Bài giảng Đạo đức và phương pháp giảng dạy đạo đức ở tiểu học - ĐH Phạm Văn Đồng

Vai trò của đạo đức đ ợc biểu hiện qua các chức năng cơ bản của đạo đức: điều chỉnh hành vi, giáo dục, nhận thức.. M iăquanăh ăăgi aăđ oăđ căvƠăcácăhìnhătháiăỦăth c xưăh iăkhác 2.3.1[r]

TR NGăĐHăPH MăVĔNăĐ NG KHOAăLụăLU NăCHệNHăTR

BÀI GI NG

H C PH N: Đ O Đ C VÀ PH NG PHÁP GI NG DAY

Đ O Đ C TI U H C

(Dùng cho bậc TCCN)

Gi ng viên: Lể TH L THU

T B MỌN: LÝ LU N C S

Ph năth ănh t Đ OăĐ CăH C

Bài 1

Đ OăĐ C H C MÁC - LÊNIN 1.1 Đ oăđ căvƠăc uătrúcăc aăđ oăđ c

chuẩn mực xư h i, nhằm đi u ch nh vƠ đánh giá cách ng xử c a con ng i trong quan

h với nhau vƠ quan h với xư h i, chúng đ ợc thực hi n b i ni m tin cá nhơn, b i

truy n thống vƠ s c m nh c a d lu n xư h i

phát sinh, phát tri n, t n t i c a đ i sống đ o đ c con ng i vƠ xư h i Nó xác l p nên

h thống những khái ni m, ph m trù, những chuẩn mực đ o đ c c b n, lƠm c s cho

ý th c đ o đ c vƠ hƠnh vi đ o đ c c a con ng i

1.1.2 C u trúc c a đ o đ c bao g m

1.1.2.1 Ý thức đạo đức và thực tiễn đạo đức

hợp với những quan h đ o đ c đư vƠ đang t n t i Mặt khác nó còn bao trùm c

những c m xúc, những tình c m đ o đ c c a con ng i

- Thực ti n đ o đ c lƠ quá trình hi n thực hóa ý th c đ o đ c trong cu c sống

→ Ý th c đ o đ c vƠ thực ti n đ o đ c có quan h bi n ch ng với nhau, b sung cho nhau t o nên b n ch t đ o d c c a con ng i, c a m t chế đ xư h i, c a m t giai c p

vƠ c a m t th i đ i l ch sử

1.1.2.2 Quan hệ đạo đức

xư h i v mặt đ o đ c

sử vƠ nó lƠ m t trong những c s đ hình thƠnh nên ý th c đ o đ c

1.2 Đ iăt ngăvƠănhi măv ăc aăđ oăđ căh căMác - Lênin

xu t hi n vƠ l ch sử phát tri n c a đ o đ c, đặc bi t lƠ c a đ o đ c c ng s n, v ch c năng, đặc tr ng c a đ o đ c, v các giá tr đ o đ c trong đ i sống xư h i

1.2.2 Nhi măv

các quan h xư h i khác Thực ch t lƠ lƠm rõ n i dung vƠ yêu c u c a những quan h

đ o đ c ch a đựng trong các quan h xư h i khác, đ u tranh ch nh quan h kinh tế,

chính tr , dơn t c, t p th , gia đìnhầ

- Đ o đ c h c Mác - Lênin v ch ra tính t t yếu ngu n gốc, b n ch t đặc tr ng vƠ

ch c năng c a đ o đ c trong đ i sống xư h i, nêu lên con đ ng hình thƠnh vƠ phát tri n c a đ o đ c Đ ng th i nó tái t o l i đ i sống đ o đ c d ới hình th c lý lu n vƠ

