Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên và vận dụng của Đảng ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống được phổ biến sâu rộng với nhiều hình thức phong phú, các đợt sinh hoạt chính trị “Con đường cách mạng của thanh niên thời kỳ mới”, “Tự [r]

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên và vận dụng của Đảng ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay

Ho Chi Minh's thought on revolutionary ethics education, cultural lifestyle for young people and the application of our Party in the period of accelerating industrialization and modernization today

Đặng Thị Dung, Trịnh Thị Chuyên, Nguyễn Thị Tình

Email: dungdungdhsd@gmail.com

Trường Đại học Sao Đỏ Ngày nhận bài: 10/10/2019 Ngày nhận bài sửa sau phản biện: 4/3/2020

Ngày chấp nhận đăng: 30/3/2020

Tóm tắt

Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng phát huy nhân tố con người Do vậy, chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục về đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên để

họ trở thành lớp người “vừa hồng, vừa chuyên” theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một việc rất quan trọng và cần thiết Nhận thức đúng đắn vai trò của thanh niên trong giai đoạn hiện nay, Đảng ta đã vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để đưa ra chủ trương, đường lối giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên phù hợp với yêu cầu thực tiễn nhằm phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay vẫn còn nguyên giá trị

Từ khóa:Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức thanh niên; đạo đức; lối sống của thanh niên; công

nghiệp hóa, hiện đại hóa

Abstract

Young people are the mainstay of the country, the future owner of the country, are the assault force in the construction and defense of the Fatherland, placed at the center of the fostering and promoting human factor strategy Therefore, taking care of, fostering and educating about revolutionary morality and cultural lifestyle for young people so that they become a class of “both pink and professional” according to Ho Chi Minh’s thought is a very important and necessary Fully aware of the role of young people in the current period, our Party has applied Ho Chi Minh’s thought to devise guidelines and guidelines on ethical education and lifestyle for young people in accordance with practical requirements In order to promote the strength of the great national unity bloc in the period of stepping up industrialization and modernization Ho Chi Minh’s thought on revolutionary ethics education and cultural lifestyle for young people in the current period is still valid

Keywords: Ho Chi Minh’s thought on youth moral education; morality; lifestyle of young people; industrialization and modernization

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Thanh niên

Người phản biện: 1 PGS.TS Đoàn Ngọc Hải

2 TS Phạm Văn Dự

là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai” [4] Người cũng khẳng định, thanh niên đóng vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, là “lực lượng nòng cốt để xây dựng xã hội mới”, “nước nhà thịnh hay

suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh

niên” [4] Là một lực lượng lao động xã hội đông

đảo, thanh niên hiện nay đã tỏ rõ vai trò, khả năng,

sức sáng tạo của mình, không ngại khó khăn, luôn

có chí tiến thủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã

hội, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp đổi mới

quê hương, đất nước và hội nhập quốc tế Tuy

nhiên, trong giai đoạn hiện nay, nước ta đang tiến

hành công cuộc đổi mới đất nước, đẩy mạnh công

nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng

cùng với đó là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học

công nghệ đã tác động đến thanh niên làm cho một

bộ phận thanh niên Việt Nam giảm sút niềm tin,

thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng,

thiếu lý tưởng, xa rời truyền thống văn hóa, đạo

đức tốt đẹp của dân tộc Trong giai đoạn mới, thanh

niên tiếp tục là đối tượng bị lôi kéo, chống phá của

các thế lực thù địch, do vậy việc giáo dục đạo đức

cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên theo

tư tưởng Hồ Chí Minh là một việc vô cùng quan

trọng và cần thiết trong thời kỳ công nghiệp hóa,

hiện đại hóa

2 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG, LỐI SỐNG

VĂN HÓA CHO THANH NIÊN THEO TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong những nhà tư

