Chăm sóc và Phòng ngừa Bệnh Tay - Chân Miệng, Thủy đậu , Zona (Phần 2)

Điều này có nghĩa là một người chưa được chủng ngừa thủy đậu nếu tiếp xúc với người mang mầm bệnh hoặc bệnh nhân thủy đậu thì hầu như chắc chắn sẽ bị lây bệnh.. Bệnh Zona - trong dân gia

Chăm sóc và Phòng ngừa Bệnh Tay - Chân -

Miệng, Thủy đậu , Zona (Phần 2)

II BỆNH THỦY ĐẬU

Bệnh thủy đậu xảy ra quanh năm nhưng thời điểm có số ca mắc cao nhất thường từ tháng 2 - 6 mà trong đó, tháng 3 là đỉnh điểm Bệnh thủy đậu cũng có khả năng bùng phát thành dịch

Nguyên nhân: Thủy đậu do virus Varicella zoster gây ra Phần lớn bệnh

nhân bị nhiễm là trẻ em 5-11 tuổi nhưng bệnh cũng có thể xảy ra ở người lớn 90%

đối tượng chưa chủng ngừa thủy đậu có khả năng mắc bệnh Điều này có nghĩa là một người chưa được chủng ngừa thủy đậu nếu tiếp xúc với người mang mầm bệnh hoặc bệnh nhân thủy đậu thì hầu như chắc chắn sẽ bị lây bệnh

Đặc trưng của bệnh thủy đậu là ngứa, phát ban ngoài da, ban sẩn có mụn

nước, bóng nước thường kèm theo sốt Bóng nước do bệnh thủy đậu thường lõm

ở giữa khi mới mọc, nổi rải rác toàn thân, bóng nước cũ xen lẫn bóng nước mới,

có bóng nước trong lẫn bóng nước đục Dấu hiệu ban đầu khi khởi bệnh là sốt, mệt mỏi, biếng ăn, đau cơ Sau đó các nốt rạ xuất hiện ở da đầu, mặt, lan xuống thân và tay chân với số lượng từ 300 đến cả ngàn nốt gây ngứa ngáy, đau nhức rất khó chịu

Thủy đậu là bệnh có diễn biến nhẹ Tuy nhiên, nếu không được chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây những biến chứng nguy hiểm, từ bội nhiễm vi khuẩn đến viêm não Nếu bệnh nhân bị bội nhiễm sang thương da có thể để lại sẹo vĩnh viễn Biến chứng của thủy đậu có tác hại đến hệ thần kinh trung ương và có thể gây viêm phổi, dẫn đến tử vong Một biến chứng khác về sau của bệnh thủy đậu là Zona, còn gọi là giời leo Bệnh giời leo thường gây đau nhức nhiều hơn so với bệnh thủy đậu và có thể kéo dài trong nhiều năm

III BỆNH ZONA

Bệnh Zona - trong dân gian gọi là "giời leo"- là một bệnh do siêu vi gây ra

và chỉ xuất hiện ở những người đã từng bị thủy đậu trước đó Nếu trẻ em được chủng ngừa thủy đậu từ bé, chúng sẽ không bị thuỷ đậu sau này và cũng sẽ không

bị Zona

Mọi lứa tuổi, cả nam lẫn nữ đều có thể mắc bệnh Bệnh khởi phát đột ngột, diễn tiến cấp tính và có thể tự lành Các mụn nước sẽ vỡ, chảy dịch, đóng mài và lành sẹo, có thể xấu hoặc không trong vòng 2-3 tuần Một số ít trường hợp nặng,

có thể có biến chứng như bội nhiễm sang thương da, đau nhức thần kinh sau Zona, viêm thần kinh thị giác, loét giác mạc, liêt thần kinh mặt…

Zona không có những thời điểm bùng phát đặc biệt như bệnh Tay-Chân-Miệng, thủy đậu, mà Zona dễ phát ra ở những người già, yếu, có sức đề kháng suy giảm, đã từng bị thủy đậu trước đó

Lúc khởi bệnh, bệnh nhân cảm thấy đau, rát ở một vùng da kèm sốt, mệt mỏi Sau đó nổi nhiều mụn nước to nhỏ không đều thành chùm trên nền hồng ban.Vị trí các mụn nước có thể nổi trên một vùng da hay niêm mạc nhưng đặc biệt

là chỉ ở một bên cơ thể, hiếm khi lan qua bên đối diện Ðau là một triệu chứng chính của bệnh do các rễ thần kinh bị tổn thương Tùy trường hợp, có khi chỉ đau vừa nhưng có khi đau rất dữ dội, nhất là ở những người già Hạch nách, cổ hay bẹn cùng bên và gần với vùng da bị bệnh có thể sưng to