đ t tới trình đ nh t đ nh

giá tr c a đ o đ c c ng s n ch nghĩa, đ ng th i phê phán, đ u tranh chống l i những khuynh h ớng tƠn d đ o đ c cũ, những bi u hi n đ o đ c không lƠnh m nh, đi ng ợc

l i lợi ích chơn chính c a con ng i

1.3 Ph ngăphápănghiênăc uăvƠăm căđíchăh căt păđ oăđ căh căMác- Lênin

1.3.2 Mục đích h c t p

cách có h thống

ta trong vi c hình thƠnh đ o đ c mới c a con ng i XHCN

bi u hi n c a đ o đ c cũ

Ho tăđ ngăn iăti p

Bài 2

QUANăĐI MăC AăĐ OăĐ CăH CăMÁC - LÊNIN

V ăNH NGăV NăĐ ăC B NăC AăĐ OăĐ Că 2.1 Ngu năg c,ăb năch t c aăđ oăđ c

2.1 1.ăNgu năg c

2.1.1.1 Các quan niệm khác nhau về nguồn gốc của đạo đức

trên c s những b n năng mƠ con ng i thừa h ng từ giới đ ng v t

t n t i vƠ phát tri n c a xư h i

ngay chính b n tính c a con ng i, hoặc m t b n thế siêu nhiên bên ngoƠi con

ng i, bên ngoƠi xư h i

→ Các quan đi m trên ch a đúng, không đ y đ vì ch a gi i thích đ ợc vì sao cùng

trong m t xư h i những giai c p khác nhau l i có những quan đi m đ o đ c khác nhau

2.1.1.2 Quan niệm Mácxít về nguồn gốc của đạo đức

bi t lƠ chế đ kinh tế c a xư h i đó quyết đ nh Bên c nh đó các nhơn tố: chính tr ,

ngh thu t, khoa h c, triết h c, tôn giáo cũng nh h ng đến sự hình thƠnh đ o đ c

- Đ o đ c lƠ m t trong những hình thái ý th c xu t hi n r t sớm (c ng s n nguyên th y) Lúc đ u các quy tắc, chuẩn mực đ o đ c mới ch t n t i d ới hình thái phong tục, t p quán, thói quen trong cu c sống Cùng với sự phát tri n c a xư h i, những phong tục, t p quán nƠy đ ợc hình thƠnh ngƠy cƠng rõ r t d ới hình th c những chuẩn mực hƠnh vi mƠ xư h i yêu c u đối với các cá nhơn Từ những quy đ nh đó d n

d n đ ợc khái quát l i d ới hình thái trừu t ợng nh : thi n, ác, danh dựầ

2.1.2 B năch tăc aăđ oăđ c

Với tính cách lƠ sự ph n ánh t n t i xư h i, đ o đ c mang b n ch t xư h i:

- N i dung c a đ o đ c lƠ do ho t đ ng thực ti n vƠ t n t i xư h i quyết đ nh

đ o đ c t n t i nh m t lĩnh vực đ c l p v s n xu t tinh th n c a xư h i

- Sự hình thƠnh, phát tri n, hoƠn thi n b n ch t xư h i c a đ o đ c đ ợc quy đ nh

b i trình đ phát tri n vƠ hoƠn thi n c a thực ti n vƠ nh n th c xư h i c a con ng i

- Đ o đ c còn mang tính th i đ i, tính dơn t c vƠ tính giai c p

Engghen: “ Từ dân tộc này sang dân tộc khác, từ thời đại này sang thời đại khác, những quan niệm về thiện và ác đã biến đổi nhiều đến mức chúng th ờng trái ng ợc

hẳn nhau”

2.2.1 Ch cănĕngăđi uăch nhăhƠnhăvi:

các ch th đ o đ c luôn h ớng ho t đ ng c a mình vƠo những lợi ích chung Trên c

s đó mƠ h thỏa mưn những nhu c u đ o đ c vƠ những lợi ích chính đáng c a mình

- Ch c năng đi u ch nh hƠnh vi c a đ o đ c thực hi n bằng 2 hình th c ch yếu:

xư h i vƠ t p th → t o d lu n đ khen ngợi khuyến khích cái thi n, phê phán m nh

mẽ cái ác, → b n thơn ch th đ o đ c tự giác đi u ch nh hƠnh vi trên c s những

chuẩn mực đ o đ c xư h i

2.2.2 ăCh cănĕngăgiáoăd c: Nhằm hình thƠnh cho con ng i những quan đi m c b n

nh t, những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đ o đ c c b n, đánh giá đúng đắn các

hi n t ợng đ o đ c cũng nh tự đánh giá những suy nghĩ, hƠnh vi c a b n thơn mình

2.2.3 ăCh cănĕngănh năth c: Những quan đi m đ o đ c tiến b , khoa h c giúp con

ng i nh n th c đánh giá đúng đắn các quá trình v n đ ng, phát tri n đ o đ c, nh đó con ng i phơn bi t cái đúng, cái sai, cái x u, cái tốt → Đ nh h ớng m t cách đúng