tưởng - lãnh tụ cách mạng bàn nhiều nhất về vấn đề

đạo đức Bản thân Người lại thực hiện trước nhất

và nhiều nhất những tư tưởng ấy, nhiều hơn những

điều Người đã nói, đã viết về đạo đức Người vừa

là một nhà đạo đức học lớn, lại vừa là tấm gương

đạo đức trong sáng nhất, tiêu biểu nhất Do vậy,

theo Người, mỗi một người, đặc biệt là thanh niên

cần phải có các chuẩn mực đạo đức: Trung với

nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công

vô tư; yêu thương con người và tinh thần quốc tế

trong sáng, thủy chung

2.1 Giáo dục phẩm chất trung với nước, hiếu

với dân

Trong giáo dục đạo đức cho thanh niên, nội dung

mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu là giáo

dục phẩm chất trung với nước, hiếu với dân Trung,

hiếu là những khái niệm đã có trong tư tưởng đạo

đức truyền thống Việt Nam và phương Đông đã

được Hồ Chí Minh bổ sung và làm sâu sắc nội hàm

của khái niệm Trước kia là trung quân, là trung

thành với vua, trung thành với vua có nghĩa là

trung thành với nước, vì vua với nước là một, vua

là nước, nước là nước của vua Còn hiếu thì chỉ

thu hẹp trong phạm vi gia đình là con cái phải hiếu

thảo với cha mẹ Tư tưởng trung với nước, hiếu

với dân của Hồ Chí Minh không những kế thừa

giá trị của chủ nghĩa yêu nước truyền thống dân tộc, mà còn vượt qua những hạn chế của truyền thống đó Trung với nước, hiếu với dân vì nước

là nước của dân, dân là chủ nhân của đất nước Người dạy, đối với thanh niên trước hết phải yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, phải có tinh thần dân tộc vững chắc và tinh thần quốc tế đúng đắn, trung thành với

lý tưởng, sự nghiệp dựng nước và giữ nước, với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của đất nước Bên cạnh đó, phải biết đặt lợi ích của Tổ quốc, của những người dân lên trên hết, quyết tâm phấn đấu thực hiện tốt mọi chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước

Để giáo dục phẩm chất trung với nước, hiếu với dân cho thanh niên, Hồ Chí Minh đã khẳng định:

“Cốt nhất của nhà trường là dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi Phải dạy cho họ ý chí tự lập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ” [4] Phải làm cho họ biết kính trọng sự cần lao, tập cho họ quen lao khổ Dạy họ chí khí tự thực kỷ lực (tự làm lấy mà ăn), không ăn bám xã hội Do đó, trong Huấn thị tại Đại hội sinh viên lần thứ II năm 1958, Người dạy thanh niên phải có 6 cái yêu: Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu

xã hội chủ nghĩa, yêu lao động, yêu khoa học và yêu kỷ luật Trong đó, yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải được đặt lên hàng đầu Theo Người, cách tốt nhất để giáo dục trung với nước, hiếu với dân cho thanh niên là giáo dục truyền thống dân tộc

và truyền thống cách mạng Thông qua giáo dục truyền thống, những giá trị tốt đẹp như: lòng tự hào dân tộc, ý thức và hành vi sẵn sàng xả thân bảo vệ độc lập và chủ quyền của quốc gia… được củng

cố, được nâng lên làm cho thanh niên thấy được giá trị lớn lao, ý nghĩa đích thực của cuộc sống hòa bình tự do, độc lập

2.2 Giáo dục phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Nội dung cốt lõi nhất của đạo đức cách mạng theo

Hồ Chí Minh là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư, vì đây chính là các phẩm chất gắn liền với hoạt

động hàng ngày của mỗi con người Chữ Cần theo

Hồ Chí Minh là cần cù, siêng năng, chăm chỉ, làm việc có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười

biếng, không ỷ lại Kiệm tức là tiết kiệm sức lao

động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của nhân dân, của nước, của bản thân mình, phải tiết kiệm

từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại thành cái to, “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa

bãi”, không phô trương hình thức” Liêm tức là luôn

luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân, không xâm hại một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của

nhân dân Phải trong sạch, không tham lam Không

tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung

sướng Không ham người tâng bốc mình Người

đã dạy thanh niên, chỉ có một thứ ham là ham học,

ham làm, ham tiến bộ Chính nghĩa là không tà,

thẳng thắn, đứng đắn Đối với mình - không tự

cao, tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn

tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa đổi điều

dở của bản thân mình Đối với người - không nịnh

hót người trên, không xem khinh người dưới, luôn

giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, không dối trá,

lừa lọc Đối với việc - để công việc công lên trên,

lên trước việc tư, việc nhà Đã phụ trách việc gì

thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn,

không sợ khó khăn, nguy hiểm Về Chí công vô tư,

Người nói: “Đem lòng chí công vô tư mà đối với

người, với việc” “Khi làm bất cứ việc gì cũng đừng

nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên

đi sau”, “phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”[5]

