả, cách nhận dạng các kiểu sản phẩm

Giai đoạn hướng dẫn tham quan:

Thăm đình làng để hiểu rõ hơn lịch sử của làng, quá trình phát triển của nghề, làng nghề

Tham quan chùa hoặc nhà thờ họ, chợ làng, quang cảnh làng

Tham quan cơ sở sản xuất, theo dõi quy trình tạo sản phẩm Gặp gỡ giao lưu với nghệ nhân giàu kinh nghiệm ( Lê Quang Chiến – bàn tay vàng của làng gốm Bát Tràng, Triệu Văn Mão của lụa Vạn Phúc, ) Đưa khách tham quan nơi trưng bày sản phẩm để khách được nhìn ngắm những sản phẩm và mua hàng.+

hdv có thể sử dụng nhiều phương pháp thuyết minh, dùng phương pháp mô tả khi hướng dẫn khách tham quan cảnh quan làng, minh họa và kể chuyện khi hướng dẫn khách tham quan đình, chùa, nhà thờ,

e Hướng dẫn tham quan Bảo tàng

Hệ thống bảo tàng nước ta gồm 4 loại chính:(124 bt với hơn 3000.000 di sản)

+ bảo tàng Trung Ương ( quốc gia) : bt lịch sử quân sự VN, bt cách mạng VN, bt Lịch sử VN, Bt Mỹ thuật

VN, bt dân tộc học VN, bt HCM, bt văn hóa các dtôc VN

+ bảo tàng khảo cứu địa phương( bt các tỉnh)

+ bảo tàng lưu niệm như hệ thống bt HCM, nhà lưu niệm bác Tôn (An Giang)

+ bảo tàng chuyên ngành như bt địa chất, bt hải dương học( Nha Trang), bt công an, bt phụ nữ,

Mục đích chuyến tham quan: tham quan thuần túy và nghiên cứu chuyên đề

Phương pháp hướng dẫn tham quan:

Nắm vững tất cả thông tin về bt: hệ thống trưng bày, nội dung trọng tâm, trọng điểm, chủ đề trưng bày, hiện vật

Nắm được phương pháp hướng dẫn riêng biệt của bảo tàng

Giai đoạn chuẩn bị:

Tìm hiểu về hệ thống trưng bày, phần trưng bày và chủ đề, tiểu đề, vấn đề được trưng bày

Tìm hiểu được nội dung, ý tưởng trưng bày, của chủ đề, tiểu đề, vấn đề trưng bày qua các hiện vật

Hiểu rõ nội dung lịch sử và khoa học của từng hiện vật mà lựa chọn giới thiệu cho khách

Nghiên cứu những tài liệu văn bản có liên quan đến hiện vật đang trưng bày

Tìm hiểu nhu cầu của khách tham quan với từng phần, từng chủ đề trưng bày

Giai đoạn hướng dẫn tham quan:có 2 cách thức hướng dẫn tham quan: tham quan khái quát và tham quan chi tiết

Tham quan khái quát: tham quan ko theo thứ tự chủ đề, từng hiện vật nối tiếp, chỉ tập trung giới thiệu vào chủ đề chính

Tham quan chi tiết: giới thiệu chi tiết theo từng chủ đề, nên mời thuyết minh viên bảo tàng giới thiệu (vì đối tượng khách chủ yếu đến khảo sát, nghiên cứu) Trình tự hướng dẫn tham quan:

+ Giới thiệu khái quát lịch sử, bố cục trưng bày

+ Nội dung chủ yếu thể hiện qua trưng bày

+ Nội dung của từng phần trưng bày

+ Giới thiệu từng hiện vật một cách sâu sắc, tập trung vào phần mà khách quan tâm

+ Phải đưa ra kết luận chung sau mỗi phần trước khi chuyển sang phần trưng bày khác.

f Hướng dẫn tham quan các đô thị lớn

Phải tiến hành khảo sát thực tế để xây dựng tuyến hành trình, chọn điểm tham quan đối tượng thuyết minh Cần nắm rõ lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, của khu đô thị này