đắn hƠnh vi c a mình trong thực ti n

Kết luận: Đạo đức có vai trò rất lớn trong đời sống xã hội, trong đời sống của con ng ời, đạo đức là vấn dề th ờng xuyên đ ợc đặt ra và giải quyết nhằm bảo đảm cho các cá nhân và cộng đồng tồn tại, phát triển Vai trò của đạo đức đ ợc biểu hiện qua các chức năng cơ bản của đạo đức: điều chỉnh hành vi, giáo dục, nhận thức

2.3 M iăquanăh ăăgi aăđ oăđ căvƠăcácăhìnhătháiăỦăth c xưăh iăkhác

2.3.1 ăM iăquanăh ăgi aăđ oăđ căvƠăchínhătr

Trong xư h i có giai c p, các giai c p thống tr truy n bá t t ng chính tr c a

b o v sự thống tr v chính tr c a giai c p y → Đ o đ c trong những xư h i có giai

c p bao gi cũng ch a đựng n i dung chính tr vƠ phục vụ chính tr

2.3.2 ăM iăquanăh ăgi aăđ oăđ căvƠăphápălu t

những yêu c u c a m i xư h i vƠ đ u có tác dụng đi u ch nh hƠnh vi con ng i

- Khác nhau:

+ Các quy tắc, chuẩn mực c a pháp lu t th ng mang tính ph c p, lƠ những tiêu chuẩn tối thi u đ m i công dơn bình th ng đ u có th thực hi n d dƠng Thực hi n pháp lu t đ ợc b o đ m bằng sự trừng ph t c a NhƠ n ớc vƠ nhi u khi không c n hi u cặn kẽ ý nghĩa c a nó v n có th thực hi n m t cách máy móc

muốn thực hi n nó c n đ t đến m t trình đ nh n th c nh t đ nh vƠ đòi hỏi nhi u cố gắng Thực hi n đ o đ c đ ợc đ m b o bằng l ng tơm vƠ sự phê phán c a d lu n xư

h i, vi c thực hi n c n ph i tự giác, hi u cặn kẽ vi c mình lƠm, có thái đ trách nhi m

tr ớc số ph n ng i khác vƠ xư h i

2.3.3 M iăquanăh ăgi aăđ oăđ căvƠătônăgiáo

hi n thực trên tr n gain vƠ h ớng vƠo thế giới h o Tôn giáo khuyên con ng i con

ng i h ớng tới cái thi n, tránh cái ác nh ng cái thi n ch lƠ ý chí c a đ ng tối cao →

Không đ cao con ng i với t t c những giá tr đích thực c a nó

+ Đ o đ c chơn chính lƠ sự h ớng tới con ng i, nó t o đi u ki n vƠ khuyến

phúc đích thực trong cu c sống, nó góp ph n xơy dựng quy n lực c a con ng i tr ớc

tự nhiên, trong xư h i, nơng cao phẩm giá con ng i

2.3.4 ăM iăquanăh ăgi aăđ oăđ căvƠăkhoa h c

B n thơn đ o đ c cũng ch a đựng chơn lý khoa h c

- Đ o đ c vƠ khoa h c có mối quan h bi n ch ng:

+ Tri th c khoa h c giúp cho các ch th đ o đ c nh n th c, lựa ch n, đánh giá đúng đắn các giá tr vƠ tìm đ ợc các bi n pháp hợp lý trong đ i sống đ o d c → Khoa

h c lƠ đi u ki n c a đ o đ c, chơn lý lƠ c s c a cái thi n

+ Đ o đ c có vai trò tích cực thúc đẩy các quá trình tìm tới các chơn lý khoa h c