Đối lập với “chí công vô tư” là “dĩ công vi tư” đó là

điều mà đạo đức mới đòi hỏi phải chống lại Theo

Hồ Chí Minh, các phẩm chất đó có mối quan hệ mật

thiết với nhau Cần mà không kiệm thì chẳng khác

nào gió vào nhà trống, làm chừng nào xào chừng

ấy Còn kiệm mà không cần thì sản xuất được ít,

không đủ dùng, không có tăng thêm, không có phát

triển Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô

tư, ngược lại đã chí công vô tư, một lòng vì nước, vì

dân, vì Đảng, thì nhất định sẽ thực hiện được cần,

kiệm, liêm, chính

Đối với thanh niên, Người mong muốn: phải thấm

nhuần đạo đức cách mạng tức là khiêm tốn, đoàn

kết, thực hành chủ nghĩa tập thể, ra sức cần kiệm

Ham làm những việc ích quốc lợi dân, không ham

địa vị và công danh phú quý Đem lòng chí công

vô tư mà đối với người, đối với việc Quyết tâm

làm gương về mặt: Siêng năng, tiết kiệm, trong

sạch Không kiêu ngạo tự mãn Người nhấn mạnh:

“Thanh niên phải xung phong đến những nơi khó

khăn gian khổ nhất, nơi nào người khác làm ít kết

quả, thanh niên phải xung phong đến làm cho tốt…,

phải xung phong đến những nơi khó khăn để xây

dựng chủ nghĩa xã hội” [4] Người rất đề cao chữ

Cần, Kiệm, Người đã dạy: Trong 20 triệu đồng bào

ta, có 10 triệu là thanh niên và có sức làm việc

Nếu mỗi người, mỗi ngày chỉ làm thêm một tiếng

đồng hồ, thì mỗi tháng sẽ thêm lên 300 triệu giờ,

mỗi năm lên 3.600 triệu giờ Cứ tính mỗi giờ làm là

đáng giá một đồng bạc, thì mỗi năm nước ta thêm

được 3.600 triệu đồng Đưa số tiền đó vào kháng

chiến, thì kháng chiến ắt mau thắng lợi, thêm vào

kiến quốc, thì kiến quốc ắt mau thành công Với

thanh niên cần là siêng học, siêng làm Vì thế,

Người dạy thanh niên phải học tập tốt, lao động

tốt, thật thà, ngay thẳng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư để xây dựng đất nước đàng hoàng hơn,

to đẹp hơn

Nhưng đạo đức cách mạng không phải là cái có sẵn, không phải từ trên trời rơi xuống, mà là kết quả của sự đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày của mỗi người Do vậy, Người cho rằng đối với thế hệ trẻ, trước hết là đoàn viên, thanh niên phải luôn nỗ lực, rèn luyện đạo đức cách mạng: thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; sống trong sạch,

có chí tiến thủ và đoàn kết, không kiêu ngạo; tích cực đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân; phê phán những thói hư, tật xấu và tự phê bình để giúp đỡ nhau cùng tiến bộ

2.3 Giáo dục lòng yêu thương con người

Hồ Chí Minh đã xác định tình yêu thương con người là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất Do vậy, giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên còn là giáo dục về lòng yêu thương con người Theo Hồ Chí Minh, lòng yêu thương con người là một tình cảm rộng lớn, trước hết giành cho những người cùng khổ, bị áp bức, bóc lột, không phân biệt màu da, sắc tộc, tôn giáo… thể hiện trong các mối quan hệ: bạn bè, đồng chí, anh em, với mọi người bình thường trong quan hệ hàng ngày Trong các mối quan hệ đó, Người đòi hỏi mỗi người phải luôn nghiêm khắc, chặt chẽ với mình và rộng rãi, độ lượng với người khác Người dạy thanh niên phải luôn yêu thương con người, trước hết là tôn trọng nhân phẩm của con người, biết cách nâng con người lên, không hạ thấp, không vùi dập con người

2.4 Giáo dục tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung

Thanh niên không chỉ có những phẩm chất trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; yêu thương con người, mà còn phải

có tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung Đối với thế hệ trẻ Người yêu cầu phải có ý thức xây dựng tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước, với những người tiến bộ trên thế giới Đồng thời, phải nắm vững tư tưởng, quan điểm, chủ trương, giải pháp về công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng; tích cực, chủ động bồi dưỡng tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung

Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đây là các chuẩn mực đạo đức cách mạng chung nhất của nền đạo đức mới, đạo đức cách mạng Việt Nam Bất cứ người nào cũng có thể tìm thấy những vấn

đề đạo đức mà Hồ Chí Minh đặt ra rất gần gũi với

mình, những phẩm chất cần tu dưỡng, những định

hướng để vươn tới chân, thiện, mỹ của cuộc sống

con người Đó là những vấn đề đạo đức Người rút

ra từ cuộc đời thực của con người và xã hội Việt

Nam, khái quát thành tư tưởng, lý luận đạo đức, từ

đó trở lại cải tạo con người, làm biến đổi hiện thực

xã hội

2.5 Giáo dục lối sống văn hóa

Năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm

“Đời sống mới”, trong tác phẩm Người đã khẳng

định việc xây dựng đạo đức phải gắn liền với việc

xây dựng lối sống mới: “Thực hiện cần, kiệm, liêm,

chính tức là nhen lửa cho đời sống mới Đời sống

mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải

cái gì mới cũng làm hết Cái gì cũ mà xấu, thì phải

bỏ, ví dụ: Ta phải bỏ hết những tính lười biếng,

tham lam Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền

phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý, thí dụ: Đơm

cúng, cưới hỏi quá xa xỉ ta phải giảm bớt đi Cái

gì mới mà hay thì ta phải làm, thí dụ: Ăn ở hợp vệ

sinh, làm việc ngăn nắp” [6] Xây dựng lối sống văn

hóa đòi hỏi phải sửa đổi cách ăn, cách mặc, cách

ở, cách đi lại, cách làm việc” Theo Hồ Chí Minh,

đó là năm cách phải sửa đổi đối với mỗi người, đặc

biệt là với thanh niên - lứa tuổi đang hình thành

nhân cách Người dạy: Cách ăn, mặc, ở không phụ

thuộc vào những thứ dùng để ăn, mặc, ở nhiều

hay ít, sang trọng hay đơn giản, mà lại phụ thuộc

vào lối sống có hay không có văn hóa của mỗi con

người Nếu người này cũng xấu, người kia cũng

xấu, thì thành làng xấu, nước hèn Nếu mỗi người

đều tốt, thì thành làng tốt, nước mạnh “Ai cũng làm

như thế, thì tự nhiên nước Việt Nam ta trở nên một

nước mới, một nước văn minh” [4]

Theo Người giáo dục cho thanh niên lối sống văn

hóa là giáo dục cho họ sống có nghĩa, có tình, luôn

trung thực, trách nhiệm với công việc được giao, ít

ham muốn về vật chất, chức quyền, danh lợi, phải

luôn khoan dung, độ lượng với mọi người Đồng

thời, phải giáo dục mỗi một thanh niên khi ở nhà thì

siêng năng giúp đỡ cha mẹ, anh em, ăn ở sạch sẽ,

không gặp đâu nằm đó, không gặp gì ăn nấy Lúc

đến trường thì phải siêng học, giữ kỷ luật, biết tiết

kiệm giấy bút, yêu bạn bè, kính trọng thầy cô Lúc

ra đường biết giúp đỡ gia đình các chiến sĩ, an ủi

đồng bào…

Nhận thức rõ vai trò của thanh niên trong sự nghiệp

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Hồ Chí Minh mong

muốn thanh niên Việt Nam phải cố gắng vươn lên,

tự mình không ngừng học tập, trau dồi kiến thức,

làm chủ khoa học công nghệ, tăng gia sản xuất, có

lý tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa để xây dựng

đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội Như vậy,

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên đã thể hiện rõ những giá trị lý luận và thực tiễn trong

hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, đây là cơ sở để Đảng ta vận dụng giáo dục thanh niên trong giai đoạn hiện nay

3 SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TA TRONG THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên, Đảng ta đã luôn ghi nhận, đề cao vai trò của thanh niên, đặt trọn niềm tin vào thế hệ trẻ trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chủ động, tích cực hội nhập quốc

tế Đồng thời, Đảng đã đưa ra các giải pháp giáo dục thanh niên về đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn Từ khi đổi mới (năm 1986) đến nay, Đảng đã ban hành nhiều Nghị quyết, chuyên đề về công tác thanh niên Năm 1993, Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khóa VII được ban hành đã khẳng định “Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng” [1] Tháng 7/2008, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên trong thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đến Đại hội XII của Đảng tiếp tục khẳng định: “Đổi mới nội dung, phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống cho thế hệ trẻ”[2] Đặc biệt, Chỉ thị 42

của Ban Bí thư Trung ương về tăng cường sự lãnh

đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng đạo đức lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ, giai đoạn 2015 - 2030 đã chỉ ra: Những năm tới,

tình hình thế giới sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường; khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ; mức độ toàn cầu hóa ngày càng cao.Bên cạnh những thời cơ, thuận lợi, đất nước

ta vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Thế hệ trẻ tiếp tục là đối tượng, mục tiêu mà các thế lực thù địch tập trung lôi kéo, kích động, chia rẽ Môi trường văn hóa, đạo đức xã hội có mặt xuống cấp rất đáng lo ngại Mặt trái của phương tiện truyền thông hiện đại, nhất là thông tin trên internet, cùng quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng sẽ tác động lớn đến tư tưởng, tình cảm lớp trẻ và công tác giáo dục thế hệ trẻ Do vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng cũng đã khẳng định (4/2019):

“Đạo đức là nền tảng tinh thần Càng kinh tế thị

trường thì càng phải quan tâm đến giữ gìn văn hóa,

đó là bản chất của chủ nghĩa xã hội” Chính vì thế,

giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho

thanh niên hiện nay là việc làm rất cấp bách

Hiện nay, thanh niên Việt Nam có trên 23,6 triệu,

chiếm 25,2% dân số cả nước; thiếu niên nhi đồng

có 12 triệu, chiếm 12,9% dân số cả nước Đây

chính là lực lượng to lớn để đất nước ta đẩy mạnh

công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc

tế Đoàn Thanh niên đã phát động nhiều phong

trào để giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho

thanh niên hiện nay, điển hình như “Thanh niên lập

nghiệp, tuổi trẻ giữ nước”, “Tiến quân vào khoa học

kỹ thuật”, “Thanh niên tình nguyện”… Đoàn viên

thanh niên cả nước đang hăng hái thi đua, thực

hiện hai phong trào hành động cách mạng: “Xung

kích, tình nguyện phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ

Tổ quốc” và “Đồng hành với thanh niên lập thân,

lập nghiệp” Trong các phong trào đã xuất hiện

nhiều thanh niên luôn nêu cao tinh thần yêu nước,

không ngại gian khổ, không sợ hi sinh, sẵn sàng

phấn đấu, dấn thân vì sự nghiệp dựng nước và giữ

nước, đóng góp xứng đáng vào những thắng lợi vĩ

đại của cách mạng Việt Nam Điều đó được minh

chứng bằng những thành tích của thanh niên năm

2019 trên các lĩnh vực như sau:

Bảng 1 10 gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu

năm 2019

Nghiên cứu khoa học -

Sáng tạo TS Đinh Ngọc Thạnh

Lao động sản xuất Trương Thế Diệu

Văn hóa Nghệ thuật Võ Minh Lâm

Quốc phòng Thiếu tá Trần Văn Phương

An nin trật tự Đại úy Ngô Anh Tuấn

Kinh doanh – Khởi nghiệp Lê Anh Tiến

Hoạt động xã hội Lê Anh Tuấn

Hoạt động xã hội Hoàng Hoa Trung

[Nguồn: 8]

Ta có thể thấy, đây chính là những điển hình thanh

niên tiêu biểu dưới 35 tuổi, có thành tích nổi trội,

xuất sắc, tạo sự lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng về

sự nỗ lực, cần cù, phấn đấu vươn lên trên 9 lĩnh vực

khác nhau: Lĩnh vực học tập, nghiên cứu khoa học,

lao động sản xuất, bảo vệ Tổ quốc… Trong lĩnh vực

Nghiên cứu khoa học, TS Đinh Ngọc Thạnh (sinh

năm 1987), Giáo sư tập sự tại Khoa Công nghệ thông tin - Truyền thông, Đại học Soogsil (Hàn Quốc) đã rất xuất sắc với 19 bài báo đăng trên các tạp chí quốc tế, trong đó có 13 bài thuộc danh mục Q1, phản biện cho 7 tạp chí chuyên ngành quốc

tế Với bí quyết “cần cù”, anh còn rất năng nổ tham gia các hoạt động như chương trình Vì hòa bình trên đảo Dokdo giữa Nhật Bản và Hàn Quốc, Gia đình đa văn hóa, gắn kết gia đình đa văn hóa tại Seoul Trong lĩnh vực Kinh doanh - Khởi nghiệp,

đó là Lê Anh Tiến (sinh năm 1990) đã nhận được nhiều giải thưởng nhờ những phát minh, sáng chế ngay khi còn học phổ thông, một trong những sáng chế nổi bật nhất là sản phẩm kính MultiGlass hỗ trợ người khuyết tật Ngoài ra, anh còn đạt Giải thưởng

dự án xuất sắc Nhất Hạng mục E-Business WSIS Prize 2019 - World Summit on the Information Society (WSIS) được tổ chức bởi International Telecommunication Union (Geneva, Thụy Sỹ) dưới

sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc và rất nhiều các tấm gương thanh niên tiêu biểu đại diện cho thanh niên Việt Nam ở mọi lĩnh vực khác nhau

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống được phổ biến sâu rộng với nhiều hình thức phong phú, các đợt sinh hoạt chính trị “Con đường cách mạng của thanh niên thời kỳ mới”, “Tự hào tiến bước dưới

cờ Đảng”, “Tự hào tuổi trẻ thời đại Hồ Chí Minh”, hội thi “Ánh sáng soi đường”, “Thanh niên với cách mạng 4.0”, ngày hội “Thanh niên sống đẹp”, diễn đàn “Thanh niên với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc” Ban Bí thư Trung ương Đoàn ban hành nhiều chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 33-NQ/TW về “Xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước”, hướng tới mục tiêu xây dựng lớp thanh niên Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước như Cuộc vận động “Xây dựng giá trị hình mẫu thanh niên Việt Nam thời kỳ mới” với 03 tiêu chí nền tảng: “Tâm trong - Trí sáng - Hoài bão lớn”,

03 tiêu chí nền tảng này tiếp tục được cụ thể hóa thành 12 tiêu chí trong nhiệm kỳ XI của Đảng Cuộc vận động “Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp”, “Mỗi thanh niên một ý tưởng, sáng kiến sáng tạo” Tiếp tục triển khai đề án “Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2018-2022”, “Tư vấn hướng nghiệp, giới thiệu việc làm cho thanh thiếu niên giai đoạn 2018-2022”,

“Nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh của thanh thiếu niên Việt Nam”… Các hoạt động tuyên truyền

về biển đảo thu hút gần 7,6 triệu lượt thanh thiếu nhi tham gia Cuộc vận động “Xây dựng giá trị hình mẫu thanh niên Việt Nam thời kỳ mới” được triển

khai trên toàn Đoàn góp phần tiếp tục định hình giá

trị nhân ái, nghĩa tình, tinh thần trách nhiệm, chia

sẻ với cộng đồng trong thanh niên Công tác tuyên

truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, đấu tranh

phòng chống tệ nạn xã hội và cảm hóa thanh niên

chậm tiến được quan tâm hơn với gần 10.000 đoàn

xã, phường, thị trấn triển khai, giúp đỡ hơn 62.800

thanh thiếu niên chậm tiến Cuộc vận động “Vì đàn

em thân yêu” đã giúp đỡ trên 3,2 triệu lượt thiếu

niên, nhi đồng với hơn 123.000 công trình vì đàn

em, trị giá 295 tỷ đồng Công tác quốc tế thanh niên

tiếp tục được mở rộng, đổi mới Trung ương đoàn

tổ chức gần 500 hoạt động giao lưu quốc tế thanh

thiếu nhi với sự tham gia trên 11.000 thanh thiếu

nhi Việt Nam và quốc tế; Đoàn cấp tỉnh tổ chức hơn

600 hoạt động giao lưu quốc tế thanh thiếu nhi Có

thể kể đến như: Liên hoan Thanh niên Việt Nam -

Trung Quốc được tổ chức luân phiên tại Việt Nam

và Trung Quốc; lần đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp

tác 5 năm giữa Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí

Minh với Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng

Lào, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam với Hội

Liên hiệp Thanh niên Campuchia [3]

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cũng đã

thể hiện trách nhiệm, vai trò tích cực trong các hoạt

động của Liên đoàn Thanh niên Dân chủ Thế giới,

công tác thanh niên ngoài nước được đẩy mạnh,

chú trọng kết nối, định hướng… Qua đây đã hình

thành giá trị đạo đức, lối sống tốt đẹp của thanh

niên Việt Nam, góp phần lan tỏa giá trị nhân văn,

nghĩa tình, đoàn kết, tinh thần trách nhiệm, ý thức

chia sẻ với cộng đồng trong thanh niên

Song bên cạnh đó, do mặt trái của kinh tế thị trường

và hội nhập quốc tế đã tác động mạnh đến thanh

niên làm cho “một bộ phận thanh niên giảm sút

niềm tin, phai nhạt lý tưởng cách mạng, sống thực

dụng, xa rời truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân

tộc; thậm chí có một số thanh niên bị kẻ xấu, thế

lực thù địch lôi kéo, có những việc làm đi ngược lại

truyền thống vẻ vang của Đoàn và trái với mục tiêu,

lý tưởng của cách mạng, của Đảng, của dân tộc”

[3] Điều này cũng đã được Tổng Bí thư Nguyễn

Phú Trọng nêu rõ trong Đại hội Đoàn toàn quốc lần

thứ XI Ngoài ra một bộ phận thanh niên còn thiếu

ý thức chấp hành pháp luật, lười lao động, sống vô

cảm, chạy theo một số trào lưu như rạch tay, sống

ảo, khoe thân… Theo Khảo sát của Viện Kiểm sát

nhân dân Tối cao, trung bình mỗi năm có 10.000

vụ phạm pháp hình sự do người vị thành niên thực

hiện Điều đáng lo ngại là về lứa tuổi, tình trạng

người phạm tội có xu hướng ngày càng trẻ hóa

Biểu đồ 1 Người chưa thành niên vi phạm pháp

luật theo nhóm tuổi

Đơn vị tính: Người

[Nguồn: 7]

Theo số liệu, số người chưa thành niên thuộc nhóm tuổi 16 đến dưới 18 tuổi chiếm khoảng trên 90% tổng số bị can chưa thành niên Trong đó, tỷ

lệ người chưa thành niên phạm tội ngày càng gia tăng, từ năm 2006 chiếm 56,46% thì đến năm 2018

là 71,09% Người phạm tội từ 18-30 tuổi chiếm khoảng 70%

Bên cạnh đó, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh còn chậm và lúng túng khi đưa ra các giải pháp để khắc phục bất cập, chưa kịp thời giải quyết những bức xúc tiêu cực và mặt trái tác động đến thanh niên, một số các phong trào giáo dục còn hình thức chạy theo bề nổi, dàn trải, một số các phong trào chỉ thu hút được thanh niên tiên tiến tham gia, chưa nắm bắt được những thay đổi nhanh chóng trong nhận thức đời sống của thanh niên [3] Do vậy, trong giai đoạn hiện nay,để công tác giáo dục thanh niên tốt hơn cần phải kết hợp đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất: Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến về giáo

dục đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc ngay từ nhỏ, độ tuổi vị thành niên và đặc biệt độ tuổi thanh niên

Về nội dung tuyên truyền: Tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Văn hóa của nhân loại, tư tưởng Hồ Chí Minh, những giá trị đạo đức, văn hóa, lối sống tốt đẹo của người Việt Nam đến thanh niên

Về hình thức, phương tiện tuyên truyền: Lồng ghép qua các Hội nghị, triển lãm, phóng sự, các cuộc thi tìm hiểu, khuyến khích xuất bản, tái bản các cuốn sách về các tấm gương anh hùng, liệt sĩ, tấm gương người tốt, việc tốt

Thứ hai: Đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức

tuyên truyền

Nội dung giáo dục phải thiết thực, phù hợp với từng

cấp học, trình độ Đổi mới giảng dạy các môn học

Giáo dục công dân, giáo dục lý luận chính trị, đồng

thời đa dạng hóa các hình thức giáo dục

Thứ ba: Tăng cường giáo dục thanh niên với sự

phối hợp, tham gia của ngành giáo dục, gia đình,

đoàn thể và toàn xã hội Thanh niên hiện nay sống

trong môi trường văn hóa phong phú, đa dạng,

được tiếp nhận nhiều nguồn thông tin trong nước

và quốc tế, được học hỏi, giao lưu với nhiều nền

văn hóa khác nhau Do vậy, gia đình, nhà trường và

xã hội cần có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên,

thống nhất quan điểm, nội dung, phương pháp để

giáo dục toàn diện thanh niên

Thứ tư: Phát hiện gương người tốt, việc tốt, tôn

vinh những tấm gương tiêu biểu và nhân rộng điển

hình tiên tiến

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Một tấm gương sống

còn giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”

Do vậy, theo Bác, nêu gương chính là phương

pháp giáo dục có sức mạnh to lớn Trong gia đình

đó là tấm gương của cha mẹ đối với con cái, của

anh, chị đối với các em; trong xóm làng, khu phố đó

là tấm gương của các bậc cao niên, các cựu chiến

binh, thế hệ đi trước đối với thế hệ trẻ; trong toàn

xã hội, đó là tấm gương “người tốt, việc tốt” Do

vậy,Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

cũng đã khẳng định: “Đã là thanh niên tiên tiến thì

không phân biệt tuổi tác, giới tính, cấp bậc, chức

vụ, cương vị công tác…dù ở vị trí nào, công việc gì,

tất cả đều có một mẫu số chung, tiêu chí chung: đó

là thực sự đóng vai trò tiên phong, gương mẫu” [3]

Thứ năm: Phát huy vai trò của các tổ chức Đoàn.

Tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ II năm 1956,

Người dạy: Đoàn là cánh tay đắc lực của Đảng để

thực hiện các chủ trương, chính sách cách mạng

Do vậy, phải củng cố tổ chức Đoàn, phải đoàn kết

nội bộ thật chặt chẽ và phải đoàn kết rộng rãi các

tầng lớp thanh niên Hiện nay, Tổng Bí thư, Chủ

tịch nước Nguyễn Phú Trọng cũng khẳng định:

“Đảng và nhân dân ta luôn đặt niềm tin yêu vào thế

hệ trẻ Việt Nam, đồng thời cũng đòi hỏi kỳ vọng

Đoàn phải làm tốt hơn nữa chức năng, nhiệm vụ

của mình, góp phần đào tạo lớp lớp thanh niên

trở thành những chiến sĩ tiên phong mang lá cờ

của Đảng và Bác Hồ” Do đó, tổ chức Đoàn phải

làm tốt và có hiệu quả công tác tuyên truyền giáo

dục chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,

đường lối đổi mới của Đảng, chính sách pháp

luật của Nhà nước, lịch sử truyền thống của địa

phương… trên cơ sở từ thực tiễn cuộc sống đến

với thanh niên Tạo điều kiện cho thanh niên tham gia tích cực vào các chương trình phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước, vun đắp cho thanh niên

có lý tưởng, hoài bão, có sân chơi lành mạnh cho thanh niên tham gia

Thứ sáu: Đề cao việc tự bồi dưỡng, tự giáo dục của

thanh niên

Mỗi thanh niên phải tự giác rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa Phải luôn chủ động, tự giác, khiêm tốn, trách nhiệm cao, có bản lĩnh, giỏi chuyên môn, thành thạo việc, sáng tạo, quan tâm đến năng suất, chất lượng, hiệu quả, có

tư duy kinh tế, tiếp cận khoa học công nghệ mới, tận dụng hiệu quả những thuận lợi của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, có kỹ năng giao tiếp

xã hội, thích ứng nhanh với môi trường mới…Đồng thời phải luôn tự tin vào chính mình, giữ vững niềm tin vào cuộc sống, vào các giá trị chân, thiện, mỹ, vượt qua khó khăn, gian khổ để hoàn thiện mình, như Bác đã dạy: “Gạo đem vào giã bao đau đớn/Gạo giã xong rồi trắng tựa bông/ Sống ở trên đời người cũng vậy/Gian nan rèn luyện mới thành công”

4 KẾT LUẬN

Học giả người Ấn Độ Mô-ham-mat Ixman Mát-Sua đã từng nói: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh

tụ duy nhất luôn luôn quan tâm đến thế hệ trẻ và đánh giá cao vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa, tấm gương thực hiện về đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa của Người là cơ sở để Đảng ta đề ra các chủ trương, đường lối giáo dục thanh niên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.123

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội Sự thật, tr.163

[3] Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

(2017), Hỏi - Đáp Nghị quyết Đại hội Đoàn

toàn quốc lần thứ XI, NXB Thanh niên, Hà

Nội, tr.12, 25