Thuyết minh cần có tính logic

2.5.2 Đối tượng tham quan thuộc loại tài nguyên Dl tự nhiên

a Đặc điểm của loại tài nguyên Dl tự nhiên

Có tác dụng nghỉ dưỡng, giải trí nhiều hơn

Mang tính mùa vụ, phụ thuộc vào điều kiện khí tượng và điều kiện tự nhiên

Mất nhiều thời gian để khảo sát

Địa hình phức tạp, ảnh hưởng nhiều đến hđ hướng dẫn tham quan

Tập trung xa các khu quần cư nên khó tiếp cận

b Phương pháp hướng dẫn tham quan

Mục đích tham quan:

nghỉ ngơi, giải trí, chữa bệnh, tìm hiểu thế giới động vật, thực vật, địa chất, môi trường,

Giai đoạn chuẩn bị:

Chuẩn bị đầy đủ thông tin về điểm tham quan để cung cấp cho khách: tên gọi, vị trí, giá trị nổi bật, hệ sinh thái, giá trị mặt kinh tế,

Phải lường trước những tình huống khó khăn để có phương án giải quyết

Xác định trước những điểm nghỉ cho khách

Luôn luôn phải theo dõi dự báo khí hậu, thời tiết trong thời gian chuyến tham quan để có những biện pháp

xử lý

Chuẩn bị các dụng cụ hỗ trợ cho chuyến đi như: đèn, thuốc chống muỗi, vắt, kem chống nắng, quần áo, nhắc nhở khách chuẩn bị những đồ đạc cần mang theo

Giai đoạn hướng dẫn tham quan:

Phổ biến nội quy bảo vệ môi trường, sau đó giới thiệu những vấn đề chính tại điểm tham quan

Phải đảm bảo an toàn cho khách

Xem xét lựa chọn các trang thiết bị để hỗ trợ cho việc thuyết minh

Trong phương pháp thuyết minh, nên sử dụng phương pháp so sánh

Đối với những đối tượng độc đáo, kỳ vĩ, gây tác động mạnh cho du khách nên để khách tự khám phá thưởng ngoạn

c Hướng dẫn tham quan rừng (trekking tour)

Giai đoạn chuẩn bị:

Xác lập sơ đồ hành trình và lập kế hoạch hàng động cho chuyến tham quan: định ra thời gian thời gian xuất phát, diễn biến hành trình trên chuyến tham quan, kết hợp ăn uống nghỉ ngơi, sao cho phù hợp với thời tiết, địa hình,

Chuẩn bị các vật dụng cần thiết

Nắm bắt được phong tục tập quán, những điều kiêng kỵ của địa phương

Nắm đc đày đủ thông tin về môi trường tự nhiên, các nguyên tắc bảo vệ, kiến thức về đặc điểm sinh thái, văn hóa cộng đồng

Khảo sát thực tế tại địa phương, gặp gỡ trao đổi thông tin với những người dân địa phương để tạo đc mqh thân thiết

Thông báo cho khách những vấn đề cần thiết trước chuyến đi

Giai đoạn hướng dẫn tham quan:

Cung cấp thông tin về chuyến đi cho khách

Nên nhờ người dân địa phương hoặc quản lý điểm làm hướng dẫn

Hướng dẫn cho khách cách thức quan sát, tìm hiểu đối tượng:

+ thảo mộc: tìm hiểu các loại cây cỏ ( tên, cây nào độc, cây nào tốt, gỗ xấu, )

+ động vật: quan sát, tìm hiểu lối sống của chim muông, và thú rừng: thức ăn, lối làm tổ, cách sinh nở, + cách tìm hiểu, thu thập những khoáng chất

+ phương pháp quan sát mây trời, hướng gió để tiên đoán thời tiết

+ tổ chức buổi giao lưu giữa du khách và người dân địa phương.