2.4 M tăs ăph mătrùăc ăb năc aăđ oăđ căh c

2.4 1.ăH nhăphúc

tơm h n Sự yên tĩnh tuy t đối c a tơm h n nh lƠ kh năng chế ngự n i đau kh , kh

năng chế ngự khát v ng c a con ng i

→ Các quan đi m nƠy d n đến t t ng khắc kỷ, ch tr ng rằng muốn có h nh phúc

thì con ng i ph i h n chế đến m c tối đa m i nhu c u c a mình vì theo h chính những ham muốn, những khát v ng, những nhu c u c a con ng i lƠ nguyên nhơn gơy

ra n i b t h nh vƠ đau kh → h khuyên con ng i hưy sống theo lối “khắc kỷ”, “c m

dục”, “vô v ”

- Tôn giáo: h nh phúc không t n t i tr n thế mƠ ch có trên thiên giới

→ Những nhƠ t t ng c a các tr ng phái duy tơm hay duy v t siêu hình đ u quan

ni m v h nh phúc có tính ch t thu n túy vƠ đối l p hoƠn toƠn với m i đau kh

+ H nh phúc lƠ xúc c m sâu sắc, lơu b n v giá tr cu c sống, v phẩm giá con

ng i vƠ v ý nghĩa cu c đ i

+ H nh phúc lƠ đ u tranh tích cực c a con ng i vì lợi ích xư h i Chính con

ng i sáng t o nên h nh phúc c a mình Đó lƠ quá trình đ u tranh kiên trì, v ợt qua nhi u khó khăn gian kh → đ đ t đến h nh phúc, con ng i chẳng những ph i v ợt

qua khó khăn mƠ còn ph i ch p nh n c n i đau kh vƠ ph i v ợt qua n i đau kh đó

+ H nh phúc chân chính c a m i cá nhơn không th tách r i h nh phúc c a toƠn

xư h i, nh ng xư h i ph i t o đi u ki n cho m i cá nhơn ph n đ u đ t đ ợc h nh phúc 2.4 2.ăNghƿaăv

2.4.2.1 Các quan niệm khác nhau về phạm trù nghĩa vụ:

- Đêmôcrit (ng i đ u tiên đ a ph m trù nghĩa vụ vƠo đ o đ c h c): ý th c nghĩa

vụ lƠ đ ng c sơu kín bên trong c a con ng i

- Tôn giáo: nghĩa vụ lƠ ý th c trách nhi m tr ớc Th ợng đế, nghĩa vụ con ng i

lƠ hy sinh m i nguy n v ng, nhu c u c a b n thơn đ phụng sự thánh th n với hy v ng

đ ợc h ng h nh phúc thế giới bên kia

có tính ch t ch quan, không có n i dung khách quan vƠ d n đến ph nh n b n thơn khái ni m nghĩa vụ đ o đ c

2.2.4.2 Quan điểm của đạo đức học Mác - Lênin:

(giai c p, dơn t c) vƠ ng i khác, lƠ ý th c c n ph i lƠm vƠ mong muốn lƠm vì lợi ích chung c a xư h i

- Thực hi n nghĩa vụ đ o đ c ph i tự giác vì cái thi n vƠ tự do

đ c cá nhơn Ý th c nghĩa vụ đ o đ c m i cá nhơn lƠ kết qu c a vi c gắn kết giữa giáo dục lý thuyết với thực ti n đ i sống Nó cũng không th đ ợc hình thƠnh m t cách

ng u nhiên, nh t th i, mƠ ph i tr i qua những ho t đ ng tích cực, lơu dƠi c a cá nhơn

2.4.3 L ngătơm

2.4 3.1 Các quan niệm khác nhau:

bẩm sinh

vƠo đ o đ c c a m i xư h i Còn hình th c c a nó phụ thu c vƠo các cá nhơn → Chân

lý c a l ng tơm vƠ hình th c bi u hi n c a nó có th ăn khớp hoặc mơu thu n với

nhau

2.4.3.2 Quan điểm của đạo đức học Mác - Lênin:

hƠnh vi c a mình trong quan h với ng i khác, với xư h i, ý th c trách nhi m với số

- Ngu n gốc c a l ng tơm lƠ sự nh n th c nghĩa vụ đ o đ c c a mình

- Sự hình thƠnh c a l ng tơm lƠ m t quá trình phát tri n lơu dƠi từ th p đến cao trong quá trình ho t đ ng s n xu t vƠ ho t đ ng xư h i

r t) L ng tơm xu t hi n trong suốt toƠn b hƠnh vi đ o đ c từ lúc dự đ nh đến lúc

kết thúc Nó có vai trò đi u ch nh vƠ nơng cao tính tích cực c a con ng i

2.4.4 Thi năvƠăác

2.4.4.1 Các trào l u t t ởng tr ớc Mác:

2.4.4.2 Quan điểm của đạo đức học Mác – Lênin:

qu ph n ánh những đi u ki n kinh tế, xư h i c a m t th i đ i vƠ phụ thu c vƠo v trí giai c p nh t đ nh Không có quan ni m thi n - ác nƠo lƠ vĩnh vi n đối với loƠi ng i

hoặc đúng cho nhi u th i đ i

- Thi n: lƠ cái tốt đẹp, lƠ lợi ích con ng i phù hợp với tiêu chuẩn c a sự tiến b

xư h i → Thi n lƠ gi i phóng con ng i khỏi chế đ ng i bóc l t ng i Trong xư h i

đó, con ng i có những đi u ki n kinh tế, xư h i đ phát huy m i năng lực, trí tu cống hiến cho xư h i vƠ mang l i h nh phúc cho mình Trong xư h i đó, m i giá tr c a con

ng i đ ợc đ cao, phẩm giá con ng i đ ợc trơn tr ng, quan h giữa ng i vƠ ng i

lƠ tình đ ng chí, lƠ sự chăm sóc l n nhau “mình vì m i ng i, m i ng i vì mình” Cái

thi n b n thơn nó ph i lƠ sự sáng t o, ph i ch a đựng cái chơn lý Cái thi n nằm trong

t t ng, ý th c vƠ trong hƠnh đ ng thực ti n

- Ác lƠ sự đi ng ợc l i những giá tr nhơn đ o cao quý trong xư h i

Tuy nhiên cái ác không ph i lƠ cái đối l p, tuy t đối với cái thi n Thi n - Ác có th

chuy n hóa cho nhau tùy theo tình hình kinh tế, xư h i, tùy theo quan đi m giai c p

Ho tăđ ngăn iăti p

Bài 3

M TăS ăNGUYểNăT CăVẨăCHU NăM CăĐ OăĐ C

C NGăS NăCH ăNGHƾA

3.1 Nh ngănguyênăt căvƠăchu năm căc aăđ oăđ căc ngăs n ch ănghƿa

3.1 1.ăLòngătrungăthƠnhăv iălỦăt ngăc ngăs n

3.1.1.1 Khái niệm lý t ởng và lý t ởng cộng sản

l t ng i, con ng i đ ợc bình đẳng vƠ lƠm ch cu c sống c a mình

3.1.1.2 Bản chất của lý t ởng

giới quan → Lý t ng mang tính giai c p

- Lý t ng lƠ đ ng lực tinh th n, tình c m m nh mẽ nh t đ h ớng d n con

ng i, thôi thúc con ng i ho t đ ng

3.1.1.3 Biểu hiện

thắng lợi c a đ ng lối cách m ng c a Đ ng c ng s n Vi t Nam, tự nguy n suốt đ i

ph n đ u cho lý t ng c ng s n

giao, không thỏa mưn với kết qu đ t đ ợc

B o v sự trong sáng c a ch nghĩa Mác - Lênin Kiên quyết b o v những cái tốt, cái đẹp Đ u tranh kiên trì chống những cái tiêu cực trong xư h i, chống m i hƠnh đ ng

ph n tuyên truy n, m i sự xuyên t c c a đ ch

đ các chính sách, pháp lu t c a NhƠ n ớc