Chùm mụn nước ở một bên cơ thể, nổi hạch kèm triệu chứng đau rát là các đặc điểm quan trọng của bệnh Zona

Việc tái phát Zona thì hầu như không đặt ra vì Zona thường chỉ xảy ra một lần trong đời Rất hiếm bệnh nhân có thể bị Zona lần thứ nhì, tỷ lệ là 1/1000 Đại

đa số trường hợp chỉ bị một lần và không tái phát

CHĂM SÓC SANG THƯƠNG DA

Bệnh Tay – Chân - Miệng, Thủy đậu và Zona đều là các bệnh do siêu vi gây ra có biểu hiện ngoài da Việc chăm sóc sang thương da rất quan trọng để

không làm tình trạng bệnh năng thêm cũng như phòng ngừa các biến chứng Các điểm chung cần lưu ý là:

+ Không dùng các loại thuốc giảm đau có chứa Aspirine

+ Thường xuyên rửa tay sạch sẽ với xà phòng, cả trước lẫn sau khi đi vệ sinh, thay tã hoặc don dẹp các vật dụng có dính phân trẻ Cắt ngắn móng tay , tránh gãi nhiều làm trầy sướt da Có thể đeo bao tay cho trẻ nhũ nhi

+ Không gãi, không lễ , không nặn các bóng nước Không dùng các loại lá cây truyền khẩu để đắp lên các sang thương da Thuốc bôi tốt nhất hiện nay để sát

khuẩn và phòng ngừa bội nhiễm là xanh Methylen

+ Không cử tắm, không cử ra gió hay cử ra ánh sáng Không dùng các loại

lá cây, gốc rạ để nấu nước tắm vì dễ gây bội nhiễm vi trùng Tắm với nước ấm, lau rửa nhẹ nhàng tránh làm vỡ các bóng nước

+ Theo dõi diễn biến các tổn thương da, niêm và tổng trạng của bệnh nhân Cần đưa bệnh nhân đến ngay cơ sở y tế khi có những dấu hiệu bệnh nặng hơn như sốt cao, rối loạn tri giác, co giật, bóng nước có mủ, máu…để được hướng dẫn xứ trí kịp thời tránh các biến chứng đáng tiếc

Phòng Bệnh

Khác với bệnh Tay-Chân-Miệng, các bệnh Thủy đậu và Zona đều có thuốc chủng ngừa

Đối với Thủy đậu, theo khuyến cáo mới nhất của ACIP - Ủy ban cố vấn về thực hiện chủng ngừa của Trung tâm Phòng ngừa và kiểm soát bệnh Hoa Kỳ : Trẻ dưới 13 tuổi nên được chủng ngừa hai liều, liều thứ nhất khi 12-15 tháng tuổi, liều thứ hai lúc 4-6 tuổi, trước khi đi học Trẻ trên 13 tuổi và người lớn: tiêm hai liều, cách nhau ba tháng

Sở dĩ phải tiêm ngừa hai lần là do tác dụng của vắc-xin ngừa thủy đậu giảm dần theo thời gian, chỉ với một liều tiêm phòng duy nhất cho trẻ dưới 12 tuổi đã không đủ bảo vệ các cháu

Thuốc chủng ngừa Zona là Zostavax, 1 vaccine sống, có tác dụng tăng

cường hệ miễn dịch của cơ thể ngăn chặn siêu vi thủy đậu tái hoạt và có thể ngừa Zona bộc phát Zostavax có thể làm giảm nguy cơ đau thần kinh sau Zona trên

60% trường hợp được chủng ngừa nhưng Zostavax không có tác dụng ngừa thủy

đậu và không có chỉ định điều trị Zona hay đau sau Zona Ở những người đã được

chủng ngừa với Zostavax, Zona vẫn có thể xuất hiện nhưng với cường độ nhẹ và cơn đau không nghiêm trọng hay không kéo dài Zostavax khá an toàn khi sử

dụng, được dùng tiêm dưới da liều duy nhất, không dùng cho trẻ em và người dưới

60 tuổi hay người chưa từng bị thủy đậu

BS LÊ ĐỨC THỌ

Trưởng Khoa Da liễu – Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn