Ảnh hưởng của từ trường lên một số chỉ tiêu sinh lý ở động vật thí nghiệm

O nuóe ta càc nghién cùu ed bàn, ly thuyét ca so ve tàc dung cùa tàc nhàn này lén eie dòi tUdng y sinh hpc chua nhiéu va chUa co còng trinh nghién ciru nao de cap dén sU anh huóng cùa ti

Trang Muc liie 1 Nhiing ky hieu va ehii vièt tat trong luan àn 3

M Ò D À U 4 PHAN THÙ NHAT : TÓNG QUAN TÀI LIÉU 7

LI Anh huóng cùa tu trudng lén boat dpng sinh ly 7

1.1.1 Tàedung sinh hoc cùauudng tu 7

1.1.2 Tac diing sinh hpc cùa urudng dia tu 12

1.2 Ung dung cùa tii truòng uong y hpe 14

1.2.1 Tàc dung tri lièu 14

1.2.2 Tàc dung kieh thich 18

1.3 Mpt so phUdng phàp va thòng so vat lieu 21

1.3.1 PhUdngphàp 22

1.3.2 Thòng so vàt lieu tu 25

1.4 Mot so quan diém nghién ciiu tu trudng trong y - sinh hpc 30

1.4.1 Quan diémcàmnhàn tùuudng 31

1.4.2 Quan diém lièu lUdng tac dpng 33

1.4.3 Quan diém ve tac dung cua uudng tir 35

1.4.4 Mot so quan diém nghién cùu ve tu trudng trong y-sinh d nuóc ta 40

2.1 Dòi tudng nghién cuu 42

2.2 PhUdng phàp nghién cuu 47

2.2.3 PhUdng phàp xù iy so lieu 57

PHAN THÙ BA : KET QUA VÀ BÀN LUÀN 60

3.1 Anh huóng tir trudng lén mot so chi tiéu sinh ly cùa dpng vàt 60

3.1.1 Suphu thupc do nhót màu vào cudng do tu trudng 60

3.1.2 Anh huóng cùa tu trudng lén càc chi tiéu huyét hpc 69

3.1.2.1 Suihay dòi so lUdng càc yéu tòhùuhinh vàludng

hemoglobin uong màu duói tac dpng or trudng 69

3.1.2.2 Su thay dòi hình thài va còng thufc bacfa cau duói

tàc dung cùa tir trudng 75 3.1.2.3 Su thay dòi sUcbènhóng cau duói tàc dung cua tir trudng 87

3.1.3 Anh huóng cùa tiif trudng lén boat dpng cùa tim 91

3.1.3.1 Anh huóng cùa tu trudng lén khànàng co bop cùa tim 92

3.1.3.2 Anh huóng tu trudng lén h$ thòng din truyèn trong tim 98

3.1.4 Su thay dòi trpng lUdng c<5 the duói tàc dung cùa tu tnrdng 105

3.2 Tàc dung cùa lieu phàp tir 108

3.2.1 Anh huóng cùa lieu phàp tu lén mot so chi tiéu

huyét hpc va thàn nhiet 109 3.2.2 Khà nàng diéu boa nhip tim cùa liéu phàp or xung 114

3.2.3 Tàc dung kìch thich vùng phàn xa 116

PHAN THÙ TU: KÈTLUÀN VÀ DE NGHI 119

TAl UÉU THAM KHAO 121

PHULUC 133

Nhièt dò mòi trUdng

So lUdng hòng càu, bach

Hiéu àp suàt (huyét àp)

Hi$u so nòng dp

Góc (Unh bang do)

Cuc tu Bàc - Nam

càu

Chi so màu (hòng càu bach càu hemoglobin)

Huóng tu do dòng dien theo chiéu thuan va nghich

G, T, Oe

P

MC

co so làm song day Unh virc Ttì smh cùa thè giói

Thàng 10 - 1980 tai Vilep (Lién xò cu) tó chùc bòi thào: "Ùng dung tu trudng trong Y hpc" va sau do càc bòi thào vói cùng chù de trèn làn lUdt dién rn

d nhiéu Quóc già khàc nhau

GÙ.R day ngành y tè nuóc ta mói cho phép ìuu hành mot so vàt liéu tir dùng

de chLÌ*a bénh va or tri lieu dang dàn dàn trd thành mot pbUdng pbàp tri liéu phc bién Tuy nhién, viec irng diing trong diéu tri vàn mang tinh chat thàm dò, khàc

sàt O nuóe ta càc nghién cùu ed bàn, ly thuyét ca so ve tàc dung cùa tàc nhàn này lén eie dòi tUdng y sinh hpc chua nhiéu va chUa co còng trinh nghién ciru nao de cap dén sU anh huóng cùa tir truòng lén càc chi tiéu sinh ly ngudi cùng nhu

dpng vaL

phàp mói này, chùng tòi dà thuc hien de tài;

"ÀxNH HUÒNG CÙA TU TRUÒNG LÈN MOT SO CHI TIÈU S^NH LY

Ò DÒNG VÀI THI NGHIÉM"

Muc dich chinh cùa luan àn de ra là nghién cùu anh huóng cùa af trudng lèn mot so chi tiéu sinh ly ó dpng vàt thi nghiém góp phàn làm sàng tò hien tUdng tir sinh tao ed so cho viéc giài thich càc két qua ghi nhàn dUdc cùng nhu tim iiiéu ve phUdng phàp tri lieu mói

Chùng tòi dà su dung càc nguòn tu tàc dpng lén càc té bào tò chùc song de tim hiéu tàc dung cùa chùng lén càu tnic, hình thài té bào mò màu he thòng huyél dòng; xàc dinh su anh huóng cùa tir trudng lén iioat dpng tim mot so dpng vài màu nóng va màu ianh Thàm dò ed bàn hien tudng Tir sinh, góp phàn làm re bàn chat tàc dung cùa tir trudng lén ed thè song de co thè ùng dung cho viec chù'a tri trong y hoc ó tUdng lai

Nhùng dóng góp va diém mói cùa luan àn:

- Day là còng uình dàu tién khào sàt anh hUdng cùa tu trudng va tàc dung tu xung lén he thòng song, làm ihay dòi mot so chi iiéu smh ly ó dpng vàt dòng nhièt va dòng vàt bién nhié'

- Day cùng la còng tnnh dàu tién nghién cùu ve anh hUdng càc buóng tu truòng (magnetotropism) tàc dpng lén càc ed quan, tò chùc song de tim hiéu ve he thòng dàn truyèn uong tim dpng vàt thi ngbiem

- Mot diém mói nùa là luin àn dà trinh bay so lieu ihirc nghiém ve su tàc dung cùa tu tnrdng dòi vói té bào, màng sinh hpc qua viec phàn tich càu trùc va hình thài

xung lén sinh vàt (Magnetic Stimulation)

Càc két qua nghién cùu co y nghia khoa hpc thuc tién va ly luan dòi vói Ilnh MTc tu sinh hpc, y hpc :

- Cunu càp ca so khoa hoc dàp ùng nhu càu hiéu biét ve su ành bUdng, tàc

dung cùa nguòn or tu nhién va nhàn tao theo cà 2 lình virc: tinh chat die thù cùa

or trudng va anh huóng cùa nguòn tàc nhàn lén he thòng sinh vàt

- Càc két qua nghién cùu trong luan àn trén eie dòi tUdng sinh vàt khàc

nhau là nhùng chùng cu ró ràng ve tàc dung cùa tu tnrdng khòng dòi va kich thich

tu xung co ^nh huóng nhàt dinh lén dòng vài va ngudi Do dò co thè khai thàc nguòn tièm nàng san co de ùng dung cho viéc ui liéu, chàn doàn trong y hpc

- Tu tn lièu dang tró nèn phò bién va dUdc sU quan tàm chù y cùa nhiéu

nuóc vói LTU diém su dung de dàng, tién Idi, khòng gay nguy bai Do dò càn co su quan tàm dac biét nhàt là phài hiéu ró tàc dung, ca che nhàm dUa ra phUdng phàp

tri liéu va de ra phUdng huóng nghién cùu de theo kip sU phàt trién cùa nUÓc ngoài

- Tu sinh hpc là mot ngành mói dira ^ào su ich Idi tir tinh sinh hpc dac thù dUdc xem nhu là mot ITnh \ixc khoa hoc dpc lap, phàt mèn nhanh chóng nhd vào

càc thièt bi, ky thuàt hien dai, do dò càn hiéu biét de dàu ni phàt trién

Còng trinh dUdc t;iLrc hién trong nhiéu nàm két qua nghién ciru trong luàn

àn dà dUdc trinh bay, bào cào tai bòi nghi khoa hpc toàn quòc (1992 1994) càc bài bào lién quan dà dàng trèn mot so tap chi chuyén ngành

TONG QUAN TAI LIEU

1.1 ÀNH HtfCfNG TU TRtfÒNG LÉN HOAT DÒNG SINH LY

1.1.1 Tàc d u n ^ sinh hcic eòa tnlàng t à

Trong thdi gian gàn day, co nhiéu còng tnnh nghién cùu, cac tac dung cua t trudng lén ed thè dpng vat va ngay cà lén ngudi Tu tnrdng co tàc dung làm tha doi boat dpng sinh ly da du<?e nhiéu nhà nghién ciru che thay (Erenkin, Bilefen

tu dàu thè ky XX Vien Pecmd (Lién xò) xem tàc dung sinh ly là yéu tò co bàn d

thàm dò, giài thich ành huóng sinh hpc cùa tir trUÒng

Theo Jacobson JI (1991) va Behari L (1991) thi tinh chat Vat ly dac tnm

cua tu uudng quyèt dinh su bién dòi sinh ly trong co thè, nhùng thay dòi dò là s phàn ciré dièn thè màng, su phue bòi boat tinh cùa enzyme Tu trudng co thè làr

gian mach va diéu chinh huyét àp Ngoài ra no con làm tàng khà nàng mién dici thuc day qua trinh tài tao xUdng [66, 100] (2àc thi nghiém cùa Richard Blakemore dà chimg minh tinh nhay càm va khà nàng bién dòi huóng di chuyè cùa vi khuàn tu hoà duói tàc dung cùa tu trudng Theo tàc già "nguyén nhàn de huóng chuyén dòng là do co su hien dien cùa chat sàt tu trong vi khuàn" [70, 71 Keeton va Bernard Greenberg dà khào sàt tinh nhay càm tu irUdng trèn càc loì chim, con trùng duói tàc diing cùa càc trudng tir tinh vói tan so thàp [101, 103]

Tàc dung cùa tu trUdng lén càc dòi tUdng sinh vat Ichàc nhau dà dUde nhié tàc già (Bellos A., Deplacy A., Morin R 1988; Bourland JN 1990; Iati A., Gnuc

S va còng su 1993 ) nghién cùu trèn thò, chuòt chó [47,72,80.102,142

Ngudi ta [76,77,78] con khào sàt ành buóng cùa tu truòng lén càc bò phàn cùa ed the nhu ed, he man hoàn, he thàn kinh

Ket qua cho thày khà nàng càm nhàn va dò nhay trèn mòi bò phàn dòi vói tàc diing cùa tu trudng khòng giòng nhau Theo Tom $ Tenforde thi loai binh ed che càm thii co thè tién trién mot càch dpc lap, khòng phu thupc vào bò phàn va khòng lién quan vói chùng loai phàt sinh

Càc còng trinh tièp theo cùa Tién si Asher R Sheppard dà cho thày tàc diing cùa tir trudng vói cudng dò khàc nhau (200 G, 4 KG 20 KG - 90 KG), Viec nghién cùu thàm dò cùa Beischer (cudng dò 1 G) chùng tò tu tnrdng dà ành huòng dén thành phàn màu thay dòi càc boat dòng sinh ly bình thudng cùng nhu qua trinh tàng truòng [65, 123, 131]

Huóng nghién cùu khàc dà phàt hien ra ành huòng cùa tu trudng lén qua trinh thuc bào So lUdng bach càu cùa màu chuòt thi nghiém cùng ihay dòi khi co tàc dung tu trudng (200 G) vói thdi gian kéo dai trong 6.5 gid/1 ngày ( ^ à trinh này dUdc lap di làp lai trong 15 ngày (Odintsop 1965) Cung qua càc thi nghiém Uén chuòt ngudi ta (Gabnel G Nahasi dà cho thày tàc dung cùa tu tnrdng dòng nhàt (200 G - 1200 G) lén dòng chày cùa màu trong mao mach Ngoài ra con co

thè thày su thay dòi nhiéu chi tiéu huyét hpc khàc nhu : sa lUdng hòng càu, bach

càu lUdng hemoglobin (Hb) d dòng vàt thi nghiém Mot so tàc 2ià khàc (Bamothy) cùng thày bién tUdng giàm càc té bào bacb càu Ngoài màu ra or

truòng con anh hiròng FÓÌ qua trinh sinh tnrdng va phat tnén cùa co thè [121,122]

Ve vàn de này tòn tai nhiéu quan diém khàc nhau

Ngudi ra dà cho rhày [69] néu dem cu trudng tàc dòng lién tiic trong vòng 15 ngày lén bai 16 chuòt co tinh trang sue khoè khàc nhau thi két qua thu dUdc sé khòng giòng nhau Cu thè d 16 vói càc con chuòt co u buóu tu truòng sé làm cho càc khòi u ngirng phàt trién Trong khi dò d 16 vói càc con chuòt kboe manh bình thudng nhùng thay dòi ve màt huyét hpc, trpng liTdng gan va tuy ià khòng dàng

ké

dà cho thày tu trudng co ành huòng dén màu va he thòng man hoàn Vi vay co thè

su dung trong diéu tri tim mach, phòng chòng dòng tac mach màu, tàng tuàn

hoàn, tàng sue de kbàng tir nhién [5, 391 Két qua nghién cùu aèn càc benh nhàn co ròi loan nhip tim, (Ivanop VS 1990, Kizilova, Bacile M 1993) cho thày: duói tàc dung cua tu tnrdng nhip tim co bién dòi ró rét Ngay ca cac tu tnrdng yéu cùng co thè làm giàm mùc dò ròi loan nhip tim [40 104]

Chi tiéu cuòi cùng thudng dUdc quan tàm là nghién cùu ành huòng cùa tu tnrdng lén boat dòng cua he thàn kinh va ed che diéu tièt thàn kinh thè dich Vi tu trudng thudng làm giàm ludng bistamin va serotonin trong màu Dòng thdi néu lUdng nor-adrenalin trong nuóe tiéu thàp thi tir trudng se làm cho no tàng lén [7

29, 58 80]

Mot vàn de dUdc nhiéu nhà khoa hpc quan tàm là ành buóng cùa tu tnrdng lén té bào Ngudi ta dà cho thày (Becker RO 1963, 1987 1990) co y nghla va

tàm quan trpng dòi vói thè giói vi mò Nò co tàc dòng nhiéu màt dén sU phàt trién

cùa con ngudi, he thòng sinh vàL Bòi vay nhiéu dir àn còng trinh nghién cùu dà

duac trién khai ó càc mùc dò phàn tu va té bào [110 111]

TS.Mahlum d trung tàm Battelle-Pacific Northwest-Wasliington là ngudi theo dòi ành hUdug cùa tu tnrdng uén nhiéu loai mò dpng vài Con ành huòng

sinh hpc cùa rù tnrdng lén he thòng song dà duac nghién cùu [ai trung tàm

Lawrence-California [115]

Tién sì W.Ross Adey khi nghién cùu ành huóng cùa tu truòng lén boat -^óng cùa nao dà nhàn thày giùa tu truòng vói bé màt té bào nào co mòi ardng quan Ngudi ta dà dira vào dién nào dò két hdp vói so sành càc phàn cùa tò chùc aào dua vào su thay dòi thành phàn ion qua màng té bào de dành già boat dpng cùa càc thu quan duói tàc dòng cùa tu tnrdng [58]

Cd quan càm nhàn trudng tu co càu tao va tòn tai d càc vi ui khàc nhau Càc nhà ly sinh dà phàt hien ra càc vi tinh thè Magnet uong mò trén dàu cua mot so loài chim (Lindauer Martin WiHiam T.Keeton) [107, 108] Con d mot so giòng

cà duòi, cà me va dC ag vàt co xUdng song khàc, sU càm nhàn tu tnrdng dUdc thUc hien qua da va mot so ed [71, 102]

Khi khào sàt trén càc té bào vòng mac, TS Charles E Swenberg dua ra già thuyét "dò bàt dàng buóng" ve su lién quan giùa tu unldng vói qua trinh càm nhàn

ành sane Dira vào day dà binh thành khài niem mài ve "la bàn cùa su nhìn" (visual compass) [137] Chalazonitis, Chagneux va còng su (1970) dà nghién cùu tàc dòng tu tnrdng lén càc phàn tu càm quang duoc tàch chièt tir vòng mac ècb

Ho cho thày ràng duói tàc dung tu dà xày ra hien tudng tài phàn cUc cùa mot so

he thòng de tao nèn su bàt dàng huóng Dò lón cua su bàt dàng huóng dòi vói

phàn tu rodopxin khoàng 3.10^ con dòi vói phàn tur phospholipit - 1.10'\ Theo

Chabre Becker va còng sU su bàt dàng buóng dUdc duy tri trèn phàn nUa so

protein cùa rodopxin tòt hdn là phospholipit Hoae d chromophore retinal nò dUde phàn bò trong mot thè tich (1.7 ± 0.2)xlO"^ cm" [134] Theo Felix T.Hong (dai hpc Wayne State), dò bàt dàng buóng co thè giàm duói 20%, con theo két qua ghi

nhàn bòi Chagneux Chabre là khoàng 9% [98,99]

Su dinh buóng càc phàn tu ludng cuc cùa màng sinh hpc trong truòng tu dà

dUde Nicholas E Geacintov (Newyorkì cho thày khi nghién cùu qua trìnb quang hdp ò là spinach Dòi vói càc dung dich co thè ^lai ibich tàc dung "tu" qua tinh

chat bàt dàng hifóng thuàn va kbàng rù tòn tai ngay ^rong càc nbóm phàn tu dUdc

dinh buóng trén màng Do dò viéc xàc dinh ành huóng cùa tu tnrdng tinh cùng

dua vào su dinh huóng này thè bién qua khà nàng man càm /à do khàng tu trong thành phàn cùa té bào Cd che diah buóng toc tai ngay trong su bién dòi dò nhót

cùa càc dung dich [92, 94, 98, 99]

Nhà bàc hpc My gòc Hoa Cheng Ly (1987) dà nghién cùu tinh ed hpc cùa màng té bào bang càch su dung càc phàn tu "dành dàu rù" Òng tièn hành thu nghiém duói tàc dpng cùa càc lire day va hùt qua càc dich nbiém tu bòi bat

hùamoto, Judc xàc dinh bang dò nhót chat long Két qua duac àp Jung de dinh

ludns khà nàns trao dòi chat, theo dòi cac dac tinh co dan va dan bòi cua mang té

bào [78] Nhà bàc hpc nguòi My khàc (Lufkin R 1988) dà ngbién cùu ve su phii

thupc ihòna lUdnsz lù mòi lién quan cua nò vói sU thay dòi ve mal hoà hpc Tai

nhùns dpnc mach càc dung dich vàn chuyén vói lòc dò khàc nhau tuy ihuòc vào

buóng tàc dòng cùa tu tnrdng Tu do xuàt bién khài niem huóng tu uong ngbién cùu tinh chat Tu sinh [87 113]

Su dinh huóng càc thành phàn màng té bào duce Idem chùng lai urong thi

nghiém huóng or cùa càc màng tinh thè long Ket qua cho thày tièn uìnb vàn chuyén giàm di Eari Ettienne va càc còng sU tai Massachusetts cho ràng sd di tu

truòng ành huòng dén ca che vàn chuyén là do càch sàp xép càc ion uong càu

trùc khào sàt Ket qua nghién ciru trèn màng té bào ve boat dòng cùa

Spirostomum (xoan khuàn) cho thày co su giàm tv le enzyme càc ion Ca" vàn

chuyén ra khói bào nidng do màng co dàn duói ành huóng cua uirong tu [89 90] Tiép theo là nhùng nghién cùu ve he thòng kiém soàt enzyme tién hành in vivo ngay trén té bào tuy xudng cùa lo chuòt thi nghiém duói tàc dòng cùa uir truòng (Feinendegen LF Muhlensiipen H.) [2, 91] Khàc vói càc còng trinh trén Ba.siie Massasi Del Gratu Romani Gl.(1993) dà ngbién cùu toc do dòng chày duói dang huyét dpng mò phòng, thiél ké càc dung cu ngbién cùu dòng chày cùa màu

in vitro vói ky thuàt " tu dành dàu " qua sU tu boa càc chat trong dung dich muòi

uu tnrdng Su thay dòi dòng chày ^ùa màu cùng là yéu tò bièu thi tinh trang bènh

ly uong làm sàng [64]

Mot hien tUdng dàng luu y là tu trUÒng co thè ành buóng dén qua uình thuc bào, thay dòi so lUdng bacb càu NTióm ngbién cùu cùa Goerge I Vlaiinin (Goergetown -Washington), khào sàt ành buóng tu trudng manh lén chùc nàng cùa té bào qua bién dòi bình thài khà nàng tòng hdp hemoglobin trong té bào khi màc bénh màu trang Trong uuòng hdp này té bào co thè khòng càm ùng vói Butyratc duói tàc dung tu tnrdng (40 KG) tai 4'K Càc tac già khac lai nghién ciru bién dòi d nhàn té bào [65, 117 118, 126]

Theo Enienne (tai Massachusetts) qua trinh ùe che ò càc dpng vàt nguyér

sinh (Protozoa) là do su giàm boat tinh enzyme trong qua trinh vàn chuyén ior calcium ra khòi bào tUdng NTiUng Tom S Tenforde chù tri càc de tài nghién cut

ve Tu sinh lai giài thich là do: "day chuyén vàn chuyén e cùa chuòi bò bàp na> (cytochrome)" [116] Nói tóm lai hien thói quan niem ve vàn de này con chua thòng nhàt

l.l^* Tàc dung sinh hpc cùa tnlàng dia tii

Hành tinh chùng ta dUdc bao phù bòi tu tnrdng co dudng sue dang xoày

Archimede Tnrdng tu giùa càc hành tinh co càc cudng dò ed 5.10^Oe

Nàm 1900 nhà bàc hpc Anh Gilben V dua ra già thuyét: "Trai dàt là mp( qua càu ohiém tu dóng nhàt, nguòn gòc va dac dicm ohiéra tu cùa trai dat nàm chinh trong bàn thàn nò" Zeeman ià mot tronc nhùne nguói Jàu rién khào sàt rù uuòng cùa màt trói Tu tnróng này cùng cn dang lirdng ciré nhir cùa trai dàt

(Tudng dò trung bình cùa nò là 10 Oe lón gap 20 làn so vói or mròng trai dal

[139]

Theo Xluyte va Lyxte (Due) tu tnróng ngàn chàn càc qua trìnb huy diet, cin

lai càc bue xa phàt ra tu nhùng chùm tia vù tru [6] Cudng dò ni trudng trai dàt chi

co già tn trung bình khoàng 0,5Oe, nhuiig nò dòng vai uo quan trpng dòi vói

nhiéu qua trinh song Con ngUÒi càm nhàn thày tnrdng dia tu tu nhién it nhiéu co

anh huóng dén sue kboe hoàc gay ra tàc dung Ichàc Ica ed thè sinh vdL Tu tnróng trai dàt là mot nhàn tò vàt ly bao uùm va xuyén ihàu moi sU vàt-uc dòng lién LUC

va ành huóng rpng khàp Nhiéu dù kién chùng tò ràng tnrdng dia tu co tàc dóng

ve nhiéu màt dén càc sinh vat

Giào su Ghibevxki A.L ngudi sàng làp ra ncành sinh hoc màt trói òns dà phàt hien ra càc vu dai dich lón trùng khóp vói nhùng boat dpng manh cùa mal

trói Càc nhà khoa hpe khàc cho thày: tan suàt càc ròi loan tàm thàn, cò.c ca càp

cùu, cdn dot quy va nhiéu nhip sinh hpc co lién quan uuc tièp vOi nìiùng thay

dèi tu trudng cùa trai dàt [30] Càc còng trinh nghién cùu tiép theo cùa Wever da

cho thày vai trò dièu hoà nhip sinh hpe cùa ngudi va dòng vàt thUc nghiém duo] tàc dpng cùa tnrdng dia tu Theo òng nò ành hUdng lén trang thài sinh ly bình

thudng Con càc nhà sinh ly hpc khàc, khi ngbién cùu u-én ca thè song, dà che thày su thay dòi ve màt chùc nàng, thay dòi càc chi tiéu sinh ly chi so huyét hpc

trong màu ngUÒi [6]

Giào su huyét hpc Sunxe H.A, cho thày sir tàng mùc do boat dpng cùa màt

trdi (lai lùa nhàt hoa bào tu ) thudng kéo theo su giàm ludng bach càu uong

màu, thay dòi thành nhàn màu d nhiéu loai dòng vàt [50]

Trèn Cd so phàn tich hdn 24.000 phép do nhip tim cùa nhùng nguòi kboe manh, Kaibusep dà xàc lap mòi tUdng quan giùa tan so nhip tim va càc yéu tò cùa

dia tu trudng Theo tàc già, nguyén nhàn chinh d day là do su thay dòi huóng cùa

vectd tu trudng urài dàt [39] Két qua nghién cùu cua Kolodchenko qua tbeu dòi

tim va huyét àp ó nhùug nguói trén 60 tuoi, dà cho thày vào nhùng thói diém xày

ra 'T)ào tu'* ( tu truòng trai dàt thay dòi dot ngpt tói 500-1000 nT, kéo dai 1 - 3 ngày) mach va huyét àp tàng lén ró rét

Sedov K.P va Kosoleva N.N, dua vào so liéu thòng ké dà ùm dUdc he se tUdng quan giùa tàn suàt cùa càc tai bién tim mach uong nàm, theo "chi so boai dpng tu " Cung tUdng tu nhU trén, nhòm tàc già ó Kiep cho ràng nguyén nhàn cùa

càc tai bién tim mach là su thay dòi tu tnróng urài dàt rò rét hdn so vói viec giàm

àp suàt khi quyèn va nhièt dò [38]

Dia tu truòng co ành buóng lón dén sinh vàt nhu vay, cho nèn ngày nay dà hình thành mot chuyén ngành mòi ngbién cùu ành buóng cùa nhàn tò dia vàt K này tói Cd thè song gpi là dia tu sinh hpc (Geomagnetobiology)

Nhiéu tac dpng khac cua tu trUdng trai dàt nói riéng va tu trUÒng nói chung ành buóng lén dòi song con nguói làm thay dòi mot so dac tinh sinh hpc cùni; chua dUdc khàm phà hèt

1^ ÙNG DUNG CÙA TU TRÙCJNG TRONG Y HOC

1^.1 Tàc dung tri lieu

Sàt tu - Magnet aam chàm vlnh cùfu, tu thdi co Aicàp va Hyìap dà dUdc aeùdi ta goi là "Iiòn Jà than ky " NgUdi la dà rùng tòn sùng va xem nò nhu mot phep la una dung trong diéu tn Theo Oxford, magnet con co nghla là " vat co sue hip din manh" [11, 34, 48]

Mot sé tac già cho ràng, dà ni dUdc dùng rpng rài Urong chùa bénh it nbàt tu

2000 nàm tnróc còng nguyén Vào dàu ihé ky 17, Gilben làn dàu tién dà vièt ve càch chùa bénh bang nam chàm Cuòi thè ky thù 17, ngUÒi Phàp xàc nhàn khà nàng tàc dung chùa bénh cùa tu truòng va dua vào diéu tri bénh trong y hpc [12, 15,43]

Theo càc bào cào tai hòi thào Quòc ré d California thi ngày nay xuàt bién nhiéu cong tnnh nghién cùu ve tàc dung tu tnróng dòi vói bé thòng song So liéu thòng kè cho thày càc bài bào khoa hpc ve tu tnróng dà tàng lén ró rei tu thàp nièn 60 orò lai day Dòng ibdi vói nò mot loat vàn de mói dUdc dàt ra nhu : tinh chat sinh hoc cùa tu uiròng, tàc dung uruóng tu trèn sinh vài, tu trUdng y hpc nhu thè nào'^ [135]

Sau hòi thào dàu tién ve "ùng dung tu truòng urong Y hpc" tai Vitep (1980), vào nàm 1982 Vièn bàn làm y hpc Lién xò dà ra thòng bào huóng dàn tién hành

càc nghién cùu khoa hpc ve tu inròng trong y té [15] Viéc ùng dung tu trUdng

trong y hpc Judc tnén kbai tai nhiéu nuóc vói nhùng huóng tàc dung tri liéu khàc nhau bang con duóng chinh thòng va cùng nhu khòng chinh thòng Tuy nhién tàt

cà càc càch déu dira vào tinh chat Vàt ly, Sinh hpc, dac tnmg ve màt tu tinh cùa nhiéu loai vàt lieu tu Tu day xuàt hien càch tri liéu mói: lieu phàp tu [13 48 63]

Trong tri liéu ngudi Xa thudng su dung hai loai nam chàm Dò là nam chàm

nhàn tao va nam chàm tu nhién (sàt tu) Sàt tu bav nam chàm nr nhién là loai vàt

liéu co tu tinh manh Ferit là tén gpi chung cho nhùng chat bàn dàn sàt tu Vi vày

co nhiéu tàc già dua vào tinh chat tUdng tàc tu này de ùng dung cho tri beu

Galien là nguói dà dùng nam chàm tu nhién chùa chùng phù né va làm giàm

dau (thè ky III) Sau dò Maxwell (Mac-oen) dà chùa dau dàu va àc mòng bang

nam chàm tu nhién (thè ky IV) Con Paraxen lai su dung nò de chùa dau màt vét thudng phàn mèm, gay xUdng va bénh vàng da (thè ky XVD

Nàm 1754 Alben dà dùng nam chàm de tri càc benh thàn kinh Ròi 9 nàm sau dò òng su dung nam chàm de chùa dau ràng (1763) Hdn 200 nàm sau Tambiep va Kane dùng nam chàm chùa viém mùi di ùng xuàt tiét Duói tàc dung cùa nam chàm hien tUdng giàm tièt dich xày ra nhanh hdn so vói càc phUdng phàp khàc Khabirova (1977) dùng nam chàm va tu truòng xoay chiéu tàn so thàp

de diéu tri 86 tnróng hdp gay xUdng chi duói, òng nhàn xét: "canxi xUdng phàt trién tòt va thdi gian lién nhanh hdn 1 - 2 tuàn, giam lu dich irung khóp so vói nhóra khòng dùng tu" Bàc si Vaxiliep (1972-1976) cùng diéu ui 85 ca va nhàn thày su lién xUdng xày ra som hdn 7-10 ngày so vói nbóm dòi chùng [2, 15, 45] Nhiéu nuóc trén thè siói tiéo tue nghién cùu vàn de nàv, ùns dune cùa nam chàm trong y hoc dén nay vàn con là vàn de dUdc nhiéu nguòi quan tàm (Austr 1993) [80 104 114, 119] Theo tap chi Figaro Magazine-Top Sante (1995) thi Y giói phUdng Tày bién dang quan tàm dén nhiéu càch cbùa bénh mói Mot trong

nhung càch dò ià chùa bénh bang or truòng Khàc ^'ói quan nièm chùa tri truyèn

thòng, Giào su Jean - (alaude Baron (Phàp- 19^5) thUdng Jùn*: miéng nam chàm nhò de chùa tri càc triéu chùng dau nào giùa bang càch dàt sàt nò vào thài dudng

nguói benh ngay chó ca nhày Òng làp luàn ràng: " He "ù tnróng bao quanb trai

dàt luòn co ành buóng nhàt dinh dòi vói con ngudi vàn de là phài ioièt su dung bay diéu chinh tu tnrdng dò dùng lue * Quan Jièm phò bién bién nay là tu tnróng

co tàc dung dac biét dòi vói viéc chùa tri nhihig benh lién quan dén xUdng khóp tay, chàn va day thàn kinh

Ngoài ra càc Giào su Jean - Claude Lacroix va Jean Yves Maigne (1995) e benh vien Broussais diéu tri chùng dau lung bang càch dat vài miéng kim loa] nhò vào dia cpt song Mot so tnróng hdp tri bénh tUdng tu khàc cùng dat ket qua

cao Do dò ngày nay, cùng vói nèn y hpc tién tién, phUdng phàp chùa tri bang tu

trudng khòng nhùng vàn tòn tai ma con dUdc phàt Uién ùiém Nhùng hien tudng chua giài thich ró ràng dUde ed che tàc dung, thuòng dUdc y hpc phUdng Tày gpi

là càc "khìa canh nghich thudng" [14, 25]

Nam chàm nhàn tao:

- Tu trudng khòng dòi bao gòm nam chàm tu nhién va nam chàm nhàn tao

co rù tinh bàt nguòn tu bàn chat cùa càc dien tu trong nguyén tu hoàc bòi càc phàn tu càu tao nén nò Dòng dién tao ra trong khòng gian mot tu truòng dUdc bièu thi bang phudng tnnh Oextect, Co loai tu tnrdng dóng nhàt va or trUdng khòng dòng nhàt, tu truòng òn dinh va khòng òn dinh

Roth BJ., Maccabe BJ., Eberle LP (1994) dà dung ckc òng MC Uong viec nghién cuw day thàn kinb ngoai bién de ùng dung cho ixì liéu

Ngoài ra nam chàm nhàn tao con dUdc dùng de diéu tri càc bénh nhu chàn

thudng sp nào càp, ròi loan chùc nàng thàn kinh, phòng chòng dòng tac mach màu, tàng sue de khàng [65,100,128]

Két qua chùa tri cho thày huyét àp cùa 6 4 ^ benh nhàn nói trén ha xuòng

mùc bình thudng Tu két qua thu duqc tàc già dua ra nhàn xét: "Tu tri lieu chuàn

hoà càc chi tiéu bi ròi loan, trong khi khòng ành huòng tói càc chi tiéu bình

*hudng" [40] Con Kizilova NN (1993) dua ra nhàn xéi tu kinh nghiém bàn thàn trong viec su dung loai lù uudng liéu chàp dang khòng dòng nhàt de diéu tri ròi loan boat dpng tim, loai bò càc bién dòi tàn so nhip tim [104]

Nàm 1988 Vien y hpc Alma Ata, thòng bào két qua dùng tu tnrdng de chùa tri chàn thUdng tuy song càp tinh Tkat cùng còng su d Kazactan dà diéu tri che

76 benh nhàn tòn tbudns tuy sòns dat két qua tòt So neày diéu tri siàm, khà nànii

phuc hòi vàn dòng chi duói khà hdn, bién chùng giàm [13, 41] Philippe ( 1988 )

dùng tu truòng chùa tri chàn thUdng tai bénh vien Ren Dubos Pontoise (Phàp) cho thày dén 80% benh nhàn dat két qua tòt [29]

Ngày nay ngUÒi ta dua ra nhiéu chùng cu ve tàc dung tu tinh trong viec chùa nhiéu chùng bénh hièm nghèo khàc Theo Quàch Lap Vàn (Trung quòc) thi do té bào thiéu tu tinh nén bj chét di Màu ìt tu tinh sé luu thòng ciing kém nhanh Tàc già phàt bién thày mùc tu tinh trong nuóc mày thành phò thàp so vói thién nhién, cho nén ngUÓi thành thi thuòng màc càc chùng bènh ve huyét àp va sói thàn

nhiéu hdn ngudi ó vùng nóng thòn Do dò theo tàc già, su dung nuóc rù hoà co

thè phòng va chùa dUdc càc chùng sòi thàn sòi bang quang xd cùng dòng mach, cao huyét àp, viém da day, viém phòi Qua thù nghiém tai nhiéu bènh vien ó

Trung quòc hiéu qua chùa bénh dal tói 90 % 0 Hungari nguói ta dà dua nUÓc tu

vào ùng dung tri liéu tu nàm 1993 Gàn day nhiéu nuóc khàc nhu: Thàilan, Singapore cùng néu ra vàn de su dung nuóc dUdc tu hoà co tàc dung nàng cao sue khoè va chùa mot so bénh [13, 141]

- TU trudng bién doi : nhd co càc tinh chat riéng, càc iTU diém nhU su dung

ddn giàn, khòng can thiép tnrc tièp, khòng gay nguy hai nèn tu uruòng dà dUdc ùng dung rpng rài trong y hoc Ngudi ta dà dùng nò theo nhiéu càch nhàm phuc

vu cho nhiéu chuyén khoa khàc nhau [114]

Dang dua-: su dung phò bién hdn ca trong tri lieu là càc tu tnróng bién dòi

Dò là càc tnróng dièn tu ha tàn LF, ELF hoàc càc xung dién tu trUdng PEMF [32

40 119]

Comandarian (1971) dùng tu tnróng xoay chiéu 50 Hz de cbùa cho 188 bénh nhàn phii khoa, Két qua sau 15-20 ngày, mpi ngUdi déu khòi benh hoàc dò nhieu Sarugat (1971) diéu Ui viém nièm mac va co tu cung, dai két qua tòt hdn phUdng phàp khàc Con Deaneva (1976) theo dòi tàc dung cùa tu tnrdng trén benh nhàn thàn kinh ngoai vi Òng rùt ra két luan: " dien tu tnrdng tàn so thàp co ành hUdng*té^»^fig-diéU'tó-vtóra^xe day thàn kinh vùns tbat lime " Yukop dà su

dung dién tu trudng tin so thàp dièu tri cho bénh nhàn thiéu nàng tuàn hoàn ngoai

vi va dà thiy càc chi tiéu huyét hpc, luu huyét som trd lai bình thuòng, 0 benh nhàn co cdn co diàt mach vành, két qua giàm dau nhanh [15]

Càc tàc già Demetski, AJecxeep (Minxcd 1981) qua nghién cùu thuc nghiém va ùng dung làm sàng nhàn thày tu truòng co tàc dung phòng chòng tàc nghén mach sau phàu thuàt, han che viém nhiém sau mò, kich thich qua trinh lién xUdne [7 13] Van Steenbruggue va càc nhà nghién cùu d Anh (1988) lai dùng xung tu tin thàp de chùa tri càc triéu chùng nhùc mòi, giàm dau cho 141 bénh nhàn co két qua tòt [138]

Viéc su dung càc loai vàt liéu tu trong diéu tri, co thè tién hành dpc lap hoàc phòi hdp VI vày, nhiéu tàc già su dung két hòp nò vói càc tàc nhàn vat ly hoàc

hoà hpc khàc de dat két qua diéu tri tòt hdn Mpt vàn de càn quan tàm khi su dung

tu tnróng là huóng tàc dung Vante (Wante 1976) dùng fu trudng cùng phudng phàp trèn de chùa viém tuy càp Òng thày hieu qua khà ró ret nhu giàm dau

nhanh, bdt non, dò chuóng bung [15] Tiép dén, ^Mekseenko AV va Gusak

W.(1993) dà dùng tu trudng xoay chiéu tàn so thàp két hdp vói phUdng phàp Galvano (diéu tri loét mò) [60] vói Laser, boa tri liéu (diéu tri eczema) [40], hoàc két hdp vói nàn chinh ngoai vi trong chàn thUdng chinh hình [2, 75, 142]

IJi^ T à c diing^ k i c h t h i c h

Mpi sinh vài déu tahudng xuyén u:ao dui va quan he gàn bó vói mòi tnrdng

ngoài Do dò càc he thòng sinh vàt iuòn luòn chiù lac uòug ctia càc yéu tò ni^oai

mòi Bàt ky mot tàc nhàn nào dò tàc dòng vào mòi truòng déu ành buóng lén con ngudi va mpi sinh vàt Bièu bién ró rèt do nò gay ra là su thay dòi càc chi tiéu sinh ly co thè dàn dén nhiéu tinh uang benh ly khàc nhau [1, 37, 97]

Theo W.Beier thi tàc dung sinh ly cùa dòng dién bièu hien ó nhiéu mùc dò Ichàc nhau Nò phu thupc vào cUdng dò, thdi gian kéo dai cùa kich thich Tàc dung kìch thich dUdc dac trUng bòi nhiéu thòng so sinh hpc mang bàn chat dién tu

[21, 50, 73, 76] Nò dude xàc dinh bòi già toc chuyén dòng cùa càc ion d chat

dién phàn Uong mò [68, 129] De tao ra phàn ùng ed, thàn kinh, trong ly lièu

n^uòi ta thuòng dùng càc nguòn kich thich dien ES

Tàc dung kich thich cùa xung dién dòi vói tó chùc song duac quyèt dinh bòi

quang dudng dich chuyén lón nhàt cùa càc ion trong thdi gian xung xuàt hien [27,

129]

Trong bào cào "Tàng cudng chùa xUdng bang tu trudng va vàn de tu chùng"

Garcia va Madronero \ 1986) dà cho thày thuc nghiém tàc dpng tu bang xung ngàt

quàng vói tàn sé 250 KHz trèn càc màu xUdng ròi va trén dòng vàt Hp dua ra két

luàn ràng tu uudng cbùa dUdc bòi chùng ròng xudng do tò chùc xUdng co khà

nàng tài sinh duói tàc dòng cùa kich thich [5]

Tu nàm 1978, Hoa ky dà thùa nhàn chinh thòng khi cho phép su dung càc

thièt bi dién or tnróng xung trong chàn thUdng chinh hinh Ba^sette (1989) làm ró

thèm ve càc nguyén tàc ed bàn va ed so tàc dung ui beu cùa càc xung dién tu

uudng PEMF này [40, 66, 100]

Dòng dién xung càm ùng dien tu bay xung dién or tnróng co khà nàng diéu

tri vói chi dinh y khoa rpng rài Mot so bénh vien ó Anh (1988) su dirne nò de tao

ra su giàm dau Con d Itaha (1993) nguói ta dà chùa ai càc bénh ve xUdng bang

xung tùPMFboàc PEMF [138,142]

Dirói tàc nhàn kich thich dien xung trèn ca hay Lbàn kinh, xuàt hien cac

phàn ùng tai chò hay lan truyèn Su bién dòi này dUdc bièu dién duói dang càc

duóng cong trong phUdng trinh ve tUdng quan giùa cuóng dò (I), thdi gian it^) va

ngudng kich thich (b) là:

l = (aytj + b (1) Dien tu san sinh ra tu trudng va momen tu Màt khàc dòng vàt va càc he

thòng sinh vàt déu dudc càu tao or nhiéu nguyén tò, do dò mòi bò phàn co mot tu

trudng tu thàn hay tu trudng noi sinh [SS, 129, 130] Càc phUdng pbàp kich thich

dién ngoai sinh trong chàn thudng chinh bình thuòng su dung trén làm sàng theo

ba phUdng phàp Theo ed quan Quan tri thUc va dUdc phàm Hoa ky (1978) thi phUdng phàp càm ùng dién cu tién dung hdn cà Con Borgens R va còng su' (1981) thuòng dùng piiudng phàp cày dien cuc de kich thich tai smh my song

Sau dò Politis M (1988) thù nghiém kich thich tài sinh day thàn kinh hòng bi càt

ngang vàdudc giù Ianh [16, 40 66]

Nliiéu nhà khoa hpe càn cu vào thuc nghiém trong càc nghién cùu tu sinh cùng thùa nhàn là tu tnrdng co càc tàc dung :

* Tàc dòng dièu chinh vi man hoàn dia pbUdng, tàng dàn hòi thành mach

* Anh buóng dén dàn uuyén cùa ùm, diéu chinh mùc co bop cùa ed tim

Vice khào sàt ành huòng "kich thich tu" trèn càc dòi tudng vi mò d mùc dò

té bào cùng dUdc nhiéu nhà khoa hpc quan tam Dò là :

George L Vlaiinin William P Gregory, Luigi Morelli ihuòc nbóm ngbién cùu cùa dai hpc (jeorgeiown-Wa^ìbington [118] Paul S.Eben thupc trung tàm nghién cùu ADN - Vien ung buóu Beihesda-Mary land Hp nhàn thày ràng tu truòng dà ành huóng tói chùc nàng cùa màng tè bào Mói nbóm déu dua pbUdng phàp riéng biét de xàc dinh qua trinh sao chép ADN tòng hdp hemoglobin, boat boa té bào lympbo [89 90, 117]

Tàc dung kich thich cùa inròng lù r^i' thuòc vào càc thòng so vàt ly dac

trung nhu cuòng dò, tàn so, dang tnróng xung ma co thè làm xuàt hièn nhùng dàp ùng khàc nhau Theo Jacobson ( 1991 ) ngoài tàc dung phiic hòi boat linh enzyme, giàm dau do giàm chat trung gian gay viém (HisLamine, Protaglandin, )

va ùe che càc sai thàn kinh dàn uoivén càm eiàc Nsoài ra tu tniduiz con co tàc

dung làm tàng khà nàng mién dich tài sinh mò mèm, mò xUdng va thàm chi kich thich cà thàn kinh uning Udng làn ngoai bién [66, 100]

Theo quan diém y hpc PhUdng Dòng, tu chàm là pbUdng phàp dùng tu

trudng kich thich càc huyét cùa he kinh lac de chùa bénh thay vi dùng kim, dien,

nhièt Thiét bi Idcb thich xung dién ES dUdc thièt kè dira vào nguyén ly chuyén

dòng cùa ion khi co kich ùiich nhàm tao ra càc phàn xa

Ngày nay nhiéu nhà nghién cùu dà dùng tàc nhàn tu bién dòi hay xung

tnrdng làm nguòn kich thich gpi chung là càc kich thich tu ThUdng dudc su dung

nhièu hdn cà là loai PMS (kich thich rxt xung) hay MS 'kich thich tùì [9 72 7Q,

142]

Cox CF.,Brewer LJ.,Jacman CE.fUSA 1993) dà dùng càc kich thich PMS

vói tàn so 50 (lOuT) de kieh thich qua trinh phàt tnén cùa phòi [86] Navratil L.,

Hlavaty V., Landsingerova E.(Czech 1993) dùng kich thich dang PMF (xung

1 V

uuòng) thù nghiém khà nàng tàc dung de su dung cho phUdng phàp diéu tri mói

cùa Lièu phàp lù [74 125 142]

Tai Hoa ky', chi trong mudi nàm gàn day ngUdi ta dà diéu tri cho bang tram

ngàn bénh nhàn tòn thUdng xUdng khóp, chù yéu ià chùa bénh chàm, khòng lién

XUdng

NTiicu ky thuàt thàm dò hien dai bang tu dò, anh cong huòng tu (MRD déu

xuàt phàt tu ca so khoa hpc ve bàn chat dièn - ni cùa sir song, tinh chat sinh hpc

cùa or tnrdng [74.81.106]

1.3 M O T SO PHìjCfNG P H À P VÀ T H Ò N G SO VÀT L I E U

Càc thi nghiém ly sinh tién hành trén bé thòng sinh vat de xàc dinh anh

liUÓng cùa or trudng déu dUdc bièu thi duói dang nhùng phàn ùng cùa ca thè De

nghién cùu vàn de này trong y sinh hpc thirdng dùng mot so pbUdng phàp phò

bién, vói nhiéu vat lièu tu co tham so khàc nhau

Dua vào càch tiép càn vói tu truòng co thè phàn biét hai phUdng phàp là tnrc tiép hoae giàn tiép [42, 112]

Phuang phàp tiép càn truc tièp là su dung nhùng vàt liéu tu de tàc dpng vào

dòi tUdng theo tìrng vi tri, tùng vùng, co nghla là dàt "nguòn tu" tnrc tièp trèn chò càn khào sàt PhUdng phàp này dUde dùng nhièu, va dén nay vàn thày co hiéu quL Nò co tàc dung dac bièt trong diéu tn càc chùng giàm dau phù né, càc vét thUdng da thit, viém loét

Trong y hpc PhUdng Dòng, phUdng phàp tnrc tiép là dùng tu truòng kìch thich càc huyét cùa bé kinh lac de chùa benh [ 9 51 J Thièt bi tu tnrdng chùa benh cùa Nhàt bàn (Magnetiser-Kawasaki), Ehjfc (Magnomed) cùng su dung dièu tri tai chò bang phUdng phàp uuc tiép, nghla là dàt dàu phàt tnrc tiép vào chò dau hoàc càc bò phàn tUdng tjfng my theo bènh iy thdi gian kéo dai cùng tuy tùng ddt diéu tri

Cùng bang phUdng phàp này giào su Jean Claude Baron - Phàp (1995) dà dat sàt miéng nam chàm vào thài dUdng nguói bènh de chùa dau dàu va "triéu chùng dau nào giùa" [14, 29]

Phuang phàp tièp càn giàn tièp là sU tàc diing cùa tnróng rù lén dòi tUdns

nghién cùu bang càch thòng qua mot chat trung gian Tu tnróng tàc dung lén mòi

trudng, vàt liéu trung gian nào dò giòng nhu su ni hoà càc chat hoàc cho càc vàt

nhiém tu Sau dò dua càc san phàm khòng dpc tiai này vào dòi tUdng khào sat

hoae vào ca thè nguói Dò là càc dUdc phàm dà nhiém tu dùng de chùa bénh,

nuóc tu hoà

Fari Ettienne Angela Ripamenti, Richard B.Frankel (Dai bpc Y khoa va Vien ky thuàt Cambridge Massachusetts) dà nghién cùu ành huóng cùa ar tnróng trèn thuòc dudc càm ùng tu Càc tàc già trcn gpi nò là pbUdng phàp diéu tn giàn tiép qua thuòc dà nhiém tu [89 90],

San phàm trung gian co thè ó càc dang khàc nhau vi su tu boa càc chat dUdc tién hành theo nhièu càch 0 Trung quòc, de su dung nuóc tu hoà chùa benh

ngudi ta thudng dùng "eòe tu tinh" do nhà mày (2àp Nbi Tàn san xuàt Quàch Làf

Vàn cho rane : ' Néu uòng nUÓc này mot càch thuòng xuyén sé tri dUdc càc

chùng benh nhu sòi bang quang, xd cùng dòng mach, cao huyét àp " [13] Cor

Wu JI (1989) su dung vat lièu nhiém tu va nuóc dudc tu hoà de chòng giun dua e

tre em Trung quòc Tàc già trén cho ràng co thè diéu tri bang "phUdng phàp giàr tiép " tàc dpng tu qua thuc vàdUdcphàm [141]

Tén cùa càc phUdng phàp Uén dudc dat dua vào quan diém ùép can uguòc vat liéu tu Ngoài chùng ra con nhièu pbUdng phàp khàc Co tàc già gpi tén cut phUdng phàp nghién cùu tuy theo y nghia tàc dung

Khi khào sàt tinh co dan cùa màng té bào duói tàc dpng tu bang càch xàc dinh tinh nhót dòng hpc, noi ma sàt, dinh lUdng dòng chày Cheng Ly gpi dò 1^

"phudng phàp Ly smh" [78]

Cac thi nghiém khàc ngbién cùu su thay dòi hoà bpc cùa dpng mach, bàn£ càch xàc dinh mot so diòng so Hoà-Ly duói tàc dòng tu (LulTdn R 1988) [113] NgUÒi ta con ngbién cùu huyét dpng qua toc dò dòng chày dUdc "dành dàu tu" e càc dang dung dich muòi uu trUdng trong he thòng huyét dòng mò phòng (Basilk M., Massasi R., Gratte C , Romani GÌ 1993) [64] hoae phàn tich càc chi tiéu sinh

ly, huyét bpc dà dUdc tàc dòng cùa tu truòng (Codeiro PG 1989) Cac tàc già trèr gpi càch tién bànb cùa minh là: "mot chuòi pbUdng pbàp thuc nghiém ly smh [78,80, 113, 135]

Khàc vói hp, càc tàc già khàc gpi chùng là phUdng phàp dùng tnróng tir tàc diing ngoài de phàn biét vói phUdng phàp dùng vat lieu tu cày ghép ben trong càc

bò phàn cùa ed thè

PhUdng phàp cày ghép là ky thuàt cày ghép càc vièn nam chàm de tri bénh

Robert Rand (Hoa ky - 1983) dà cày vièn nam chàm rat nhò vào khòi u dUdc làm nóng bang tu trudng de huy diet ung thu [13]

Mot yéu tò khàc càn phài luu y là su phàn bò tu tnróng theo vùng ành buóng

de tao nén tàc dung tai chò hoàc toàn thàn

Tàc dung toàn thàn : xuàt hien khi tijr trudng ành huòng lén toàn bò boat dpng cùa ed thè, hay toàn thè qua trinh phàt trién he thòng sinh vài [41]

Tenforde (California), John, Richard Blakemore (New Hampshire) lai cho

dò là su "nhiém tu hoàn toàn" [70, 135] Baum, Schairer Kenneth L Lindahl

-Trung tàm bào ve va an toàn mòi truòng (Newyork) dà nghién cùu su phàt trién

cùa Tradescantia duói tàc dpng tu trUÒng ngoài Càc tàc già trèn gpi chung là "sU

tic dpng lén toàn bò he thòng" [65, 85 86] Sheppard (Linda) dà khào sàt càc chi

tiéu sinh ly cùa càc bò phàn va qua trinh phàt trién trong dièu kién mòi uuòng co

tu tinh Tàc già gpi dò là "su tàc dung dóng thdi" lén nhièu chùc nàng boat dpng

song cùa Cd thè [131]

Tàc dung tai chò là su tàc dpng tu lén tùng vùng, trèn tùng ed phàn riéng

biét cùa Cd thè, chàng han: ành buóng tu trudng co tàc dung chùa ui giàm dau, viém tai chò diéu tri viém dau càc ed quan noi tang Michael Persinger (Canada 5/1995) dà dùng tu tnróng tàc dpng lén nào de làm màt tinh dòng bò trong boat dpng cùa neurone, thay dòi bài tiét mélatonine Dò là "tàc dung tai chò" lén nào

bò [25, 37] Philippe Orengo (Phàpì dàt càc vièn rù lén chò da dau So vièn rù càn

dat phu thuòc vào so diém dau Tàc già gpi càch tién hành nhu vày là phudns phàp "chòng dau tai chò" [29]

Nguòi ta con phàn biét "tic dung cuc bò" : là khà nàng loai bò chùng dau trong tùng bò phàn Co tàc già dà su dung dòng ihòi cà bai càch (tàc dung toan thàn va tàc diing diéu tri tai chò) de dat dUdc bièu qua hdn (Tkat va còng su 1988) [41]

Tàc dung diém (trén huyét) là su dung bang càch dàn nam chàm co kich thuóc nhò lén càc huyét vi, thay vi chàm kim lén càc diém dau tUdng ùng Nam chàm co thè dat lai càc diém trèn loa tai (nhl chàm), trén da, ed thè (thè chàm) [9, 21,51]

ban dàu dàng ké Do tàc dpng qua lai, luòn tòn tai su dinh buóng song song ngay

cà khi khòng chiù tàc dpng cùa tu tnrdng ben ngoài Mot trong so càc sàt tu phò bién là ferit (sàt non)

Ferit (ferric) là loai bàn dàn sài tu, co còng thùc chung là MO Fe^O^, vói M

là ky hiéu cho kim loai hoà tri 2 nhu Mn, Ni, Zn„ Co hai loai ferit vói lire khàng rir H khàc nhau là ferit or cùng va ferit tu mèm dUdc ùng dung phò bién trong ngành Y

Val lieu or thù hai thuòc nbóm này là nam chàm nhàn tao dùng ngoài co kich thuóc, màu ma, tu tnróng bé mal khàc nhau my thuòc vào muc tiéu nshièn cùu De dàm bào cho viec ùng dung chùa bénh, co càc loai nam chàm nhàn tao y tènhU:

- Vièn tu lón dùng chùa tri càc vùng dau

- Nam chàm vTnh ctjfu vùa va nhò dùng dièu tn tai chò va tu chàm

- Thanh tu bó xUdng, dép tu (Magnetic slipper), dai lung tu tinh

Thiet bi tao tu trudng (mày tu chùa bénh - Magnetiser) là càc mày tu tri liéu (Magnetotherapy) dUdc thiét ké co dàu phàt tao ra nhùng UUdng tu da dang (khòng dòi hoae bién dòi)

MC co lòi sài tu hoàc lòi khòng khi [42, 76, 112, 129]

Eizo Sada, (Thigeo Katoh dà dùng MC de thiét ké dung cu nghién cùu dac biét, òr hoà càc chat de xàc dinh he so lupng oxy hoà gluco Hoàc su dung nò de nghién cùu ành huóng cùa tu tnrdng lén day thàn kinh ngoai bién

Roth BJ Maccabee PJ Kberle (1994) su dung MC nbu mot nam chàm

nhàn tao Tkat B.V cùng còng su a Vien ve sinh lao dòng bénh nghè nghiép

Kazaxtan dùng tu tnróng chùa Ui chàn thUdng tuy song càp tinh bang nguòn tu tao bòi cuòn Xolénoid [41, 87]

Nhiéu tàc già khàc nghién cùu tinh chat tu trong Y-Sinh bpc dua vào nguyén tàc trèn duói dang Xolénoid Helmhoitz, MC.phuc vu cho nhiéu miic dich (BrodakPP 1993, Amassian VE.1994 ) [62, 75]

Nhòm thù hai bao gòm càc thiét bi su dung tu trudng bién dòi Càc thiét bi

này co nguyén ly che tao dira vào tinh chat cùa càc xung dóng càm ùng dièn tu

hoàc càm ùng dien dung, bay nói càch khàc chùng dUdc càu tao theo nguyén ly dién tu (Lenx, Faraday, Oextect) Chinh vi vay mot so tàc già con gpi là mày dièn

tu trudng, mày dién tu xoay chiéu, mày dién tu tnrdng xung

+ Mày dién òr trudng xoay chiéu ùng dung cho tu tri liéu NgUdi ta thuòng

su dung càc giài tàn thàp LF hay cUc thàp ELF Càc dàu phàt (detector) dUdc thiét

ké vói tu cUc nhiéu dang nhu: thàng, binh mòng ngira, Xolénoid, Helmhoitz - loai dàu phàt ddn cuc iioac song cUc Chàng han:

* Mày Magnetiser - Kav^asaki (Tokyo) là mot mày diéu tri song cUc dai dang truòng tu xoay chiéu 50-60 Hz cUdng dò 600-800G

* Loai Poiiut (Lién xò cu) su dung cho vit ly tri lieu dùng cà dang tnrdng

khòng dòi, trudng bién dòi tàn so 50-100 Hz

* Magnomed (Due) dùng cho tri liéu cùng nhu nghién cUu co tàn so dén 10O0Hz(l-999Hz)

* Càc thiét bi cùa My, Italy (ASA) co nhiéu bang tin, giài tin tu 1 - 199Hz, nhièu dang tnróng, da dang xung Càm ùng tu cùa mói mày cùng khàc nhau: Poiiut (7 - 42 mD, Magnomed (0,1-20 mT), ASA (0,1 -19,9 mT), thiét bi "tu" chàn thUdng chinh hinh (CT-CH) cùa My khoàng 2mT [127, 135]

Ngudi ta dà dUa vào tàc dung tu tinh cùa dién rù ha tàn de su diing nò cho tri beu trong y té Trong Enh vue này, tnróc tién phài nói tói AJekseenko AV., Gusak W.(1993) Hp là nhùng nguòi dà dùng tu truóng xoay chiéu tàn so thàp két hdp vói liéu phàp Galvanoionus de dièu tri loét mò [60] Tièp dén Greenberg Bernard (Ilhnois-Chicago) dà nghién cùu ành huòng cùa tnróng dièn tu E^/IF tàn so 60 Hz lén loài ong va Arthropods [96], John De Lorge cùng nhom ngbién cùu urung lam

Y bpc vù uu Naval dà khào sàt tam sinh ly loài khi Rhesus, càc dpng vài thuòc bò linh truòng duói ành huòng cùa càc cara ùng truòng tu MF va tu truòng tàn so cuc thàp ELF [85] Cuòi cùng là Gamberale F.(British) dà khào sàt vàn de này aén ngudi [93]

-)- Tu xung - dien tu trudng xung là thiét bi co nguyén ly nhu mày phàt xung dòng, nhung càc dàu phàt (detector) tao tu dUdc che tao da dang cuc phàt, urong

tu nhu dàu phàt mày dién tu trUòng xoay chiéu trén

Mày dién tu xung cùa càc nuóc nhu Due (?vIagnomed), Ilaly (ASA) Nliàt

bàn (Magnetiser) su dung càc tnrdng xung dang hinh sin, già vuòng, kim vói cùng giài tàn nhu mày dien tu trudng xoay chiéu dùng chùa bènh Thiét bi dièn tu

unròng xung tàn thàp cùa My cùng nhu nhieu nUÓc cbàu Au thudng ky hieu là

PEMFs [40]

Dac tinh khàc cùa tu xung ma bién nay nhièu nuóc quan tàm là tac dung kich thich, ùng dung cho thàm dò phuc bòi chùc nàng cùa ly lieu

Tudng tir nbu kich thich dién, nsàv nav càc nUÓc nbàc nhièu dén kich thich

tu Xuàt phàt tu nguyén ly Lapic Hodgkin - Huxley, or tri liéu ciing co tàc dung tUdng ùng vói liéu pbàp Galvanoionus, Faradiques, càc phàn ùng Pfuger

Con càc linh chat, dac trung cho tàc dung cùa kich thich tu, càc kè boach nghién cùu trién khai ve tu sinh hpc duói sir chù tri cùa Tom S Tenforde (lién si

ly sinh) dà trinh bay d trèn (muc L2.2) Giòng nhu mày kich thich dien ES (cùa Due : DR ING No R72) cùng tòn tai loai thiét bi kich thich lù MS tUdng ùng [59 135]

Nhùng nàm gàn day xuàt bién nhièu còng uình khoa hpc nói dén tàc diing kich thich cùa ni xung - ky bièu là PMS dUdc ùng dung uong nghién cùu Y Sinh hpc (Cox CF.1993, Zati 1993, Navratil 1993) [83, 125, 142]

De bièu ky hdn vàn de này chùng ta xét càc ibòng so tu ca bàn Ngày nav

nguói ta biét khà rò ve bàn chat hoà - ly thupc tinh tu hoc Tuy nhién tinh chat sinh hpc cùa lù ành huòng cùa lù trUdng lén he thòng sinh vàt vàn là vàn de mdi

me De hiéu tac dung, càn biét mot so tinh chat vàt ly mot so thòng so ed bàn thuòng dùng nghién cùu uén sinh vài

Truóc tién chùng ta xét tinh chat cùa nam chàm nhàn tao Tu tnrdns co nhiéu thòng so dac trung nhu cuòng dò tu truòng H, cam ùng tu B, momen tu VI

do tu du Br lue khàns tu He, nàns? ludnq tu cuc dai BH Tuv nhién de ddn ^:nàn

va de dàng su dung Uong y té, aguòi ta thudng dua ra càc thòng so càn thiét; loai

vat liéu, hình dang, kich thuóc cùng nhu càm ùng rù bè màt Chàng han :

-^ loai vàt lièu :

- Nam chàm ìoai ferit i,Bari, Ban Suonii ) nam chàm vình cùu (NCVC)

nam chàm cao su, nam chàm dàt hiém (NdJ^e,^B )

+ Hình dang kich thuóc :

- Vièn tròn, vièn tròn det (chàng ban è D x h: D là duòng kinh h là bé day)

hoàc thanh chù nhàt (x.y.z nghla là dai x rpng x cao!

+ Cudng dò lù tnrdng :

- Ddn vi cUÓng do cùa rù trudng dudc chuàn hoà theo qui dinh ciia UBKH

Hàn làm vièn y bpc Lién xò ( 1982) Theo de ngbi phài su dung thòng nhàt ddn vi

càm ùng tu bang mT Nhung mày chùa bénh nhiéu nude khòng làm theo qui uóc

này Cu thè NTiàt bàn dùng G, Due: Gs My: mT Mot so tàc già khàc nhu Oldridg

L.R., nhà thién vàn hpc Dite Xluyte, Lyxte lai dùng ddn vi Oe [6 13]

Hai dai lUdng dac tnmg cho cudng do tu là vectd càm ùng tu B va vectd

cudng dò tu uudng H

Trong bé SI ddn vi cudng dò tu trudng H là \mpe/mét (A/m) (trong CGS

CGSMlàOe):

1 Vm = 47c.lO"^Oe (2) Hay 1 Oe = 79,58 A/m (3)

Va ddn vi càm ùng tu B là Tesla (T) : l T = 10' G (4)

Mòi tUdng quan giùa tu trudng va càm ùng tu phu thuòc vào tinh chat mòi

tnrdng:

^ B 1 Idi A r

H = = (5)

^ ^ o 471 r ' Chinh vi vày niùéu tàc già uiudng dùng nhàm làn do thói quen, giùa càc ddn

vi néu trén [10, 34, 56j

Mot thiét bi nùa là mày tu tnrdng chùa bénh - Magnetiser

Day là loai thiét bi thudng duac dùng nhièu trong y sinh hpc Tu truóng

duac tao ra ò dàu phàt (detector) cùa mày co càc thòng so chung là : dang tnrdng

tu, tin hieu xung, tin so va cuòng dò De cho thày tinh dac trUng cùa nguòn tu tàc

dung, nguòi ta ihuòng mò tà càc linh chat néu ra ò phàn trèn Vi du:

- Mày chùa bénh ùr truóng (Magnetiser) Kawasaki - Tokyo co dàu phàt càm

ùng tu tao ra nhièu dang trudng tu, diéu tri bang càc song cuc dai, tu truòng xoay

chiéu co cuòng dò óOO - 800 G vói càc loai dàu phàt khàc nhau Cu thè 2 dàu phàt

phàng (MG 35 - 38 VA), 2 dàu phàt leeh (MGl 71,5-97 VA), ghé 6 dàu phàt (M

CHR)

- Mày or truòng trong tri liéu MAGNOMED 100/2 cùa Due dudc tao tu vói

dang unldng bién dòi, xung binh sin, xung vuòng, giài tan 1-999 Hz, cudng dò tu

ó dàu phàt 1 - 200 G Mày tu trUdng Polius 1 cùa Lién xò co càc tnróng lù dang

khòng doi va bién dai vai xung tin 50Hz va lOOHz, cuòng dò tòi da 350 Gs

[10.40 135]

i.4, xMÒT SO QUAN D I É M N G H I É N CIJU T Ù T R T J C T N G T R O N G

Y-SINH HOC

KJiào sàt ành hUdng cùa ar iruòng lén he thòng sinh vàt va ùng dung vào ui

lieu trong Y hpc là vàn de dang dUde quan tam bién nay De giài thich hien tUdng

vàn con nhiéu cranh luan này, nguòi ta dà tièn hành thi nghiém trèn dóng vàt cùng

nhu trén nguói, tai nhièu phòng thi nghiém cùa càc nuóc Càc thòng tin ve unJòng

tu sinh hpc là nhùng minh chùng cu thè, nhung cac quan diém ve tàc dung va ly giài nò co khi khòng giòng nhau

NTiièu già thuyét, làp luan dUdc dua ra làm cho bàn chat sinh hpc tu trd thành mot chù de phùc tap va dòi lue con phàn bàc làn nhau [13.135] De hiéu thèm vàn de này, chùng ta xét quan diém càm nhàn tu truòng

•>

1.4.1 Quan diém cam nhàn tu t n l ò n g

Nhièu càu hòi dUdc dàt ra hièn nay là tac dpng cùa tu truòng co ành buóng

lén dòi song sinh vàt khòng ? Su càm nhàn va dàp ùng "tnrdng" hoàc eie tinh chat sinh hpc cùa "tÙ' bièu thi ^^ thè nào?

Vàn de này càn dUdc giài dàp mpt càch co ed sa khoa hpc Chinh vi vay, bòi

thào Quòc té tai Berkeley-Lawrence-Califomia dà tap uung vào sU tich luy càc dù ki|n va chùng cu ben quan vói chù de: "Anh huóng cùa or truóng lèn càc he

thòng sinh vat" Nhiéu bào cào khoa hpc cho thày vi khuàn va mot so dpng vat nhay càm dòi vói tàc dung cùa trudng tù.Diéu này dUdc mò tà qua thi nghiém cùa Blakemore, Kalnùjn, Keeton va càc tac già khàc cùaMy [70.71,101,103]

Bang càc dung cu ghi do dac biét nhu bình Lorenzini hp dà phàt hien duac

là loài chim va mot so dpng vat nhay càm cao dòi vói tnróng dién rù tin thàp Theo tién si Keeion va Greenberg thi con trùng nói chung va loài ong nói nèng co thè càm nhàn dUdc ar tnróng cUdng dò nhò hdn IG [95,103]

Trong khi do, Miichell Weissbluth khào sàt phàn ùng chat nén-enzyme duói càc truòng vói cudng dò rat lón (dén 220 KG) dà nhàn thày toc dò pl.àn ùng do càc enzyme xùc tac khòng he bi ành huòng Con Komolova G.S., Erygin G.D Va5ileva T.B., Egorov L.A thi cho ràng tu truòng khòng anh htròng nhiéu dòi vói \RN-aza, nhirng vói ADN-aza thi két qua ngUdc lai.Tòc dò phàn umg cùa ADN-aza tàng khoàng 30% trong thi nghiém duói tàc diing cùa trudng tu 3200 G [140]

G.L.Malmin, Gregory, Morelli, Ebers cùng CTV ó khoa ly dai bpc Washington va vien ung thu Maryland, xàc dinh ành buóng cùa ar uuòng lón (40KG) d 4"K dèi vói chùc nàng cùa té bào (^^la day hp dà dUa nhàn xét: tàc

dung này dàn dén su kim hàm ADN va qua tnnh tòng hdp hemoglobin Su bién

dòi hình thài cùa tè bào chàng qua do qua trìnb làm Ianh gay ra [117.118]

Cac nbóm nghién cùu an toàn bào ve mòi tnróng trung tam

Brookhaven-Newyork, dà tim bièu tàc dung tu vói cuòng do 37 KG qua càc test thù nghiém

Càc két qua dudc xù ly bang phUdng phàp thòng ké cho thày: su thay dòi linh di truyèn cùa té bào dién ra khòng chàc chàn làm co nghla là mùc dò tin cày P khòng cao [65] Con theo Sara Rocwell va còng sU ó dai bpc Y - NewHaven thi tè bào dòng vàt phàt unèn bình Lbuóng Su tài san sinh khòng bi ành huòng ngay cà

duói tàc dung cùa càc tnróng cao vói cudng dò cao ed 20 KG [123] Con Bernard

Greenberg dà dùng dung cu thi nghiém tu mày phàt cudng dò cuc thàp (0,1-2,5 V/m) cùa Wisconsin [96], hoàc Ad.J Kaimijn, W T Keeton su dung càc cuòn

Helmhoitz, bình Lorenzini nhay ed 0,01p,V /cm de theo dòi dàp tuyén càm ùng

tu Càc tàc già dà chùng minh ràng: mot so dpng vat, he thòng sinh vàt co khà

nàng nhay càm vói càc tnróng rat nhò ed 0.5G [102,103] Hièn tudng này dUdc

càc nhà khoa hpc cho là ky la va thù vi Thi nghiém cùa tièn si Adey cho thày càc bién dòi rò rét trèn bè màt tè bào nào duói tàc dung cùa tu truòng [58]

Càc két qua thuc nghiém buòc nhiéu nguòi phài thùa nhàn co su ành huóng

cùa tu tnróng Tuy nhièn dò nhay cam va khà nàng càm thu tu truòng cùa mòi

loài, mòi he thòng song khàc nhau Vi vày, càc nhà khoa hpc dua ra "quan diém

càm nhàn ar" Dò nhay càm co thè tién trièn mot càch dpc lap my theo bò phàn, chùng loài [rj5]

Su thuc tu tinh cua càc chat déu do su chuyén dpng cùa dièn tu sinh ra Khi

dien tu chuyén dòng sé tao ra tu truòng va momen lù Tuy thuòc vào loai nguyén

tÙT^ co monen tu riéng duói tàc dòng cùa tu truóng ngoài Ca thè dpng vàt cùng

nhu ngudi dUdc càu tao bòi rat nhiéu nsuyèn tò khàc nhau Mòi dien lù càu thành

ed thè déu san sinh mot tu trUdng vi mò Trong qua trinh trao dòi chat vói mòi

tnrdng, té bào va he thòng sinh hpc déu tao ra dòng dién sinh vat Do dò uong

mòi té bào, mèi bò phàn, tó chùc song déu tòn tai mot rir tnróng riéng

Thuyét tUdng tàc tu cho thày tàc dung cùa tu tnróng '.ngoài) sé làm thay dòi

tu trudng riéng cùa he thòng song Theo tién si Tom S Tenforde thi dò ià ed sa ly

sinh cùa tàc dung air dèi vói he thòng sinh vat Nò dUdc xàc dinh dua vào chùng

loài phàt sinh Mòi sinh vat déu co ca quan càm nhàn riéng uén nói ed dàc biét

nhay càm vói tu tnróng Vày thi liéu lUdng co ành buóng tói càc vàn de néu ra ó trén nhu thè nào ?

1 V

1.4.2 Q u a n diém l i è u lilcfng t a c d ó n g

Qua eie còng trinh nghién ciru cho thày mòi tàc già su dung mot loai vat

liéu de tao ra tu truòng Bdi vày nguòn tao tu cua hp rat khac nhau Ngay ca cuòng dò rù dUdc su dung irén nhièu loai dòi tUdng, càc muc uèu nghién cùu cung khòng giòng nhau Tu day da hình thành càc quan diém khàc nhau ve lièu tàc dung Tuy theo kinh nghiém bàn thàn va két qua thuc té làm sàng ma mòi tàc già dUa ra mot Uèu lUdng su dung riéng

V

Cac nhà y bpc dùng tu tnróng xoay chiéu 50 Hz trong ly tri lieu (Maxcdva)

de chùa tri càc benh nhàn loét da dày-bành tà tràng nhàn xét: cuòng dò tu trudng 7.5 mT khòng làm thay dòi ed baa ve làm sàng va càc chi so xét nghiém Con lièu

19 mT mói co ành huóng tòt Càc dién bién làm sàng d phàn lón benh nhàn giàm hèt dau bèi hien tUdng kbó tiéu Co chuyén bién tich cuc ve màt chùc nàng uèu hoà, thàn kinh thè dich (P < 0,005) ( ^ a dành già thuc nghiém va làm sàng, nhóm tàc già này dà dUa ra két luàn: de diéu tri càc benh trén bang tu tnróng xoay chiéu phài dùng liéu 19 mT mói co ành bUdng va cho két qua tòt Khi so sành vói két qua diéu tri bang tu truòng nam chàm nhàn tao (mành ar deo) hp thày chùng tiTdng tu nhau Tuy nhièn phài dùng tu trudng liéu cao hdn (30 mT^ [7]

Tai phòng thi nghiém Sinh hpc thàn kinh Marseille, bàc sì N.Mei va I.Borabin, tièn hành thuc nghiém trèn 20 con mèo Càc tàc già dà cbo thày cuòng

dò tu trudng 1500 G mói co tàc dung làm giàm khà nàng chiù kìch thich cùa tbàn kinh cam giàc va làm giàm dau Mot so bénh vien (Phàn) dà diéu tn viém bang tu trudng lièu 1500 G két hdp càc thanh tu dèo (300 G)

Ò mot so bénh nhàn, tàc dung chi tòn tai trong mot thdi gian ngàn ban dàu, sau do khòng co dàp irng Càc tàc già cho ràng dò là bién tUdng "khàng tu" [29] Vien Hàn làm Y hoc Lién xò (1982) dà buóng dàn càch tién bànb nghién cùu ùng dung tu truòng trong diéu tri cùng nhu ngbién cùu làm sàng

Hp cho ring nén dùng cudng dò tu tnrdng khòng qua 50 mT Tuy nhién theo két qua nghién cùu cùa càc nUÓc, ta thày co nhiéu khuynh huóng su dung khàc nhau .VIpl so nude co khuynh buóng su dung liéu cao nhu Nbàt Bàn: óO - 100

mT, An do dùng liéu dièu tri co thè dén 300 mT NgUdc lai càc nuóc khàc lai hay

su dung Héu thàp nhU Lién xò (cu) Lieu hp dùng nhò hdn 50 mT, Due thuòng diéu tri vói liéu tu 0,1 - 20 mT ardng ar nhu vày là Italy My [13,40 135] Nhièu tàc già ihuóng tièn bànb nghién cùu ò càc liéu thàp nhu WiUiam T Keeton (Newyork) [103], Asher R Sheppard (California) [132], Bernard Greenberg (Dai hpc Chicago Illinois) [95] Ngay cà càc nghién cùu thàm dò cùa Beischer va còng su lai uung tàm nghién cùu còng ughé va y hoc vù uoi Naval Hoa ky cùng dUdc tién bànb vói liéu tàc dung < IG Càc tac già u*èn cho ràng tinh nhay càm tuy thuòc vào dòi tUdng Càc lièu tu tnróng vói cUdng do nho co thè gay ra phàn ùng kich thich lén mò - ed, tò chùc song [131]

Trai lai, nhièu tàc già khàc lai nghién cuu ;uih hUdng cua nr tnrdng liéu cao nhu Felix T Hong - khoa sinh ly dai bpc Michigan- ( 10 KG ) [98 99] Ravinder

Nath va cong sU a dai hpc NewHaven dà tièn hành thi nghiém vói càc liéu tu 20

KG dén 60 KG [124] Mitcbeh Weissbluth cùng còng sir cua khoa Vài ly irng

dung dà khào sàt ành huóng cùa càc cUòng dò 85-170 KG, thàm chi dén 220 KG

Két qua cho thày khòng co tàc dung phu nào, hay tac dung dpc bai do tu truòng gay ra [140]

Gàn day dà co nhiéu còng trinh nghién cùu tàc dung cùa tu dòi vói he thòng sinh vat cùng nhu càc ùng dung cùa nò trong Y hpc Càc còng trinh này cho thày liéu lUdng su dung, két qua thu dUdc tuy thuòc kinh nghiém cùa càc nhóm nghién cùu

Mot so tàc già ó Italy (1993) dùng cuóng dò 30-70 G (3-7mT) de nghién cùu trén xUdng [142] Thàm chi càc liéu rat nhò c5 10 uT cùng dà dUdc Cox, Brewer, Jacman (USA 1993) khào sàt trén càc dpng vat [83] Thomhill, Burgess, Tadashi Mal5unaga (2/1995^) dùng tu truòng co cUÒng dò IO uT, 20 jaT de ngbién cùu dòi vói ADN [127]

NgUdc lai, cùng co truòng phài thuòng khào sàt tàc dung cùa tu trudng co cuóng dò lón [Dagcr Grani Steen 1992: Swallow, Kahn Halbacb 1993] Hp dà khào sàt trèn ngUÒi vói mày còng huóng tu MR, MRl co cudng dò 1,5 T va 4,7 T [84,128,133]

Qua tbire nghiém, nhièu nhà khoa bpc di dén két luàn tu trudng luòn lién quan màt thiét vói rapi boat dpng song cùa sinh vàt [5] Tuy nhién tàc nhàn vai ly này khòng gay nguy bai, bòi vày liéu tàc dung nguy hiém it dUde de càp dén (Sada Katoh Shiozawa ) [87] Dò nhay càm tu phu thuòc vào loài loai tò chùc

do dò khi thi nghiém càn chon lièu ludng pbù hdp de thu dUdc hieu qua trong

nghién cùu tu sinh

1.4,3 Quan diém ve tàc dung cua tnróng tiì

Nhùng két qua thuc nghiém trén dpng vàt va aong làm sàng, ngày nay cho phép khàng dinh ràng tu trudng co ành huóng nhàt dinh dén dòi song con ngUòi

va sinh vat Bàn thàn càc sinh vàt trén trai dàt luòn chiù tàc dpng cùa tnrdng dia

tu Dia tu tnrdng tàc dóng lén ed thè, tè bào, càc bò phàn dà thùc day qua trinh

phàt trién su song Tuy nhién viec giài thich ed che tàc dòng dò khòng de dàng

Chinh vi vày dà hình thành nhùng quan diém tàc dung khàc nhau Day là vàn de

khó khan dat ra cho ngành ly smh hpc cùng nhu càc ngành khoa hpc khàc co lién quan

TÙ nhùng két qua thUc nghiém ly sinh nhàm ùm bièu bàn chat sinh hpc cùa

tu truòng, càc nhà khoa hpc dà dUa ra nhiéu già thuyèt de giài thich ed che tàc

' t \ dung cùa nò lén ed thè sinh vat De thUe hien diéu này, chùng ta phài xét càc tinh

chat ed ban cua tu trudng Dac diém dàu lién cua tu trudng là tinh ciiàt vàt ly thuòng duac nhiéu ngudi quan tàm

Tom S.Tenforde - nhà ly sinh hpc Hoa ky cho ring: càc he thòng sinh vàt, tò chùc song va ed thè dUdc tao thành lù rat nhièu loai nguyén tò khàc nhau ( trong

do co Fé, Zn, Mn, Ni ) Càc dien tu, ion san sinh ra tu truóng vi mò noi sinh

trong bàn thàn sir vat Qui trinh trao dòi va van chuyén ion trong he thòng song

tao ra dòng dién "di dpng" Do là càc dòng dién sinh vat do Hodgkin va Huxley xàc dinh Duói tàc dpng cùa rù trudng ben ngoài se xày ra hièn tUdng khù cuc tai màng tè bào làm xuàt hien dién thè boat dòng hay xung dòng thàn kinh lan truyèn Su tàc dpng cua tu truóng lién quan dén lue Ampere, Lorentz trong tUdng

tàc tu [32,53,123] Dò là quan diém dàu tién ve ca che tàc dóng cùa tu trUÒng Mot so tàc già khàc lai cho ràng su ành huóng dén chùc nàng té bào là day

chuyén van chuyén dien tu Dàng quan tam là d càc té bào giàu chat sàt càc dièn

tu co thè duac phàn bò lai, do chat sàt bi tàc dòng manh duói ành huóng cùa tnrdng ar Bang thuc nghiém Richard Blakemore dà khào sài chuyén dpng cùa vi khuàn trong mòi tnróng thuy dich duac tu hoà òng dà cho thày sinh vài co khà

nàng nhay càm doi vói cà trudng nhò nhu dia tu Nguyén nhàn xày ra nhu vày là

do sir hien dien lUdng sàt tu dàng ké trong nò [70] Khi dùng tu truòng chùa un chùng ròng xUdng, nhàm kich thich tài tao tò chùc xUdng ó trong tbi nghiém, P.G.Garcia; giài thich hièn tiTdng này dUa vào già thuyét cùa Baker Mather ve oxit sàt trong càu trùc vò xUdng [5]

Quan diém khàc ve tàc diing cùa tu truòng lén sinh vài cuna dUdc nbdc dén

dà dUa vào sir nhay càm cùa mot so sinh vat do tòn lai "mièn vi mò siéu dàn" trong càc té bào, hoàc do dàn truyèn trén càc kénh dàc biét nhu "kénh thòng tin

vài ly cùa ca thè '" dùng de ly giài càc bién tUdng càn tàm ly, ahùna tri liéu khòns

chinh thòng [105, 1061 NgUdi dua ra già thuyèt này là Freeman W.Cope ò Trung tàm nghién ciiu Naval Theo quan diém cùa òng thi vàn de màu chét de giài thich tinh nhay càm cùa nhiéu he thòng sinh vàt dòi vói cudng do tu uudng nhò 0.1-5G

là eie "kénh siéu dàn qua nói Josephson' Su hình thành càc kénh ion giùa nbùna

mién vi mò siéu dàn kéo theo bién dòi sinh ly cùa ed thè Càc thay dòi thàn kinh, dàn truyèn xung dpng duói tàc dung cùa nhiet cùng co thè giài thich bang già thuyèt này Mac dù chua duce khào sàt mrc tièp in vivo duói tàc dune truóng tu,

nhung su truyèn thòng tin theo kénh siéu dàn qua nói Josephson dà dUdc thù nghiém vói nhiing tàc nhàn khàc Két qua cho thày co mòi tUdng quan giùa su hinh thành va bién dòi qua tnnh sinh ly cua dòng vàt Già thuyét này bién tai

dang co sue thuyét phuc lón [57, 81, 82, 105]

Mot so nhà khoa hpc khàc nói ràng tu truòng ành buóng lén boat dpng cùa

té bào là do sU dinh buóng trd lai cùa càc momen rù Thòng qua viéc xàc dinh bé

so noi ma sàt Nicholas E.Geacintov ^Newyork) co nhàn xét tu trUòng ành huóng dén chi so thuy dòng lue cùa càc thuy dich Ngoài ra càn luu y dén phàn ùng uuyén dièn tu irong tUdng quan Zeeman Hiéu ùng Zeeman cho thày càc bat dUdc tàng toc do ành buóng lén nsuyén tu khi dat trong tu tnrdng nén dà thùc day qua trinh boat dong song cùa te bào [6, 94]

Gàn day ( 1995) GS Michael Persmger dua ra già diuyèt ve su bién dòi dién

thè sinh vat Òng dà tién hành thi ngbiem tai Laurentienne- Canada bang càch tic

dpng uiròug Jlén tù leu uào bp qua càc cuòn day (l^obine) nhò gàn aèn dàu Theo òng ly luàn: '*néu càc neurone co boat u'nii dién hoc va tao ra tù truòng, dii dUdng

nhién chùng nhay càm vói tif\ Thuc ngbiem trén chuòt thày co thay dòi thài su,

dà minh chùng cho quan diém trén Su tàng tièt mélatonine-hormone co iièn quan dén nhip sinh hpc va càm xùc [25]

Ngoài ra con nhiéu quan diém khàc nbu tù tnróng làm thay dòi tù tinh cùa té

bào, kich thich su van chuyén ion qua ed che dàn truyèn thàn kinh Co tàc già lai

cho ràng: " tù tnrdng anh hUdng dén qua tnnh trao dòi chat - chùc nàng dàc biét cùa té bào" Tièn sì Malinin va TS Mahlum giài thich hièn tUdng trén qua chuòi

ho hàn cùa Cytochrome [115,117,118]

Nhóm già thuyét thù hai quan tam nhiéu lói tinh chat sinh hpc Tù eie cbùng

cu rò ràng ve tàc dpng cùa tù tnróng lén bé thòng sinh vàt cùng nhu bièu qua tri liéu tù tnróng Urong y hpc, càc nhà y-sinh, ly sinh hpc dua ra mot so già thièt dira vào khia canh sinh bpc

Theo Tién si Comelius Tobias, lành dao nhóm ly sinh dai hoc California thi

eó thè càm nhàn dUdc su bién dòi dù rat nhò cùa tù trudng là do càu trùc nói tai trong ca thè dò Chàng han d mò-cd dàu cùa mot so loài chim co càc vi tinh thè

Magnet Nhò càu trùc noi lai ed thè do nén càc bién dòi dù nhò cùa tù truòng (ngoài) Cd thè cùng de dàng càm ùng dUdc qua cac vi tinb thè [103],

Quan diém thù hai giài thich ca che dua vào "la bàn thi giàc" (Visual

compass) Su bién dòi càc tè bào càm quang tai vòng mac ibeo Swenberg (Dai hpc Newyork) là do bién dòi càc dién tù trong qua trinh quang hoà Chinh vi vày

té bào dà càm nhàn phò bue xa trong tUdng quan Zeeman [134] Con W.T, Keeton (dai hpc Cornell), F.T Hong (khoa sinh ly dai hpc Michigan) lai giài thich

là do "su bàt dàng hUdng ' cùa rodopsin va phospholipit aong té bào que duói

ành buóng cùa tù tnróng nhò Tù dò binh thành quan diém mài là "tbuyèt huónu

tù" (magnetou-opics) [99.103] Ad.J Kalmijn (khoa sinn ly dai npc Massachusettes) ibi phàt bièu: "thu quan tù' nhay càm dòi vói tù trudng yéu - là

do trèn ca the co nhirng vi tri rat nhay càm, phàt hièn dudc càc tin hieu vói

gradient dién thè thàp [101]

Ngày nay nhiéu nhà y bpc lap luàn: "giàc quan tù" dàc biét cùa ed thè là

tuyén tùng (pineal -land) Dò là mot myén dac biét chi phòi boat dòng he tbàn

kinh trung Udng va càc chùc nàng noi tiét [16]

Con nhiéu quan diém khàc giài thich hien tUdng dua trén thuc nghiém làm sàng Nhù*ng quan diém này mò ta qua trinh kich thich phat trièn xUdng, diéu tri càc tòn thUdng ve xUdng khóp uong chàn thUdng chinh hình dUa vào hieu ùng àp dién cùa XUdng Hieu ùng này phàt bièu nhU sau: "Duói tàc dpng cua àp lire ed hpc ma XUdng iuòn phài chiù diing, uén bè mat xUdng xuàt hièn càc thè àp dién" Ngoài hieu thè àp dien, con lèn tai nhiéu loai dién thè khàc tàc dpng lén xUdng nhu bàn dàn mot chièu chay dpc càc té bào Schwan [40] (^an diém này co thè

su dung de giài thich cho cà qua trinh kich thich tii sinh tuy song va tài sinh thàn kinh loa (Borgens-1981) Cd che àp dièn cùa xUdng cùng dóng vai aò quan apng Uong viéc giài thich he tin hieu dien arnpi sinh (Behari J 1991) [13]

Khi tìm hiéu de giai thich ca che tiép nhàn tu, W.R Adey nhàn thày, dudi

tàc dpng cùa tù truòng, trén bè màt té bào nào co nhiéu chat dà dUdc tiét ra ò dang polyanionie, glycoprotein Nhùng chat này co vai trò nhu càc bò tiép nhàn, thich

ùng theo bién dò\ tin hiéu dien cùa nguòn kieh thich dièn boa yéu Dò là qua trinh di^n tù hay con gpi là "quan diém ed - hoa ciia su song" [58]

Con tàc dung giàm dau dUdc Bàc si N.Mei va I.Bombin (Riàp) ly giài bang

khà nàng làm giàm su kìch thich càc dàu mùt thàn kinh càm giàc Nhùng tàc già khàc lai cho ràng vi co su tàc dòng dóng thdi giua càc tò chùc ed the, nhàt là su dièu tiét he thàn kinh do dò co tàc dung giàm dau (da day - tà tràng) ( ^ a n diém

khàc ve khàng viém, giàm dar là do tàc dung thù càp làm giàm chat trung gian gay viém nhu bistamine prosiagladins [29,40]

Quan diém khàc lién quan vói nàng lUdng Theo Szent-Gyorgi "Té bào là mot bò mày dUdc vàn hành nhd nàng lUdng Do vày co the tiép can nò hoàc bang nghién cùu vàt chat hay nghién cùu nàng lUdng" Chinh vi vay co quan diém tàc diing tù tnróng dua vào phàn nàng lUdng sinh hpc, chù yéu su dung cho boat dpng song khi thuy phàn ATP dUdc giài ihich theo ly thuyèt Soiiion cùa Daveydop, Càc Soliton co thè lan truyèn khòng tiéu bao nàng lUdng dpc theo càc càu trùc xoàn cùa protein

Ngoài ra co nhièu quan diém tàc dune cùa tù truóng dUdc de xuàt dua vào sir kich thich boat linh sinh hoà hpe, chuyén hoà tò chùc, kìch thich he mièn dich,

kìch thich dàn truyèn he thàn kinh Cùng nhU già thuyét cùa giào su Becker ve he

thàn kinh ihù 2 gòm cà phàn tè bào dem [59] va nhiéu già thièt khàc

1.4.4 Mot so quan diém nghién cùu ve tu tntòng trong y sinh a uìlòc ta:

Vàn de nghién cùu tù tnrdng trong y - sinh hoc nude ta, mói chi bàt dàu va tap trung chù yéu vào ùng dung cùa tù tnrdng trong y bpc

Gàn day Bò Y té nude ta da tò chùc Hòi thào ( ^ ò e già làn thù nhàt vói chù

de 'Tù trudng y hpc" Hòi thào này nhàm dành già két qua cùa giai doan dàu nghién cùu che tao thiét bi tù y té va ùng dung tù tnrdng ó Viet nam, nhàm xàc

y ^ r y

dinh muc tiéu, kè boach phàt trién uong nhùng nàm dén [Ky yéu còng trinh 1993] Trong bòi thào càc tàc già dà thòng bào mot so két qua ngbién cùu thUc nghifm va ùng dung làm sàng, mpt so kinh nghiém ve che tao Drang thiét bj or truòng Uong y tè

Nhìn chung so lUdng nghién cùu thuc ngbiem con it, ùng dung làm sàng chUa nhiéu nén dnh thuyét phuc chUa cao Màc dù vice nghién cùu tù truòng trong y hpc ó nuóc ta my con mói, nhung nhùng két qua buòc dàu rat dàng khich le Tuv vàv phàn nghién cùu thUe nshiém va iVns diinu làm sàn^ chua nhiéu,

viéc dành già chù yéu so sành vói càc yéu tò vàt ly khàc [13]

Cùng aong hòi thào này dà de xuàt pbudng àn phat tnén tu tnrdng ^Jìig dung trong y hpc Vièt nam Trong dir kién phàt trién (chuàn bi bòi thào làn thù hai

y y y y x _

1995) co vièt: " Tiép tue tièn hanh mot so ihuc ngbiem ve ly sinh, mién dich dpc hai Mò rpng ùng diing làm sàng truóc mài là chùa tn giàm dau, chòng viém, tai tao tò chùc, ròi loan chùc nàng, nhUng theo dòi phàn ticb dành già nghiém tue khoa hoc "